Nghiên cứu về ngoại giao văn hóa Ấn Độ đối với Đông Nam Á trong thời kỳ Thủ tướng Modi

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ngoại giao văn hoá của ấn độ đối với đông nam á thời kỳ thủ tướng modi, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực

• Tác giả: Thái Bảo Trân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Nam Tiến
• Trường học: Trường Đại Học Bà Rịa-Vũng Tàu
• Chuyên ngành: Đông Phương Học
• Đề tài: Ngoại Giao Văn Hóa Của Ấn Độ Đối Với Đông Nam Á Thời Kỳ Thủ Tướng Modi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bà Rịa-Vũng Tàu

Tóm tắt

I. Cơ sở hình thành chính sách ngoại giao văn hóa Ấn Độ đối với Đông Nam Á

Chính sách ngoại giao văn hóa của Ấn Độ đối với Đông Nam Á được hình thành trên nền tảng lịch sử và văn hóa lâu dài giữa hai khu vực. Từ những thế kỷ trước, sự giao lưu giữa Ấn Độ và Đông Nam Á đã diễn ra qua các hoạt động thương mại, tôn giáo và văn hóa. Ấn Độ đã có những ảnh hưởng mạnh mẽ đến nền văn hóa và xã hội của các quốc gia Đông Nam Á, từ Phật giáo đến các yếu tố văn hóa như ngôn ngữ và nghệ thuật. Điều này tạo nên một cơ sở vững chắc cho việc phát triển chính sách ngoại giao văn hóa hiện tại. Theo đó, Thủ tướng Modi đã xác định Đông Nam Á là một phần quan trọng trong chính sách hướng Đông của Ấn Độ, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường quan hệ văn hóa để nâng cao ảnh hưởng của Ấn Độ trong khu vực. Ông đã khẳng định: "Chúng ta phải xây dựng một mối quan hệ chặt chẽ hơn với các quốc gia Đông Nam Á để cùng phát triển và thịnh vượng."

1.1 Những khái niệm liên quan tới ngoại giao văn hóa

Khái niệm ngoại giao văn hóa được hiểu là việc sử dụng văn hóa như một công cụ để thúc đẩy quan hệ quốc tế. Trong bối cảnh Đông Nam Á, Ấn Độ đã áp dụng ngoại giao văn hóa để tạo dựng hình ảnh và tăng cường ảnh hưởng của mình. Những hoạt động như tổ chức các sự kiện văn hóa, giao lưu nghệ thuật và hỗ trợ giáo dục đã giúp Ấn Độ khẳng định vị thế của mình trong khu vực. Việc thực hiện các chương trình như lễ hội văn hóa và hội thảo quốc tế đã tạo ra một không gian giao lưu văn hóa phong phú, góp phần thúc đẩy sự hiểu biết và hợp tác giữa các quốc gia. Như một nhà nghiên cứu đã chỉ ra: "Ngoại giao văn hóa không chỉ là việc quảng bá văn hóa, mà còn là xây dựng cầu nối giữa các quốc gia."

II. Nội dung và quá trình triển khai ngoại giao văn hóa của Ấn Độ đối với Đông Nam Á thời kỳ Thủ tướng Modi

Trong thời kỳ Thủ tướng Modi, Ấn Độ đã triển khai nhiều hoạt động ngoại giao văn hóa nhằm thúc đẩy quan hệ với các nước Đông Nam Á. Một trong những nội dung chính là việc xuất khẩu văn hóa qua các sản phẩm như Bollywood và Yoga. Bollywood không chỉ là một ngành công nghiệp điện ảnh mà còn là một phần của văn hóa Ấn Độ, giúp giới thiệu các giá trị văn hóa và lối sống của người Ấn Độ đến với Đông Nam Á. Việc phổ biến Yoga cũng được xem là một chiến lược quan trọng, khi mà Yoga đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của nhiều người dân Đông Nam Á. Theo một nghiên cứu, "Yoga không chỉ là một bộ môn thể thao, mà còn là một phương thức kết nối tâm hồn và thể xác, giúp tăng cường sức khỏe và sự hòa hợp giữa các nền văn hóa."

2.1 Mục tiêu và nội dung chính trong chính sách ngoại giao văn hóa Ấn Độ

Mục tiêu chính trong chính sách ngoại giao văn hóa của Ấn Độ là xây dựng mối quan hệ bền vững với các nước Đông Nam Á, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế và chính trị. Nội dung chính bao gồm việc thúc đẩy các hoạt động giao lưu văn hóa, tổ chức các sự kiện văn hóa lớn, và xây dựng các chương trình hợp tác trong lĩnh vực giáo dục và nghệ thuật. Ấn Độ đã thành công trong việc tổ chức các lễ hội văn hóa, hội thảo và triển lãm nghệ thuật nhằm giới thiệu văn hóa phong phú của mình đến với các quốc gia trong khu vực. Điều này đã giúp nâng cao hình ảnh của Ấn Độ trong mắt bạn bè quốc tế và tạo ra sự kết nối mạnh mẽ giữa các nền văn hóa. Như một chuyên gia đã nói: "Việc xây dựng mối quan hệ văn hóa không chỉ giúp tăng cường sự hiểu biết mà còn tạo ra sự gắn kết vững chắc giữa các quốc gia."

III. Nhận xét về ngoại giao văn hóa của Ấn Độ đối với Đông Nam Á thời kỳ Thủ tướng Modi

Ngoại giao văn hóa của Ấn Độ dưới thời Thủ tướng Modi đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Những hoạt động văn hóa đã tạo ra sự kết nối mạnh mẽ giữa Ấn Độ và các nước Đông Nam Á, từ đó thúc đẩy sự hiểu biết và hợp tác trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, Ấn Độ cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự cạnh tranh từ các cường quốc khác trong khu vực, đặc biệt là Trung Quốc. Ấn Độ cần phải có những chiến lược hiệu quả hơn để khắc phục những thách thức này và tiếp tục phát triển mối quan hệ với Đông Nam Á. Theo một nhà phân tích, "Để duy trì và phát triển mối quan hệ văn hóa, Ấn Độ cần phải linh hoạt và sáng tạo trong các chiến lược của mình, nhằm thu hút sự quan tâm và tham gia của các quốc gia trong khu vực."

3.1 Những thành tựu và thách thức

Thành tựu của ngoại giao văn hóa Ấn Độ thời kỳ Thủ tướng Modi bao gồm việc nâng cao nhận thức về văn hóa Ấn Độ tại Đông Nam Á thông qua các hoạt động văn hóa phong phú. Các chương trình như lễ hội Bollywood, các khóa học Yoga, và những chuyến thăm văn hóa đã góp phần tạo dựng hình ảnh tích cực về Ấn Độ trong mắt người dân Đông Nam Á. Tuy nhiên, Ấn Độ cũng phải đối mặt với những thách thức như sự gia tăng ảnh hưởng của các quốc gia khác, đặc biệt là trong lĩnh vực văn hóa và kinh tế. Để vượt qua những thách thức này, Ấn Độ cần phải cải thiện các chính sách ngoại giao văn hóa của mình, đồng thời tiếp tục phát triển mối quan hệ với các quốc gia trong khu vực. Như một nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh: "Ngoại giao văn hóa không chỉ là một công cụ, mà còn là một nghệ thuật cần được trau dồi và phát triển liên tục."

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ HÌNH THÀNH CHÍNH SÁCH NGOẠI GIAO VĂN HÓA CỦA ẤN ĐỘ ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á THỜI KỲ THỦ TƯỚNG MODI 1.1 Những khái niệm liên quan tới ngoại giao văn hoá 1.1 Về khái niệm “Ngoại giao” và “văn hoá” Xét thuật ngữ, ngoại giao văn hoá được hợp thành từ hai từ là “ngoại giao” (Diplomacy) và “văn hoá” (Culture). Trên thực tế, ngoại giao vừa là “một phạm trù thực hành vừa là một phạm trù phân tích” nghĩa là các định nghĩa đương đại về ngoại giao rất rộng và khác biệt theo ranh giới nhận thức luận và phương pháp luận. Theo từ điển Oxford, “Ngoại giao là một nghề, hoạt động hay kỹ năng quản lý quan hệ quốc tế, tiêu biểu cho những người đại diện của một đất nước tại nước ngoài”, “Ngoại giao là nghệ thuật giao thiệp với mọi người một cách nhạy cảm và khéo léo”, còn văn hoá bao gồm “các loại hình nghệ thuật và những hình thức thể hiện khác của thành tựu tri thức của con người nói chung”, “những ý tưởng, phong tục tập quán và hành vi xã hội của một nhóm hoặc cộng đồng”1.

Theo Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, ngoại giao là “sự giao thiệp với nước ngoài để bảo vệ quyền lợi cả quốc gia mình và để góp phần giải quyết những vấn đề quốc tế chung”2. Trong khi đó, Từ điển Britannica online cho rằng ngoại giao: “bao gồm các phương pháp đã được thiết lập để gây ảnh hưởng đến các quyết định và hành vi của các chính phủ và người dân nước ngoài thông qua đối thoại, đàm phán và các biện pháp khác mà không cần đến chiến tranh hoặc bạo lực”3. Các hoạt động ngoại giao hiện đại là sản phẩm của hệ thống nhà nước châu Âu thời kỳ hậu Phục hưng. Về mặt lịch sử, ngoại giao có nghĩa là tiến hành các mối quan hệ chính thức (thường là song phương) giữa các quốc gia có chủ quyền.

Tuy nhiên, đến thế kỷ 20, các thông lệ ngoại giao tiên phong ở châu Âu đã được áp dụng trên toàn thế giới và ngoại giao đã mở rộng để bao gồm các cuộc họp thượng đỉnh và các hội 1 Từ điển Oxford Online: https://en.com/definition/diplomacy. 2 Hoàng Phê (chủ biên) (2003), Từ điển tiếng Việt, Nxb. 3 Từ điển Britannica Online: https://www.com/topic/diplomacy 2 nghị quốc tế khác, ngoại giao nghị viện, các hoạt động quốc tế của các thực thể siêu quốc gia và địa phương, ngoại giao không chính thức của các thành phần phi chính phủ, và công việc của các công chức quốc tế. Về định nghĩa, theo định nghĩa của Từ điển Britannica online, “văn hóa bao gồm ngôn ngữ, ý tưởng, niềm tin, phong tục, mật mã, thể chế, công cụ, kỹ thuật, tác phẩm nghệ thuật, nghi lễ và nghi lễ, cùng các yếu tố khác”, trong đó, “Sự tồn tại và sử dụng văn hóa phụ thuộc vào khả năng của riêng con người”4.

Trong khi đó, UNESCO đưa ra định nghĩa về văn hóa là: là một tổng hợp các đặc điểm tinh thần, thể chất, tri thức và tình cảm đặc trưng cho một xã hội hoặc một nhóm xã hội, bao hàm không chỉ nghệ thuật và văn học mà còn cả lối sống, cách thức cùng chung sống, các hệ thống giá trị, truyền thống và tín ngưỡng. Những đặc trưng của các yếu tố cấu thành đó giúp ta phân biệt được một xã hội (hoặc một nhóm xã hội) với các xã hội (hoặc nhóm xã hội) khác.5 Hiện nay, giới nghiên cứu có xu hướng chia văn hóa thành ba phần: văn hóa tinh thần, văn hóa vật chất và văn hóa xã hội; hoặc văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể. Định nghĩa “Ngoại giao văn hoá” Trên thực tế, nhiều học giả đã đưa ra những định nghĩa mang tính tổng thể và chức năng về phạm trù “ngoại giao văn hoá”. Theo học giả Milton Cummings (Đại học John Hopkins), ngoại giao văn hoá được coi là “sự chia sẻ về ý tưởng, thông tin, nghệ thuật và những khía cạnh khác của văn hoá giữa các quốc gia và người dân của các quốc gia này nhằm nhằm thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau”6.

Juliet Sablowsky (Đại học Georgetown) cho rằng, “về bản chất, các hoạt động ngoại giao văn hóa liên quan đến các khoản đầu tư dài hạn vào quan hệ của chúng ta (Hoa Kỳ) với người dân ở các quốc gia khác…”7. Và nếu coi “văn hóa của một quốc gia là tổng thể những thành tựu của quốc gia đó, là sự thể hiện cá tính riêng của quốc gia đó; cách suy nghĩ và hành động của mình”, thì “các chương trình 4 Từ điển Britannica Online: https://www.com/topic/culture 5 UNESCO (2001), “Tuyên bố toàn cầu về đa dạng văn hóa”, UNESCO, 2/11/2001. 6 Milton Cummings (2009), Cultural Diplomacy and the United States Government: A Survey, Cultural Diplomacy Research Series, Center for Arts and Culture, Washington D.org/sites/default/files/MCCpaper.pdf 7 Juliet Sablosk (2003), Recent Trends in Department of State Support for Cultural Diplomacy: 1993 – 2002, The Center for Arts and Culture, Washiongton D.C 3 quan hệ văn hóa với nước ngoài của nó là phương pháp làm cho những điều này được người nước ngoài biết đến”8. Nhiều học giả cũng đưa ra nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm “ngoại giao văn hoá”.

Cụ thể, “ngoại giao văn hoá” “là sự giao lưu những tư tưởng, trao đổi thông tin, nghệ thuật, lối sống, hệ giá trị, truyền thống và tín ngưỡng và các phương diện khác của văn hoá nhằm thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau giữa các quốc gia và dân tộc”9. Trong đó, ngoại giao văn hoá được xem là lĩnh vực đặc biệt của hoạt động ngoại giao, liên quan đến sử dụng văn hoá như là đối tượng và phương tiện nhằm đạt được những mục tiêu cơ bản của chính sách đối ngoại của quốc gia, tạo hình ảnh tốt đẹp của đất nước, quảng bá văn hoá và ngôn ngữ quốc gia trên thế giới10. Về nội hàm, “ngoại giao văn hoá” là tổng thể các hoạt động được triển khai bằng và trên cơ sở trao đổi, giao lưu các giá trị, tư tưởng, truyền thống, phong tục, bản sắc và các loại hình khác của văn hoá, nhằm mục tiêu tăng cường mối quan hệ, đẩy mạnh hợp tác văn hoá-xã hội hoặc thúc đẩy các lợi ích quốc gia, ngoại giao văn hoá có thể được triển khai bởi khu vực nhà nước, khu vực tư nhân và xã hội dân sự11. Xét về cấu trúc, “ngoại giao văn hoá” được xem là hình thức ngoại giao do Nhà nước đóng vai trò chủ đạo, điều phối, với sự tham gia của nhiều chủ thể phi nhà nước khác, thể hiện sự quảng bá, giao lưu các giá trị văn hoá, văn học, nghệ thuật, phong tục, tập quán, tín ngưỡng và các phương diện khác của một quốc gia với một hoặc nhiều quốc gia khác trên thế giới nhằm đạt được những mục tiêu chính sách đối ngoại của đất nước.12 Tuy nhiên, chủ thể của ngoại giao văn hóa chưa được xác định rõ ràng, do đó nó không được định nghĩa một cách chính xác, điều này có thể mở rộng trong khu vực tư nhân và xã hội dân sự.

Trong khi đó, phần lớn các học giả Trung Quốc ủng hộ quan điểm hạn chế ngoại giao văn hóa trong khung “ngoại giao nhà nước”. Phần lớn các học giả Trung Quốc cho rằng, một khi ngoại giao là một thuật ngữ chung cho 8 Ruth Emily McMurry and Muna Lee (1947), The Cultural Approach: Another Way in International Relations, Chapel Hill: University of North Carolina Press, pp. 9 Cummings, Milton (2003) Cultural Diplomacy and The United States Government; a Survey, Center for Arts and Culture, USA 10 Trần Trọng Toàn (2008), “Góp thêm một số ý kiến về xây dựng chính sách ngoại giao văn hoá Việt Nam”, trong Ngoại giao văn hoá “vì một bản sắc Việt Nam trên trường quốc tế”, Nxb Thế giới, Hà Nội, tr. 11 Institute for Cultural Diplomacy (2013), Cultural Diplomacy Dictionary, Germany.

12 Nguyễn Hải Anh (2015), Ngoại giao văn hoá trong quan hệ quốc tế đương đại, Luận án tiến sĩ Quan hệ quốc tế, Học viện Ngoại giao. 4 chính sách đối ngoại và các hoạt động ngoại giao của một quốc gia có chủ quyền, thì chủ thể của ngoại giao văn hóa phải là các nhà nước, các quốc gia. Và đây chính là sự khác biệt giữa “ngoại giao văn hoá” và “giao lưu văn hoá’, bởi chủ thể không phải là các cá nhân mà chính là nhà nước. Với cách tiếp cận này, thì quan hệ giữa các xã hội dân sự sẽ không được xem là “ngoại giao văn hóa” vì chủ thể tiến hành nó là các cá nhân – phi quốc gia, không nhân danh nhà nước có chủ quyền, có tư cách pháp nhân.

Điều này được Mạnh Hiểu Tứ (孟晓驷) - Thứ trưởng phụ trách Ngoại giao văn hóa của Trung Quốc nói rõ: “Hàm nghĩa cụ thể của ngoại giao văn hóa là các hoạt động ngoại giao được thực hiện bởi quốc gia có chủ quyền, nhằm duy trì lợi ích văn hóa của đất nước và thực hiện chiến lược văn hóa đối ngoại với mục đích nhất định. Các hoạt động này được thực hiện dưới sự hướng dẫn của một chính sách văn hóa đối ngoại cụ thể và triển khai bằng mọi phương tiện hòa bình, bao gồm cả phương tiện văn hóa”, trong đó “Ngoại giao văn hóa như là cách thức và kế hoạch tổ chức hoạt động xoay quanh việc tạo ra quan hệ ngoại giao của một quốc gia để đạt được các mục tiêu nhất định. Phương thức này sử dụng văn hóa làm công cụ truyền thông hoặc phương tiện, nhằm thúc đẩy các hoạt động quốc tế hoặc quan hệ giữa các quốc gia trong một khung thời gian được định sẵn và tập trung vào các đối tượng đã xác định trước. Trên cơ sở cách tiếp cận này, “ngoại giao văn hoá” được xem là góp phần gia tăng sức mạnh mềm của một quốc gia trên trường quốc tế để đạt quyền lực mềm.

Và thực tế, quyền lực mềm của quốc gia chỉ phát huy hiệu quả khi nó đươc truyền bá ra thế giới bên ngoài thông qua con đường ngoại giao văn hóa, và đó là phương thức truyền tải sức mạnh mềm của quốc gia ra ngoài cương giới lãnh thổ. Ở Việt Nam, nhận thực về “ngoại giao văn hóa” vẫn còn khá mới. Do đó, có sự khác biệt giữa các nhà học giả, các nhà hoạch định chính sách về định nghĩa về ngoại giao văn hóa. Đáng chú ý, dù có nhiều khác biệt, hầu hết các chính khách, học giả đều thống nhất khi cho rằng: “Ngoại giao văn hóa” (Cultural Diplomacy) là một trong những trụ cột quan trọng của ngoại giao Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh, cùng với ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế tạo nên một mặt trận chung, đưa lại thành quả 13 孟晓驷 (2005), “锦上添花: 文化外交的使命”, 人民日版, 2005年11月11日, 第七版． 5 chung của nền ngoại giao Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế hiện nay.