Luận văn thạc sĩ về quan hệ Mỹ - Ấn Độ từ năm 2014 đến 2020

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quốc tế học quan hệ mỹ ấn độ từ năm 2014 đến năm 2020, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Bùi Thọ Khởi
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Vân Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
• Đề tài: Nghiên cứu quan hệ Mỹ - Ấn Độ giai đoạn 2014-2020
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ MỸ - ẤN ĐỘ GIAI ĐOẠN 2014 - 2020
• 1.1. Nhân tố bên ngoài
• 1.1.1. Sự trỗi dậy của Trung Quốc
• 1.1.2. Xu thế khu vực hóa và sự phát triển của khu vực Ấn Độ Dương
• 1.1.3. Xu thế cạnh tranh đan xen hợp tác giữa các nước lớn
• 1.1.4. Sự gia tăng các vấn đề toàn cầu
• 1.1.5. Nhân tố bên trong
• 1.1.6. Về phía Ấn Độ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ MỸ - ẤN ĐỘ GIAI ĐOẠN 2014 - 2020
• 2.1. Quan hệ Mỹ - Ấn Độ trên lĩnh vực chính trị - đối ngoại
• 2.2. Quan hệ song phương Mỹ - Ấn Độ trên lĩnh vực kinh tế
• 2.3. Quan hệ Mỹ - Ấn Độ trên lĩnh vực quốc phòng - an ninh
• 2.4. Quan hệ Mỹ - Ấn Độ trong các vấn đề khu vực và quốc tế
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG, TÁC ĐỘNG VÀ KIẾN NGHỊ CHO VIỆT NAM
• 3.1. Tác động của mối quan hệ Mỹ - Ấn Độ đối với Việt Nam
• 3.2. Tác động không thuận
• 3.3. Triển vọng quan hệ Mỹ - Ấn Độ đến năm 2030
• 3.3.1. Các yếu tố tác động đến quan hệ Mỹ - Ấn Độ thời gian tới
• 3.3.2. Dự báo xu hướng phát triển quan hệ Mỹ - Ấn Độ đến năm 2030
• 3.4. Giải pháp cho Việt Nam trong quan hệ với Mỹ và Ấn Độ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Các nhân tố tác động đến quan hệ Mỹ Ấn Độ giai đoạn 2014 2020

Giai đoạn 2014 - 2020 chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ trong quan hệ quốc tế giữa Mỹ và Ấn Độ. Các nhân tố bên ngoài như sự trỗi dậy của Trung Quốc đã tác động lớn đến mối quan hệ này. Sự gia tăng sức mạnh quân sự và kinh tế của Trung Quốc đã khiến Mỹ và Ấn Độ phải điều chỉnh chính sách đối ngoại của mình. Cả hai nước đã nhận thức rõ ràng về mối đe dọa từ Trung Quốc, dẫn đến việc tăng cường hợp tác quốc phòng và an ninh khu vực. Theo James Mattis, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, Ấn Độ đã trở thành “đồng minh thân cận nhất” của Mỹ trong việc duy trì lợi ích quốc gia và đối phó với các thách thức an ninh. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một mối quan hệ chiến lược vững chắc giữa hai nước để đối phó với các vấn đề toàn cầu như khủng bố và an ninh hàng hải.

1.1. Sự trỗi dậy của Trung Quốc

Sự trỗi dậy của Trung Quốc không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ quốc tế mà còn tác động trực tiếp đến chính sách đối ngoại của Mỹ và Ấn Độ. Trung Quốc đã trở thành một cường quốc kinh tế lớn, với GDP tăng trưởng mạnh mẽ, từ đó mở rộng ảnh hưởng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Sự gia tăng đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc, đặc biệt vào các nước ASEAN, đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt. Mỹ và Ấn Độ đã nhận thấy rằng việc hợp tác chặt chẽ là cần thiết để đối phó với sự bành trướng của Trung Quốc. Điều này dẫn đến việc hai nước đã ký kết nhiều hiệp định hợp tác quốc phòng và an ninh, nhằm tăng cường khả năng ứng phó với các mối đe dọa từ bên ngoài.

II. Thực trạng quan hệ Mỹ Ấn Độ giai đoạn 2014 2020

Thực trạng quan hệ Mỹ - Ấn Độ trong giai đoạn 2014 - 2020 cho thấy sự phát triển mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực. Trong lĩnh vực chính trị, hai nước đã thiết lập nhiều cơ chế đối thoại và hợp tác, từ đó tạo ra một nền tảng vững chắc cho mối quan hệ song phương. Về kinh tế, thương mại giữa Mỹ và Ấn Độ đã tăng trưởng đáng kể, với nhiều hiệp định thương mại được ký kết. Hợp tác kinh tế không chỉ dừng lại ở thương mại mà còn mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ, năng lượng và đầu tư. Đặc biệt, trong lĩnh vực quốc phòng, hai nước đã tiến hành nhiều cuộc tập trận chung và chia sẻ thông tin tình báo, nhằm nâng cao khả năng ứng phó với các mối đe dọa an ninh khu vực.

2.1. Quan hệ chính trị

Trong lĩnh vực chính trị, mối quan hệ giữa Mỹ và Ấn Độ đã được củng cố thông qua các cuộc gặp gỡ cấp cao và các hội nghị quốc tế. Hai nước đã cùng nhau tham gia vào nhiều diễn đàn quốc tế, từ đó thể hiện sự đồng thuận trong các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu và an ninh khu vực. Sự hợp tác này không chỉ giúp nâng cao vị thế của cả hai nước trên trường quốc tế mà còn tạo ra một môi trường ổn định cho sự phát triển kinh tế và xã hội. Các hiệp định hợp tác đã được ký kết, thể hiện cam kết mạnh mẽ của cả hai bên trong việc duy trì hòa bình và ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

III. Triển vọng quan hệ Mỹ Ấn Độ đến năm 2030

Triển vọng quan hệ Mỹ - Ấn Độ đến năm 2030 được dự báo sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, với nhiều cơ hội và thách thức. Sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc sẽ tiếp tục là một yếu tố quan trọng trong việc định hình mối quan hệ này. Mỹ và Ấn Độ sẽ cần phải duy trì sự hợp tác chặt chẽ trong các lĩnh vực an ninh khu vực và hợp tác kinh tế. Dự báo cho thấy, hai nước sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng tái tạo và chống khủng bố. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng, các vấn đề như thương mại và chính sách nhập cư có thể tạo ra những thách thức trong mối quan hệ này.

3.1. Tác động đến Việt Nam

Mối quan hệ Mỹ - Ấn Độ không chỉ có ý nghĩa đối với hai nước mà còn ảnh hưởng đến các quốc gia trong khu vực, trong đó có Việt Nam. Việt Nam có thể tận dụng cơ hội từ sự hợp tác này để nâng cao vị thế của mình trong quan hệ quốc tế. Việc tăng cường hợp tác kinh tế và an ninh với Mỹ và Ấn Độ sẽ giúp Việt Nam đa dạng hóa các mối quan hệ đối ngoại, đồng thời giảm thiểu rủi ro từ sự phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất. Các chính sách đối ngoại của Việt Nam cần phải linh hoạt và thích ứng với những thay đổi trong tình hình chính trị và kinh tế toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ Mỹ - Ấn Độ từ năm 2014 đến năm 2020 là một chủ đề nghiên cứu có tính cấp thiết trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu biến động mạnh mẽ. Trong giai đoạn này, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Narendra Modi và các chính quyền Tổng thống Mỹ Barack Obama, Donald Trump, mối quan hệ song phương đã có nhiều bước phát triển vượt bậc trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế và quốc phòng - an ninh. Theo báo cáo, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Mỹ và Ấn Độ tăng từ khoảng 104 tỷ USD năm 2014 lên 146 tỷ USD năm 2019, thể hiện sự gia tăng hợp tác kinh tế rõ rệt. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các nhân tố tác động, phân tích thực trạng quan hệ song phương, dự báo xu hướng phát triển đến năm 2030 và đề xuất giải pháp phù hợp cho Việt Nam trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Ấn Độ ngày càng có ảnh hưởng lớn đến khu vực và thế giới.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2014-2020, thời điểm Thủ tướng Modi lên nắm quyền và kết thúc nhiệm kỳ Tổng thống Trump, với trọng tâm phân tích ba lĩnh vực chính: chính trị - ngoại giao, kinh tế và quốc phòng - an ninh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương ngày càng gay gắt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai khung lý thuyết chính trong nghiên cứu quan hệ quốc tế: lý thuyết hiện thực (Realism) và lý thuyết hợp tác khu vực (Regionalism). Lý thuyết hiện thực giúp phân tích các động lực quyền lực, lợi ích quốc gia và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, đặc biệt là sự trỗi dậy của Trung Quốc và vai trò của Mỹ - Ấn Độ trong cân bằng quyền lực khu vực. Lý thuyết hợp tác khu vực được áp dụng để hiểu các xu hướng khu vực hóa, sự phát triển của các cơ chế hợp tác đa phương như nhóm “Bộ tứ” (Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia) và vai trò của ASEAN trong cấu trúc an ninh khu vực.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: “quan hệ đối tác chiến lược toàn diện”, “cạnh tranh đan xen hợp tác” và “an ninh phi truyền thống”. Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện phản ánh mức độ hợp tác sâu rộng trên nhiều lĩnh vực; cạnh tranh đan xen hợp tác thể hiện sự phức tạp trong quan hệ Mỹ - Ấn khi vừa hợp tác vừa cạnh tranh với các nước lớn khác; an ninh phi truyền thống bao gồm các thách thức như khủng bố, an ninh hàng hải và biến đổi khí hậu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng, dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp phong phú từ các báo cáo chính phủ, tài liệu học thuật, số liệu thương mại và quốc phòng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 100 tài liệu, báo cáo và văn bản pháp luật liên quan đến quan hệ Mỹ - Ấn Độ giai đoạn 2014-2020.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn lọc có chủ đích (purposive sampling) nhằm tập trung vào các tài liệu có giá trị khoa học và thực tiễn cao. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp phân tích nội dung và so sánh xuyên suốt các giai đoạn, kết hợp với phương pháp thống kê mô tả để xử lý số liệu thương mại và đầu tư.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2020 đến tháng 12/2021, bao gồm các bước thu thập tài liệu, phân tích dữ liệu, viết báo cáo và hoàn thiện luận văn. Phương pháp dự báo được áp dụng để đưa ra các kịch bản phát triển quan hệ Mỹ - Ấn Độ đến năm 2030 dựa trên các biến số chính trị, kinh tế và an ninh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng cường hợp tác chính trị - ngoại giao: Từ năm 2014 đến 2020, số lần trao đổi cấp cao giữa Mỹ và Ấn Độ đạt 19 lần, trong đó dưới thời Tổng thống Trump là 10 lần, cao hơn so với thời Obama (9 lần). Hai nước đã nâng cấp quan hệ lên “Đối tác chiến lược toàn cầu toàn diện” vào năm 2020, thể hiện qua các tuyên bố chung và thỏa thuận hợp tác đa lĩnh vực.

2. Gia tăng thương mại và đầu tư: Kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ 103,8 tỷ USD năm 2014 lên 146,1 tỷ USD năm 2019. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Ấn Độ (chiếm 17% tổng xuất khẩu) và là nhà đầu tư lớn thứ ba tại Ấn Độ với vốn FDI đạt khoảng 45,88 tỷ USD năm 2019. Tuy nhiên, thâm hụt thương mại của Mỹ với Ấn Độ giảm từ 32 tỷ USD năm 2014 xuống còn khoảng 28,8 tỷ USD năm 2019, phản ánh nỗ lực cân bằng thương mại.

3. Hợp tác quốc phòng - an ninh phát triển mạnh: Hai bên đã ký nhiều thỏa thuận hợp tác quốc phòng, bao gồm hợp tác công nghiệp quốc phòng trong 10 năm, trao đổi công nghệ lưỡng dụng và tổ chức các cuộc tập trận chung quy mô lớn. Thỏa thuận mua bán vũ khí trị giá 3 tỷ USD được ký kết năm 2020 là minh chứng cho sự tin cậy và hợp tác sâu sắc trong lĩnh vực này.

4. Ảnh hưởng của Trung Quốc là nhân tố thúc đẩy hợp tác: Sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 9,8%/năm trong giai đoạn 1980-2010 và sự gia tăng đầu tư ra nước ngoài đã làm thay đổi môi trường an ninh khu vực, khiến Mỹ và Ấn Độ tăng cường hợp tác để đối phó với các thách thức chung.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng các chuyến thăm cấp cao và thiết lập các cơ chế đối thoại như Đối thoại 2+2 giữa Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng hai nước đã tạo nền tảng vững chắc cho quan hệ song phương. Biểu đồ thể hiện số lần trao đổi cấp cao theo từng năm cho thấy xu hướng tăng đều, đặc biệt từ năm 2017 trở đi.

Trong lĩnh vực kinh tế, mặc dù Mỹ nhập siêu từ Ấn Độ, nhưng sự gia tăng đầu tư trực tiếp của Mỹ vào Ấn Độ đã góp phần thúc đẩy phát triển công nghệ và tạo việc làm tại Ấn Độ. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế khu vực.

Hợp tác quốc phòng được đánh giá là lĩnh vực có bước tiến vượt bậc, với các thỏa thuận công nghệ và mua bán vũ khí thể hiện sự tin cậy chiến lược. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những thách thức về lòng tin chính trị do sự khác biệt về lợi ích quốc gia và chính sách nội bộ của mỗi nước.

Ảnh hưởng của Trung Quốc được xem là động lực chính thúc đẩy Mỹ và Ấn Độ xích lại gần nhau, đồng thời tạo ra sự cạnh tranh đan xen hợp tác trong khu vực. Bảng số liệu chi tiêu quốc phòng của Trung Quốc tăng từ 80,6 tỷ USD năm 2010 lên 130 tỷ USD năm 2014 minh họa rõ sức mạnh quân sự ngày càng tăng của Trung Quốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đối thoại chiến lược đa cấp: Đề nghị Việt Nam thúc đẩy các kênh đối thoại với Mỹ và Ấn Độ nhằm nắm bắt xu hướng chính trị và an ninh khu vực, từ đó xây dựng chính sách ngoại giao linh hoạt, thích ứng với biến động địa chính trị trong vòng 5 năm tới.

2. Phát triển hợp tác kinh tế đa phương: Khuyến khích Việt Nam mở rộng hợp tác kinh tế với Mỹ và Ấn Độ thông qua các hiệp định thương mại tự do và đầu tư, nhằm tận dụng cơ hội từ sự gia tăng thương mại song phương giữa hai nước, đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ và Ấn Độ ít nhất 10% mỗi năm trong thập kỷ tới.

3. Nâng cao năng lực quốc phòng và an ninh: Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm hợp tác quốc phòng của Mỹ - Ấn Độ, tăng cường đào tạo, trang bị và hợp tác quốc tế để bảo vệ chủ quyền và an ninh biển, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược tại Biển Đông.

4. Thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và ứng phó an ninh phi truyền thống: Việt Nam nên chủ động tham gia các sáng kiến hợp tác chống khủng bố, an ninh mạng và biến đổi khí hậu với Mỹ và Ấn Độ, nhằm nâng cao khả năng ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống trong vòng 3-5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách đối ngoại: Luận văn cung cấp phân tích sâu sắc về xu hướng quan hệ Mỹ - Ấn Độ, giúp hoạch định chiến lược ngoại giao phù hợp với lợi ích quốc gia và khu vực.

2. Các nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế và chính trị học: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn quan hệ nước lớn, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Thông tin về thương mại và đầu tư song phương giúp doanh nghiệp nắm bắt cơ hội kinh doanh, đầu tư tại thị trường Mỹ và Ấn Độ.

4. Cơ quan quốc phòng và an ninh: Luận văn cung cấp cái nhìn toàn diện về hợp tác quốc phòng Mỹ - Ấn, giúp các cơ quan này xây dựng chính sách và kế hoạch hợp tác quốc tế hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Quan hệ Mỹ - Ấn Độ có ảnh hưởng thế nào đến Việt Nam?
   Quan hệ này tác động đến cân bằng quyền lực khu vực, ảnh hưởng đến an ninh và kinh tế của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược tại Biển Đông và Ấn Độ Dương.

2. Những lĩnh vực hợp tác chính giữa Mỹ và Ấn Độ là gì?
   Chính trị - ngoại giao, kinh tế - thương mại và quốc phòng - an ninh là ba lĩnh vực trọng tâm, với nhiều thỏa thuận và cơ chế đối thoại được thiết lập.

3. Tại sao Trung Quốc lại là nhân tố quan trọng trong quan hệ Mỹ - Ấn Độ?
   Sự trỗi dậy kinh tế và quân sự của Trung Quốc tạo ra thách thức cho Mỹ và Ấn Độ, thúc đẩy hai nước tăng cường hợp tác để cân bằng quyền lực khu vực.

4. Kim ngạch thương mại Mỹ - Ấn Độ tăng như thế nào trong giai đoạn 2014-2019?
   Tăng từ khoảng 104 tỷ USD năm 2014 lên 146 tỷ USD năm 2019, với Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Ấn Độ.

5. Các thách thức trong quan hệ Mỹ - Ấn Độ là gì?
   Bao gồm sự thiếu lòng tin chính trị, khác biệt về lợi ích quốc gia, và các vấn đề nội bộ của mỗi nước, cũng như sự cạnh tranh đan xen hợp tác với các nước lớn khác.

Kết luận

• Quan hệ Mỹ - Ấn Độ giai đoạn 2014-2020 phát triển mạnh mẽ trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế và quốc phòng, trở thành trục quan trọng trong chiến lược khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
• Sự trỗi dậy của Trung Quốc là nhân tố thúc đẩy hợp tác chặt chẽ giữa Mỹ và Ấn Độ nhằm cân bằng quyền lực khu vực.
• Kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ 103,8 tỷ USD lên 146,1 tỷ USD, cùng với đầu tư trực tiếp của Mỹ vào Ấn Độ đạt gần 46 tỷ USD năm 2019.
• Hợp tác quốc phòng được nâng cấp với các thỏa thuận mua bán vũ khí và trao đổi công nghệ, góp phần tăng cường an ninh khu vực.
• Việt Nam cần chủ động nắm bắt xu hướng này để xây dựng chính sách đối ngoại linh hoạt, thúc đẩy hợp tác kinh tế và an ninh trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu.

Next steps: Tiếp tục theo dõi diễn biến quan hệ Mỹ - Ấn Độ đến năm 2030, cập nhật các chính sách và cơ hội hợp tác mới.

Các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia nghiên cứu nên sử dụng kết quả luận văn làm cơ sở để phát triển chiến lược phù hợp, đồng thời tăng cường hợp tác đa phương nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 làm rõ sự tác động của tình hình thế giới, khu vực và yếu tố cá nhân đối với quan hệ Mỹ - Ấn Độ; trình bày khái quát về quan hệ Mỹ - Ấn Độ trước năm 2014, tạo tiền đề cho việc đánh giá, phân tích mối quan hệ song phương giữa Mỹ và An Độ trong giai đoạn 2014 - 2020. THỰC TRẠNG QUAN HỆ MỸ - ẤN ĐỘ GIAI ĐOẠN 2014 - 2020 Chương 2 làm rõ thực trạng quan hệ Mỹ - An Độ trên các lĩnh vực gồm chính trị, kinh tế và quốc phòng - an ninh giai đoạn 2014 - 2020. Từ đó, đánh giá những thành tựu và hạn chế trong quan hệ song phương giai đoạn 2014 - 2020. TRIEN VỌNG QUAN HE MỸ - AN ĐỘ, TAC ĐỘNG VÀ KIÊN NGHỊ CHO VIET NAM Chương 3 đưa ra những đánh giá về triển vọng của quan hệ Mỹ - An Độ cho đến năm 2030; phân tích những tác động của quan hệ Mỹ - An Độ giai đoạn 2014 - 2020 tới khu vực và Việt Nam; và đề xuất giái pháp của Việt Nam trong quan hệ với Mỹ và Ấn Độ trong thời gian tới.

CÁC NHÂN TO TÁC ĐỘNG DEN QUAN HỆ MỸ - AN ĐỘ GIAI DOAN 2014 - 2020 1. Nhân tố bên ngoài 1. Sự trỗi dậy của Trung Quốc Thứ nhất, sau hơn 30 năm thực hiện cải cách và mở cửa, sức mạnh tổng hợp của Trung Quốc đã gia tăng đáng kể và không ngừng mở rộng ảnh hưởng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Sự vươn lên của Trung Quốc thể hiện ở tất cả các lĩnh vực, trong đó kinh tế và quân sự là mạnh mẽ nhất.

Về tăng trưởng kinh tế, trong 30 năm đầu cải cách và phát triển (1980 - 2010), kinh tế Trung Quốc luôn duy trì tăng trưởng ở mức cao, GDP tăng trưởng bình quân hang năm đạt 9,8%/năm. Trung Quốc từ một nền kinh tế chỉ bằng 1/3 của Nhật Bản, 1/§ của Liên minh châu Âu (EU) năm 2001, nhưng đến năm 2010 kinh tế Trung Quốc đã vượt cả EU và Nhật Bản trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới sau Mỹ [Thanh Bình, 2010]. Dựa trên đà tăng trưởng nổi bật nói trên, Trung Quốc tiếp tục đưa ra những tham vọng trong phát triển kinh tế, đặt mục tiêu đưa nền kinh tế trong nước chuyền sang giai đoạn phát triển chất lượng cao. Về đầu tư, sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới - WTO (2001), tốc độ tăng trưởng đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc tăng nhanh chóng.

Năm 2008, lần đầu tiên đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc vượt 50 ty USD và các năm tiếp theo đều liên tục tăng. Tính đến năm 2011, các nhà đầu tư Trung Quốc đã đầu tư vào 18.000 công ty nước ngoài tại 178 quốc gia và khu vực trên thế giới, đứng thứ 17 trên thế giới. Vốn đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc tập trung nhiều nhất tại châu Á là 228,1 tỷ USD (chiếm 71,9% đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc). Trong đó, đầu tư của Trung Quốc vào ASEAN không ngừng tăng.

Nếu như năm 2003, đầu tư của Trung Quốc vào ASEAN chỉ là 130 triệu USD, thì đến năm 2010 đã đạt 4,4 tỷ USD 11 [Công thông tin điện tử Quốc vụ viện Trung Quốc, 2013]. Những năm gần đây, ASEAN trở thành điểm đến quan trọng về đầu tư nước ngoài của doanh nghiệp Trung Quốc. Các doanh nghiệp Trung Quốc trở thành chủ đầu tư của hành loạt các dự án cơ sở hạ tang quan trong tai cac nudc ASEAN, nhu: Du án viễn thông ở Campuchia, dau tư cảng ở Thái Lan, khai thác mỏ Potash ở Lào, luyện kim ở Indonesia, khai thác mỏ sắt ở Malaysia, xây dựng cơ sở hạ tang giao thông ở Philippines [inclusivedevelopment. Dưới sự đề xuất của Trung Quốc, quỹ Hop tác đầu tư Trung Quốc - ASEAN, Tổ chức liên ngân hàng Trung Quốc - ASEAN lần lượt ra đời, đặc biệt là sự ra Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) vào năm 2016 đã giúp Trung Quốc tăng cường kết nối đầu tư với ASEAN.

Về thương mại, quan hệ thương mại của Trung Quốc với các nước cũng tăng mạnh. Với Mỹ, sau khi Trung Quốc gia nhập WTO, kim ngạch thương mại song phương Trung - Mỹ liên tục tăng và cán cân luôn nghiêng về phía Trung Quốc, khi thâm hụt thương mại của Mỹ tăng từ 100 tỷ USD năm 2001 lên đến 375 tỷ USD năm 2017. Với ASEAN, sau khi Trung Quốc và ASEAN ký Hiệp định khung về hợp tác kinh tế toàn diện (01/2002) dé thành lập Khu vực thương mại tự do Trung Quốc - ASEAN, thương mại hai chiều đã tăng trung bình 26%/nam trong giai đoạn 2003 - 2010, từ 39,4 tỷ USD năm 2010 lên đến 293 ty USD năm 2010. Năm 2010, Trung Quốc đã vượt Nhật Ban và EU trở thành đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN (chiếm 11,3% tổng thương mại của ASEAN), còn ASEAN là đối tác thương mại lớn thứ 3 của Trung Quốc.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng khởi động đàm phán Hiệp định Thương mại tự do (FTA) với Hàn Quốc (05/2012) dé trở thành một trong các đối tác thương mại lớn của Hàn Quốc và khởi động một số hoạt động khác. Về quốc phòng - an ninh, Trung Quốc chủ trương xây dựng nền quốc phòng vững chắc, quân đội hùng mạnh, góp phần thực hiện “giấc mơ phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa” [Hồ Quang Lợi, 2013]. Ngày 08/12/12, phát 12 biểu khi đến thăm và làm việc tại Chiến khu Quảng Châu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tap Cận Bình nêu rõ: “Có thể nói, phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa là giấc mơ cường quốc, đối với quân đội là giấc mơ quân đội hùng mạnh. Muốn thực hiện phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa, chúng ta cần kiên trì thống nhất giữa đất nước giàu có và quân đội hùng mạnh, nỗ lực xây dựng quốc phòng vững chắc, quân đội hùng mạnh” [Tập Cận Bình, 2015, tr.

Theo đó, sức mạnh quân sự Trung Quốc không ngừng được tăng cường và Trung Quốc đang trở thành một cường quốc quân sự thế giới. Với tiềm lực kinh tế ngày càng tăng, Trung Quốc luôn coi trọng đầu tư cho quốc phòng - an ninh nhằm bảo vệ toàn vẹn lãnh thé, lợi ích quốc gia và hỗ trợ chiến lược trở thành cường quốc toàn cầu. Theo báo cáo nội bộ của Trung Quốc, ngân sách quốc phòng năm 2010 của Trung Quốc là 116,4 tỷ USD. Trong giai đoạn từ năm 2011 - 2014, chi tiêu quốc phòng của Trung Quốc liên tục tăng (năm 2010 là 80,6 ty USD, năm 2011 là 92 tỷ USD, năm 2012 là 106,6 tỷ USD, năm 2013 là 119 ty USD, năm 2014 là 130 ty USD) [The National Interest, 2020].

Với sự đầu tu đó, sức mạnh quân sự của Trung Quốc không ngừng được cải thiện. Điển hình trong đó là sự phát triển của ngành công nghiệp quốc phòng. Ngành công nghiệp quốc phòng của Trung Quốc không ngừng lớn mạnh. Bên cạnh việc mua những phương tiện, vũ khí hiện đại của Nga, Trung Quốc đã và đang dần làm chủ công nghệ phương tiện, vũ khí hiện đại.

Sau khi sở hữu tàu Liêu Ninh - vốn được mua lại từ Ukraine, Trung Quốc đã phát triển thêm đến 3 lớp tàu sân bay Type-001A, Type-002 và Type-003 [Tuấn Anh, 2020]. Kèm theo việc phát triển tàu sân bay, Trung Quốc cũng đây mạnh quá trình phát triển máy bay chiến dau dé sử dụng kèm theo tau sân bay. Hiện nay, Trung Quốc đang tập trung hoàn thiện quá trình triển khai tác chiến máy bay tiêm kích J-15 cho tàu sân bay và đang đây mạnh tốc độ hoản thiện các loại chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình là J-20 và J-31 [vietnamnet, 2020]. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng đang theo đuôi kế hoạch nâng cấp và 13 củng cố kho tên lửa chống hạm, tên lửa tầm xa.

Hiện Trung Quốc là một trong những nước có kho vũ khí và tên lửa đa dạng và lớn nhất thế giới. Trong đó, tên lửa DF-26 có khả năng mang cả đầu đạn thông thường và đầu đạn hạt nhân, còn được gọi là “sát thủ diệt Guam” [Văn Khoa, 2019]. Ngoài ra, Trung Quốc nỗ lực gia tăng sự can dự và ảnh hưởng tại các cơ chế hợp tác an ninh khu vực thông qua ASEAN. ASEAN ngày càng phát huy vai trò chủ đạo, định hướng xây dựng cấu trúc hợp tác khu vực về hòa bình, an ninh, phát triển thông qua việc khởi xướng và thành lập, dẫn dắt mạng lưới các tổ chức hợp tác khu vực trong ASEAN, giữa ASEAN với các đối tác, như: ASEAN+1, ASEAN+3, Diễn dan an ninh ASEAN (ARF), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN Mở rộng (ADMM+) và Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS).

Các diễn đàn này đã trở thành những khuôn khổ đối thoại và hợp tác hiệu quả về xây dựng lòng tin, đảm bảo hòa bình, 6n định, an ninh ở khu vực. Nhận thấy vai trò quan trọng của hợp tác an ninh đa phương trên, Trung Quốc đã tích cực tham gia vào tất cả các cơ chế hợp an ninh đa phương do ASEAN dẫn dắt. Thậm chí, Trung Quốc còn chấp nhận những quy tắc chung điều chỉnh quan hệ và các hành vi ứng xử khi đồng ý tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tac 6 Đông Nam A (TAC). Trung Quốc cũng đã chấp nhận cùng ASEAN ký Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và hướng tới xây dựng Bộ quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC).

Sau khi tham gia vào tat cả các cơ chế hợp an ninh đa phương khu vực, vai trò và sự chi phối, can dự của Trung Quốc ngày cảng tăng. Điển hình là, năm 2012, tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 45, dưới sự tác động của Trung Quốc, lần đầu tiên ASEAN không ra được Tuyên bố chung, do bất đồng liên quan đến nội dung chỉ trích những hành động của Trung Quốc ở Biển Đông. Như vậy, Trung Quốc trở thành một nhân tố quan trọng trong các định chê an ninh khu vực, nhưng cũng tạo ra nhiêu áp lực đôi với các nước. 14 Thứ hai, sự trỗi dậy của Trung Quốc đe dọa sức mạnh và ảnh hưởng của Mỹ, dù Mỹ vẫn là siêu cường số 1.

Sau chiến tranh Lạnh, Mỹ trở thành siêu cường số 1 trên thế giới. Sức mạnh của Mỹ trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, quân sự, khoa học công nghệ, văn hoá khó có thê nước nào sánh kịp trong thời gian dài. Vị thế của Mỹ dường như là khó có khả năng thay thế. Với ưu thế đó, chính quyền Mỹ ra sức bảo vệ và duy trì vị thế bá chủ thế giới, lãnh đạo toàn cầu, đồng thời ngăn chặn không dé bat kỳ nước nao thách thức địa vị của mình.