Chính Sách Hành Động Hướng Đông Của Ấn Độ (2014 - 2020)

Khám phá chính sách Hành động Hướng Đông của Ấn Độ giai đoạn 2014-2020 qua phân tích và đánh giá chi tiết, tác động và kết quả đạt được.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thăng
• Người hướng dẫn: GS. Hoàng Khắc Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Chính Sách Hành Động Hướng Đông Của Ấn Độ (2014 - 2020)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 2. DANH MỤC BẢNG VÀ PHỤ LỤC
• 3. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 3.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 3.2. Các công trình nghiên cứu chính sách “hướng Đông” trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ
• 3.3. Các nghiên cứu chủ yếu về các nhân tố khi Ấn Độ chuyển đổi chính sách từ “hướng Đông” sang Hành động hướng Đông
• 3.4. Các công trình nghiên cứu về nội dung và triển khai chính sách Hành động hướng Đông
• 3.5. Các công trình nghiên cứu tác động, triển vọng và giải pháp của chính sách Hành động hướng Đông
• 3.6. Đánh giá chung về các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 3.7. Những vấn đề luận án tiếp thu, kế thừa
• 3.8. Những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu
• 4. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ NHÂN TỐ HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH HÀNH ĐỘNG HƯỚNG ĐÔNG CỦA ẤN ĐỘ (2014 - 2020)
• 4.1. Khái niệm về chính sách đối ngoại
• 4.2. Chủ nghĩa lý tưởng trong quan hệ quốc tế
• 4.3. Chủ nghĩa hiện thực trong quan hệ quốc tế
• 4.4. Khung lý thuyết của đề tài
• 4.5. Các nhân tố hoạch định Chính sách Hành động hướng Đông
• 4.5.1. Nhân tố ngoại sinh
• 4.5.2. Nhân tố nội sinh
• 4.6. Chính sách “hướng Đông”: Sự khởi đầu, nền tảng quan trọng của chính sách “Hành động hướng Đông”
• 4.6.1. Những vấn đề chung
• 4.6.2. Nội dung và quá trình triển khai
• 4.6.3. Biện pháp và kết quả
• 4.7. Từ chính sách “hướng Đông” chuyển sang chính sách “Hành động hướng Đông” của Ấn Độ
• 4.8. Tiểu kết chương 2
• 5. MỤC TIÊU, NỘI DUNG, TRIỂN KHAI VÀ KẾT QUẢ CỦA CHÍNH SÁCH HÀNH ĐỘNG HƯỚNG ĐÔNG CỦA ẤN ĐỘ
• 5.1. Mục tiêu và nội dung của chính sách Hành động hướng Đông
• 5.1.1. Về chính trị - chiến lược
• 5.1.2. Về kinh tế - xã hội
• 5.1.3. Về khuếch trương các giá trị (văn hóa/tôn giáo/dân chủ)
• 5.2. Quá trình triển khai chính sách Hành động hướng Đông
• 5.2.1. Với Đông Nam Á
• 5.2.2. Với Đông Bắc Á
• 5.2.3. Với Nam Thái Bình Dương (Australia và New Zealand)
• 5.2.4. Với Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương
• 5.3. Kết quả nổi bật của chính sách Hành động hướng Đông của Ấn Độ
• 5.3.1. Với Đông Nam Á
• 5.3.2. Với Đông Bắc Á
• 5.3.3. Với Nam Thái Bình Dương (Australia và New Zealand)
• 5.3.4. Hội tụ chính sách Hành động hướng Đông với chính sách khu vực của các nước lớn ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương
• 5.4. Tiểu kết chương 3
• 6. TÁC ĐỘNG, TRIỂN VỌNG CHÍNH SÁCH HÀNH ĐỘNG HƯỚNG ĐÔNG CỦA ẤN ĐỘ VÀ KHUYẾN NGHỊ GIẢI PHÁP CHO VIỆT NAM
• 6.1. Tác động của chính sách Hành động hướng Đông của Ấn Độ đối với khu vực Đông Nam Á
• 6.1.1. Tác động tích cực
• 6.1.2. Tác động tiêu cực
• 6.2. Triển vọng chính sách Hành động hướng Đông của Ấn Độ thời gian tới
• 6.2.1. Các Nhân tố thúc đẩy, cản trở chính sách Hành động hướng Đông
• 6.2.2. Dự báo chiều hướng triển khai chính sách Hành động hướng Đông của Ấn Độ với khu vực Đông Nam Á thời gian tới
• 6.3. Khuyến nghị giải pháp cho Việt Nam
• 6.3.1. Trong quan hệ song phương Việt Nam - Ấn Độ
• 6.3.1.1. Về chính trị, ngoại giao
• 6.3.1.2. Về hợp tác kinh tế
• 6.3.1.3. Về Quốc phòng - An ninh
• 6.3.1.4. Về vấn đề Biển Đông
• 6.3.1.5. Hợp tác văn hóa, giáo dục
• 6.3.1.6. Trong lĩnh vực Khoa học công nghệ
• 6.3.2. Trong quan hệ đa phương, Việt Nam - Ấn Độ trong ASEAN
• 6.4. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Hành Động Hướng Đông Của Ấn Độ

Chính sách Hành động Hướng Đông (AEP) của Ấn Độ là một chiến lược đối ngoại quan trọng, được khởi xướng từ năm 1992 và được củng cố, phát triển dưới thời Thủ tướng Narendra Modi từ năm 2014. Mục tiêu chính của AEP là tăng cường quan hệ kinh tế, chiến lược và văn hóa với các quốc gia ở khu vực Đông Nam Á, Đông Bắc Á và Thái Bình Dương. Chính sách này không chỉ là sự tiếp nối của chính sách Hướng Đông (LEP) trước đó mà còn là một bước tiến quan trọng, thể hiện sự chủ động và tích cực hơn của Ấn Độ trong việc hội nhập khu vực. AEP tập trung vào việc xây dựng quan hệ đối tác mạnh mẽ với các nước ASEAN, Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia, đồng thời tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như thương mại, đầu tư, an ninh và kết nối khu vực. AEP đóng vai trò quan trọng trong việc định hình vị thế của Ấn Độ như một cường quốc khu vực và toàn cầu, đồng thời góp phần vào sự ổn định và thịnh vượng của khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

1.1. Bối Cảnh Ra Đời và Phát Triển của Chính Sách AEP

Sau Chiến tranh Lạnh, Ấn Độ nhận thấy sự cần thiết phải điều chỉnh chính sách đối ngoại để phù hợp với bối cảnh thế giới mới. Chính sách Hướng Đông (LEP) ra đời năm 1992 nhằm đối phó với khủng hoảng kinh tế và tìm kiếm cơ hội hợp tác mới ở khu vực Đông Á. Tuy nhiên, đến năm 2014, chính phủ của Thủ tướng Modi nhận thấy LEP cần được nâng cấp để đạt hiệu quả cao hơn. Do đó, chính sách Hành động Hướng Đông (AEP) ra đời, tập trung vào hành động cụ thể và hợp tác thực chất hơn. AEP không chỉ là sự thay đổi về tên gọi mà còn là sự thay đổi về tư duy và cách tiếp cận, thể hiện sự chủ động và quyết tâm cao hơn của Ấn Độ trong việc hội nhập khu vực.

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Địa Lý của Chính Sách AEP

Mục tiêu chính của AEP là tăng cường quan hệ kinh tế, chiến lược và văn hóa với các quốc gia ở khu vực Đông Nam Á, Đông Bắc Á và Thái Bình Dương. Về kinh tế, AEP tập trung vào việc thúc đẩy thương mại, đầu tư và kết nối khu vực. Về chiến lược, AEP nhằm tăng cường hợp tác an ninh và quốc phòng với các đối tác trong khu vực. Về văn hóa, AEP thúc đẩy giao lưu văn hóa và giáo dục giữa Ấn Độ và các nước trong khu vực. Phạm vi địa lý của AEP bao gồm các nước ASEAN, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand. Tuy nhiên, Ấn Độ cũng chú trọng đến việc mở rộng hợp tác với các quốc gia khác trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

II. Thách Thức và Vấn Đề Trong Chính Sách Hướng Đông Ấn Độ

Mặc dù Chính sách Hành động Hướng Đông đã đạt được những thành công nhất định, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều thách thức và vấn đề cần giải quyết. Một trong những thách thức lớn nhất là sự cạnh tranh ảnh hưởng từ Trung Quốc trong khu vực. Trung Quốc có ảnh hưởng kinh tế và chính trị lớn ở Đông Nam Á, điều này gây khó khăn cho Ấn Độ trong việc mở rộng quan hệ và tăng cường ảnh hưởng. Bên cạnh đó, Ấn Độ cũng phải đối mặt với những thách thức nội tại như cơ sở hạ tầng yếu kém, thủ tục hành chính phức tạp và thiếu nguồn lực tài chính. Những yếu tố này làm chậm quá trình triển khai các dự án hợp tác và gây khó khăn cho các doanh nghiệp Ấn Độ khi đầu tư vào khu vực. Ngoài ra, sự khác biệt về văn hóa và chính trị giữa Ấn Độ và các nước trong khu vực cũng là một thách thức cần vượt qua.

2.1. Cạnh Tranh Ảnh Hưởng Từ Trung Quốc Tại Đông Nam Á

Sự trỗi dậy của Trung Quốc đã tạo ra một môi trường cạnh tranh gay gắt trong khu vực Đông Nam Á. Trung Quốc có ảnh hưởng kinh tế và chính trị lớn, đặc biệt thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Điều này gây khó khăn cho Ấn Độ trong việc cạnh tranh và mở rộng ảnh hưởng. Ấn Độ cần phải tìm ra những cách tiếp cận sáng tạo và hiệu quả để đối phó với sự cạnh tranh này, chẳng hạn như tập trung vào các lĩnh vực mà Ấn Độ có lợi thế so sánh, như công nghệ thông tin và dịch vụ.

2.2. Hạn Chế Về Cơ Sở Hạ Tầng và Nguồn Lực Tài Chính

Ấn Độ vẫn còn đối mặt với nhiều hạn chế về cơ sở hạ tầng và nguồn lực tài chính. Cơ sở hạ tầng yếu kém gây khó khăn cho việc kết nối Ấn Độ với khu vực Đông Nam Á và làm chậm quá trình triển khai các dự án hợp tác. Thiếu nguồn lực tài chính cũng là một vấn đề lớn, đặc biệt khi Ấn Độ phải cạnh tranh với Trung Quốc, quốc gia có nguồn lực tài chính dồi dào. Ấn Độ cần phải tìm kiếm các nguồn tài trợ từ bên ngoài và cải thiện hiệu quả sử dụng nguồn lực để vượt qua những hạn chế này.

III. Hợp Tác Kinh Tế Ấn Độ ASEAN Động Lực Chính Của AEP

Hợp tác kinh tế là một trong những trụ cột quan trọng nhất của Chính sách Hành động Hướng Đông. Ấn Độ và ASEAN đã thiết lập quan hệ đối tác kinh tế chặt chẽ, với mục tiêu tăng cường thương mại, đầu tư và kết nối khu vực. Thương mại giữa Ấn Độ và ASEAN đã tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây, và hai bên đang nỗ lực để đạt được mục tiêu thương mại 200 tỷ USD vào năm 2022. Ấn Độ cũng là một nhà đầu tư lớn vào ASEAN, với nhiều dự án đầu tư trong các lĩnh vực như năng lượng, cơ sở hạ tầng và công nghệ thông tin. Ngoài ra, Ấn Độ và ASEAN đang hợp tác chặt chẽ trong các lĩnh vực như kết nối khu vực, phát triển cơ sở hạ tầng và thúc đẩy thương mại điện tử. Theo tài liệu gốc, Ấn Độ đã xây dựng chiến lược đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ với các cường quốc và khu vực, trong đó xác định khu vực Đông Á, trọng điểm là Đông Nam Á là nhân tố quan trọng, có giá trị chiến lược để Ấn Độ tập hợp và thu hút sự hợp tác của các nước trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự, đối ngoại và văn hóa xã hội.

3.1. Tăng Trưởng Thương Mại và Đầu Tư Giữa Ấn Độ và ASEAN

Thương mại giữa Ấn Độ và ASEAN đã tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây, đạt mức cao kỷ lục vào năm 2021. Ấn Độ là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN, và ASEAN là một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Ấn Độ. Đầu tư giữa Ấn Độ và ASEAN cũng đang tăng lên, với nhiều dự án đầu tư trong các lĩnh vực như năng lượng, cơ sở hạ tầng và công nghệ thông tin. Việc ký kết Hiệp định Thương mại Tự do Ấn Độ - ASEAN (AIFTA) đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng thương mại và đầu tư giữa hai bên.

3.2. Các Dự Án Kết Nối Khu Vực và Phát Triển Cơ Sở Hạ Tầng

Ấn Độ và ASEAN đang hợp tác chặt chẽ trong các dự án kết nối khu vực và phát triển cơ sở hạ tầng. Một trong những dự án quan trọng nhất là Đường cao tốc ba bên Ấn Độ - Myanmar - Thái Lan (IMT). Dự án này sẽ kết nối Ấn Độ với Đông Nam Á thông qua đường bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và du lịch. Ngoài ra, Ấn Độ và ASEAN cũng đang hợp tác trong các dự án phát triển cảng biển, đường sắt và đường hàng không.

IV. Hợp Tác An Ninh và Quốc Phòng Trong Chính Sách AEP Ấn Độ

Hợp tác an ninh và quốc phòng là một khía cạnh quan trọng khác của Chính sách Hành động Hướng Đông. Ấn Độ và các nước trong khu vực đang tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như chống khủng bố, an ninh hàng hải và cứu trợ nhân đạo. Ấn Độ đã tổ chức nhiều cuộc tập trận chung với các nước ASEAN, Nhật Bản và Australia. Ấn Độ cũng đang cung cấp hỗ trợ quân sự cho một số nước trong khu vực, đặc biệt là trong lĩnh vực đào tạo và trang bị. Hợp tác an ninh và quốc phòng giữa Ấn Độ và các nước trong khu vực nhằm tăng cường khả năng đối phó với các thách thức an ninh chung và bảo vệ lợi ích quốc gia.

4.1. Tập Trận Chung và Hợp Tác An Ninh Hàng Hải

Ấn Độ đã tổ chức nhiều cuộc tập trận chung với các nước ASEAN, Nhật Bản và Australia. Các cuộc tập trận này nhằm tăng cường khả năng phối hợp và hợp tác giữa quân đội các nước. Ấn Độ cũng đang tăng cường hợp tác an ninh hàng hải với các nước trong khu vực, đặc biệt là trong việc tuần tra chung và chia sẻ thông tin. Hợp tác an ninh hàng hải nhằm bảo vệ các tuyến đường biển quan trọng và chống lại các hoạt động phi pháp như cướp biển và buôn lậu.

4.2. Hỗ Trợ Quân Sự và Đào Tạo Cho Các Nước Đối Tác

Ấn Độ đang cung cấp hỗ trợ quân sự cho một số nước trong khu vực, đặc biệt là trong lĩnh vực đào tạo và trang bị. Ấn Độ đã thành lập các trung tâm đào tạo quân sự ở một số nước ASEAN và cung cấp các khóa đào tạo cho quân nhân từ các nước này. Ấn Độ cũng đang cung cấp các trang thiết bị quân sự cho các nước đối tác, bao gồm tàu tuần tra, máy bay và radar.

V. Tác Động và Triển Vọng Chính Sách Hành Động Hướng Đông

Chính sách Hành động Hướng Đông đã có những tác động tích cực đến khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Chính sách này đã góp phần tăng cường quan hệ kinh tế, chiến lược và văn hóa giữa Ấn Độ và các nước trong khu vực. AEP cũng đã giúp Ấn Độ tăng cường ảnh hưởng và vị thế trong khu vực. Trong tương lai, AEP có triển vọng tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hình khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, Ấn Độ cần phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự cạnh tranh từ Trung Quốc, hạn chế về cơ sở hạ tầng và nguồn lực tài chính, và sự khác biệt về văn hóa và chính trị.

5.1. Tác Động Tích Cực Đến Quan Hệ Khu Vực và Vị Thế Ấn Độ

Chính sách Hành động Hướng Đông đã có những tác động tích cực đến quan hệ khu vực và vị thế của Ấn Độ. Chính sách này đã góp phần tăng cường quan hệ kinh tế, chiến lược và văn hóa giữa Ấn Độ và các nước trong khu vực. AEP cũng đã giúp Ấn Độ tăng cường ảnh hưởng và vị thế trong khu vực, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc.

5.2. Dự Báo Triển Vọng và Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến AEP

Trong tương lai, AEP có triển vọng tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hình khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, Ấn Độ cần phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự cạnh tranh từ Trung Quốc, hạn chế về cơ sở hạ tầng và nguồn lực tài chính, và sự khác biệt về văn hóa và chính trị. Các yếu tố như sự ổn định chính trị trong nước, sự phát triển kinh tế và khả năng thích ứng với các thay đổi trong khu vực sẽ ảnh hưởng đến triển vọng của AEP.

VI. Khuyến Nghị Giải Pháp Cho Việt Nam Trong Bối Cảnh AEP

Trong bối cảnh Chính sách Hành động Hướng Đông của Ấn Độ, Việt Nam có nhiều cơ hội để tăng cường quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Ấn Độ. Việt Nam cần chủ động tận dụng các cơ hội hợp tác kinh tế, an ninh và văn hóa với Ấn Độ. Việt Nam cũng cần tăng cường phối hợp với Ấn Độ trong các vấn đề khu vực và quốc tế, đặc biệt là trong việc duy trì hòa bình, ổn định và tự do hàng hải ở Biển Đông. Ngoài ra, Việt Nam cần tăng cường giao lưu văn hóa và giáo dục với Ấn Độ để tăng cường sự hiểu biết và tin cậy lẫn nhau.

6.1. Tăng Cường Hợp Tác Kinh Tế và An Ninh Với Ấn Độ

Việt Nam cần tăng cường hợp tác kinh tế và an ninh với Ấn Độ. Về kinh tế, Việt Nam cần tận dụng các cơ hội thương mại và đầu tư từ Ấn Độ. Về an ninh, Việt Nam cần tăng cường hợp tác với Ấn Độ trong các lĩnh vực như chống khủng bố, an ninh hàng hải và cứu trợ nhân đạo.

6.2. Phối Hợp Trong Các Vấn Đề Khu Vực và Quốc Tế

Việt Nam cần tăng cường phối hợp với Ấn Độ trong các vấn đề khu vực và quốc tế, đặc biệt là trong việc duy trì hòa bình, ổn định và tự do hàng hải ở Biển Đông. Việt Nam và Ấn Độ có chung lợi ích trong việc duy trì một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương hòa bình, ổn định và thịnh vượng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh quan hệ quốc tế thế kỷ XXI chứng kiến sự dịch chuyển trọng tâm quyền lực địa chính trị và địa kinh tế toàn cầu về không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (AĐD-TBD). Trong tiến trình tái định hình cấu trúc an ninh và kinh tế khu vực, Ấn Độ đã thực hiện bước điều chỉnh mang tính bước ngoặt trong chiến lược đối ngoại khi chính quyền Thủ tướng Narendra Modi chính thức nâng cấp Chính sách "Hướng Đông" (Look East Policy - LEP, khởi xướng năm 1992) thành Chính sách "Hành động Hướng Đông" (Act East Policy - AEP) vào tháng 11 năm 2014. Công trình luận án tiến sĩ chuyên ngành Quan hệ Quốc tế (Mã số: 9310601.01) của tác giả Nguyễn Văn Thăng, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Hoàng Khắc Nam tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội (2023), là một nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và tiên phong về sự chuyển dịch chiến lược này trong giai đoạn bản lề 2014 - 2020.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được luận án nhận diện xuất phát từ thực tế: Phần lớn các công trình quốc tế và trong nước trước đây chỉ xem xét AEP như một bộ phận lồng ghép trong tổng thể chính sách đối ngoại của New Delhi, hoặc chỉ tiếp cận đơn lẻ dưới góc độ ngoại giao kinh tế hay an ninh biển, mà chưa xây dựng một khung phân tích đa chiều tích hợp để đánh giá toàn diện quá trình chuyển giao từ tư duy "hướng về" sang "hành động thực chất". Đặc biệt, còn thiếu vắng các công trình đánh giá hệ thống phản hồi chính sách từ các đối tác khu vực (nhất là ASEAN và Việt Nam) cũng như sự hội tụ chiến lược giữa AEP với các sáng kiến lớn của các cường quốc trong cấu trúc AĐD-TBD.

Luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và kiểm chứng 3 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) cốt lõi:

• RQ1: Những nhân tố nội sinh và ngoại sinh nào đã thúc đẩy chính quyền Thủ tướng Narendra Modi điều chỉnh căn bản từ LEP sang AEP giai đoạn 2014 - 2020?
• RQ2: Mục tiêu, nội dung cốt lõi và phương thức triển khai AEP trên các trụ cột chính trị - chiến lược, kinh tế - xã hội và khuếch trương giá trị diễn ra như thế nào trên thực tế?
• RQ3: Mức độ tương tác và kết quả cụ thể của AEP đối với Đông Nam Á (trọng tâm ASEAN), Đông Bắc Á, Nam Thái Bình Dương và sự hội tụ với các chiến lược khu vực của các nước lớn là gì?
• RQ4: Những tác động đa chiều và triển vọng của AEP đến năm 2030 tạo ra những thời cơ, thách thức nào và Việt Nam cần có những giải pháp chính sách thích ứng ra sao?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu bao gồm:

• H1: AEP không đơn thuần là sự kế thừa về mặt danh xưng của LEP mà là sự chuyển đổi mô hình (paradigm shift) từ "thụ động, linh hoạt" sang "chủ động, quyết đoán và định hướng hành động", kết hợp chặt chẽ giữa lợi ích an ninh cứng và ngoại giao sức mạnh mềm.
• H2: Trọng tâm thực thi của AEP được xây dựng dựa trên công thức 4C (Connectivity, Commerce, Culture, Capacity Building), trong đó vùng Đông Bắc Ấn Độ (NER) giữ vai trò đầu cầu địa chiến lược kết nối lục địa sang Đông Nam Á.
• H3: Việt Nam đóng vai trò là "mắt xích trụ cột" (linchpin) trong không gian địa chính trị Đông Nam Á của Ấn Độ, nơi hội tụ cao nhất các lợi ích chiến lược về an ninh hàng hải, tự chủ chiến lược và cân bằng cấu trúc quyền lực khu vực.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp trường phái Chủ nghĩa Hiện thực (Realism) với trọng tâm là cạnh tranh quyền lực, cân bằng địa chính trị và phòng ngừa rủi ro chiến lược, đan xen với các luận điểm của Chủ nghĩa Tự do/Lý tưởng (Liberalism/Idealism) bắt nguồn từ tư tưởng ngoại giao hòa bình của Jawaharlal Nehru, đồng thời vận dụng lý thuyết Chủ nghĩa Trọng thương (Mercantilism) và Địa kinh tế để giải mã các cam kết thương mại, hạ tầng và đầu tư. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trọng tâm trong giai đoạn thực thi 2014 - 2020, mở rộng phân tích nền tảng từ năm 1992 và dự báo tầm nhìn chiến lược đến năm 2030, bao quát không gian Đông Nam Á, Đông Bắc Á, Nam Thái Bình Dương và bình diện rộng lớn của không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của các dòng học thuật nghiên cứu về sự tương tác của Ấn Độ với phương Đông qua các thời kỳ:

graph TD
    A["Nghiên cứu về Chính sách Hướng Đông (1992 - 2014)"] --> B["Giai đoạn 1 (1991-2003): Kinh tế & ASEAN"]
    A --> C["Giai đoạn 2 (2003-2014): Mở rộng Châu Á - TBD"]
    D["Nghiên cứu về Chuyển đổi sang AEP (Từ 2014)"] --> E["Động lực Nội sinh & Ngoại sinh"]
    D --> F["Khung hành động 3C/4C & Cửa ngõ Đông Bắc (NER)"]
    D --> G["Mở rộng Địa chính trị sang Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương"]
    B & C & E & F & G --> H["Vị trí Nghiên cứu của Luận án: Tích hợp Đa chiều & Hàm ý Chính sách cho Việt Nam"]

Dòng nghiên cứu về nền tảng LEP (1992 - 2014) được khắc họa rõ nét qua công trình của Võ Xuân Vinh (2011, 2013), khẳng định chính sách đối ngoại của Ấn Độ đối với Đông Nam Á phản ánh sự chuyển dịch thực dụng từ chủ nghĩa lý tưởng sang chủ nghĩa hiện thực, lấy mục tiêu kinh tế - xã hội và chính trị - chiến lược làm động lực chủ đạo. Nguyễn Trường Sơn (2015) phân kỳ LEP thành hai giai đoạn rõ rệt: Giai đoạn 1 (1991 - 2003) giới hạn trong phạm vi Đông Nam Á với ASEAN là điểm khởi đầu, và Giai đoạn 2 (2003 - 2014) mở rộng phạm vi ra toàn bộ khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Phùng Thị Thảo (2018) chỉ ra tính kế thừa xuyên suốt từ nền tảng ngoại giao hòa bình giai đoạn 1947 - 1964 đến việc gia tăng tính hiện thực qua ngoại giao kinh tế và cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc từ năm 1991 trở đi.

Dòng nghiên cứu về động lực chuyển đổi từ LEP sang AEP dưới thời Thủ tướng Narendra Modi tập trung giải mã tính chủ động và quyết đoán. Danielle Rajendram (Viện Lowy, 2014) cảnh báo rằng AEP không thể chỉ dừng lại ở một "thương hiệu đối ngoại mới" mà đòi hỏi New Delhi phải cụ thể hóa bằng các cam kết kinh tế, thể chế và quốc phòng sâu sắc. Rahul Mishra (Viện Nghiên cứu Chính sách ASAN, 2014) nhấn mạnh việc kết nối hạ tầng phần cứng xuyên biên giới qua cửa ngõ Đông Bắc Ấn Độ - Myanmar song song với cải cách thể chế phần mềm là điều kiện tiên quyết. Prabir De (2015, 2019) và Ashok Brahma (2019) tập trung phân tích mô hình 3C (Connect, Commerce, Culture) và phát triển thành 4C (bổ sung Capacity Building), định vị vùng Đông Bắc Ấn Độ (NER) là bàn đạp then chốt kết nối lục địa và đại dương.

Trong không gian học thuật quốc tế, tồn tại những cuộc tranh luận lý luận sâu sắc giữa ít nhất hai luồng quan điểm đối lập:

• Luồng quan điểm thứ nhất (Trường phái Cân bằng Cứng/Đối trọng quyền lực): Đại diện bởi các học giả như Jagannath P. Panda (2016, 2019), Swaran Singh và Lilian Yamamoto (2016), hay Baladas Ghoshal (2013), lập luận rằng AEP thực chất là một phản ứng địa chiến lược nhằm ngăn chặn sự bành trướng của Trung Quốc qua Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) và chiến lược "Chuỗi ngọc trai" (String of Pearls), biến Ấn Độ thành một "nhà cung cấp an ninh" (security provider) tại Đông Á.
• Luồng quan điểm thứ hai (Trường phái Thể chế & Kết nối đa phương): Các tác giả như Rajeev Ranjan Chaturvedy (2018), Céline Pajon (2018), và Luluk Fadilah (2020) cho rằng AEP là chính sách tương tác linh hoạt, tìm kiếm sự gắn kết kinh tế, chia sẻ chuẩn tắc văn hóa và hội nhập vào cấu trúc đa phương do ASEAN giữ vai trò trung tâm, tránh đối đầu trực diện kiểu Chiến tranh Lạnh.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế điển hình, luận án định vị sự khác biệt rõ nét: So với nghiên cứu của Thomas F. Lynch III và James J. Przystup (Đại học Quốc phòng Washington DC, 2017) vốn chỉ nhấn mạnh tương tác tam giác Mỹ - Nhật - Ấn, và nghiên cứu của Yun Jiwon cùng Nguyễn Trần Tiến (2019) tập trung vào điểm hội tụ giữa AEP và Chính sách Hướng Nam Mới (NSP) của Hàn Quốc, luận án của Nguyễn Văn Thăng đã tổng hợp toàn diện các hướng tiếp cận này vào một khung phân tích tổng thể. Công trình lấp đầy khoảng trống học thuật bằng cách đánh giá chi tiết quá trình thể chế hóa AEP trên thực địa, kiểm chứng mức độ đồng thuận chiến lược của các nước ASEAN, và lượng hóa các kết quả cụ thể nhằm rút ra hàm ý trực tiếp cho chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ của Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Công trình luận án mang lại những đóng góp lý luận quan trọng cho phân tích chính sách đối ngoại (Foreign Policy Analysis - FPA) của các quốc gia tầm trung đang trỗi dậy (Rising Middle Powers):

classDiagram
    class KhungLyThuyetTichHop {
        +Chu nghia Hien thuc (Can bang quyen luc, Dia chien luoc)
        +Chu nghia Tu do (Hop tac the che, Lien ket kinh te)
        +Chu nghia Kien tao (Quyen luc mem, Ket noi van minh)
        +Chu nghia Trong thuong (Bao ho, Dia kinh te)
    }
    class MoHinhPhanTichAEP {
        +Cap do He thong (Canh tranh nuoc lon, Cua ngo Indo-Pacific)
        +Cap do Quoc gia (Phap tri, Cai cach kinh te noi dia, NER)
        +Cap do Ca nhan (Tu duy lanh dao cua Thu tuong Modi)
    }
    class TruCotThucThi {
        +Chinh tri - Chien luoc
        +Kinh te - Thuong mai
        +Khuếch truong Gia tri (4C)
    }
    KhungLyThuyetTichHop --> MoHinhPhanTichAEP: Soi chieu ly luan
    MoHinhPhanTichAEP --> TruCotThucThi: Trien khai thuc tien

1. Mở rộng lý thuyết Cân bằng Quyền lực (Balance of Power Theory): Luận án chứng minh rằng sự điều chỉnh từ LEP sang AEP dưới thời Narendra Modi phản ánh một mô hình "Phòng ngừa Chiến lược Đa tầng" (Multi-layered Strategic Hedging). Thay vì tham gia vào các liên minh quân sự cứng truyền thống theo trường phái Hiện thực Cổ điển (Hans Morgenthau) hay Hiện thực Cấu trúc (Kenneth Waltz), Ấn Độ vận dụng chiến lược "Tự chủ Chiến lược" (Strategic Autonomy) và "Đa liên kết" (Multi-alignment), thiết lập mạng lưới đối tác linh hoạt (như cơ chế Quad, hợp tác 3 bên Ấn - Nhật - Mỹ, Ấn - Pháp - Úc) nhằm tạo lập thế cân bằng động trước sự trỗi dậy của Trung Quốc mà không làm mất đi quyền tự quyết.
2. Bổ sung Lý thuyết Quyền lực Mềm và Kiến tạo Xã hội (Constructivism): Kế thừa tư tưởng của Alexander Wendt và Joseph Nye, luận án chỉ ra cách thức New Delhi thể chế hóa các yếu tố bản sắc văn hóa, tôn giáo (Phật giáo, Ấn Độ giáo) và liên kết văn minh lịch sử thành công cụ địa chính trị sắc bén. Quyền lực mềm trong AEP không tồn tại độc lập mà được tích hợp chặt chẽ với quyền lực cứng thông qua mô hình 4C, biến các giá trị văn hóa thành chất xúc tác củng cố lòng tin chiến lược.
3. Phát triển Khung phân tích FPA ba cấp độ (Three Levels of Analysis): Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn ba cấp độ: Cấp độ hệ thống quốc tế (áp lực từ cấu trúc lưỡng cực/đa cực AĐD-TBD), cấp độ quốc gia (yêu cầu phát triển kinh tế nội địa, an ninh vùng Đông Bắc Ấn Độ), và cấp độ cá nhân (dấu ấn lãnh đạo quyết đoán, thực dụng và mang tư tưởng dân tộc của Thủ tướng Narendra Modi).

Khung phân tích độc đáo

Luận án xây dựng khung phân tích ma trận 3x3 tương tác giữa ba động lực nhân tố (Ngoại sinh - Nội sinh - Lãnh đạo) với ba trụ cột thực thi chiến lược:

Trụ cột Chiến lược	Cơ sở Lý luận Chủ đạo	Nội dung Hoạch định & Triển khai	Giới hạn Phạm vi (Boundary Conditions)
Chính trị - Chiến lược	Chủ nghĩa Hiện thực Cấu trúc & Tự chủ Chiến lược	- Nâng cấp đối tác chiến lược toàn diện (Việt Nam, Nhật Bản, Australia). - Tham gia định hình cấu trúc an ninh AĐD-TBD (IPOI, Quad, ADMM+). - Tăng cường hiện diện hải quân, an ninh hàng hải tại Biển Đông và eo biển Malacca.	Không thiết lập liên minh quân sự ràng buộc; tôn trọng vai trò trung tâm của ASEAN.
Kinh tế - Xã hội	Địa kinh tế & Chủ nghĩa Trọng thương Mới	- Thúc đẩy các sáng kiến "Make in India", "Digital India", "Sagarmala". - Xây dựng các hành lang kinh tế xuyên biên giới (IMTTH, MIEC). - Tái đàm phán hiệp định thương mại song phương và đa phương (AIFTA, CECA).	Rút khỏi RCEP (2019) do lo ngại thâm hụt thương mại và bảo hộ sản xuất nội địa.
Khuếch trương Giá trị	Chủ nghĩa Kiến tạo & Quyền lực Mềm	- Triển khai mạng lưới "Ngoại giao Phật giáo", "Mạch Di sản Văn hóa". - Hợp tác kỹ thuật và đào tạo thông qua chương trình ITEC, QIPs. - Thúc đẩy các chuẩn tắc pháp quyền quốc tế (UNCLOS 1982), tự do hàng hải.	Đòi hỏi sự tương thích về văn hóa và mức độ tiếp nhận tự nguyện từ các nước sở tại.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng lập trường bản thể luận Hiện thực Phê phán (Critical Realism) và nhận thức luận Thực dụng (Pragmatism), kết hợp giữa việc nhận diện các cấu trúc quyền lực khách quan với phân tích các diễn ngôn và hành vi chủ quan của các chủ thể hoạch định chính sách. Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp định tính là chủ đạo kết hợp với phân tích dữ liệu định lượng thứ cấp (Mixed Methods Design).

Cấp độ thiết kế đa tầng (Multi-level Design) được phân định rõ ràng: Cấp độ vĩ mô (Cấu trúc khu vực AĐD-TBD và tương tác nước lớn), cấp độ trung mô (Quan hệ đối tác thể chế Ấn Độ - ASEAN), và cấp độ vi mô (Quan hệ song phương với từng đối tác trọng điểm như Việt Nam, Nhật Bản, Indonesia, Australia).

flowchart LR
    subgraph DataCollection["Thu thập Dữ liệu Đa nguồn"]
        D1["Tài liệu Sơ cấp: Báo cáo MEA (1990-2020), Diễn văn, Tuyên bố chung"]
        D2["Dữ liệu Thống kê: Thương mại (Bộ TM Ấn Độ, ASEAN Secretariat, GSO)"]
        D3["Tài liệu Thứ cấp: Chuyên khảo, Bài báo Scopus/ISI, Luận án"]
    end

    subgraph AnalyticalMethods["Phương pháp Phân tích"]
        M1["Phân tích Lịch sử - Logic & Phân kỳ"]
        M2["Phân tích Diễn ngôn Chính trị (Discourse Analysis)"]
        M3["So sánh - Đối chiếu & Ma trận SWOT"]
        M4["Phương pháp Ý kiến Chuyên gia"]
    end

    subgraph Validation["Kiểm định & Tam giác đạc"]
        V1["Tam giác đạc Dữ liệu (Data Triangulation)"]
        V2["Tam giác đạc Lý thuyết (Theory Triangulation)"]
        V3["Độ tin cậy & Giá trị Học thuật (Reliability & Construct Validity)"]
    end

    DataCollection --> AnalyticalMethods --> Validation

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết lập chặt chẽ qua các bước:

• Thu thập tài liệu sơ cấp: Khai thác toàn bộ các Báo cáo thường niên của Bộ Ngoại giao Ấn Độ (Ministry of External Affairs - MEA) giai đoạn 1990 - 2020; hệ thống diễn ngôn chính trị của Thủ tướng Narendra Modi tại các kỳ Thượng đỉnh Đông Á (EAS), Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN - Ấn Độ, Diễn đàn Đối thoại Delhi (Delhi Dialogue); các văn kiện Tuyên bố chung Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Ấn Độ (2016), Ấn Độ - Nhật Bản, Ấn Độ - Australia; và các văn bản pháp lý quốc tế (UNCLOS 1982, DOC, tiến trình COC).
• Thu thập dữ liệu thống kê: Khai thác chuỗi số liệu kinh tế - thương mại từ Vụ Thương mại thuộc Bộ Công thương Ấn Độ, Ban Thư ký ASEAN (ASEANStats), Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO), UN Comtrade và World Bank giai đoạn 1999 - 2021.
• Phương pháp Tam giác đạc (Triangulation):
  • Data Triangulation: Đối chiếu số liệu thương mại từ phía Ấn Độ với dữ liệu của đối tác và các tổ chức tài chính quốc tế (IMF, WB) để loại trừ sai số thống kê xuất nhập khẩu.
  • Methodological Triangulation: Kết hợp giữa phân tích diễn ngôn chính trị (Discourse Analysis), phân tích lịch sử - logic, và mô hình hóa điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT Analysis).
  • Investigator & Theory Triangulation: Tham vấn ý kiến chuyên gia ngoại giao, các nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế tại Viện Nghiên cứu Ấn Độ và Tây Nam Á (VIAS), Học viện Ngoại giao Việt Nam và Trường ĐHKHXH&NV để hiệu chỉnh các nhận định định tính.

Data và phân tích

Phân tích định lượng dựa trên chuỗi thời gian phân đoạn (Segmented Time Series Analysis) nhằm so sánh hiệu quả giữa giai đoạn LEP (1999 - 2013) và giai đoạn AEP (2014 - 2021).

Kim ngạch thương mại hai chiều Ấn Độ - ASEAN tăng trưởng vượt bậc từ 9,88 tỷ USD (năm 2002) lên 43,84 tỷ USD (năm 2008) và đạt xấp xỉ 67,72 tỷ USD (năm 2013-2014). Bước sang giai đoạn AEP, mặc dù gặp phải nhiều rào cản phi thuế quan và biến động kinh tế toàn cầu, tổng kim ngạch thương mại song phương tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, vượt mốc 86,9 tỷ USD trong giai đoạn 2019 - 2020 và tiến tới hơn 110 tỷ USD vào năm 2021 - 2022.

Các công cụ phân tích bao gồm:

• Phân tích tương quan chuỗi thời gian giữa các mốc chuyến thăm cấp cao của Thủ tướng Narendra Modi với tần suất ký kết các hiệp định hợp tác quốc phòng, ODA và các dự án tác động nhanh (Quick Impact Projects - QIPs).
• Đánh giá chỉ số thâm nhập thị trường và mức độ phụ thuộc thương mại thông qua tỷ trọng kim ngạch xuất nhập khẩu của các đối tác trọng điểm (nhóm CLMV, Singapore, Indonesia, Malaysia).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

graph LR
    subgraph PhatHien["5 Phát hiện Đột phá của Luận án"]
        F1["1. Chuyển đổi từ Tuyên bố sang Hành động Thể chế"]
        F2["2. NER là Đầu cầu Địa chiến lược Kết nối Lục địa"]
        F3["3. Quyền lực Mềm tích hợp Thực dụng qua Công thức 4C"]
        F4["4. Quyết định Rút khỏi RCEP: Bảo hộ Địa kinh tế Nội sinh"]
        F5["5. Việt Nam là 'Trọng tâm Chiến lược' tại Biển Đông"]
    end
    subgraph TacDong["Tác động Hệ thống"]
        T1["Tái cấu trúc An ninh AĐD-TBD"]
        T2["Cân bằng Động trước BRI của Trung Quốc"]
        T3["Nâng cấp Đối tác Chiến lược Toàn diện VN-Ấn"]
    end
    F1 & F2 & F3 & F4 & F5 --> T1 & T2 & T3

1. Sự chuyển đổi mang tính cấu trúc từ "Hướng Đông" sang "Hành động Hướng Đông": Luận án chứng minh AEP không phải là sự tiếp diễn đơn thuần mà là một cuộc tái cấu trúc toàn diện về phương thức tiếp cận. Trích dẫn nguyên văn khẳng định của Nguyên Tăng Nghị (2014) được luận án kế thừa: "Quá trình triển khai chính sách 'hướng Đông' của Ấn Độ có thể chia thành hai giai đoạn: 'hướng Đông' và 'tiến Đông', nếu giai đoạn 'hướng Đông' chỉ mang tính chủ trương thì giai đoạn 'tiến Đông' lại mang tính cam kết và hợp tác cụ thể từ quân sự, kinh tế, quốc phòng giữa Ấn Độ với các nước ASEAN". Tính hành động được minh chứng bằng việc New Delhi đẩy nhanh tiến độ các thỏa thuận an ninh biển, mở rộng các dòng tín dụng quân sự (như gói tín dụng 100 triệu USD và 500 triệu USD cho Việt Nam), và gia tăng tần suất các cuộc tập trận hải quân song phương/đa phương (MILAN, SIMBEX).
2. Xác lập vị trí "Đầu cầu Địa chiến lược" của Vùng Đông Bắc Ấn Độ (North Eastern Region - NER): Luận án làm sáng tỏ việc chính quyền Modi lần đầu tiên lồng ghép trực tiếp chính sách phát triển kinh tế - an ninh nội địa vùng Đông Bắc với chính sách đối ngoại khu vực. Tuyến đường cao tốc ba bên Ấn Độ - Myanmar - Thái Lan (IMTTH) và Dự án Giao thông Vận tải Đa phương thức Kaladan đã định vị NER từ một "vùng ngoại vi biệt lập" trở thành "trung tâm kết nối lục địa" vươn tới không gian kinh tế Mekong và Đông Nam Á.
3. Mô hình hóa quyền lực mềm thực dụng qua công thức 4C: Luận án chỉ ra rằng New Delhi đã vượt qua lối ngoại giao văn hóa chung chung để tích hợp 4C (Kết nối - Thương mại - Văn hóa - Xây dựng Năng lực) thành đòn bẩy tương hỗ. Văn hóa và giáo dục (thông qua học bổng ITEC, việc thành lập Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ, bảo tồn di sản văn hóa Chăm tại Mỹ Sơn) được sử dụng có chủ đích nhằm xây dựng nền tảng xã hội vững chắc cho các thỏa thuận chính trị - quốc phòng dài hạn.
4. Phát hiện nghịch lý Địa kinh tế trong việc rút khỏi RCEP (2019): Luận án giải mã quyết định rút lui của Ấn Độ khỏi Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) vào tháng 11/2019 dưới góc độ Chủ nghĩa Trọng thương Mới và bảo hộ nền sản xuất nội địa. Đây là một kết quả "phi trực giác" đối với một chính sách hướng ngoại như AEP, phản ánh sự xung đột sâu sắc giữa cam kết hội nhập kinh tế quốc tế với áp lực từ các nhóm lợi ích sản xuất trong nước và nỗi lo sợ thâm hụt thương mại khổng lồ với Trung Quốc.
5. Định vị Việt Nam là "Trọng tâm Chiến lược Bất khả thay thế" (Strategic Anchor): Phân tích thực chứng cho thấy Việt Nam là đối tác Đông Nam Á duy nhất được Ấn Độ nâng cấp lên quan hệ "Đối tác Chiến lược Toàn diện" (tháng 9/2016) trong nhiệm kỳ đầu của Thủ tướng Modi. Sự hội tụ lợi ích giữa hai nước về bảo đảm tự do hàng hải, an ninh trật tự dựa trên luật lệ tại Biển Đông và sự tham gia tích cực của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Ấn Độ (ONGC Videsh) tại các lô dầu khí thuộc vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam đã chứng minh tính cam kết thực chất của AEP.

Implications đa chiều

• Về mặt Lý luận: Làm phong phú kho tàng lý luận về hành vi đối ngoại của các nước lớn đang lên trong thế giới đa cực; cung cấp mô hình phân tích chính sách kết hợp giữa hiện thực địa chính trị và kiến tạo văn hóa.
• Về mặt Thực tiễn Ngoại giao: Cung cấp cơ sở khoa học để các nhà hoạch định chính sách Việt Nam định vị chính xác vị thế của đất nước trong chiến lược AEP của New Delhi, nhận diện rõ những "khoảng trống cơ hội" trong các lĩnh vực Ấn Độ có thế mạnh (công nghệ thông tin, công nghiệp quốc phòng, dược phẩm, năng lượng tái tạo).
• Về An ninh - Quốc phòng: Khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì sự hiện diện chiến lược của Ấn Độ tại Biển Đông như một nhân tố tích cực duy trì cân bằng quyền lực khu vực, ngăn chặn các hành vi đơn phương cưỡng ép, bảo vệ luật pháp quốc tế (UNCLOS 1982).

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra 3 hạn chế học thuật và thực tiễn:

1. Rào cản tiếp cận nguồn dữ liệu an ninh - quốc phòng tối mật: Do tính chất nhạy cảm của các hợp tác quân sự song phương giữa Ấn Độ và các đối tác, một số phân tích về chuyển giao công nghệ vũ khí và chia sẻ dữ liệu tình báo biển chưa thể tiếp cận toàn bộ nguồn tài liệu giải mật.
2. Tác động đứt gãy của đại dịch COVID-19 (giai đoạn 2020): Mốc thời gian kết thúc của luận án (2020) trùng với thời điểm bùng phát đại dịch toàn cầu, gây ra sự ngưng trệ đột ngột trong các chuỗi cung ứng thương mại và tiến độ thi công hạ tầng (như tuyến IMTTH), tạo ra độ trễ trong việc kiểm chứng một số mục tiêu định lượng.
3. Đánh giá phản hồi chính sách chưa đồng đều giữa các quốc gia: Mặc dù luận án đã bao quát ASEAN, Đông Bắc Á và Nam Thái Bình Dương, mức độ phân tích thực chứng còn tập trung chủ yếu vào các đối tác lớn (Việt Nam, Nhật Bản, Australia) mà chưa đi sâu chi tiết vào các quốc gia có sự ngập ngừng chính sách như Brunei, Lào hay Campuchia.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Đánh giá sự chuyển dịch của AEP trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua Sáng kiến Khả năng Phục hồi Chuỗi Cung ứng (SCRI) giữa Ấn Độ - Nhật Bản - Australia.
• Phân tích sự tương tác giữa AEP với Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vì Thịnh vượng (IPEF) và liên minh AUKUS.
• Nghiên cứu tác động của xung đột địa chính trị toàn cầu và các cuộc khủng hoảng năng lượng đối với tốc độ triển khai Sáng kiến Các Đại dương Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (IPOI) của New Delhi đến năm 2030.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình luận án mang lại những giá trị ứng dụng thực tiễn sâu sắc:

• Ảnh hưởng Học thuật: Trở thành tài liệu chuyên khảo tham khảo có giá trị cao cho công tác nghiên cứu, giảng dạy tại các viện nghiên cứu quan hệ quốc tế, các khoa Quốc tế học, Đông phương học và Châu Á học tại Việt Nam và khu vực.
• Tác động Hoạch định Chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng cho Bộ Ngoại giao, Ban Đối ngoại Trung ương, Bộ Quốc phòng và Bộ Công thương trong việc tham mưu xây dựng chiến lược phát triển quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Ấn Độ trong thập kỷ mới.
• Thúc đẩy Hợp tác Doanh nghiệp và Logistics: Nhận diện các nút thắt trong Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (AIFTA) và đề xuất các giải pháp tối ưu hóa kết nối hàng hải trực tiếp, logistics và công nghệ số giữa doanh nghiệp hai nước.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới Học thuật: Tiếp cận một khung phân tích tích hợp, hệ thống dữ liệu sơ cấp chuẩn xác và nguồn trích dẫn phong phú về chính sách đối ngoại của Ấn Độ.
• Chuyên viên Ngoại giao & Cố vấn Chiến lược: Nắm bắt quy luật vận động, động cơ và giới hạn trong chính sách của New Delhi để nâng cao hiệu quả đàm phán song phương và đa phương.
• Cộng đồng Doanh nghiệp & Đầu tư: Nhận diện các định hướng ưu tiên phát triển kinh tế của Ấn Độ (dược phẩm, IT, cơ sở hạ tầng, năng lượng) để xây dựng chiến lược thâm nhập thị trường Nam Á bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của công trình là gì?
Luận án đã mở rộng lý thuyết Phân tích Chính sách Đối ngoại (FPA) đối với cường quốc tầm trung đang trỗi dậy bằng cách tích hợp Lý thuyết Phòng ngừa Chiến lược Đa tầng (Multi-layered Strategic Hedging) với Khung hành động 4C. Công trình chứng minh rằng Ấn Độ không chọn bên hay liên minh phòng thủ tuyệt đối, mà sử dụng việc khuếch trương giá trị văn hóa làm lớp đệm củng cố cho các mục tiêu cân bằng quyền lực cứng trước Trung Quốc.

2. Đột phá về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây thể hiện ở điểm nào?
So với các nghiên cứu trước đây (như Võ Xuân Vinh 2013 chỉ tập trung vào ASEAN, hay Swaran Singh 2016 chỉ nhấn mạnh tam giác Nhật - Ấn - Mỹ), luận án này đã thực hiện quy trình Tam giác đạc 4 chiều (Data, Method, Theory, Investigator) trên phạm vi không gian toàn diện (Đông Nam Á, Đông Bắc Á, Nam Thái Bình Dương), kết hợp phân tích chuỗi thời gian thống kê xuất nhập khẩu 1999 - 2021 với phân tích diễn ngôn chính trị của lãnh đạo cấp cao.

3. Phát hiện nào trong dữ liệu gây bất ngờ và có ý nghĩa phản biện cao nhất?
Phát hiện về sự rút lui của Ấn Độ khỏi RCEP năm 2019. Về mặt lý thuyết hội nhập khu vực, đây là bước lùi của AEP; tuy nhiên, qua lăng kính Địa kinh tế và Chủ nghĩa Trọng thương Mới, luận án chứng minh đây là lựa chọn duy lý nhằm bảo vệ nền tảng tự chủ công nghiệp nội địa trước sự áp đảo của hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc, chuyển hướng ưu tiên sang các FTA song phương thực chất hơn.

4. Tính khả thi của quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) được đảm bảo ra sao?
Quy trình nghiên cứu được chuẩn hóa thông qua hệ thống danh mục tài liệu sơ cấp trích xuất công khai từ Bộ Ngoại giao Ấn Độ (MEA Reports), dữ liệu thống kê hải quan quốc tế (UN Comtrade, ASEANStats) và ma trận tiêu chí đánh giá SWOT, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập có thể tái lập và cập nhật khung phân tích cho các giai đoạn tiếp theo.

5. Tầm nhìn chiến lược 10 năm của AEP được luận án dự báo như thế nào?
Luận án dự báo đến năm 2030, AEP sẽ tiếp tục chuyển hóa thành trụ cột thực thi trung tâm của Tầm nhìn Sáng kiến Các Đại dương Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (IPOI), gia tăng mức độ liên kết an ninh hàng hải với nhóm Quad và ASEAN, đẩy mạnh hiện đại hóa hạ tầng kết nối số và năng lượng xanh, trong đó Việt Nam tiếp tục giữ vai trò là đối tác ưu tiên hàng đầu tại Đông Nam Á.

Kết luận

1. Công trình luận án đã hoàn thành xuất sắc việc giải mã toàn diện Chính sách Hành động Hướng Đông của Ấn Độ (2014 - 2020), khẳng định đây là một bước chuyển dịch chiến lược mang tính bước ngoặt từ tư duy tiếp cận sang cam kết hành động cụ thể, phục vụ đắc lực mục tiêu đưa Ấn Độ vươn lên thành cường quốc toàn cầu.
2. Luận án đã hệ thống hóa và chứng minh thành công mô hình thực thi 4C (Connectivity, Commerce, Culture, Capacity Building), xác lập vai trò đầu cầu chiến lược của vùng Đông Bắc Ấn Độ (NER) trong việc kết nối mạng lưới hạ tầng lục địa sang Đông Nam Á.
3. Nghiên cứu đã làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về hành vi đối ngoại của quốc gia tầm trung thông qua việc tích hợp nhuần nhuyễn giữa Chủ nghĩa Hiện thực Cấu trúc, Tự chủ Chiến lược và Chủ nghĩa Kiến tạo Xã hội.
4. Công trình khẳng định vị thế trụ cột bất khả thay thế của Việt Nam trong cấu trúc AEP, nơi hội tụ cao nhất các lợi ích chung về an ninh biển, thịnh vượng kinh tế và tự chủ chiến lược trong không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
5. Luận án đã mở ra các hướng tiếp cận khoa học mới cho giới nghiên cứu quốc tế học tại Việt Nam, đồng thời cung cấp hệ thống khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn cao, góp phần thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Ấn Độ phát triển ngày càng đi vào chiều sâu và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận án đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng nhƣ sau: 15 Tng hp các án, khóa lun, tiu lun, chuyên và lun vn tt nghip i hc v các chuyên ngành: Kinh t, Tài Chính & Ngân Hàng, Công ngh thông tin document, khoa luan, tieu luan, 123 20 of 98. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án. Đánh giá khái quát các công trình nghiên cứu về AEP của Ấn Độ của các học giả trong và ngoài nƣớc đã đƣợc công bố, từ đó rút ra những mặt đóng góp, những vấn đề có thể kế thừa, sử dụng để luận giải trong Luận án, xác định rõ những nội dung cần phải tập trung nghiên cứu, phát triển và đề xuất hƣớng tiếp cận nội dung của Luận án. Cơ sở lý luận và nhân tố hoạch định AEP của Ấn Độ.

Trên cơ sở khảo sát các công trình nghiên cứu của học giả về AEP, xây dụng khung lý thuyết phân tích cơ sở lý luận chi phối sự hình thành phát triển AEP của Ấn Độ. Phân tích làm rõ cơ sở thực tiễn về vai trò, vị trí của Đông Nam Á, Đông Bắc Á, Nam TBD đối với Ấn Độ và mục tiêu, nội dung cụ thể, quá trình triển khai và kết quả LEP. Đánh giá nguyên nhân điều chỉnh từ LEP chuyển sang AEP và vị thế của AEP trong chiến lƣợc đối ngoại của Ấn Độ trong giai đoạn hiện nay. Mục tiêu, nội dung, triển khai và kết quả của AEP của Ấn Độ.

Luận án nghiên cứu làm rõ nội hàm nội dung, cách thức, biện pháp và một số kết quả nổi bật khi Ấn Độ triển khai chính sách này. Tác động, triển vọng của AEP và hàm ý chính sách đối với Việt Nam. Chƣơng này đánh giá những nhân tố thuận lợi, cản trở cũng nhƣ những tác động của chính sách này đối với khu vực Đông Nam Á và đƣa ra dự báo những nét chính trong việc triển khai AEP với cộng đồng ASEAN và các nƣớc Đông Nam Á đến năm 2030. Luận án tập trung phân tích thuận lợi, khó khăn, thời cơ và thách thức đối với Việt Nam, từ đó khuyến nghị giải pháp nâng cao hiệu quả khi Việt Nam tham gia AEP của Ấn Độ trong thời gian tới với tƣ cách là đối tác “Chiến lược toàn diện”.

16 Tng hp các án, khóa lun, tiu lun, chuyên và lun vn tt nghip i hc v các chuyên ngành: Kinh t, Tài Chính & Ngân Hàng, Công ngh thông tin document, khoa luan, tieu luan, 123 21 of 98. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án Sau khi tiến hành khảo sát, tác giả nhận thấy rằng, trên thế giới, trong khu vực và tại Việt Nam đã có những công trình nghiên cứu về AEP của Ấn Độ. Các tác giả đã khai thác theo từng lĩnh vực ƣu tiên của chính sách này thông qua các giai đoạn, góc độ, lĩnh vực khác nhau, nhƣ: Các mối quan hệ chính trị, ngoại giao hay việc cải thiện sự kết nối, thúc đẩy thƣơng mại, mở rộng của chính sách sang các quốc gia khác.

để làm đề tài nghiên cứu của mình. Các nghiên cứu đƣợc xuất bản dƣới nhiều hình thức, chủ yếu là sách chuyên khảo, các bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí có chỉ số khoa học, kỷ yếu hội thảo, luận án tiến sĩ trong và ngoài nƣớc. Để khảo sát các công trình nghiên cứu, bài viết đƣợc hệ thống và khoa học, tác giả tiến hành phân chia theo các tiêu chí sau: (1) Các công trình đƣợc chia thành các nhóm vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài; (2) Các công trình đƣợc khảo sát theo trật tự thời gian (lịch sử nghiên cứu vấn đề). Để thuận lợi cho việc thực hiện các nội dung chính trong luận án, tác giả tập trung khảo sát các công trình nghiên cứu trên các vấn đề cụ thể sau: (1) Quan hệ Ấn Độ với các nƣớc Đông Nam Á (10 nƣớc ASEAN), Đông Bắc Á (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc) và Nam TBD (Australia, New Zealand); (2) Các nhân tố khi Ấn Độ chuyển đổi chính sách từ LEP sang AEP; (3) Nội dung và triển khai chính sách; (4) Triển vọng và giải pháp.

Các công trình nghiên cứu Chính sách hướng Đông trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, kể từ năm 1991 Ấn Độ đã điều chỉnh chính sách đối ngoại theo hƣớng thúc đẩy tự do hóa, mở cửa và tăng cƣờng hội nhập kinh tế với khu vực và thế giới, qua đó giúp Ấn Độ không ngừng nâng cao vị thế quốc tế [Nguyễn Trần Xuân Sơn, 2021]. LEP đƣợc Thủ tƣớng N. Rao đƣa ra năm 1992 trong bối cảnh Ấn Độ bắt đầu tiến hành cuộc cải cách, mở cửa mạnh mẽ, sâu rộng, nên chính sách này đã trở thành đối tƣợng nghiên cứu đƣợc quan tâm ở Ấn Độ và quốc tế. Hầu hết các công trình nghiên cứu đều cho rằng, chiến tranh lạnh kết thúc, Ấn Độ cũng nhƣ nhiều quốc gia khác đã phải thay đổi 17 Tng hp các án, khóa lun, tiu lun, chuyên và lun vn tt nghip i hc v các chuyên ngành: Kinh t, Tài Chính & Ngân Hàng, Công ngh thông tin document, khoa luan, tieu luan, 123 22 of 98.

chiến lƣợc phát triển cũng nhƣ chính sách đối ngoại để phù hợp với xu hƣớng mới, nhằm tạo lập môi trƣờng thuận lợi cho việc hội nhập quốc tế, cải cách trong nƣớc, khắc phục khó khăn lớn về kinh tế - xã hội, tiêu biểu là: Cuốn sách ASEAN trong Chính sách Hướng Đông của Ấn Độ (NXB: KHXH Hà Nội, năm 2013). Võ Xuân Vinh đã nghiên cứu tƣơng đối đầy đủ về LEP của Ấn Độ, tác giả cho rằng: Chính sách đối ngoại của Ấn Độ nói chung và với Đông Nam Á nói riêng (giai đoạn 1991 - 2012), là phản ánh sự chuyển dịch từ chủ nghĩa lý tƣởng sang chủ nghĩa hiện thực. Nhấn mạnh vị trí của LEP trong chiến lƣợc đối ngoại của Ấn Độ và nhìn nhận của Ấn Độ về tầm quan trọng, vai trò của ASEAN trong chính sách này. Đặc biệt tác giả khẳng định, LEP đƣợc triển khai nhằm thực hiện hai nhóm mục tiêu chủ yếu: Chính trị chiến lƣợc và kinh tế - xã hội [Võ Xuân Vinh, 2013, tr.

Xác định mục tiêu tăng trƣởng kinh tế trong thập kỷ tới thông qua thúc đẩy hợp tác với các nƣớc láng giềng châu Á. Cuốn sách Ấn Độ - sự trỗi dậy của một cường quốc (NXB Từ điển Bách khoa dịch, xuất bản năm 2013) của Tarun Das, Frank-jurgen Richter và Colette Mathur. Nhóm tác giả đã tập trung làm rõ tiềm năng, bƣớc đi cần thiết để Ấn Độ thúc đẩy các sáng kiến, thu hút nhiều vốn đầu tƣ nƣớc ngoài và thực hiện những cam kết đẩy mạnh quan hệ hợp tác với các nƣớc láng giềng châu Á, các đối tác trong khu vực, nhằm đạt mục tiêu tăng trƣởng kinh tế 8% mỗi năm trong thập kỷ tới. Các tác giả đã đánh giá 10 trụ cột phát triển kinh tế bền vững của Ấn Độ (cải cách kinh tế, cải cách tài chính, địa chính trị, sản xuất, thƣơng mại và đầu tƣ nƣớc ngoài, năng lƣợng, công nghệ thông tin, nông nghiệp, hạ tầng và các vấn đề xã hội), qua đó phân tích những rào cản, xác định các nhân tố, động lực và cách thức thực hiện để đạt đƣợc [Tarun Das, Frank-jurgen Richter và Colette Mathur; 2013, p.

Cuốn sách là dữ liệu cơ sở quan trọng, xuất bản trƣớc một năm Thủ tƣớng N.Modi nhậm chức và quyết định chuyển đổi chính sách LEP sang AEP. Đề cập đến các giai đoạn phát triển của chính sách Hƣớng Đông, cuốn sách Hướng về phía Đông, một chiến lược lớn của Ấn Độ của TS.Nguyễn Trƣờng Sơn, đƣợc NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật xuất bản năm 2015. Nội dung cuốn sách tập trung trình bày khái quát các khía cạnh của chiến lƣợc hƣớng Đông của Ấn Độ. Tác giả dẫn luận, phân tích và cho rằng, mặc dù LEP ra đời không đƣợc nêu cụ thể trong 18 Tng hp các án, khóa lun, tiu lun, chuyên và lun vn tt nghip i hc v các chuyên ngành: Kinh t, Tài Chính & Ngân Hàng, Công ngh thông tin document, khoa luan, tieu luan, 123 23 of 98.

một văn kiện, một chiến lƣợc hay một kế hoạch nào, song LEP là một chính sách đối ngoại có tích mở, linh hoạt điều chỉnh theo từng giai đoạn phát triển. Giai đoạn 1 (1991 - 2003), phạm vi chủ yếu là Đông Nam Á. Giai đoạn 2 (2003 - 2014), mở rộng ra toàn bộ khu vực CA-TBD [Nguyễn Trƣờng Sơn; 2015; tr. Đồng thời khẳng định, sau hai thập niên triển khai có thể nhận thấy, trong số các chủ thể của Đông Á, ASEAN là điểm khởi đầu và luôn đóng vai trò trung tâm trong LEP của Ấn Độ [Nguyễn Trƣờng Sơn; 2015; tr.

Đánh giá về mối quan hệ nhiều mặt giữa Ấn Độ - ASEAN, cuốn kỷ yếu “Realising ASEAN - India Vision for partnership and prosperity” (Đối thoại Delhi VI: Thực hiện tầm nhìn ASEAN - Ấn Độ về đối tác và thịnh vƣợng), do Biên tập viên Rumel Dahiya và Udai Bhanu Singh chủ biên (NXB. Đồng tác giả đã tổng hợp các bài tham luận nghiên cứu, phân tích, đánh giá của các nhà ngoại giao, doanh nghiệp, học giả. về một loạt các vấn đề liên quan tới mối quan hệ ASEAN - Ấn Độ. Các bài viết đều có chung nhận định, hợp tác Ấn Độ với ASEAN đã bƣớc vào giai đoạn mới, là thời kỳ chuyển đổi quyền lực, khi các xu hƣớng kinh tế, chiến lƣợc mới liên tục định hình tại khu vực CA-TBD và AĐD-TBD.

Phạm vi và chiều sâu tầm nhìn của Ấn Độ với ASEAN đã mở rộng từ những ngày đầu Ấn Độ triển khai Chính sách hƣớng Đông cho tới khi AEP ra đời. Phần 2, cuốn sách nhấn mạnh các yếu tố, vai trò, tầm quan trọng và sự phát triển vùng Đông Bắc là nền tảng để Ấn Độ hƣớng về phía Đông. Trong đó, bài viết “India‟s Look East Policy: View from the North East” (Chính sách hƣớng Đông của Ấn Độ: Nhìn từ Đông Bắc) của M. Tác giả cho rằng, Chính sách hƣớng Đông trên thực tế là cách Ấn Độ định hƣớng lại mối quan hệ chiến lƣợc với các nƣớc láng giềng, đặc biệt là đảm bảo an ninh vùng Đông Bắc/Ấn Độ [M.