Nghiên cứu quan hệ Ấn Độ với ASEAN trong khuôn khổ chính sách hướng Đông giai đoạn 1991-2014

Tổng hợp kiến thức Quan hệ Ấn Độ với ASEAN trong chính sách hướng Đông (1991-2014), tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong

• Tác giả: Trần Ngọc Diễm
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đỗ Đức Định
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quốc tế học
• Đề tài: Quan hệ Ấn Độ với ASEAN trong chính sách hướng Đông (1991-2014)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục đích, ý nghĩa của đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ CỦA ẤN ĐỘ VỚI ASEAN
• 1.1. Sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ
• 1.2. Tiền đề của sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ
• 1.3. Những điều chỉnh cơ bản trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ
• 1.4. Vị thế của các đối tác trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ
• 1.5. Vai trò của ASEAN trong chính sách hướng Đông
• 1.6. Các mối liên hệ lịch sử giữa Ấn Độ và ASEAN
• 1.7. Nhìn nhận của Ấn Độ về tầm quan trọng của ASEAN
• 1.8. Sự hình thành và phát triển chính sách hướng Đông
• 1.9. Mục tiêu của chính sách hướng Đông
• 1.10. Phạm vi và giai đoạn của chính sách hướng Đông
• 1.11. Hướng tiếp cận của chính sách hướng Đông
• 1.12. Bước phát triển sang “Hành động hướng Đông”
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ ẤN ĐỘ VỚI ASEAN TRONG KHUÔN KHỔ CHÍNH SÁCH HƯỚNG ĐÔNG CỦA ẤN ĐỘ
• 2.1. Hợp tác Ấn Độ - ASEAN trong khuôn khổ chính sách hướng Đông
• 2.2. Lĩnh vực chính trị - ngoại giao
• 2.3. Lĩnh vực kinh tế
• 2.4. Lĩnh vực an ninh – quốc phòng
• 2.5. Lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học kỹ thuật
• 2.6. Hợp tác Ấn Độ với Việt Nam trong khuôn khổ chính sách hướng Đông
• 2.7. Lĩnh vực chính trị - ngoại giao
• 2.8. Lĩnh vực kinh tế
• 2.9. Lĩnh vực an ninh – quốc phòng
• 2.10. Lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học kỹ thuật
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG TỪ QUAN HỆ ẤN ĐỘ - ASEAN TỚI ASEAN VÀ TÌNH HÌNH AN NINH – CHÍNH TRỊ CỦA KHU VỰC CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG
• 3.1. Tác động tới ASEAN
• 3.2. Tác động tích cực
• 3.3. Tác động tiêu cực
• 3.4. Tác động tới khu vực châu Á – Thái Bình Dương
• 3.5. Tác động tới sự hiện diện các cường quốc trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương
• 3.6. Tác động tới sự định hình cấu trúc an ninh khu vực châu Á – Thái Bình Dương
• PHẦN KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Cơ sở tác động tới quan hệ của Ấn Độ với ASEAN

Chính sách đối ngoại của Ấn Độ đã trải qua nhiều điều chỉnh quan trọng từ sau năm 1991, khi Ấn Độ bắt đầu mở cửa nền kinh tế. Quan hệ quốc tế của Ấn Độ đã được định hình lại, với ASEAN trở thành một đối tác chiến lược quan trọng. Sự điều chỉnh này không chỉ phản ánh nhu cầu hội nhập kinh tế mà còn là một phần trong chiến lược lớn hơn nhằm tăng cường vị thế của Ấn Độ trong khu vực. ASEAN, với vai trò là một tổ chức khu vực năng động, đã trở thành một điểm đến lý tưởng cho Ấn Độ trong việc tìm kiếm cơ hội hợp tác. Chính sách hướng Đông được hình thành nhằm thúc đẩy mối quan hệ này, với mục tiêu không chỉ là kinh tế mà còn là an ninh khu vực. Nhìn nhận của Ấn Độ về tầm quan trọng của ASEAN đã dẫn đến việc xây dựng các cơ chế hợp tác đa phương, từ đó tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển quan hệ hai bên.

1.1. Sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ

Sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ sau năm 1991 đã phản ánh một bước ngoặt quan trọng trong cách tiếp cận của nước này đối với các quốc gia trong khu vực. Chính sách đối ngoại của Ấn Độ đã chuyển từ một chiến lược tự cung tự cấp sang một chính sách mở cửa, hướng tới việc thiết lập các mối quan hệ đối tác chiến lược. ASEAN đã được xác định là một trong những đối tác quan trọng trong chính sách này, với mục tiêu tăng cường hợp tác kinh tế và an ninh. Việc Ấn Độ tham gia vào các cơ chế hợp tác khu vực như ASEAN đã giúp nước này khẳng định vai trò của mình trong cấu trúc an ninh khu vực, đồng thời tạo ra cơ hội cho sự phát triển kinh tế bền vững.

II. Thực trạng quan hệ Ấn Độ với ASEAN trong khuôn khổ chính sách hướng Đông

Quan hệ Ấn Độ - ASEAN đã có những bước tiến đáng kể trong nhiều lĩnh vực, từ chính trị - ngoại giao đến kinh tế và an ninh. Hợp tác kinh tế giữa hai bên đã được thúc đẩy thông qua các hiệp định thương mại tự do và các sáng kiến đầu tư. ASEAN đã trở thành một thị trường quan trọng cho hàng hóa và dịch vụ của Ấn Độ, trong khi Ấn Độ cũng cung cấp nhiều cơ hội đầu tư cho các quốc gia ASEAN. Về mặt an ninh, Ấn Độ đã tham gia vào các cơ chế an ninh khu vực, góp phần vào việc duy trì hòa bình và ổn định. Hợp tác văn hóa cũng được tăng cường thông qua các chương trình giao lưu và hợp tác giáo dục, tạo ra sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa nhân dân hai bên.

2.1. Hợp tác kinh tế

Hợp tác kinh tế giữa Ấn Độ và ASEAN đã trở thành một trụ cột quan trọng trong quan hệ hai bên. Thương mại quốc tế giữa Ấn Độ và ASEAN đã tăng trưởng mạnh mẽ, với kim ngạch thương mại hàng hóa hai chiều đạt mức cao. Các hiệp định thương mại tự do đã được ký kết, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ. Ấn Độ cũng đã trở thành một nguồn đầu tư quan trọng cho các quốc gia ASEAN, với nhiều dự án đầu tư lớn được triển khai. Sự gia tăng hợp tác kinh tế không chỉ mang lại lợi ích cho hai bên mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của khu vực Đông Nam Á.

III. Tác động từ quan hệ Ấn Độ ASEAN tới ASEAN và tình hình an ninh chính trị của khu vực châu Á Thái Bình Dương

Quan hệ Ấn Độ - ASEAN đã có những tác động sâu rộng đến tình hình an ninh và chính trị khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Sự hiện diện của Ấn Độ trong khu vực đã tạo ra một sự cân bằng quyền lực, giúp ASEAN đối phó với các thách thức từ các cường quốc khác. An ninh khu vực đã được củng cố thông qua các cơ chế hợp tác an ninh, trong đó Ấn Độ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hòa bình và ổn định. Tác động tích cực từ quan hệ này không chỉ giới hạn trong khu vực ASEAN mà còn ảnh hưởng đến các quốc gia khác trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

3.1. Tác động tới ASEAN

Tác động từ quan hệ Ấn Độ - ASEAN đã mang lại nhiều lợi ích cho ASEAN, đặc biệt trong việc củng cố vị thế của tổ chức này trong cấu trúc an ninh khu vực. Sự hiện diện của Ấn Độ đã giúp ASEAN tăng cường khả năng đối phó với các thách thức an ninh, đồng thời tạo ra cơ hội hợp tác mới trong các lĩnh vực như chống khủng bố và bảo vệ môi trường. Chính sách hướng Đông của Ấn Độ đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển quan hệ hai bên, từ đó góp phần vào sự ổn định và phát triển bền vững của khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ Ấn Độ với ASEAN trong khuôn khổ chính sách hướng Đông của Ấn Độ từ năm 1991 đến 2014 là một chủ đề nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực quan hệ quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh sự trỗi dậy của Ấn Độ và vai trò ngày càng tăng của ASEAN trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Sau khi kết thúc Chiến tranh Lạnh, Ấn Độ đã điều chỉnh chính sách đối ngoại, chuyển từ hướng nội sang mở cửa và hội nhập kinh tế với khu vực Đông Nam Á, xem ASEAN là đối tác chiến lược trọng tâm trong chính sách hướng Đông. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích quá trình phát triển quan hệ Ấn Độ – ASEAN, đánh giá thực trạng hợp tác trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, an ninh – quốc phòng và văn hóa – giáo dục, đồng thời xác định tác động của quan hệ này đối với ASEAN và tình hình an ninh – chính trị khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm giai đoạn từ năm 1991, khi Ấn Độ bắt đầu cải cách kinh tế và chính thức triển khai chính sách hướng Đông, đến năm 2014, thời điểm chuyển sang chiến lược “Hành động hướng Đông” dưới thời Thủ tướng Narendra Modi. Nghiên cứu tập trung vào các quốc gia thành viên ASEAN và các cơ chế hợp tác đa phương liên quan. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cái nhìn toàn diện về sự phát triển quan hệ Ấn Độ – ASEAN, góp phần định hướng chính sách đối ngoại của Ấn Độ và các nước ASEAN, đồng thời làm rõ vai trò của ASEAN trong cấu trúc an ninh và kinh tế khu vực. Theo số liệu thống kê, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Ấn Độ và ASEAN đã tăng trưởng đáng kể trong giai đoạn này, phản ánh sự gắn kết kinh tế ngày càng sâu sắc. Nghiên cứu cũng làm rõ những thách thức và cơ hội trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc tại khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết chính trong quan hệ quốc tế để phân tích quan hệ Ấn Độ – ASEAN: chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa tự do. Chủ nghĩa hiện thực giúp giải thích các động cơ chiến lược, cạnh tranh quyền lực và an ninh giữa các quốc gia, đặc biệt là trong bối cảnh Ấn Độ tìm cách cân bằng ảnh hưởng của Trung Quốc và các cường quốc khác tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Chủ nghĩa tự do tập trung vào vai trò của hợp tác kinh tế, các tổ chức quốc tế và cơ chế đa phương trong việc thúc đẩy hòa bình và phát triển bền vững. Ngoài ra, mô hình hợp tác khu vực và lý thuyết về hội nhập khu vực cũng được sử dụng để đánh giá các cơ chế hợp tác ASEAN – Ấn Độ.

Các khái niệm chính bao gồm: chính sách hướng Đông (Look East Policy), “Hành động hướng Đông” (Acting East), hợp tác đa phương, cân bằng quyền lực khu vực, và hội nhập kinh tế khu vực. Luận văn cũng phân tích các yếu tố địa chính trị, kinh tế và an ninh ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Ấn Độ và vai trò trung tâm của ASEAN trong chiến lược này.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu đa ngành và liên ngành, kết hợp phân tích định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tài liệu chính thức của chính phủ Ấn Độ và ASEAN, báo cáo thương mại, các văn bản pháp luật liên quan, các bài viết học thuật, và số liệu thống kê về thương mại, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giữa Ấn Độ và ASEAN trong giai đoạn 1991 – 2014.

Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các tài liệu và số liệu liên quan trực tiếp đến chính sách hướng Đông và quan hệ Ấn Độ – ASEAN. Phân tích chính sách được áp dụng để đánh giá các bước điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ, trong khi phân tích tác động giúp làm rõ ảnh hưởng của quan hệ này đến khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Nghiên cứu khu vực và phân tích hợp tác quốc tế được sử dụng để xác định phạm vi ảnh hưởng và các cơ chế hợp tác đa phương. Timeline nghiên cứu trải dài từ năm 1991 đến 2014, với trọng tâm phân tích các giai đoạn phát triển chính của chính sách hướng Đông và bước chuyển sang “Hành động hướng Đông” năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự phát triển chính trị – ngoại giao bền vững: Từ năm 1992, Ấn Độ trở thành đối tác đối thoại từng phần của ASEAN và đến năm 1995 trở thành đối tác đối thoại đầy đủ. Quan hệ chính trị – ngoại giao được củng cố qua các hội nghị cấp cao ASEAN – Ấn Độ, với việc tổ chức Hội nghị thượng đỉnh hàng năm từ năm 2002. Năm 2012, quan hệ được nâng cấp lên đối tác chiến lược, thể hiện cam kết sâu sắc của hai bên. Số liệu cho thấy, các cuộc họp cấp cao và hội nghị đa phương đã diễn ra đều đặn, góp phần tăng cường đối thoại và phối hợp chính sách.

2. Tăng trưởng kinh tế song phương mạnh mẽ: Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Ấn Độ và ASEAN tăng trưởng liên tục, với tổng giá trị thương mại đạt khoảng X tỷ USD vào năm 2014, tăng gấp nhiều lần so với đầu thập niên 1990. Đầu tư trực tiếp nước ngoài từ ASEAN vào Ấn Độ cũng tăng đáng kể, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghiệp, công nghệ và dịch vụ. Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN – Ấn Độ (AITIG) ký năm 2009 đã tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại tự do, thúc đẩy trao đổi hàng hóa và dịch vụ.

3. Hợp tác an ninh – quốc phòng được mở rộng: Ấn Độ và ASEAN tăng cường hợp tác trong lĩnh vực an ninh, bao gồm các cuộc họp Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM) và các cơ chế đa phương như Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF). Ấn Độ tham gia các sáng kiến tiểu vùng như Mekong – sông Hằng (MGC) và BIMSTEC nhằm tăng cường kết nối an ninh và phát triển kinh tế. Sự hợp tác này góp phần duy trì ổn định khu vực, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực với Trung Quốc.

4. Phát triển hợp tác văn hóa – giáo dục – khoa học kỹ thuật: Các chương trình trao đổi văn hóa, giáo dục và khoa học kỹ thuật giữa Ấn Độ và các nước ASEAN được đẩy mạnh, góp phần tăng cường hiểu biết và gắn kết nhân dân hai bên. Ví dụ, các học bổng và chương trình đào tạo được mở rộng, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và phát triển công nghệ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự phát triển quan hệ Ấn Độ – ASEAN bắt nguồn từ nhu cầu hội nhập kinh tế toàn cầu của Ấn Độ sau cải cách năm 1991, đồng thời phản ánh sự nhận thức về tầm quan trọng chiến lược của ASEAN trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Sự gia tăng hợp tác chính trị – ngoại giao được thúc đẩy bởi lợi ích chung trong việc duy trì hòa bình, ổn định và phát triển kinh tế khu vực. Các số liệu thương mại và đầu tư minh chứng cho sự gắn kết kinh tế ngày càng sâu sắc, phù hợp với lý thuyết chủ nghĩa tự do về vai trò của hợp tác kinh tế trong giảm thiểu xung đột.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu này làm rõ hơn bước chuyển từ chính sách hướng Đông sang “Hành động hướng Đông” năm 2014, thể hiện sự chủ động và quyết liệt hơn của Ấn Độ trong việc tăng cường can dự khu vực. Việc mở rộng hợp tác an ninh – quốc phòng cũng phản ánh xu hướng cạnh tranh quyền lực khu vực, đặc biệt trong bối cảnh sự trỗi dậy của Trung Quốc. Các biểu đồ về kim ngạch thương mại và dòng chảy FDI có thể minh họa rõ sự tăng trưởng và phân bố đầu tư theo từng năm và lĩnh vực.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc điều chỉnh chiến lược hợp tác khu vực, đồng thời giúp ASEAN và các nước thành viên nhận diện rõ vai trò của Ấn Độ trong cấu trúc an ninh và kinh tế khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kết nối hạ tầng và giao thông: Đẩy mạnh đầu tư vào các dự án kết nối giao thông giữa Ấn Độ và các nước ASEAN, đặc biệt là các nước CLMV (Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam) nhằm thúc đẩy lưu thông hàng hóa và con người. Mục tiêu nâng cao chỉ số kết nối khu vực trong vòng 5 năm tới, do các cơ quan chính phủ và doanh nghiệp hai bên phối hợp thực hiện.

2. Mở rộng hợp tác kinh tế – thương mại: Thúc đẩy hoàn thiện các hiệp định thương mại tự do, giảm thiểu rào cản phi thuế quan và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc tiếp cận thị trường ASEAN và Ấn Độ. Mục tiêu tăng trưởng kim ngạch thương mại ít nhất 10% mỗi năm, do Bộ Công Thương và các tổ chức thương mại đảm nhiệm.

3. Tăng cường hợp tác an ninh – quốc phòng: Phát triển các chương trình đào tạo chung, diễn tập quân sự đa phương và chia sẻ thông tin tình báo nhằm nâng cao năng lực ứng phó các thách thức an ninh khu vực. Mục tiêu nâng cao mức độ phối hợp trong vòng 3 năm, do Bộ Quốc phòng và các cơ quan an ninh hai bên chủ trì.

4. Phát triển hợp tác văn hóa – giáo dục: Mở rộng các chương trình trao đổi sinh viên, học bổng và nghiên cứu chung trong các lĩnh vực khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin và phát triển bền vững. Mục tiêu tăng số lượng sinh viên trao đổi lên ít nhất 20% trong 5 năm, do Bộ Giáo dục và các trường đại học phối hợp thực hiện.

5. Tăng cường vai trò của ASEAN trong cấu trúc khu vực: ASEAN cần tiếp tục củng cố vai trò trung tâm trong các cơ chế hợp tác đa phương, đảm bảo sự cân bằng quyền lực giữa các cường quốc và thúc đẩy hợp tác bền vững. Mục tiêu duy trì vị thế trung tâm trong các diễn đàn khu vực, do Ban Thư ký ASEAN và các nước thành viên phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách quốc tế: Luận văn cung cấp phân tích sâu sắc về chính sách hướng Đông của Ấn Độ và quan hệ với ASEAN, giúp họ xây dựng chiến lược đối ngoại phù hợp trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực khu vực.

2. Học giả và nghiên cứu sinh ngành quan hệ quốc tế: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn hợp tác khu vực, cung cấp số liệu và phân tích chi tiết về các cơ chế hợp tác đa phương.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Các doanh nghiệp quan tâm đến thị trường ASEAN và Ấn Độ có thể khai thác thông tin về xu hướng thương mại, đầu tư và các hiệp định thương mại tự do để định hướng kinh doanh hiệu quả.

4. Cơ quan ngoại giao và tổ chức quốc tế: Luận văn giúp các cơ quan này hiểu rõ hơn về động lực và thách thức trong quan hệ Ấn Độ – ASEAN, từ đó thúc đẩy hợp tác đa phương và giải quyết các vấn đề khu vực.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách hướng Đông của Ấn Độ là gì?
   Chính sách hướng Đông là chiến lược của Ấn Độ nhằm tăng cường quan hệ kinh tế, chính trị và an ninh với các nước Đông Nam Á và khu vực châu Á – Thái Bình Dương, bắt đầu từ năm 1991 để thúc đẩy hội nhập khu vực và nâng cao vị thế quốc tế.

2. Tại sao ASEAN lại quan trọng đối với Ấn Độ?
   ASEAN là trung tâm kinh tế năng động và có vị trí chiến lược quan trọng trong khu vực. Hợp tác với ASEAN giúp Ấn Độ mở rộng thị trường, đảm bảo an ninh khu vực và cân bằng ảnh hưởng của các cường quốc khác như Trung Quốc.

3. Những lĩnh vực hợp tác chính giữa Ấn Độ và ASEAN là gì?
   Các lĩnh vực chính bao gồm chính trị – ngoại giao, kinh tế – thương mại, an ninh – quốc phòng, và văn hóa – giáo dục – khoa học kỹ thuật, với nhiều cơ chế đa phương và song phương được thiết lập.

4. Chính sách “Hành động hướng Đông” khác gì so với “Chính sách hướng Đông”?
   “Hành động hướng Đông” được Thủ tướng Narendra Modi đề xuất từ năm 2014, nhấn mạnh sự chủ động, quyết liệt và thực chất hơn trong việc thực thi chính sách hướng Đông, nhằm tăng cường kết nối và hợp tác sâu rộng hơn với ASEAN và khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

5. Ảnh hưởng của quan hệ Ấn Độ – ASEAN đến an ninh khu vực như thế nào?
   Quan hệ này góp phần duy trì ổn định và cân bằng quyền lực trong khu vực, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc. Hợp tác an ninh đa phương giúp tăng cường khả năng ứng phó các thách thức an ninh như khủng bố và tranh chấp lãnh thổ.

Kết luận

• Quan hệ Ấn Độ – ASEAN trong khuôn khổ chính sách hướng Đông từ 1991 đến 2014 đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, an ninh và văn hóa.
• ASEAN được xác định là trung tâm chiến lược trong chính sách hướng Đông của Ấn Độ, góp phần nâng cao vị thế của Ấn Độ trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
• Sự chuyển đổi từ chính sách hướng Đông sang “Hành động hướng Đông” năm 2014 đánh dấu bước ngoặt trong việc tăng cường can dự và hợp tác thực chất hơn giữa Ấn Độ và ASEAN.
• Quan hệ này có tác động tích cực đến cấu trúc an ninh khu vực, đồng thời tạo ra cơ hội phát triển kinh tế và ổn định chính trị cho cả hai bên.
• Các nhà hoạch định chính sách cần tiếp tục phát huy các thành tựu, đồng thời khắc phục những thách thức để thúc đẩy hợp tác bền vững trong tương lai.

Next steps: Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tác động của “Hành động hướng Đông” sau năm 2014 và mở rộng phân tích về vai trò của Việt Nam trong quan hệ Ấn Độ – ASEAN.

Các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách nên sử dụng kết quả nghiên cứu này để xây dựng các chiến lược hợp tác hiệu quả, góp phần thúc đẩy hòa bình và phát triển bền vững khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ CỦA ẤN ĐỘ VỚI ASEAN 1. Sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ 1. Tiền đề của sử điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ Thứ nhất, là dựa trên xu thế chung trong quan hệ quốc tế và các vấn đề toàn cầu Năm 1991 là năm đánh dấu cho sự thay đổi trong lịch sử chính sách ngoại giao và ngoại giao kinh tế của Ấn Độ trong bối cảnh hậu Chiến tranh lạnh. Chiến tranh Lạnh kết thúc, Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết tan rã, những thay đổi to lớn từ tình hình quốc tế đã tác động và tạo ra những xu thế mới trong quan hệ quốc tế.

Thế giới thay đổi sau khi trật tự hai cực tan rã. Sau chiến tranh Lanh, Mỹ trở thành siêu cường duy nhất trên thế giới và nhiều trung tâm quyền lực khác nổi lên nhưng chưa thể đối trọng được với sức mạnh của Mỹ. Trong lĩnh vực an ninh, nhờ vào sự giảm thiểu đáng kể vũ khí hạt nhân chiến lược,thế giới đang chuyển đổi từ răn đe bằng chiến tranh hạt nhân sang răn đe bằng vũ khí thông thường trên cấp độ toàn cầu. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, do lo sợ về học thuyết “cùng tận diệt” từ cả hai cực khiến cho chiến tranh khó xảy ra hơn và biện pháp răn đe bằng hạt nhân phát huy hiệu quả.

Quá trình chạy đua vũ trang hạt nhân, khiến cả hai siêu cường luôn ở thế cân bằng và bản thân hai siêu cường cũng lo sợ về khả năng hủy diệt của vũ khí hạt nhân, nên đều có động cơ để kiểm chế lại đối thủ. Vào giữa những năm 1980, Mikhail Gorbachev đã đưa ra chính sách tái cơ cấu (perestroika) và công khai (glasnost), đặt nền móng cho việc xác định lại những ưu tiên trong nước và các mối quan hệ quốc tế. Trên thực tế, giới lãnh đạo Liên Xô đã đưa ra các sáng kiến nhằm cải thiện quan hệ với Mỹ. Những nỗ lực của Liên Xô được thể hiện rõ nhất bằng Hiệp ước cắt giảm các tên lửa tầm ngắn và tầm trung năm 1987.

Đầu tháng 6/1990, Tổng thống Mỹ George Bush đã có quyết định mang tính lịch sử tại Washington, cắt giảm nhiều vũ khí hạt nhân chiến lược và một số 19 z kho vũ khí hóa học. Các nước thành viên của NATO và hiệp ước Warsaw cũng đã ký hiệp định tạo điều kiện cho việc cắt giảm đáng kể lượng vũ khí ở châu Âu. Do chiến tranh Lạnh kết thúc, xu hướng phân cực nổi lên, với Mỹ là siêu cường duy nhất. Thế giới có xu thế hòa dịu hơn khi mối đe dọa về nguy cơ chiến tranh hạt nhân dần được giảm bớt.

Nhưng đồng thời, sự hồi sinh của chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa cực đoan và những tranh chấp về sắc tộc ở một số nơi trên thế giới đã trở thành mối đe dọa đối với hòa bình quốc tế. Thách thức an ninh ngắn và dài hạn như xung đột khu vực gia tăng hay vũ khí hủy diệt hàng loạt, sự không ổn định xung quanh quá trình cải cách ở các quốc gia thuộc Liên bang Xô Viết cũ và các quốc gia từng đi theo chế độ Xã hội chủ nghĩa. Khía cạnh an ninh đang dần được mở rộng bao gồm các vấn đề như phát triển quốc gia, sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế, bảo vệ môi trường, thúc đẩy dân chủ và nhân quyền. Trong lĩnh vực kinh tế, ba cực chính về kinh tế vẫn là Liên minh châu Âu, Bắc Mỹ và Đông Á.

Mỗi khu vực này chiếm khoảng ¼ tổng lượng GDP toàn cầu. Sau chiến tranh lạnh, tất cả các quốc gia đều đang ra sức điều chỉnh chiến lược phát triển và tập trung mọi sức lực vào ưu tiên phát triển kinh tế. Trong thời điểm hiện nay, kinh tế trở thành trọng điểm trong quan hệ quốc tế, cạnh tranh sức mạnh tổng hợp quốc gia thay thế cho chạy đua vũ trang đã trở thành hình thức chủ yếu trong đọ sức giữa các cường quốc. Những cân nhắc về địa - kinh tế trên mức độ nào đó đã vượt quá tính toán về địa - chính trị.

Các nước ngày càng nhận thức sâu sắc rằng, sức mạnh của mỗi quốc gia là một nền sản xuất phồn vinh, một nền tài chính lành mạnh và một nền công nghệ có trình độ cao và đó mới là cơ sở để xây dựng sức mạnh thật sự của mỗi quốc gia. Toàn cầu hóa trong lĩnh vực kinh tế cũng là một xu thế quan trọng khác trong thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh. Nền kinh tế của các quốc gia không còn hoạt động tự túc trong phạm vi quốc gia mình. Sự phát triển mạnh mẽ của nên thương mại thế giới làm cho nền kinh tế của các nước quan hệ chặt chẽ và phụ thuộc lẫn nhau, tính quốc tế hóa của nền kinh tế thế giới tăng lên, thể hiện đặc biệt rõ trong vai trò ngày 20 z càng lớn của các công ty xuyên quốc gia.

Điều này thúc đẩy hầu hết các nước, kể cả các nước lớn điều chỉnh chiến lược, đẩy mạnh hợp tác và hội nhập kinh tế với bên ngoài. Về mặt tư tưởng, có sự xuất hiện ngày càng phổ biến các quan điểm về tính dân chủ trong thị trường, xã hội dân sự, sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính phủ, nền kinh tế thị trường. Sự sụp đổ của hệ thống Liên bang Xô Viết, đã để lại cho Mỹ và các đồng minh bài học quan trọng trong việc hoạch định chính sách. Nguyên tắc trong thị trường, tài sản tư và cạnh tranh được coi là nhân tố thiết yếu duy trì sức khỏe của nền kinh tế.

Các tiêu chuẩn và thể chế liên kết trong xã hội phương Tây thời kỳ chiến tranh Lạnh sẽ không thể đáp ứng với bối cảnh mới và chắc chắn sẽ trải qua sửa đổi để hoàn thiện. Chính trị quốc tế sẽ bị tác động bởi những tư tưởng như trên nhưng sẽ không thống trị ở mức độ tương tự như hệ tư tưởng của hai cực trong suốt thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Các học giả sẽ tiếp tục định hình và làm rõ các định hướng trong lĩnh vực xã hội, kinh tế, chính trị nhưng chắc chắn sẽ trong một bầu không khí cởi mở và linh hoạt hơn. Các nước bao gồm cả những nước lớn đều chủ động và tích cực mở rộng quan hệ với tất cả những chủ thể có khả năng hợp tác hiệu quả, không phân biệt chế độ chính trị - xã hội khác nhau nhằm xác lập các điều kiện quốc tế có lợi hơn, mở rộng hệ thống an ninh quốc gia, tạo ra bối cảnh quốc tế để phát triển kinh tế trong nước.

Điều này trở thành một đòi hỏi khách quan, tất yếu của môi trường toàn cầu mới dưới tác động của khoa học – công nghệ đưa đến sự tùy thuộc lẫn nhau ngày càng tăng giữa các quốc gia trong nền sản xuất được quốc tế hóa. Tóm lại, sự hợp tác xảy ra đồng thời với sự cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc thế giới và khu vực, nhằm tăng cường sức mạnh quốc gia cũng như ảnh hưởng đối với nhau, đối với các khu vực và các nước yếu hơn trong tiến trình điều chỉnh quan hệ giữa các nước lớn. Quá trình này càng làm cho toàn cầu hóa và khu vực hóa diễn ra nhanh hơn, đồng thời thúc đẩy sự phụ thuộc lẫn nhau, đan xen lợi ích quốc gia của các nước với 21 z nhau; do đó giảm thiểu nguy cơ chiến tranh và xung đột, khuyến khích xu hướng vừa hợp tác vừa đấu tranh hòa bình. Trong tiến trình phát triển, thế giới và bản thân Ấn Độ cũng phải đối mặt với những thách thức từ các vấn đề toàn cầu, chi phối việc hoạch định chính sách đối ngoại.

Vấn đề giải trừ quân bị: chính sách giải trừ quân bị của Ấn Độ hướng đến một thế giới không có vũ khí hủy diệt hàng loạt bao gồm cả vũ khí hạt nhân. Ấn Độ công khai ủng hộ giải trừ quân bị không phân biệt đối xử ở cấp toàn cầu và phải có thời hạn, tiến hành theo từng giai đoạn và phương thức kiểm tra. Ấn Độ thể hiện rõ quan điểm này trong Kế hoạch Hành động của Rajiv Ganghi mà Ấn Độ trình lên Đại hội đồng Liên hợp quốc (UNGA) năm 1998. Trong bối cảnh đó, những vấn để nổi cộm trong tiến trình phát triển suốt thập kỷ đầu của thế kỷ XXI nảy sinh từ việc Ấn Độ từ chối ký kết NPT, Ấn Độ chứng minh rõ ràng cam kết không phổ biến vũ khí hạt nhân thông qua một loạt hành động và thay đổi chính sách.

Ấn Độ thiết lập các cơ sở hạt nhân dân dụng tuân theo quy định an toàn của IAEA, ký kết Nghị định bổ sung với IAEA, xây dựng hệ thống luật kiểm soát xuất khẩu tương ứng với luật của NGS và đưa chính sách của Ấn Độ tương đồng với tinh thần của NPT dù không chính thức tham gia vào Hiệp ước. Yếu tố cốt yếu trong học thuyết hạt nhân của Ấn Độ (được tiết lộ thông qua Thông cáo báo chí Chính phủ vào ngày 4 tháng 1 năm 2003) là xây dựng và duy trì một “hàng rào tối thiểu đáng tin cậy” cụ thể là: i) "No First Use" tức là vũ khí hạt nhân sẽ chỉ được sử dụng để trả đũa cho một cuộc tấn công hạt nhân trên lãnh thổ Ấn Độ hoặc các lực lượng quân đội của Ấn Độ; ii) Không sử dụng vũ khí hạt nhân chống lại các quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, trong trường hợp có một cuộc tấn công lớn chống lại Ấn Độ, hoặc các lực lượng quân đội Ấn Độ ở bất cứ nơi nào kể cả bằng vũ khí sinh học hoặc hóa học, Ấn Độ sẽ vẫn có thể trả đũa bằng vũ khí hạt nhân. 22 z Về chủ nghĩa khủng bố: Ấn Độ đã là nạn nhân của chủ nghĩa khủng bố trong hàng thập kỷ.

Ngay sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, Ấn Độ phải đối mặt với tình hình trong nước không ổn định với mối đe dọa khủng bố ở Punjab, Jammu & Kashmir. Mặc dù, những vụ khủng bố ở bang Punjab bắt đầu có dầu hiệu lắng xuống vài cuối nhừng năm 1992, nhưng số lượng các vụ nổ do những kẻ khủng bố gây ra vẫn tiếp tục diễn ra ở Janmu và Kashmir.542 các vụ khủng bố với 9.863 kẻ khủng bố bị bắt và một số lượng lớn vũ khí, thuốc nổ được các lực lượng Janmu và Kashmir thu giữ 2. Nguy hại hơn, theo phía Ấn Độ, hầu hết các vụ khủng bố diễn ra ở Janmu và Kashmir lại đều do phía Pakistan hậu thuẫn3.