Chương 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU Chương này, tác giả xem xét và đánh giá các tư liệu nghiên cứu của các học giả của các nước trên thé giới và các học giả Việt Nam dé rút ra những điểm kế thừa và những điểm cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án của mình. Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE NGOẠI GIAO VAN HOA CUA VIỆT NAM NHÌN TỪ GOC ĐỘ QUYEN LUC MEM (2001-2016) Chương 2 nghiên cứu về khái niệm, đặc trưng và các cấp độ của ngoại giao văn hoá nhìn từ góc độ quyền lực mềm trong quan hệ quốc tế thời kỳ toàn cầu hóa. Phân tích những nhân tổ về chính trị, ngoại giao của quốc tế và khu vực tác động đến ngoại giao văn hóa của Việt Nam giai đoạn từ 2001 đến 2016. Chương 3: NỘI DUNG VÀ THUC TRẠNG TRIEN KHAI NGOẠI GIAO VĂN HOA CUA VIỆT NAM NHÌN TỪ GÓC ĐỘ QUYEN LUC MEM (2001- 2016) Ở chương này, tác giả nghiên cứu thực trạng ngoại giao văn hoá của Việt Nam giai đoạn 2001-2016.
Phân tích chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về ngoại giao văn hoá. Cùng với phân tích quá trình triển khai ngoại giao văn hóa của Việt Nam trong và ngoài nước như thế nào để gia tăng quyền lực mềm của mình trên trường quốc tế. 13 Chương 4: NHẬN XÉT VE NGOẠI GIAO VĂN HÓA NHÌN TỪ GOC ĐỘ QUYEN LUC MEM CUA VIỆT NAM (2001-2016) VÀ KIÊN NGHỊ Nội dung của chương 4 nhăm nhận xét những thành tựu, hạn chế của ngoại giao văn hóa của Việt Nam giai đoạn 2001- 2016, cùng với tác động của các nước trong khu vực và thế giới đối với quá trình triển khai ngoại giao văn hóa của Việt Nam. Cuối cùng, tác giả luận án đưa ra những triển vọng và các giải pháp về ngoại giao văn hóa được xem như là quyên lực mêm của Việt Nam trong thời kỳ đôi mới.
TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU Trong những năm gan đây, khái niệm về ngoại giao văn hóa đã thu hút nhiều sự chú ý của các học giả và các nhà hoạch định chính sách quốc gia của các nước trong quan hệ quốc tế. Khái niệm ngoại giao văn hóa được đặt dưới khái niệm quyền lực mềm như một công cụ với mục đích gia tăng quyền lực mềm của một quốc gia. Tại Việt Nam, từ năm 2009 Bộ Ngoại giao chính thức sử dụng khái niệm ngoại giao văn hoá và xem đây là một trong ba trụ cột chính của nền ngoại giao Việt Nam. Đây cũng là một bộ phận trong đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và nhà nước, là tổng hợp các hoạt động thông tin, tuyên truyền, quảng bá văn hoá Việt Nam ra thế gidi nhăm tao điều kiện hỗ trợ giao lưu kinh tế, chính trị, nâng cao uy tin và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Trong luận án này, dé dé dang hơn trong việc nghiên cứu, tác giả cơ bản đã phân ra thành một số chủ đề then chốt như sau: 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Các công trình nghiên cứu về những van đề lý luận về ngoại giao văn hóa và quyền lực mém Có một số công trình nghiên cứu tiêu biểu của các học giả thế giới và trong nước đã đề cập đến những vấn đề này như: Cuốn International Cultural Relations của tac giả John Matthew Mitchell (Routledge, 1986), trong tác phẩm nay tác giả đã phân tích va mô ta ý nghĩa của ngoại giao văn hóa trong các mối quan hệ quốc tế trong lịch sử hiện đại. Ngoại giao văn hóa bắt đầu từ thế kỷ XIX, đã phát triển mạnh mẽ và đã trở thành cuộc cách mạng văn hoá toàn cầu.
Cuốn The Third Wave (Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1996) của nhà Xã hội học và Tương lai học Alvin Toffler. Trong tác phẩm này, tác giả đã phân tích nền văn minh của thé giới ngày nay đã thay đổi từ nền văn minh công nghiệp sang nền văn minh ở thời kỳ hậu công nghiệp. Trong đó, quyền lực thực sự của các nước lớn là khả năng sáng tạo, quản lý-sử dụng tri thức và công nghệ thông tin. "Những sự thay đổi đang gây nên những sự xáo trộn mà ngày nay chúng ta đang trải qua, đều không phải là hỗn loạn, cũng không có tính chất ngẫu nhiên, mà thực ra, chúng đang tạo ra một mô hình rõ nét, được nhận biết rõ ràng.
Ngoài ra, những sự thay đổi ấy được tích lũy 15 lại chúng kết hợp với một sự chuyền hóa khống 16 trong cách ta sống, lao động, chơi đùa và suy nghĩ, có thể có một tương lai lành mạnh và đáng mong muốn. Nói tóm lại, cái đang xảy ra hiện nay chăng phải cái gì khác hơn là một cuộc cách mạng toàn cau, một bước nhảy vọt trong lịch sử. Cuốn Culture in World Politics (MacMillan Press, 1998) của các tác gia Dominique Jacquin-Berdal, Andrew Oros va Marco Verweij. Các tac giả đồng phan tích về vai trò của quyền lực văn hoa trong quan hệ quốc tế.
Đặc biệt là cách các nước sử dụng văn hóa nhằm ngăn chặn các xung đột, mâu thuẫn đem lại hòa bình giữa các quốc gia. Ngoài ra, trong cuốn Globalization and Cultural Diplomacy (Center for Arts and Culture, 2001) của giáo su Harvey B. Feigenbaum cho rang trong ky nguyên nay ngoại giao văn hóa trong chính sách đối ngoại của mỗi quốc gia đều có sức mạnh ảnh hưởng đến toàn cầu. Những sản phâm văn hóa của mỗi quốc gia có được đều là sức mạnh nhằm thúc đây quyền lực kinh tế, chính trị của quốc gia đó trong bối cảnh phát triển và thay đôi rất nhanh của toàn cầu hóa.
Kế tiếp là cuốn Sự va chạm giữa các nén văn minh (The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order) (Nxb Lao Động, Hà Nội, 2003) của Samuel P. Hungtington nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thuộc Đại học Harvard, trong cuốn sách này tác giả đã mô tả lại các nền văn minh khác nhau trên thé giới. Ngoài ra, ông còn phân tích những sự thay đôi của các nền văn minh của nhân loại, giải thích sự thoái trào của văn minh phương Tây và quá trình phục sinh của các nền văn minh ngoài phương Tây cùng với sự tái định hình nền chính trị toàn cầu thông qua văn hóa. Ông lập luận rang nhân tố văn hóa đóng vai trò rat quan trong trong quan hệ quốc tế, sự tập trung những quốc gia có nền văn hóa tương tự và sự chia rẻ của các quốc gia có nền văn hóa khác nhau ngày càng thê hiện rõ nét hơn kê từ sau Chiến tranh Lạnh.
Cuốn Soft Power: The Means to Success in World Politics (Public Affairs, 2004) của Joseph S. Nye đã phan tích dé làm rõ những cơ sở đặc trưng của quyền lực mêm chính là văn hóa bao gôm các giá trị chính trị và chính sách của một quôc gia. Qua đó, tác giả làm rõ tâm quan trong của vai trò ngoại giao văn hóa trong chính sách đôi ngoại của các quôc gia. 16 Sẽ không đầy đủ nếu phân tích về ngoại giao văn hóa mà không đề cập đến các tác phẩm của giáo sư Cynthia P.
Schneider, một nhà nghiên cứu nổi tiếng về ngoại giao văn hóa với cuốn Diplomacy That Works: “Best Practices” in Cultural Diplomacy (Center for Arts and Culture, 2003), trong tác phẩm này ba đã đề cập đến ngoại giao văn hóa như một công cụ tốt nhất dé giúp các quốc gia dé dang giao tiếp lẫn nhau và đây là điểm chắc chắn Việt Nam sẽ học tập và rút kinh nghiệm trong việc triển khai chính sách đối ngoại của mình. Kế tiếp là cuén Cultural diplomacy: hard to define, but you’d know it if you saw it, (The Brown Journal of World Affairs, 2006), theo tác giả thì ngoại giao văn hóa có kha năng làm dịu di các mối xung đột của các quốc gia. Từ đó, có thé thấy răng, ngoại giao văn hóa đóng vai trò rất quan trọng trong hoà giải và là giải pháp khả thi duy nhất khi căng thắng và xung đột kéo dài giữa các quốc gia. Trong cuốn The Unrealized Potential of Cultural Diplomacy: “Best Practices” and What Could Be, If Only.P (Heldref Publications, 2009), tác gia lập luận rang ngoại giao văn hóa có thé làm tăng sự hiểu biết, phá vỡ định kiến va thay đổi mối quan hệ giữa các nước.
Chính điều này cuối cùng dẫn đến những thay đổi trong chính sách đối ngoại của các quốc gia cho phù hợp với thời đại mới. Tiếp theo là nhà nghiên cứu lich sử Jessica C. Gienow-Hecht trong tác pham Searching for a Cultural Diplomacy - Explorations in Culture and International History (Berghahn Books, 2010) tác giả đã phân tích ké từ sau Chiến tranh Lạnh đây chính là thời kỳ ngoại giao văn hóa lên ngôi thay thế cho các mối quan hệ khác trong quan hệ quốc tế. Trong cuốn Trật tự thế giới (World Order) (Nxb Thế giới, Hà Nội, 2016) của cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger, Pham Thái Sơn dịch, Võ Minh Tuấn hiệu đính, tác giả cuốn sách đã dùng xuất phát điểm từ hoà ước Westphalia dé phân tích các quan hệ quốc tế, chủ yéu đóng vai trò đặc biệt trong thé giới địa chính trị và quyền hạn trong khu vực, vi trí địa lý và chính sách đối ngoại của mỗi nước.
Ngoài ra, tác giả còn thảo luận về van dé toàn cầu hóa trong kỷ nguyên công nghệ, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông tin, truyền thông đại chúng, văn hóa đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến trật tự của thế giới ngày nay. Cuôn Ngoại giao văn hóa và sức mạnh mêm Trung Quốc: Một góc nhìn toàn 17 cau hóa (Nxb Giảng day và Nghiên cứu ngoại ngữ Bắc Kinh, 2008) của tác giả Banh Tân Lương đã mô tả Trung Quốc với việc sử dụng ngoại giao văn hóa trong việc gia tăng quyền lực mềm văn hóa của Trung Quốc ra thế giới. Và đây cũng là kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc sử dụng ngoại giao văn hóa. Tại Việt Nam, có một số công trình nghiên cứu về ngoại giao văn hóa và quyền lực, có thể sơ lược qua một số tác phẩm tiêu biểu như sau: Cuốn Quyên lực trong quan hệ quốc tế - lịch sử và vấn đề (Nxb Văn hóa- Thông tin, Hà Nội, 2011) của tác giả Hoàng Khắc Nam, tác phẩm này đã đề cập đến quyền lực và cach sử dụng quyên lực, đây là van dé cốt lõi trong quan hệ quốc tế.
Không chỉ có mối quan hệ chặt chẽ với sự phát triển kinh tế là một nguồn cơ bản dé tạo nên quyền lực của quốc gia mà quyền lực còn liên quan đến nhiều lĩnh vực khác của đời sống văn hóa-xã hội của đất nước.