Luận án tiến sĩ nghiên cứu điều kiện lao động tình trạng sức khỏe và đánh giá hiệu quả biện pháp huấn luyện an toàn vệ sinh lao động cho công nhân may công nghiệp tại hưng yên

Luận án tiến sĩ nghiên cứu điều kiện lao động, sức khỏe và hiệu quả huấn luyện an toàn vệ sinh lao động cho công nhân may công nghiệp tại Hưng Yên.

• Tác giả: Bùi Hoài Nam
• Người hướng dẫn: Nguyễn Đức Trọng
• Trường học: Viện Vệ Sinh Dịch Tễ Trung Ương
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Nghiên Cứu Điều Kiện Lao Động, Sức Khỏe Và Hiệu Quả Huấn Luyện An Toàn Vệ Sinh Lao Động Cho Công Nhân May Tại Hưng Yên
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. ĐIỀU KIỆN LAO ĐỘNG, TÌNH HÌNH SỨC KHỎE VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE CÔNG NHÂN MAY CÔNG NGHIỆP
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm về điều kiện lao động, sức khỏe và yếu tố ảnh hưởng sức khỏe
• 1.1.2. Điều kiện lao động tại các công ty may công nghiệp ở Việt Nam
• 1.1.3. Tình hình sức khỏe người lao động, bệnh tật và tai nạn lao động may công nghiệp
• 1.1.4. Các yếu tố trong điều kiện lao động ảnh hưởng đến sức khỏe lao động nữ may công nghiệp
• 1.1.5. Một số bệnh tật và tai nạn lao động ở nữ may công nghiệp do thiếu kiến thức/thực hành AT-VSLĐ
• 1.2. MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐẢM BẢO AN TOÀN - VỆ SINH LAO ĐỘNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG
• 1.2.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 1.2.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.2.3. Giới thiệu địa điểm nghiên cứu
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 1.3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.3.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 1.3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, CỠ MẪU, CHỌN MẪU, BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU, KỸ THUẬT THU THẬP VÀ XỬ LÝ THÔNG TIN
• 1.3.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 1.3.2.2. Cỡ mẫu nghiên cứu điều tra
• 1.3.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.3.2.4. Biến số và chỉ số nghiên cứu
• 1.3.2.5. Phương pháp, kỹ thuật thu thập thông tin
• 1.3.2.6. Phương pháp phân tích số liệu và xử lý thông tin
• 1.3.3. VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.3.4. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU, SAI SỐ VÀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐIỀU KIỆN LAO ĐỘNG VÀ TÌNH HÌNH SỨC KHỎE
• 3.1.1. Điều kiện lao động
• 3.1.2. Tình trạng sức khỏe đối tượng nghiên cứu
• 3.2. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CAN THIỆP
• 3.2.1. Thông tin chung về huấn luyện AT-VSLĐ tại doanh nghiệp trước can thiệp
• 3.2.2. Đánh giá hiệu quả can thiệp về kiến thức, thực hành AT-VSLĐ
• 3.2.3. Tình hình nghỉ ốm, tai nạn lao động trước và sau can thiệp
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐIỀU KIỆN LAO ĐỘNG, TÌNH HÌNH SỨC KHỎE VÀ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE NỮ CÔNG NHÂN MAY
• 4.1.1. Điều kiện lao động
• 4.1.2. Tình hình sức khoẻ nữ công nhân may
• 4.1.3. Tác động của các yếu tố có hại trong môi trường lao động đến sức khỏe nữ công nhân may công nghiệp
• 4.2. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP KIẾN THỨC, THỰC HÀNH AT-VSLĐ
• 4.2.1. Đánh giá kết quả kiến thức, thực hành AT-VSLĐ
• 4.2.2. Đánh giá hiệu quả sau can thiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Điều kiện lao động

Nghiên cứu tập trung vào điều kiện lao động tại các nhà máy may công nghiệp ở Hưng Yên, đặc biệt là các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, tiếng ồn, và nồng độ bụi. Kết quả cho thấy môi trường làm việc thường không đạt tiêu chuẩn vệ sinh lao động, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe công nhân. Các yếu tố như tư thế làm việc, thời gian lao động kéo dài, và cường độ công việc cũng được đánh giá là nguyên nhân chính dẫn đến các vấn đề sức khỏe như đau mỏi cơ, tê nhức, và các bệnh liên quan đến hô hấp.

1.1. Yếu tố môi trường

Các yếu tố môi trường như nhiệt độ cao, độ ẩm lớn, và tiếng ồn vượt quá mức cho phép là nguyên nhân chính gây ra các triệu chứng đau đầu, mệt mỏi, và suy giảm sức khỏe ở công nhân may. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc thiếu các biện pháp kiểm soát môi trường làm việc đã làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh nghề nghiệp.

1.2. Tư thế và thời gian lao động

Tư thế làm việc không đúng và thời gian lao động kéo dài là nguyên nhân dẫn đến các vấn đề về cơ xương khớp. Nghiên cứu cho thấy, hơn 60% công nhân may bị đau lưng, mỏi cổ, và tê tay sau mỗi ca làm việc.

II. Sức khỏe công nhân

Nghiên cứu đánh giá tình trạng sức khỏe của công nhân may tại Hưng Yên, tập trung vào các bệnh nghề nghiệp và các triệu chứng liên quan đến điều kiện lao động. Kết quả cho thấy, tỷ lệ mắc các bệnh về hô hấp, cơ xương khớp, và các vấn đề tâm lý ở công nhân may là rất cao. Các yếu tố như thiếu kiến thức về an toàn vệ sinh lao động và thiếu các biện pháp bảo vệ sức khỏe là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

2.1. Bệnh nghề nghiệp

Các bệnh nghề nghiệp phổ biến bao gồm bệnh hô hấp do tiếp xúc với bụi vải, bệnh cơ xương khớp do tư thế làm việc không đúng, và các vấn đề về thính giác do tiếng ồn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, hơn 40% công nhân may có triệu chứng bệnh hô hấp và 30% bị đau nhức cơ xương khớp.

2.2. Sức khỏe tâm lý

Căng thẳng và mệt mỏi trong lao động là những vấn đề tâm lý phổ biến ở công nhân may. Nghiên cứu cho thấy, hơn 50% công nhân cảm thấy căng thẳng và mệt mỏi sau mỗi ca làm việc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống và hiệu quả công việc.

III. Hiệu quả huấn luyện an toàn vệ sinh lao động

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả huấn luyện về an toàn vệ sinh lao động cho công nhân may tại Hưng Yên. Kết quả cho thấy, việc huấn luyện đã giúp cải thiện đáng kể kiến thức và thực hành về an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn còn hạn chế do thiếu tài liệu huấn luyện chuyên biệt và thời lượng huấn luyện không đủ.

3.1. Cải thiện kiến thức

Sau khi tham gia huấn luyện, tỷ lệ công nhân may có kiến thức đúng về an toàn vệ sinh lao động tăng từ 40% lên 70%. Điều này cho thấy hiệu quả tích cực của chương trình huấn luyện trong việc nâng cao nhận thức về các yếu tố nguy hiểm và có hại trong môi trường làm việc.

3.2. Thực hành an toàn

Mặc dù kiến thức được cải thiện, nhưng thực hành an toàn lao động vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu chỉ ra rằng, chỉ có 50% công nhân may thực hiện đúng các biện pháp bảo vệ sức khỏe trong quá trình làm việc, nguyên nhân chính là do thiếu các thiết bị bảo hộ và sự giám sát chặt chẽ từ phía doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

May mặc là ngành kinh tế mũi nhọn có kim ngạch xuất khẩu lớn tại Việt Nam; năm 2013 đạt 17,95 tỉ đô la Mỹ, xếp thứ 5 trên thế giới và giải quyết việc làm cho gần 2,5 triệu lao động. Lực lượng lao động trong ngành chủ yếu là nữ công nhân trẻ xuất thân từ các vùng nông thôn. Tỉnh Hưng Yên là địa bàn tập trung nhiều cơ sở sản xuất may công nghiệp quy mô lớn, trong đó lao động nữ chiếm trên 80%, làm việc tập trung theo dây chuyền khép kín với nhiều yếu tố nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe.

Thực tế ghi nhận đa số người lao động có trình độ học vấn không cao, thiếu hiểu biết về các quy định an toàn - vệ sinh lao động (AT-VSLĐ). Nhiều doanh nghiệp may mặc chỉ chú trọng mục tiêu lợi nhuận, việc thực hiện trách nhiệm xã hội và công tác huấn luyện AT-VSLĐ còn mang tính chất đối phó. Khảo sát tại một số doanh nghiệp may ở Thái Nguyên cho thấy tỷ lệ người lao động không đạt yêu cầu về hiểu biết và phòng ngừa bệnh hô hấp lên tới khoảng 40%. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào các giải pháp kỹ thuật riêng lẻ như giàn mát, ghế ngồi chống đau mỏi lưng, khẩu trang lọc bụi hoặc bài tập thể dục giữa giờ. Luận án chỉ ra khoảng trống nghiên cứu thực tiễn: công tác huấn luyện AT-VSLĐ tại các doanh nghiệp may chưa được đầu tư thỏa đáng về nội dung, phương pháp và thời lượng, đặc biệt là sự thiếu hụt một bộ tài liệu huấn luyện AT-VSLĐ đặc thù, phù hợp với đặc điểm nhân trắc và điều kiện làm việc của công nhân may công nghiệp.

Luận án xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả thực trạng điều kiện lao động, sức khỏe của nữ công nhân may công nghiệp tại Hưng Yên, năm 2013.
2. Đánh giá hiệu quả biện pháp huấn luyện an toàn - vệ sinh lao động cho nữ công nhân may công nghiệp tại Công ty may Minh Anh năm 2014-2015.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án:

• Đối tượng nghiên cứu: Điều kiện lao động, các yếu tố môi trường lao động, tình trạng sức khỏe, cơ cấu bệnh tật, tai nạn lao động (TNLĐ), kiến thức và thực hành AT-VSLĐ của nữ công nhân trực tiếp may công nghiệp.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực hiện tại tỉnh Hưng Yên trên hai cơ sở sản xuất có quy mô lớn: Công ty Trách nhiệm hữu hạn Minh Anh (Khu công nghiệp Phố Nối B, huyện Yên Mỹ - địa điểm can thiệp) và Công ty Cổ phần Tiên Hưng (Thị trấn Vương, huyện Tiên Lữ - địa điểm đối chứng).
• Phạm vi thời gian: Khảo sát thực trạng điều kiện lao động và sức khỏe được tiến hành trong năm 2013; quy trình can thiệp huấn luyện và theo dõi đánh giá hiệu quả được thực hiện trong giai đoạn 2014-2015.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến điều kiện lao động, gánh nặng bệnh tật và các giải pháp can thiệp AT-VSLĐ:

Nghiên cứu ngoài nước:

• Tác động môi trường vật lý và hóa học: Mehta R (2012) chỉ ra trong xưởng may, tiếng ồn cộng hưởng từ số lượng lớn máy may gây ảnh hưởng thần kinh; chiếu sáng không đạt chuẩn gây căng thẳng thị giác; bụi và sợi vải gây bệnh hô hấp; rung động cục bộ từ máy may tác động xấu lên cánh tay, cổ và bàn tay. Irena Stoilova (2015) nghiên cứu tại Bulgaria ghi nhận tiếng ồn, nồng độ bụi và nhiệt độ vượt tiêu chuẩn vệ sinh lao động (TCVSLĐ), đồng thời nhấn mạnh tác động cộng hưởng đồng thời của 2 đến 3 yếu tố có hại lên sức khỏe. Paudyal P và cộng sự tại Nepal xác định mối tương quan thuận giữa nồng độ bụi bông hít phải và tỷ lệ mắc bệnh hô hấp. Nghiên cứu tại Bangkok (Thái Lan) ghi nhận hiện tượng rối loạn chức năng hô hấp thường gặp ở công nhân may tiếp xúc bụi bông. Khảo sát tại Cambodia cho thấy tỷ lệ nghỉ ốm do viêm nhiễm (25,9%) và tiêu chảy (13,9%) có nguồn gốc từ vi khuẩn trong môi trường và nguyên liệu.
• Tổ chức lao động và ecgônômi: Shakila Matin Mridula và cộng sự chỉ ra công nhân may chủ yếu làm việc trên 8 giờ/ngày, 40% thường xuyên chịu áp lực làm thêm giờ. Shaheen Ahmed cùng Bheda phân tích 11 vấn đề sức khỏe do thời gian làm việc kéo dài, không gian chật chội và thiếu nghỉ ngơi. Nghiên cứu tại Ấn Độ cho thấy rối loạn cơ xương tập trung ở công nhân có thâm niên trên 10 năm và làm việc trên 10 giờ/ngày. Akihumi Kuwashima (Nhật Bản) xác định 60,3% đau thắt lưng do tư thế không thoải mái; Thomas Hales (1998) ghi nhận tư thế vặn người liên tục làm tăng áp lực đĩa đệm cột sống. Melo AS Jr và Forcella L chứng minh thao tác lặp đi lặp lại và stress nghề nghiệp gây quá tải cơ xương. Fatema Tania (2014) kết luận khoảng cách bố trí giữa các máy may quá sát là nguyên nhân làm gia tăng chấn thương vật lý.
• Thiếu hụt kiến thức và các biện pháp can thiệp: Kaergaard A (2000), Byrns G (2002), Nag A và NIOSH nhấn mạnh sự thiếu hụt kiến thức AT-VSLĐ ở lao động trẻ làm gia tăng chấn thương kim đâm và đau cột sống. Về can thiệp, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ban hành cẩm nang cải thiện điều kiện lao động (ĐKLĐ) trong ngành may gồm 5 nội dung chính: thiết kế nhà xưởng, vị trí làm việc ecgônômi, lắp đặt thiết bị an toàn, kiểm soát môi trường và tổ chức công việc. Nicole Albert đề xuất quy trình 7 bước kiểm soát rủi ro; Pun JC (2004) can thiệp giáo dục phòng ngừa cơ xương khớp tại Trung Quốc; chương trình PAPW áp dụng 15 phút thể dục giữa giờ làm giảm đau mỏi cơ bắp.

Nghiên cứu trong nước:

• ĐKLĐ và môi trường: Báo cáo năm 2001 đánh giá môi trường may hai miền Bắc - Nam ghi nhận nhiệt độ xưởng may vượt TCVSLĐ từ 1,2 đến 2,6°C; Nguyễn Thế Công (2002) đo đạc tốc độ gió trong xưởng may chỉ đạt 0,55-0,62 m/s; khảo sát năm 2007 tại miền Bắc ghi nhận nhiệt độ xưởng may dao động 28-32°C. Nghiên cứu tại Công ty Dệt May Hà Nội (2005) ghi nhận xưởng có giàn mát đạt nhiệt độ 29,7-31,0°C, bụi hô hấp 0,01-0,03 mg/m3 và bụi toàn phần 0,2-0,35 mg/m3; nghiên cứu tại Công ty May Đồng Nai (2007) ghi nhận nhiệt độ, tốc độ gió, chiếu sáng, tiếng ồn và CO2 chưa đạt chuẩn.
• Sức khỏe và bệnh tật: Đào Ngọc Phong (1998) ghi nhận tỷ lệ chấn thương sản xuất ngành công nghiệp nhẹ là 0,54%. Nguyễn Đức Trọng (2004, 2009) chỉ ra bệnh phổ biến ở nữ công nhân may là tai-mũi-họng (TMH), răng-hàm-mặt (RHM), cơ xương khớp và mắt. Phùng Văn Hoàn (2003) ghi nhận 56% công nhân may bị stress do thời gian làm việc kéo dài và ca kíp. Nguyễn Đình Dũng (1998) ghi nhận tỷ lệ đau mỏi sau ca: chân 92,1%, lưng 83,6%, tay 81,4%, mắt 79,1%. Nguyễn Thị Hà (1998) ghi nhận 88% công nhân May 10 bị đau thắt lưng do ngồi lâu. Trịnh Hồng Lân (2008) xác định 83% công nhân may bị rối loạn cơ xương nghề nghiệp. Viện Khoa học kỹ thuật - Bảo hộ lao động thống kê tỷ lệ đau cổ gáy 33%, đau vai 50%, đau lưng 37%.
• Thực trạng huấn luyện và can thiệp: Hoàng Thị Thúy Hà (2015) ghi nhận tỷ lệ tổ chức huấn luyện AT-VSLĐ định kỳ chỉ đạt 38-41%, tỷ lệ công nhân chưa đạt kiến thức chiếm 61,6-62,9% và thực hành chưa đạt chiếm 72,6-74,5%. Đào Văn Dũng (2005) chứng minh hiệu quả truyền thông giáo dục sức khỏe. Các mô hình can thiệp kỹ thuật như giàn mát hơi nước tại May 10 giúp giảm 5°C nhiệt độ xưởng; chương trình cải thiện điều kiện lao động trong doanh nghiệp vừa và nhỏ (WISE) của ILO áp dụng tại Việt Nam giúp giảm TNLĐ và nghỉ ốm.

Vị trí của luận án: Kế thừa các bằng chứng dịch tễ học về tác hại nghề nghiệp trong ngành may, luận án lấp đầy khoảng trống thực tiễn bằng việc thiết kế nghiên cứu can thiệp có đối chứng, đánh giá toàn diện từ hiện trạng môi trường, sức khỏe đến việc xây dựng chương trình huấn luyện AT-VSLĐ đặc thù, đo lường sự thay đổi kiến thức, thực hành và các chỉ số sức khỏe (tai nạn lao động, nghỉ ốm).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng các khái niệm học thuật và hệ thống văn bản quy chuẩn quốc gia để thiết lập khung phân tích:

• Cơ sở khái niệm: Luận án phân tích điều kiện lao động theo 3 nhóm yếu tố: yếu tố của quá trình lao động (máy móc, nhà xưởng, nguyên liệu); yếu tố liên quan đến quá trình lao động (tự nhiên, môi trường vi khí hậu, kinh tế - xã hội); yếu tố tâm sinh lý lao động (gánh nặng cơ bắp, mức tiêu hao năng lượng, tư thế gò bó, căng thẳng thần kinh giác quan). Các định nghĩa chuẩn mực về an toàn lao động, vệ sinh lao động, yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại, TNLĐ, bệnh nghề nghiệp (BNN), stress lao động, căng thẳng và mệt mỏi nghề nghiệp được trích xuất từ Luật AT-VSLĐ số 84/2015/QH13, Bộ luật Lao động số 10/2012/QH13 và các văn bản chuyên ngành y tế.
• Khung phân loại và tiêu chuẩn vệ sinh: Áp dụng Quyết định số 3733/2002/QĐ-BYT quy định 21 tiêu chuẩn vệ sinh lao động, phân loại lao động thể lực dựa trên mức tiêu hao năng lượng (kcal/giờ) và tần số nhịp tim khi thao tác; Quyết định số 1613/BYT-QĐ phân loại sức khỏe người lao động thành 5 mức (loại I: rất khỏe đến loại V: rất yếu); Thông tư 26/2016/TT-BYT về quy chuẩn vi khí hậu; Thông tư 19/2016/TT-BYT hướng dẫn quản lý vệ sinh lao động và sức khỏe người lao động.
• Đặc điểm giới tính sinh học trong điều kiện lao động: Luận án đối chiếu sự khác biệt thể lực và tâm sinh lý của lao động nữ:

Chỉ số sinh học / Thể lực	Lao động nữ so với nam giới
Chiều cao, kích thước cơ thể	Thấp, nhỏ hơn từ 7% đến 13%
Trọng lượng cơ thể	Kém hơn khoảng 21%
Lực cơ bắp tối đa	Kém hơn nam giới từ 20% đến 49%
Mức tiêu hao năng lượng	Bằng khoảng 85% của nam giới
Mức tiêu thụ oxy tối đa	Đạt 2,9 lít/phút (nam giới đạt 4,1 lít/phút)
Công tối đa sản ra trong 8 giờ	Khoảng 1500 Kcal (nam giới khoảng 2000 Kcal)
Chức năng hô hấp và tuần hoàn	Dung tích sống, thông khí tối đa và huyết sắc tố đều thấp hơn

Phương pháp nghiên cứu thực địa:

• Thiết kế nghiên cứu: Kết hợp phương pháp mô tả cắt ngang (khảo sát thực trạng ĐKLĐ, môi trường và sức khỏe nữ công nhân năm 2013) và phương pháp nghiên cứu can thiệp có đối chứng (đánh giá trước - sau can thiệp trên nhóm thử nghiệm tại Công ty TNHH Minh Anh và nhóm so sánh tại Công ty Cổ phần Tiên Hưng giai đoạn 2014-2015).
• Cỡ mẫu và đối tượng: Khảo sát thực trạng trên 800 nữ công nhân may công nghiệp trực tiếp ngồi chuyền may tại 2 cơ sở (mỗi cơ sở 400 công nhân). Can thiệp huấn luyện AT-VSLĐ triển khai trực tiếp cho công nhân Công ty Minh Anh.
• Kỹ thuật thu thập số liệu:
  1. Đo đạc môi trường lao động: Tiến hành quan trắc vi khí hậu (nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió), ánh sáng, tiếng ồn, nồng độ bụi hô hấp/toàn phần và khí CO2 tại các vị trí trong chuyền may theo quy chuẩn vệ sinh lao động.
  2. Khám sức khỏe định kỳ: Khám toàn diện lâm sàng, phân loại thể lực và xác định cơ cấu bệnh tật theo 5 phân loại của Bộ Y tế.
  3. Phỏng vấn và quan sát: Sử dụng bộ câu hỏi cấu trúc phỏng vấn 800 nữ công nhân về đánh giá chủ quan đối với nhà xưởng, tư thế, gánh nặng lao động và các triệu chứng đau mỏi, tê nhức xuất hiện cuối ca làm việc.
  4. Đánh giá can thiệp: Bộ công cụ kiểm tra kiến thức và bảng kiểm quan sát thực hành AT-VSLĐ trước và sau can thiệp. Thu thập số liệu thứ cấp về số vụ TNLĐ và số ngày nghỉ ốm từ sổ y tế doanh nghiệp.
• Phương pháp xử lý thông tin: Xử lý số liệu thống kê y học, so sánh tỷ lệ phần trăm giữa hai nhóm và tính toán chỉ số hiệu quả can thiệp (CSHQ/HQCT).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương này trình bày cơ sở lý luận về điều kiện lao động, các yếu tố tác hại nghề nghiệp và đặc thù ngành may công nghiệp:

• Quy trình sản xuất may công nghiệp theo dây chuyền khép kín, phân công lao động chuyên môn hóa cao (mỗi công nhân phụ trách một chi tiết bán thành phẩm), áp đặt chỉ tiêu chất lượng nghiêm ngặt ("Không có sản phẩm loại B"). Công đoạn may trực tiếp chiếm khoảng 80% nhân lực nhà xưởng, sử dụng các máy bán tự động (máy 1 kim, 2 kim, vắt sổ, thùa khuy, đính bọ).
• Các yếu tố nguy hiểm và có hại phát sinh tập trung theo từng công đoạn: khu vực cắt (bụi, ồn, chấn thương cắt vào tay); khu vực chuyền may (nhiệt độ, bụi bông, thiếu sáng/chói lóa, ồn rung, tư thế gò bó ecgônômi, tai nạn kim đâm); khu vực là hơi (nhiệt ẩm cao, bỏng hơi nước); khu vực đóng gói và kho (bụi, mang vác nặng).
• Tổ chức lao động khắc nghiệt: Thời gian làm việc thực tế trung bình 10 giờ/ngày (ca tiêu chuẩn từ 7 giờ đến 16 giờ, thường xuyên tăng ca để kịp đơn hàng), thời gian nghỉ giữa ca ngắn (30-45 phút). Tư thế ngồi làm việc gò bó, cúi khom, vặn mình chiếm trên 80% thời gian ca, hạn chế thời gian uống nước và vệ sinh cá nhân.
• Cơ sở hạ tầng của hai địa điểm nghiên cứu: Công ty TNHH Minh Anh (thành lập năm 2002, vốn đầu tư 2 triệu USD, diện tích 1,3 ha, quy mô khoảng 1000 lao động, xưởng lắp giàn mát hơi nước, 10-12 dây chuyền may với 300-500 công nhân/mặt bằng, trang bị gần 1500 máy may); Công ty Cổ phần Tiên Hưng (thành lập năm 2004, mặt bằng 28.112 m2, diện tích nhà xưởng 10.000 m2, trên 1000 máy may, quy mô 10-20 dây chuyền).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương này thiết lập quy trình triển khai nghiên cứu thực nghiệm:

• Đối tượng nghiên cứu gồm nữ công nhân trực tiếp may, điều kiện vi khí hậu, yếu tố lý - hóa môi trường, hồ sơ y tế bệnh tật, tai nạn lao động và các chỉ số kiến thức, thực hành AT-VSLĐ.
• Quy trình can thiệp: Xây dựng bộ tài liệu huấn luyện AT-VSLĐ đặc thù cho công nhân may công nghiệp; tổ chức đào tạo kiến thức kết hợp hướng dẫn thực hành tại chỗ, áp dụng các kỹ thuật tự bảo vệ, tư thế ecgônômi, quy tắc an toàn thiết bị và sơ cấp cứu tai nạn.
• Hệ thống biến số và chỉ số đánh giá: Nhóm chỉ số môi trường (nhiệt độ, ẩm, gió, ánh sáng, ồn, bụi, CO2); nhóm chỉ số sức khỏe và triệu chứng đau mỏi sau ca; nhóm chỉ số kiến thức pháp luật và an toàn; nhóm chỉ số thực hành an toàn máy móc, phương tiện bảo vệ cá nhân, sơ cấp cứu; nhóm chỉ số kết quả cuối cùng (tần suất TNLĐ, tỷ lệ nghỉ ốm).
• Quy định đạo đức nghiên cứu y sinh học và các biện pháp kiểm soát sai số trong điều tra phỏng vấn, đo đạc môi trường và quan sát thực hành.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Nội dung chương 3 tổng hợp các kết quả thực nghiệm qua các nhóm bảng số liệu:

• Điều kiện lao động và môi trường:
  • Đo đạc môi trường (Bảng 3.1 - 3.7): Phản ánh các giá trị nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió, cường độ ánh sáng, mức ồn, nồng độ bụi bông và nồng độ khí CO2 tại các vị trí trong chuyền may ở hai nhà máy.
  • Thời gian và tư thế lao động (Bảng 3.8, 3.10): Xác nhận đa số công nhân làm việc 10 giờ/ngày và duy trì tư thế ngồi cố định, cúi khom trong suốt ca.
  • Đánh giá chủ quan của người lao động (Bảng 3.9, 3.11, 3.12): Tỷ lệ công nhân cảm nhận về tình trạng ngột ngạt nhà xưởng, các yếu tố có hại (tiếng ồn, bụi, nhiệt) và mức độ quá tải gánh nặng lao động.
• Tình trạng sức khỏe và triệu chứng bệnh:
  • Phân loại sức khỏe theo QĐ 1613 (Bảng 3.13): Sức khỏe loại II và loại III chiếm tỷ lệ chủ yếu; loại IV và loại V chiếm tỷ lệ thấp (dưới 15%), chủ yếu do chỉ số thể lực thấp bé, nhẹ cân.
  • Cơ cấu bệnh tật (Bảng 3.14): Bệnh TMH chiếm tỷ lệ cao nhất (khoảng 47,6%), tiếp theo là các bệnh RHM, bệnh về mắt, bệnh phụ khoa và bệnh cơ xương khớp.
  • Triệu chứng sau ca lao động (Bảng 3.15, 3.16): Xuất hiện phổ biến các triệu chứng mệt mỏi, đau đầu, đau mỏi vùng thắt lưng, cổ gáy, vai, tê nhức cánh tay và ngón tay.
  • Mối liên quan giữa môi trường và triệu chứng lâm sàng ở 800 nữ công nhân (Bảng 3.17 - 3.22): Tiếng ồn làm gia tăng triệu chứng đau đầu; ánh sáng không phù hợp làm tăng mỏi mắt và nhức đầu; bụi bông làm tăng triệu chứng kích thích đường hô hấp; cường độ, nhịp độ lao động cao và tính chất công việc đơn điệu liên quan chặt chẽ đến mức độ đau mỏi, tê nhức cơ xương khớp cuối ngày làm việc.
• Đánh giá hiệu quả can thiệp tại Công ty Minh Anh:
  • Hiện trạng huấn luyện trước can thiệp (Bảng 3.23): Tỷ lệ công nhân được huấn luyện bài bản còn thấp, kiến thức và thực hành đúng đạt tỷ lệ chưa cao.
  • Hiệu quả cải thiện kiến thức (Bảng 3.24 - 3.26): Tăng tỷ lệ hiểu biết đúng về quy định quyền và nghĩa vụ của người lao động, các quy tắc AT-VSLĐ chung, nhận biết các yếu tố có hại trong môi trường và nhận diện nguy cơ gây TNLĐ.
  • Hiệu quả cải thiện thực hành (Bảng 3.27 - 3.29): Tăng tỷ lệ thực hành đúng về phòng ngừa TNLĐ, bảo dưỡng vệ sinh thiết bị máy may, tuân thủ biển báo an toàn, sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân tự bảo vệ sức khỏe và kỹ năng sơ cấp cứu chấn thương (kim đâm, cắt vào tay).
  • Tác động đến TNLĐ và nghỉ ốm (Bảng 3.30, 3.31): Số vụ TNLĐ (chủ yếu là kim đâm ngón tay) và số ngày công nghỉ ốm tại Công ty TNHH Minh Anh giảm rõ rệt sau thời điểm triển khai can thiệp huấn luyện.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 tập trung biện luận và đối chiếu kết quả nghiên cứu với y văn:

• Phân tích mối liên hệ nhân quả giữa thiết kế nhà xưởng quy mô lớn (300-500 công nhân/phân xưởng), hệ thống thông gió hạn chế với sự tích tụ nhiệt độ, độ ẩm và bụi bông. Mặc dù nhà xưởng có giàn mát giúp giảm nhiệt độ so với thông gió tự nhiên, sự lưu chuyển không khí kém vẫn gây cảm giác khó thở, ngột ngạt.
• Biện luận về mô hình bệnh tật: Tỷ lệ bệnh TMH, răng miệng, mắt và cơ xương khớp ở nữ công nhân phản ánh đúng tác động tích lũy của môi trường bụi nhẹ, tiếng ồn máy may liên tục suốt ca, yêu cầu quan sát chi tiết vải chính xác cao và tư thế ngồi bất lợi kéo dài 8-10 giờ. Áp lực tiến độ đơn hàng và cường độ lao động làm suy giảm cơ lực, gây tích tụ axit lactic và mệt mỏi thần kinh.
• Bàn luận về tính ưu việt của phương pháp huấn luyện tại chỗ, kết hợp lý thuyết và thực hành thao tác. Việc cung cấp bộ tài liệu huấn luyện đặc thù cho công nhân may giúp đối tượng dễ dàng tiếp thu, chuyển hóa nhận thức thành hành vi an toàn (sử dụng khẩu trang, điều chỉnh tư thế ngồi, thao tác máy cẩn trọng). Sự cải thiện về kiến thức và thực hành đã tác động trực tiếp làm giảm tỷ lệ chấn thương do kim đâm, giảm các triệu chứng đau mỏi và hạn chế số ngày nghỉ ốm tại doanh nghiệp can thiệp.

Kết quả và những đóng góp mới

Những phát hiện và đóng góp mới của luận án:

1. Đóng góp về mặt khoa học lý luận:

• Cung cấp bức tranh dịch tễ học toàn diện, có hệ thống về hiện trạng điều kiện lao động, các yếu tố tác hại môi trường (vi khí hậu, bụi, ồn, ánh sáng, CO2) và gánh nặng bệnh tật của nữ công nhân may công nghiệp tại Hưng Yên.
• Làm rõ bằng chứng thực nghiệm về tác động kết hợp giữa các yếu tố môi trường vật lý với đặc thù tổ chức lao động dây chuyền (làm việc 10 giờ/ngày, ngồi gò bó >80% thời gian) đối với các triệu chứng đau mỏi cơ xương khớp, mệt mỏi thị giác và căng thẳng thần kinh ở 800 nữ công nhân.
• Xây dựng thành công khung nội dung và bộ tài liệu huấn luyện AT-VSLĐ mang tính chuyên biệt, tích hợp giữa kiến thức luật pháp lao động, nhận diện nguy cơ tại dây chuyền may và kỹ năng thực hành tự bảo vệ, sơ cấp cứu chấn thương.

2. Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Khẳng định giá trị ứng dụng của can thiệp huấn luyện AT-VSLĐ tại chỗ: Sau can thiệp tại Công ty TNHH Minh Anh, tỷ lệ công nhân có kiến thức đúng và thực hành đúng về an toàn thiết bị, bảo vệ sức khỏe, sơ cấp cứu tăng lên rõ rệt (thể hiện qua các chỉ số hiệu quả can thiệp ở các bảng 3.24 - 3.29).
• Chứng minh hiệu quả can thiệp làm giảm thiểu các tổn hại thực tế: Tần suất tai nạn lao động (đặc biệt là tai nạn kim đâm ngón tay và chấn thương cắt vào tay) cùng tỷ lệ nghỉ việc do ốm đau của công nhân may giảm rõ rệt sau can thiệp (Bảng 3.30 và 3.31).

Các kiến nghị và giải pháp đề xuất:

• Đối với doanh nghiệp may công nghiệp: Phải chuyển đổi nhận thức từ huấn luyện mang tính hình thức, đối phó sang tổ chức huấn luyện thực chất, định kỳ hàng năm; bắt buộc áp dụng tài liệu huấn luyện chuyên biệt cho công nhân may ngay từ khi tuyển dụng; cải tiến điều kiện làm việc (bảo dưỡng giàn mát, bổ sung ánh sáng cục bộ, thay đổi ghế ngồi có tựa lưng phù hợp ecgônômi); bố trí các khoảng nghỉ ngắn 5-10 phút giữa ca để phục hồi cơ lực.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Tăng cường thanh tra, giám sát việc tuân thủ các quy định pháp luật về AT-VSLĐ tại các doanh nghiệp may tư nhân và cổ phần; ban hành hướng dẫn chuẩn hóa khung tài liệu huấn luyện AT-VSLĐ đặc thù cho ngành may công nghiệp trên quy mô toàn quốc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Nghiên cứu can thiệp mới chỉ được triển khai thực nghiệm trên 01 doanh nghiệp may tư nhân (Công ty TNHH Minh Anh) và đối chứng tại 01 doanh nghiệp (Công ty Cổ phần Tiên Hưng) tại địa bàn tỉnh Hưng Yên, chưa bao phủ nhiều loại hình doanh nghiệp may có quy mô và công nghệ khác nhau ở các vùng địa lý khác.
• Thời gian theo dõi và đánh giá hiệu quả can thiệp diễn ra trong giai đoạn 2014-2015, chủ yếu phản ánh hiệu quả ngắn hạn và trung hạn về kiến thức, thực hành, tai nạn lao động cấp tính và tình trạng nghỉ ốm; chưa theo dõi đánh giá dài hạn đối với sự biến đổi của các bệnh nghề nghiệp mạn tính (thoái hóa cột sống, điếc nghề nghiệp, bệnh bụi phổi).

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Nhân rộng mô hình huấn luyện AT-VSLĐ đặc thù cho các doanh nghiệp may mặc tại các tỉnh, thành phố khác có quy mô sản xuất đa dạng.
• Triển khai các nghiên cứu can thiệp kết hợp đồng bộ giữa huấn luyện nhận thức/thực hành với các giải pháp can thiệp kỹ thuật ecgônômi chuyên sâu (cải tiến bàn may, ghế ngồi chống mỏi lưng, hệ thống hút bụi điểm) và đánh giá hiệu quả kinh tế - y tế dài hạn.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Y tế công cộng, Y học lao động, Vệ sinh lao động và Môi trường: Tham khảo mô hình thiết kế nghiên cứu can thiệp có đối chứng tại thực địa sản xuất công nghiệp; phương pháp thu thập, phân tích số liệu dịch tễ học và cách thức tính toán chỉ số hiệu quả can thiệp (CSHQ).
• Giảng viên và chuyên gia đào tạo bảo hộ lao động: Sử dụng các dữ liệu thực tế về đặc điểm sinh lý phụ nữ trong dây chuyền may và nội dung chương trình huấn luyện để xây dựng giáo trình giảng dạy chuyên ngành.
• Người sử dụng lao động, cán bộ an toàn - vệ sinh lao động và nhân viên y tế tại các công ty may: Vận dụng trực tiếp khung tài liệu huấn luyện, bảng kiểm đánh giá thực hành an toàn máy may, quy trình sơ cấp cứu tai nạn kim đâm và các giải pháp cải thiện nhà xưởng, chế độ nghỉ ngơi nhằm bảo vệ sức khỏe người lao động và nâng cao năng suất.
• Các nhà hoạch định chính sách thuộc Bộ Y tế, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội: Tham khảo các bằng chứng thực nghiệm để xây dựng, hoàn thiện các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về vệ sinh lao động ngành may và chính sách quản lý công tác huấn luyện an toàn lao động trong các ngành công nghiệp thâm dụng lao động nữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tình trạng sức khỏe và cơ cấu bệnh tật phổ biến nhất ở nữ công nhân may công nghiệp tại địa bàn nghiên cứu là gì?
Kết quả khám sức khỏe cho thấy sức khỏe nữ công nhân tập trung chủ yếu ở loại II (khá) và loại III (trung bình); loại IV và loại V chiếm tỷ lệ dưới 15% (chủ yếu do thể lực thấp bé, nhẹ cân). Cơ cấu bệnh tật mắc phải phổ biến nhất là bệnh tai-mũi-họng (chiếm 47,6%), tiếp theo là các bệnh răng-hàm-mặt, bệnh về mắt, bệnh phụ khoa và các rối loạn cơ xương khớp. Sau ca lao động, các triệu chứng xuất hiện phổ biến là mệt mỏi toàn thân, đau đầu, đau mỏi thắt lưng, cổ gáy, vai và tê mỏi cánh tay, ngón tay.

2. Các yếu tố có hại và nguy cơ tai nạn lao động đặc thù trong quy trình chuyền may công nghiệp gồm những gì?
Quy trình chuyền may làm phát sinh các yếu tố có hại như: vi khí hậu nóng ẩm (nhiệt độ xưởng cao, tốc độ lưu thông không khí thấp), tiếng ồn liên tục từ mật độ máy may dày đặc, bụi bông lẫn tạp chất phát tán trong không khí, cường độ chiếu sáng không phù hợp gây chói lóa hoặc căng thẳng thị giác, và nồng độ khí CO2 tích tụ do mật độ người đông trong không gian khép kín. Về tổ chức lao động, công nhân phải ngồi gò bó kéo dài 8-10 giờ/ngày với thao tác đơn điệu, lặp đi lặp lại. Các nguy cơ tai nạn lao động đặc thù và phổ biến nhất là kim đâm vào ngón tay khi may và cắt vào tay ở công đoạn cắt vải.

3. Tại sao lao động nữ trong ngành may công nghiệp lại chịu tác động tiêu cực nhiều hơn từ điều kiện lao động?
Về mặt sinh học và thể lực, phụ nữ thấp nhỏ hơn nam giới từ 7-13%, nhẹ cân hơn 21%, lực cơ bắp kém hơn 20-49%, mức tiêu hao năng lượng bằng 85%, mức tiêu thụ oxy tối đa thấp hơn (2,9 lít/phút so với 4,1 lít/phút ở nam) và công sản sinh tối đa trong 8 giờ chỉ đạt khoảng 1500 kcal (nam giới là 2000 kcal). Về mặt tâm sinh lý, lao động nữ dễ bị căng thẳng thần kinh giác quan trước áp lực dây chuyền và sự giám sát nghiêm ngặt, đồng thời chịu gánh nặng kép từ việc gia đình. Khi phải làm việc tăng ca kéo dài 10 giờ/ngày trong tư thế ngồi gò bó, cơ thể nữ giới nhanh chóng bị tích lũy mệt mỏi, suy giảm miễn dịch và gia tăng nguy cơ mắc bệnh nghề nghiệp.

4. Nội dung can thiệp huấn luyện AT-VSLĐ tại Công ty TNHH Minh Anh tập trung vào những khía cạnh nào?
Can thiệp tập trung vào việc áp dụng bộ tài liệu huấn luyện đặc thù cho công nhân may thông qua phương pháp lý thuyết kết hợp thực hành tại chỗ. Các nội dung chính được đánh giá bao gồm: nâng cao hiểu biết về quy định pháp luật, quyền và nghĩa vụ của người lao động; quy tắc an toàn chung và nhận diện yếu tố có hại trong môi trường; nhận biết và phòng ngừa nguy cơ gây tai nạn lao động; kỹ năng thực hành vệ sinh, bảo dưỡng thiết bị máy móc an toàn; thực hành sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân (khẩu trang lọc bụi); và kỹ năng thực hành sơ cấp cứu khi xảy ra tai nạn chấn thương (kim đâm, cắt vào tay).

5. Biện pháp can thiệp huấn luyện đã đem lại những chuyển biến cụ thể nào đối với tai nạn lao động và tình hình nghỉ ốm?
Số liệu thống kê tại Công ty TNHH Minh Anh trước và sau can thiệp (Bảng 3.30 và 3.31) cho thấy kiến thức và thực hành đúng của công nhân về AT-VSLĐ được nâng cao rõ rệt, từ đó làm giảm đáng kể số vụ tai nạn lao động xảy ra trên chuyền may (chủ yếu là giảm chấn thương do kim đâm ngón tay) và giảm rõ rệt số ngày công nghỉ ốm của nữ công nhân so với thời điểm trước can thiệp.

Kết luận

Luận án của Bùi Hoài Nam là công trình nghiên cứu y tế công cộng có phương pháp luận chặt chẽ, kết hợp khảo sát mô tả cắt ngang thực trạng với can thiệp thực nghiệm có đối chứng tại các cơ sở may công nghiệp tỉnh Hưng Yên. Kết quả nghiên cứu đã phản ánh thực trạng môi trường lao động, gánh nặng bệnh tật của nữ công nhân may, đồng thời chứng minh tính hiệu quả của biện pháp huấn luyện AT-VSLĐ chuyên biệt trong việc nâng cao nhận thức, chuẩn hóa thực hành an toàn và làm giảm thiểu tai nạn lao động cũng như số ngày nghỉ ốm. Công trình cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao cho công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe người lao động trong ngành may công nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ May mặc là một trong những ngành có kim ngạch xuất khẩu lớn ở Việt Nam. Trong năm 2013, tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt 17,95 tỉ đô la Mỹ, đưa Việt Nam trở thành nhà xuất khẩu dệt may đứng thứ 5 trên thế giới. Ngành may là ngành nghề sử dụng lao động nhiều nhất tại Việt Nam, cung cấp việc làm cho gần 2,5 triệu lao động, người lao động chủ yếu là nữ công nhân trẻ từ các vùng nông thôn nghèo lên thành thị làm việc [99]. Trong những năm qua, Hưng Yên là một trong những tỉnh thu hút rất nhiều đầu tư về lĩnh vực may mặc từ Tập đoàn Dệt May, các công ty may tư nhân trong và ngoài nước ngoài.

Công ty trách nhiệm hữu hạn Minh Anh và công ty cổ phần Tiên Hưng là 02 công ty may công nghiệp đóng trên địa bàn tỉnh Hưng Yên được đầu tư với qui mô lớn, với lực lượng lao động tập trung có khoảng 1000 lao động và nữ công nhân chiếm trên 80%, làm việc theo dây chuyền trong môi trường khép kín, do đó có rất nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động. Người lao động may công nghiệp đa số có trình độ học vấn không cao, thiếu hiểu biết về các qui định an toàn - vệ sinh lao động. Đồng thời đa số doanh nghiệp chưa quan tâm và nắm rõ ý nghĩa, mục đích cũng như hiệu quả của việc thực hiện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp, chỉ chú trọng lợi nhuận trước mắt, không quan tâm đảm bảo an toàn - vệ sinh lao động, đặc biệt công tác huấn luyện an toàn - vệ sinh lao động cho người lao động ở doanh nghiệp còn mang tính chất đối phó, đây là nguyên nhân góp phần gia tăng bệnh tật, tai nạn lao động ở người lao động. Chính vì vậy, tăng cường công tác an toàn - vệ sinh lao động là vấn đề cần thiết và cấp bách, có ý nghĩa thực tiễn, ý nghĩa nhân đạo sâu sắc [63].

Qua điều tra về kiến thức/thực hành của người lao động ở một số công ty may công nghiệp tại Thái Nguyên về hiểu biết bệnh và phòng ngừa bệnh hô hấp thì tỷ lệ người lao động không đạt yêu cầu chiếm tới khoảng 40% [31]. Các nhóm nguyên nhân gây bệnh tật, tai nạn lao động cho người lao động là nhóm nguyên nhân kỹ thuật, tổ chức lao động và vệ sinh lao động, vì vậy người lao động cần phải được trang bị đầy đủ các 2 kiến thức/thực hành về an toàn - vệ sinh lao động khi vào nghề cũng như định kỳ huấn luyện lại hàng năm [65]. Đây là biện pháp rất quan trọng giúp NLĐ nhận biết được đầy đủ các yếu tố nguy hiểm và có hại, nắm rõ được các biện pháp tự chăm sóc sức khỏe, phòng tránh các bệnh tật, tai nạn lao động do nghề nghiệp gây ra. Khi thiếu kiến thức/thực hành an toàn - vệ sinh lao động ở người lao động chưa đầy đủ là một trong những nguyên nhân chính làm gia tăng tỷ lệ tai nạn lao động, bệnh tật mắc phải trong quá trình lao động sản xuất.

Trong thời gian qua cũng có rất nhiều các nghiên cứu đưa ra những giải pháp nhằm giúp bảo vệ sức khỏe công nhân may công nghiệp, các giải pháp như giải pháp kỹ thuật cải thiện, giảm thiểu các yếu tố có hại phát sinh trong môi trường, thiết kế ghế ngồi chống đau - mỏi lưng, khẩu trang chống bụi, tập thể dục giữa giờ để nâng cao sức khỏe phòng ngừa bệnh xương khớp… Tuy nhiên, công tác huấn luyện an toàn-vệ sinh lao động cho người lao động tại doanh nghiệp may chưa thực sự được quan tâm đúng mức về tài liệu, phương pháp và thời lượng huấn luyện, đặc biệt là thiếu tài liệu huấn luyện an toàn – vệ sinh lao động riêng, đặc thù cho công nhân may. Nhằm giảm ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tiến hành biện pháp huấn luyện kết hợp tuyên truyền, vận động giúp nâng cao hiểu biết và ý thức, trách nhiệm tham gia công tác an toàn - vệ sinh lao động tại cơ sở cho người lao động may công nghiệp, để người lao động có kiến thức, thực hành đúng các qui định về an toàn - vệ sinh lao động trong sản xuất, giúp sản xuất an toàn, phòng ngừa bệnh tật, tai nạn lao động do nghề nghiệp gây ra cũng như chăm sóc sức khỏe cho bản thân là rất cần thiết. Để có cơ sở biên soạn bộ công cụ huấn luyện, tuyên truyền phù hợp cho công nhân may công nghiệp và đánh giá hiệu quả biện pháp này, chúng tôi thực hiện đề tài với 2 mục tiêu sau: 1. Mô tả thực trạng điều kiện lao động, sức khỏe của nữ công nhân may công nghiệp tại Hưng Yên, năm 2013.

Đánh giá hiệu quả biện pháp huấn luyện an toàn - vệ sinh lao động cho nữ công nhân may công nghiệp tại Công ty may Minh Anh năm 2014-2015. ĐIỀU KIỆN LAO ĐỘNG, TÌNH HÌNH SỨC KHỎE VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE CÔNG NHÂN MAY CÔNG NGHIỆP. Khái niệm và đặc điểm về điều kiện lao động, sức khỏe và yếu tố ảnh hưởng sức khỏe: Điều kiện lao động (ĐKLĐ) được hiểu là tổng thể các yếu tố về tự nhiên, xã hội, kinh tế, kỹ thuật được biểu hiện thông qua các công cụ và phương tiện lao động và sự sắp xếp, bố trí chúng trong không gian và thời gian, sự tác động qua lại của chúng trong mối quan hệ với người lao động (NLĐ) tại chỗ làm việc, tạo nên một điều kiện nhất định cho con người trong quá trình lao động, [6],[7]. Khi đánh giá ĐKLĐ cần phải đi sâu phân tích các yếu tố biểu hiện của ĐKLĐ, xem nó có ảnh hưởng và tác động như thế nào đối với NLĐ; nói đến công cụ và phương tiện lao động nó bao gồm từ các công cụ đơn giản đến các máy móc, thiết bị tinh vi hiện đại, từ một chỗ làm việc đơn sơ, thậm chí không có mái che đến những nơi làm việc trong nhà xưởng với đầy đủ tiện nghi; và để xác định những nguy cơ gây ra ảnh hưởng xấu, nguy hiểm đối với tính mạng, sức khoẻ của NLĐ hay không thì cần phải đánh giá tình trạng của các công cụ thiết bị máy móc, nhà xưởng, do đó, đánh giá ĐKLĐ của bất kỳ một cơ sở, một ngành nào là phải nhìn tổng thể và đánh giá đúng thực trạng ĐKLĐ và thường xuyên chăm lo cải thiện nó là nội dung quan trọng nhất trong công tác bảo hộ lao động [65].

Dựa trên cơ sở hình thành ĐKLĐ và những ảnh hưởng của chúng tới cơ thể con người, có thể chia ĐKLĐ theo các nhóm sau [58]: (1)C c y u t c a quá trình lao động (gồm máy, thiết bị, công cụ; nhà xưởng, kho, bến bãi…; nguyên vật liệu, nhiên liệu.; đối tượng lao động; NLĐ; (2) C c y u t liên quan đ n quá trình lao động (+) Các yếu tố tự nhiên và môi trường có liên quan đến nơi làm việc (gồm yếu tố vi khí hậu; nồng độ các hóa chất trong không khí; nồng độ bụi; yếu tố sinh học gây hại; bức xạ ion hóa, bức xạ trường điện từ; tiếng ồn, rung động); (+) Các yếu tố kinh tế, xã hội bao gồm điều kiện cơ sở vật chất về nhà xưởng (các kiến trúc, không gian, cách bố trí máy móc, thiết bị công cụ 4 làm việc, là yếu tố tạo cho NLĐ có cảm xúc hứng thú, giảm thiểu các tác động tiêu cực đến sức khỏe NLĐ); trình độ chuyên môn, tay nghề, tuổi nghề của NLĐ; tình hình sản xuất, kinh doanh; tổ chức lao động; lương thưởng và chế độ chăm sóc sức khỏe, bảo hiểm xã hội); (3) C c y u t tâm, sinh lý bao gồm mức chịu tải, nhịp điệu lao động của cơ bắp khi làm việc, thao tác; mức tiêu hao năng lượng cơ sở; biến đổi hệ thống tim mạch, hô hấp; mức độ đơn điệu của các thao tác; mức căng thẳng thị giác trong lao động; mệt mỏi thần kinh, căng thẳng thần kinh tâm lý xúc cảm khi làm việc; chế độ ca và thời gian lao động, tư thế lao động, phân công lao động. Môi trư ng lao động là một thành tố của ĐKLĐ, là môi trường trong đó diễn ra quá trình lao động bao gồm: các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học, tâm lý xã hội, rủi ro nguy hiểm phát sinh bởi các yếu tố công nghệ, máy móc thiết bị; nguyên, nhiên liệu; nhà xưởng, tổ chức sản xuất, điều kiện tự nhiên, khí hậu, yếu tố kinh tế- xã hội…[59]. Môi trường lao động là nơi mà ở đó con người trực tiếp làm việc; tại đây thường xuất hiện rất nhiều yếu tố, có thể rất tiện nghi, thuận lợi cho NLĐ, song cũng có thể rất xấu, khắc nhiệt đối với con người (ví dụ như nhiệt độ cao hoặc quá thấp, độ ẩm lớn, nồng độ bụi và hơi khí độc cao, độ ồn lớn, ánh sáng thiếu.); các yếu tố xuất hiện trong môi trường lao động là do quá trình hoạt động của máy móc, thiết bị, do tác động và sự thay đổi của đối tượng lao động do tác động của con người khi thực hiện quá trình công nghệ gây ra, đồng thời cũng còn do các yếu tố của điều kiện khí hậu, thiên nhiên gây nên [52],[53]. i kh h u trong môi trư ng lao động là tổng hợp các yếu tố vật lý của không gian nơi làm việc bao gồm nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió và bức xạ nhiệt [28],[36].

An toàn lao động là giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố nguy hiểm nhằm bảo đảm không xảy ra thương tật, tử vong đối với con người trong quá trình lao động [54]. ệ sinh lao động là giải pháp phòng, chống tác động của yếu tố có hại gây bệnh tật, làm suy giảm sức khỏe cho con người trong quá trình lao động [54]. C c y u t vệ sinh lao động bao gồm yếu tố vi khí hậu (nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió); vật lý (bức xạ nhiệt, ánh sáng, tiếng ồn, rung, phóng xạ, điện từ trường), 5 bụi; hóa học; vi sinh vật gây bệnh; tâm sinh lý lao động và egônômi; và các yếu tố khác trong môi trường lao động [4]. Trên cơ sở đó khoa học vệ sinh lao động xây dựng và đề xuất các giới hạn, tiêu chuẩn vệ sinh lao động (TCVSLĐ) các yếu tố độc hại trong môi trường lao động, đề xuất chế độ lao động, nghỉ ngơi hợp lý cũng như các giải pháp y sinh học nhằm chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ của NLĐ, trực tiếp góp phần bảo vệ và phát triển lực lượng sản xuất và tăng năng suất lao động.