Phân tích quan hệ chính trị và kinh tế Ấn Độ - Myanmar giai đoạn 1991 đến 2017

Chuyên đề Quan hệ chính trị - kinh tế Ấn Độ - Myanmar (1991-2017): Phân tích và đánh giá trình bày khoa học, dễ hiểu, dễ áp dụng t

• Tác giả: Phan Thị Châu
• Người hướng dẫn: Lê Thế Cường
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
• Đề tài: Quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar (1991-2017): Phân tích và đánh giá
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu chính sách đối ngoại của Ấn Độ và Myanmar
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu đề cập đến quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2.1. Những công trình đề cập đến chính sách đối ngoại của Ấn Độ và Myanmar
• 1.2.2. Những công trình đề cập trực tiếp đến quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar
• 1.3. Nhận xét về tình hình nghiên cứu và các vấn đề luận án cần tập trung giải quyết
• 1.3.1. Những vấn đề đã được nghiên cứu
• 1.3.2. Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ CHÍNH TRỊ, KINH TẾ ẤN ĐỘ - MYANMAR TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2017
• 2.1. Bối cảnh quốc tế và khu vực
• 2.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 2.1.2. Bối cảnh khu vực
• 2.1.3. Sự tác động của nhân tố Trung Quốc
• 2.2. Khái quát quan hệ Ấn Độ - Myanmar trước năm 1991
• 2.3. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội Ấn Độ và vị trí của Myanmar trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ (1991 - 2017)
• 2.3.1. Khái quát tình hình chính trị, kinh tế, xã hội Ấn Độ trước năm 2017
• 2.3.2. Myanmar trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ
• 2.4. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội ở Myanmar và vị trí của Ấn Độ trong chính sách đối ngoại của Myanmar (1991-2017)
• 2.4.1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội ở Myanmar trước năm 2017
• 2.4.2. Vị trí của Ấn Độ trong chính sách đối ngoại của Myanmar
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUAN HỆ ẤN ĐỘ - MYANMAR TRÊN CÁC LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ, KINH TẾ TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2017
• 3.1. Quan hệ chính trị, an ninh
• 3.1.1. Quan hệ chính trị - ngoại giao
• 3.1.2. Quan hệ an ninh quốc phòng
• 3.2. Quan hệ kinh tế
• 3.2.1. Những chuyển biến về cơ chế hợp tác kinh tế
• 3.2.2. Quan hệ thương mại
• 4. CHƯƠNG 4: TÁC ĐỘNG, ĐẶC ĐIỂM QUAN HỆ CHÍNH TRỊ, KINH TẾ ẤN ĐỘ - MYANMAR TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2017
• 4.1. Tác động của quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar đối với mỗi nước, khu vực
• 4.1.1. Đối với Ấn Độ
• 4.1.2. Đối với Myanmar
• 4.1.3. Đối với khu vực
• 4.2. Những đặc điểm của quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar từ năm 1991 đến năm 2017
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TÊN CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC BẢNG BIỂU
• PHỤ LỤC VĂN BẢN
• PHỤ LỤC ẢNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quan hệ chính trị kinh tế Ấn Độ Myanmar

Quan hệ chính trị - kinh tế giữa Ấn Độ và Myanmar đã có một bề dày lịch sử, được hình thành từ những năm 1951 khi hai nước ký kết Hiệp ước hữu nghị. Tuy nhiên, từ năm 1991, mối quan hệ này đã có sự chuyển biến mạnh mẽ, đặc biệt là trong bối cảnh chính trị và kinh tế toàn cầu. Chính sách đối ngoại của Ấn Độ đã thay đổi với trọng tâm là Chính sách Hướng Đông, nhằm củng cố mối quan hệ với các nước láng giềng, trong đó có Myanmar. Sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc tại Myanmar đã thúc đẩy Ấn Độ xem xét lại chiến lược của mình, nhằm duy trì vai trò của một cường quốc trong khu vực. Việc nghiên cứu mối quan hệ này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về chính sách đối ngoại của Ấn Độ mà còn phản ánh những thách thức và cơ hội trong bối cảnh quan hệ quốc tế hiện đại.

II. Tình hình chính trị và kinh tế Ấn Độ Myanmar từ 1991 đến 2017

Trong giai đoạn 1991-2017, quan hệ chính trị giữa Ấn Độ và Myanmar đã trải qua nhiều thăng trầm. Ấn Độ đã áp dụng các biện pháp chính sách đối ngoại linh hoạt để thích ứng với những biến động trong khu vực. Myanmar đã có những cải cách chính trị từ năm 2003, điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc hợp tác kinh tế giữa hai nước. Các hiệp định thương mại và đầu tư đã được ký kết, mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Ấn Độ tham gia vào các lĩnh vực như năng lượng, cơ sở hạ tầng và nông nghiệp tại Myanmar. Tình hình chính trị trong nước Myanmar vẫn còn nhiều bất ổn, nhưng sự quan tâm từ Ấn Độ đã giúp cải thiện tình hình kinh tế và tạo ra một môi trường hợp tác tốt hơn.

III. Đánh giá quan hệ chính trị kinh tế Ấn Độ Myanmar

Đánh giá tổng thể, mối quan hệ giữa Ấn Độ và Myanmar từ năm 1991 đến 2017 cho thấy sự phát triển không ngừng, mặc dù vẫn tồn tại nhiều thách thức. Chính sách kinh tế của Ấn Độ đã có những bước đi mạnh mẽ nhằm tăng cường hợp tác kinh tế với Myanmar, tạo ra nhiều cơ hội cho cả hai bên. Tuy nhiên, sự phụ thuộc của Myanmar vào Trung Quốc vẫn là một yếu tố cản trở. Việc xây dựng một mối quan hệ đa phương với các nước khác trong khu vực cũng là điều cần thiết để bảo đảm lợi ích quốc gia. Sự phát triển của quan hệ này không chỉ có ý nghĩa đối với hai nước mà còn ảnh hưởng đến an ninh khu vực và phát triển kinh tế trong khu vực Đông Nam Á.

IV. Kết luận và hướng nghiên cứu tiếp theo

Kết luận, mối quan hệ chính trị - kinh tế giữa Ấn Độ và Myanmar từ năm 1991 đến 2017 đã chứng minh được tầm quan trọng của sự hợp tác trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu. Các nhà nghiên cứu cần tiếp tục theo dõi và phân tích các diễn biến mới để hiểu rõ hơn về chính sách đối ngoại của Ấn Độ đối với Myanmar, cũng như tác động của nó đến an ninh khu vực. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của các hiệp định thương mại mới và sự thay đổi trong chính sách của Myanmar đối với các nước lớn khác.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình "Quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar từ năm 1991 đến năm 2017" là luận án tiến sĩ lịch sử, chuyên ngành Lịch sử thế giới (mã số: 9229011), do nghiên cứu sinh Phan Thị Châu thực hiện tại Trường Đại học Vinh vào năm 2020, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lê Thế Cường.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Ấn Độ và Myanmar là hai quốc gia láng giềng có đường biên giới chung trên bộ và trên biển tại Vịnh Bengal. Myanmar giữ vị trí địa - chính trị trọng yếu khi tiếp giáp với cả hai nước lớn là Ấn Độ và Trung Quốc, án ngữ tuyến đường bộ kết nối Ấn Độ sang Đông Nam Á và tuyến đường kết nối của Trung Quốc xuống Ấn Độ Dương. Mối quan hệ giữa hai nước phản ánh tính chất của mối quan hệ bất đối xứng giữa một nước lớn và một quốc gia nhỏ hơn, đan xen phức tạp giữa lợi ích quốc gia và các giá trị dân chủ, nhân quyền.

Sau cuộc đảo chính quân sự ngày 18/9/1988 tại Myanmar, Ấn Độ từng thực hiện lập trường lên án chính quyền quân sự và ủng hộ các lực lượng dân chủ, dẫn tới tình trạng quan hệ ngoại giao song phương bị đóng băng. Tuy nhiên, từ năm 1991, trước những biến động sâu sắc của trật tự thế giới và sự gia tăng ảnh hưởng chiến lược của Trung Quốc tại Myanmar, Ấn Độ đã thực hiện chuyển hướng đối ngoại thông qua "Chính sách Hướng Đông" (sau đó phát triển thành "Chính sách Hành động phía Đông" vào năm 2014). Về phía Myanmar, việc đối mặt với các lệnh bao vây, cấm vận từ Mỹ và phương Tây, cùng nguy cơ phụ thuộc quá mức vào Trung Quốc, đã đặt ra nhu cầu cấp thiết phải đa phương hóa quan hệ quốc tế, cải cách mở cửa theo "Lộ trình dân chủ 7 bước" từ năm 2003 và gia nhập ASEAN vào năm 1997.

Bên cạnh đó, khu vực Đông Bắc Ấn Độ (NER) gồm các bang Assam, Manipur, Mizoram, Nagaland, Arunachal Pradesh thường xuyên đối mặt với tình trạng bất ổn do các tổ chức nổi dậy vũ trang sử dụng vùng biên giới giáp ranh Myanmar làm căn cứ. Thực tế này đòi hỏi sự phối hợp song phương giữa chính phủ hai nước nhằm bảo đảm an ninh biên giới và kiểm soát các thách thức an ninh phi truyền thống như buôn bán ma túy tại khu vực Tam giác vàng. Việc nghiên cứu có hệ thống tiến trình quan hệ chính trị, kinh tế giữa Ấn Độ và Myanmar trong giai đoạn 1991 - 2017 giúp làm rõ thực chất chính sách đối ngoại của hai quốc gia và cung cấp những luận cứ thực tiễn cho việc nghiên cứu quan hệ quốc tế.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là làm rõ những chuyển biến trong quan hệ Ấn Độ - Myanmar trên các lĩnh vực chính trị và kinh tế từ năm 1991 đến năm 2017; từ đó phân tích tác động của mối quan hệ này đối với mỗi nước, đối với khu vực và rút ra các đặc điểm chủ yếu của mối quan hệ song phương.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, luận án xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Phân tích các nhân tố tác động đến quan hệ Ấn Độ - Myanmar từ năm 1991 đến năm 2017.
2. Phục dựng toàn diện và có hệ thống tiến trình quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar từ năm 1991 đến năm 2017.
3. Rút ra nhận xét về đặc điểm của quan hệ hai nước và đánh giá tác động đối với Ấn Độ, Myanmar nói riêng và khu vực nói chung.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tiến trình quan hệ chính trị, kinh tế của Ấn Độ với Myanmar trong giai đoạn 1991 - 2017 và những đặc điểm của mối quan hệ này.
• Phạm vi thời gian: Từ năm 1991 (thời điểm Ấn Độ bắt đầu điều chỉnh chính sách đối ngoại gắn liền với Chính sách Hướng Đông và điều chỉnh bước đầu chính sách đối với Myanmar) đến tháng 9/2017 (thời điểm Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi thực hiện chuyến thăm chính thức Myanmar, xác lập bước phát triển mới trong hợp tác nhiều mặt).
• Phạm vi không gian: Tập trung chủ yếu vào hai chủ thể Ấn Độ và Myanmar, đồng thời mở rộng tham chiếu trong bối cảnh khu vực châu Á - Thái Bình Dương và các cơ chế hợp tác khu vực liên quan.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào quan hệ song phương trên hai lĩnh vực cốt lõi gồm chính trị (chính trị - ngoại giao, an ninh - quốc phòng) và kinh tế (thương mại hàng hóa, đầu tư, cơ sở hạ tầng, năng lượng dầu khí). Các quan hệ đa phương, văn hóa, xã hội được đề cập ở mức độ tham chiếu.
• Quy ước tên gọi: Văn bản sử dụng tên chính thức "Myanmar" để bảo đảm tính khách quan; danh xưng "Miến Điện" (Burma) chỉ xuất hiện trong bối cảnh lịch sử trước năm 1988 hoặc trong các trích dẫn nguyên văn.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Tình hình nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Ấn Độ, Myanmar và quan hệ song phương giữa hai nước được tác giả tổng hợp theo hai nguồn chính:

Nhóm tài liệu	Các tác giả và công trình tiêu biểu	Nội dung trọng tâm đã công bố
Nghiên cứu quốc tế	Khriezo Yhome (2007, 2011), A. Sundaram (2013), Baladas Ghoshal (2007), Yogendra Singh (2007), Gareth Price (2013), J. Dixit (2015), Bertil Lintner (1998), IDEA (2001), R. Bhatia (2006), Ashraf Fahmida (2012), Prabir De và Jayanta Kumar Ray (2013), Yasharth Gautam (2017), Ruchika Singla (2016), Vinai Kumar (2017), Bibhu Prasad Routray (2011), C. Raja Mohan (2013), C. Kuppuswamy (2013), V. Sakhuja (2012), Ayoob Mohammed (1990), Mohit Anand (2009), A. Chakraborty (2017), R. Hariharan (2014), Hong Zhao (2008).	Phân tích mục tiêu và cấu trúc của Chính sách Hướng Đông; đánh giá vị trí địa chiến lược và nguồn năng lượng của Myanmar; phân tích thế lưỡng nan giữa chủ nghĩa lý tưởng và chủ nghĩa thực dụng của Ấn Độ; khảo sát cạnh tranh chiến lược Ấn Độ - Trung Quốc tại Myanmar; kết nối giao thông và thương mại song phương.
Nghiên cứu tại Việt Nam	Trần Thị Lý (2001, 2002), Nguyễn Thị Quế và Đặng Đình Tiến (2017), Ngô Xuân Bình (2019), Võ Xuân Vinh (2005, 2009, 2013, 2015), Nguyễn Trường Sơn (2015), Trần Nam Tiến (2016), Nguyễn Hoàng Giáp (2013), Tôn Sinh Thành (2001), Lê Văn Toàn (2018), Hoàng Thị Minh Hoa (2011, 2012), Nguyễn Văn Lịch (2007), Nguyễn Thị Minh Thảo (2015), Vũ Quang Thiện (1994, 2005, 2007), Chu Công Phùng (2011), Thích Thái Hòa (2013), Đàm Thị Đào, Văn Trung Hiếu (2013), Mẫn Huyền Sâm (2013), Đào Tuấn Thành (2013), Bùi Hồng Cường (2013), Nguyễn Tuấn Bình (2016, 2017, 2019), Nguyễn Thị Dung (2012), Đặng Văn Chương (2017), Phùng Thị Thảo (2019), Trần Khánh, Nguyễn Duy Dũng (2013).	Nghiên cứu sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ từ Hướng Đông sang Hành động phía Đông; vị trí của ASEAN trong chiến lược của Ấn Độ; tiến trình cải cách thể chế và lộ trình dân chủ tại Myanmar; quan hệ song phương Ấn Độ - Myanmar giai đoạn 1962 - 2011 và giai đoạn cầm quyền ban đầu của Thủ tướng Narendra Modi.

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết

Khảo sát các tài liệu cho thấy phần lớn các công trình đã công bố tập trung vào các giai đoạn trước năm 2011 hoặc chỉ phân tích từng khía cạnh riêng lẻ (như hợp tác năng lượng dầu khí, cạnh tranh địa chiến lược với Trung Quốc, hoặc chính sách ngoại giao chung). Chưa có công trình chuyên khảo nào trong nước nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống quan hệ chính trị, kinh tế giữa Ấn Độ và Myanmar trong toàn bộ giai đoạn 1991 - 2017 dưới góc độ một đối tượng nghiên cứu độc lập. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng việc hệ thống hóa các dữ liệu lịch sử, làm rõ sự chuyển đổi chính sách từ chủ nghĩa lý tưởng sang chủ nghĩa thực dụng, phân tích thực trạng hợp tác thương mại, đầu tư, an ninh quốc phòng, và đánh giá tác động đa chiều của mối quan hệ trong bối cảnh địa chính trị mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Hệ quan điểm tiếp cận: Luận án dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp quán triệt quan điểm, đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam.
• Khung lý thuyết quan hệ quốc tế: Tác giả vận dụng các khái niệm của Chủ nghĩa hiện thực (Realism) và Chủ nghĩa lý tưởng (Idealism) để giải thích sự biến chuyển chính sách của Ấn Độ: từ việc đặt nặng hệ giá trị dân chủ, nhân quyền sang việc ưu tiên tuyệt đối cho lợi ích quốc gia, an ninh khu vực Đông Bắc và kiềm chế ảnh hưởng của các nước lớn. Đồng thời, khung phân tích quan hệ bất đối xứng (asymmetric relations) được áp dụng để làm sáng tỏ tương tác giữa một cường quốc khu vực Nam Á và một quốc gia láng giềng quy mô nhỏ hơn ở Đông Nam Á.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp chuyên ngành lịch sử: Sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp chặt chẽ với phương pháp logic để tái hiện tiến trình quan hệ song phương theo trình tự thời gian, đồng thời chỉ ra bản chất và quy luật vận động của các mối liên kết chính trị, kinh tế.
• Phương pháp liên ngành: Vận dụng kết hợp các thao tác thu thập, phân loại, phân tích, tổng hợp tư liệu, đối chiếu, so sánh lịch sử, cùng các phương pháp phân tích quan hệ quốc tế để đưa ra những đánh giá khách quan.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn kiện, tài liệu gốc: Các hiệp định, nghị định thư, tuyên bố chung giữa hai chính phủ; báo cáo thống kê thường niên của Bộ Ngoại giao Ấn Độ, Bộ Ngoại giao Myanmar; các bài diễn văn, phát biểu chính thức của lãnh đạo hai nước.
• Tài liệu tham khảo chuyên biệt: Dữ liệu từ website chính thức của Đại sứ quán, Lãnh sự quán hai nước, Thông tấn xã Việt Nam, Cổng thông tin Chính phủ Việt Nam.
• Ấn phẩm khoa học: Sách chuyên khảo, công trình nghiên cứu, bài báo trên các tạp chí khoa học chuyên ngành trong và ngoài nước, kỷ yếu hội thảo quốc tế và các luận án tiến sĩ liên quan.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này tập trung phân loại và đánh giá có hệ thống các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài. Nội dung chia thành hai trục chính: các công trình về chính sách đối ngoại của Ấn Độ, Myanmar và các công trình trực tiếp khảo sát quan hệ chính trị, kinh tế giữa hai nước. Tác giả chỉ ra các thành tựu của giới học giả quốc tế (như R. Bhatia, Ashraf Fahmida, Prabir De, Jayanta Kumar Ray) và học giả trong nước (như Trần Thị Lý, Võ Xuân Vinh, Nguyễn Tuấn Bình), đồng thời xác lập 3 khoảng trống khoa học mà luận án tập trung giải quyết về khung thời gian nghiên cứu (1991 - 2017), tính hệ thống trong phục dựng lịch sử và việc đánh giá đặc điểm, tác động đa chiều của mối quan hệ song phương.

Chương 2: Những nhân tố tác động đến quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar từ năm 1991 đến năm 2017

Chương 2 làm rõ bối cảnh quốc tế, khu vực và thực trạng nội bộ của mỗi nước tác động đến quá trình hoạch định chính sách đối ngoại:

• Bối cảnh quốc tế và khu vực: Sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh và trật tự hai cực, xu thế toàn cầu hóa, sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và cạnh tranh tìm kiếm tài nguyên năng lượng. Các số liệu được trích xuất cho thấy: Ấn Độ phải nhập khẩu 70% nhu cầu dầu mỏ, Trung Quốc cần nhập khẩu 67% dầu mỏ; trong khi đó, Myanmar sở hữu tiềm năng tự nhiên lớn với trữ lượng dầu mỏ khoảng 3,2 tỷ thùng, 2.460 tỷ mét khối khí đốt (đứng hàng thứ 10 đến 14 trên thế giới), rừng che phủ 51% diện tích (34.000 ha vào năm 2000), cung ứng 60% sản lượng gỗ tếch thế giới và kim ngạch xuất khẩu đá quý năm 2010 đạt 3,8 tỷ USD.
• Sự tác động của nhân tố Trung Quốc: Sự vươn lên của Trung Quốc (GDP đạt 5.930 tỷ USD năm 2010 và 12,24 nghìn tỷ USD năm 2017) cùng chiến lược "Chuỗi ngọc trai", thiết lập sự hiện diện quân sự, kỹ thuật tại đảo Coco (năm 1992, 1994), đảo Hainggyi (1999), Sittwe, Mergui, Zedetkyikyan và các quân cảng tại Gwadar, Hambantota, Chittagong. Điều này tạo áp lực an ninh trực tiếp lên Ấn Độ Dương và Vịnh Bengal, thúc đẩy Ấn Độ phải nhanh chóng cải thiện quan hệ với Myanmar để tạo thế cân bằng chiến lược. Về phía Myanmar, quan hệ "anh em" (Pauk-Phaw) với Trung Quốc dần bộc lộ nguy cơ lệ thuộc, tạo động lực để chính quyền Myanmar tìm kiếm sự cân bằng thông qua việc xích lại gần Ấn Độ.
• Khái quát quan hệ trước năm 1991: Giai đoạn hữu nghị sau độc lập gắn với Hiệp ước Hữu nghị 1951, thời kỳ quan hệ nguội lạnh dưới thời Tướng Ne Win (1962 - 1988) do chính sách quốc hữu hóa khiến hàng vạn kiều dân Ấn Độ phải hồi hương và chính sách đóng cửa của Myanmar, giai đoạn căng thẳng sau sự kiện 8888 khi Ấn Độ ủng hộ lực lượng đối lập.
• Tình hình nội tại của Ấn Độ và Myanmar (1991 - 2017): Khủng hoảng kinh tế Ấn Độ năm 1991 (tăng trưởng GDP sụt giảm còn 0,8%, lạm phát trên 13%, dự trữ ngoại tệ tháng 5/1991 chỉ còn khoảng 1 tỷ USD đủ cho 20 ngày nhập khẩu) đã thúc đẩy cải cách kinh tế toàn diện và ban hành Chính sách Hướng Đông (1991) cùng Chính sách Hành động phía Đông (2014). Vùng Đông Bắc Ấn Độ (NER) tiếp giáp Myanmar có các tổ chức nổi dậy như NSCN, NSCN-K, ULFA, PREPAK, UNLF, buộc chính phủ Ấn Độ phải hợp tác với Myanmar để bảo đảm ổn định. Đối với Myanmar, quá trình triển khai Lộ trình dân chủ 7 bước từ năm 2003 và mở cửa kinh tế đã đưa nước này trở thành cầu nối giữa Nam Á và Đông Nam Á.

Chương 3: Thực trạng quan hệ Ấn Độ - Myanmar trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế từ năm 1991 đến năm 2017

Chương này đi sâu phản ánh diễn trình hợp tác thực tế qua các kênh:

• Quan hệ chính trị - ngoại giao: Việc bình thường hóa và nâng cấp quan hệ thông qua các chuyến thăm cấp cao của lãnh đạo hai nước (Thủ tướng P.V. Narasimha Rao, Atal Bihari Vajpayee, Manmohan Singh, Narendra Modi; các nhà lãnh đạo Myanmar như Tướng Than Shwe, Tổng thống Thein Sein, Cố vấn Nhà nước Aung San Suu Kyi). Hai bên duy trì các cơ chế như Ủy ban Tư vấn chung (JCC) và Ủy ban Thương mại hỗn hợp (JTC).
• Quan hệ an ninh - quốc phòng: Phối hợp kiểm soát biên giới trên bộ, triệt phá các căn cứ của lực lượng phiến quân vùng Đông Bắc Ấn Độ đóng trên lãnh thổ Myanmar; hợp tác an ninh hàng hải tại Vịnh Bengal; chia sẻ thông tin tình báo, hỗ trợ huấn luyện quân sự và cung ứng trang thiết bị kỹ thuật quốc phòng.
• Quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư:
  • Cơ chế hợp tác: Ký kết các hiệp định thương mại, thành lập Phòng Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ - Myanmar (IMCCI), phối hợp trong các khuôn khổ khu vực như BIMSTEC, MGC (Hợp tác Mekong - Sông Hằng) và ASEAN - Ấn Độ.
  • Thương mại: Tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa song phương giai đoạn 1990 - 2017. Cơ cấu trao đổi mang tính bổ trợ: Ấn Độ xuất khẩu sang Myanmar dược phẩm, sắt thép, máy móc thiết bị, hóa chất; nhập khẩu từ Myanmar các mặt hàng nông sản (đậu đỗ), gỗ và khoáng sản. Phát triển thương mại biên giới qua các cửa khẩu chính như Moreh - Tamu và Zokhawthar - Rhi.
  • Đầu tư và dự án kết nối: Tập đoàn Dầu mỏ và Khí đốt Quốc gia Ấn Độ (ONGC) cùng các doanh nghiệp năng lượng Ấn Độ tham gia thăm dò, khai thác các lô dầu khí ngoài khơi Myanmar (lô A1, A3); triển khai các dự án hạ tầng giao thông chiến lược như Dự án Giao thông Vận tải Đa phương thức Kaladan (kết nối cảng Kolkata với cảng Sittwe) và Dự án Đường cao tốc ba bên Ấn Độ - Myanmar - Thái Lan.

Chương 4: Tác động, đặc điểm quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar từ năm 1991 đến năm 2017

Chương 4 tổng kết các tác động và rút ra 4 đặc điểm mang tính bản chất:

• Tác động nhiều mặt:
  • Đối với Ấn Độ: Góp phần ổn định an ninh chính trị tại vùng Đông Bắc (NER), phục vụ phát triển kinh tế nội địa, mở rộng nguồn cung năng lượng; xác lập vị trí bàn đạp vững chắc để triển khai thành công Chính sách Hướng Đông và Hành động phía Đông; hạn chế bớt không gian ảnh hưởng của Trung Quốc tại Ấn Độ Dương.
  • Đối với Myanmar: Hỗ trợ phá bỏ thế bao vây cấm vận, giảm thiểu mức độ phụ thuộc kinh tế - chiến lược vào Trung Quốc, thúc đẩy tiến trình cải cách dân chủ và hiện đại hóa cơ sở hạ tầng.
  • Đối với khu vực: Thúc đẩy liên kết liên khu vực giữa Nam Á và Đông Nam Á thông qua các cơ chế BIMSTEC, MGC; đóng góp vào việc duy trì cân bằng quyền lực và ổn định an ninh tại châu Á - Thái Bình Dương.
• Các đặc điểm cơ bản của mối quan hệ:
  • Mối quan hệ mang tính chất bất đối xứng sâu sắc giữa một cường quốc khu vực đang trỗi dậy và một quốc gia láng giềng quy mô nhỏ đang trong quá trình chuyển đổi thể chế.
  • Sự chuyển hóa rõ nét trong tư duy đối ngoại của Ấn Độ từ chủ nghĩa lý tưởng (đề cao dân chủ, nhân quyền) sang chủ nghĩa thực dụng (đặt lợi ích quốc gia, an ninh biên giới và địa chiến lược lên hàng đầu).
  • Mối quan hệ song phương luôn chịu sự chi phối và tác động đan xen mạnh mẽ từ nhân tố các nước lớn, đặc biệt là sự cạnh tranh chiến lược Ấn Độ - Trung Quốc.
  • Sự gắn kết hữu cơ, không thể tách rời giữa các mục tiêu an ninh đối nội (phát triển và ổn định vùng Đông Bắc Ấn Độ) với các mục tiêu chiến lược đối ngoại tổng thể.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và học thuật

• Luận án phân tích một cách có hệ thống sự vận động của chính sách đối ngoại Ấn Độ đối với Myanmar, làm sáng tỏ quá trình chuyển dịch mang tính quy luật từ chủ nghĩa lý tưởng sang chủ nghĩa thực dụng dựa trên lợi ích cốt lõi quốc gia.
• Cung cấp một nghiên cứu điển hình về mô hình quan hệ bất đối xứng giữa nước lớn láng giềng và nước nhỏ trong bối cảnh chịu sự tác động sâu sắc từ cạnh tranh chiến lược đa cực ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phục dựng bức tranh lịch sử chân thực, chi tiết và có hệ thống về quan hệ chính trị - ngoại giao, an ninh - quốc phòng, thương mại và đầu tư giữa hai nước trong suốt 26 năm (1991 - 2017).
• Hệ thống hóa các số liệu kinh tế, hiệp định ngoại giao, các mốc tiếp xúc cấp cao và dự án hạ tầng trọng điểm giữa hai chính phủ.
• Cung cấp các luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn giúp tham chiếu cho việc hoạch định đường lối đối ngoại của Việt Nam trong việc xử lý mối quan hệ với các nước lớn, phát huy vai trò trong các cơ chế tiểu vùng (MGC, ASEAN) và bảo đảm cân bằng chiến lược khu vực.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Do nguồn tư liệu tiếp cận chủ yếu dựa trên các văn bản bằng tiếng Việt và tiếng Anh (tài liệu ngoại giao của Ấn Độ, các tổ chức quốc tế và các cơ quan thông tấn), luận án chưa thể khai thác sâu nguồn tư liệu nguyên bản bằng tiếng Myanmar.
• Phạm vi nghiên cứu dừng lại ở mốc tháng 9/2017 (chuyến thăm của Thủ tướng Narendra Modi), chưa phản ánh những biến động chính trị phức tạp tại Myanmar trong giai đoạn sau năm 2017.
• Nội dung tập trung chủ yếu vào hai trụ cột chính trị và kinh tế, các lĩnh vực văn hóa, tôn giáo (Phật giáo), giáo dục và giao lưu nhân dân mới chỉ được đề cập ở mức độ phối kiểm.

Hướng nghiên cứu tiếp nối

• Tiếp tục mở rộng nghiên cứu quan hệ Ấn Độ - Myanmar từ năm 2018 đến nay, đặc biệt là phản ứng và sự điều chỉnh chính sách của Ấn Độ trước các biến cố chính trị tại Myanmar sau năm 2021.
• Đi sâu nghiên cứu chuyên đề về tiến độ và tác động kinh tế - xã hội của các dự án hạ tầng cụ thể như Hành lang Giao thông Vận tải Đa phương thức Kaladan hoặc tuyến Đường cao tốc ba bên Ấn Độ - Myanmar - Thái Lan.
• Mở rộng khảo sát vai trò của các nhân tố văn hóa, lịch sử và mạng lưới tôn giáo trong việc thúc đẩy ngoại giao nhân dân giữa hai quốc gia.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với nhiều đối tượng:

• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Dùng trong giảng dạy và nghiên cứu các bộ môn Lịch sử thế giới, Lịch sử quan hệ quốc tế, Quan hệ đối ngoại của Ấn Độ, Chính trị học khu vực Nam Á và Đông Nam Á.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên: Cung cấp nguồn tư liệu lịch sử được tổng hợp bài bản về tiến trình thực thi Chính sách Hướng Đông, Hành động phía Đông của Ấn Độ và diễn trình biến đổi thể chế chính trị của Myanmar.
• Các cơ quan tham mưu, hoạch định chính sách đối ngoại: Cung cấp tư liệu tham khảo về kinh nghiệm xử lý quan hệ ngoại giao bất đối xứng, quản lý tranh chấp và an ninh biên giới, cũng như phương thức cân bằng quan hệ giữa các cường quốc tại khu vực Đông Nam Á.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận án lựa chọn khung thời gian nghiên cứu từ năm 1991 đến năm 2017?

Năm 1991 là thời điểm Ấn Độ bắt đầu tiến hành cải cách kinh tế toàn diện và khởi xướng Chính sách Hướng Đông, tạo bước chuyển biến căn bản trong chính sách đối ngoại và từng bước bình thường hóa quan hệ với Myanmar sau thời gian đóng băng. Mốc kết thúc năm 2017 đánh dấu chuyến thăm chính thức Myanmar của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi vào tháng 9/2017, khẳng định bước phát triển mạnh mẽ của Chính sách Hành động phía Đông trên nhiều lĩnh vực hợp tác chiến lược.

2. Sự chuyển dịch từ "chủ nghĩa lý tưởng" sang "chủ nghĩa thực dụng" của Ấn Độ đối với Myanmar biểu hiện như thế nào?

Sau năm 1988, Ấn Độ ban đầu thực thi chính sách mang tính lý tưởng: công khai lên án chính quyền quân sự Myanmar, ủng hộ phong trào dân chủ do bà Aung San Suu Kyi đứng đầu và tiếp nhận người tị nạn chính trị. Tuy nhiên, từ năm 1991, nhận thấy chính sách đóng cửa không mang lại hiệu quả mà còn tạo điều kiện cho Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng chiến lược tại Myanmar và đe dọa an ninh vùng Đông Bắc Ấn Độ, chính phủ Ấn Độ đã chuyển sang chủ nghĩa thực dụng: chấp nhận đối thoại, duy trì hợp tác chặt chẽ với chính quyền thực tế tại Myanmar nhằm bảo đảm an ninh biên giới, tìm kiếm năng lượng và thúc đẩy liên kết kinh tế, khẳng định nguyên tắc không can thiệp nội bộ hay xuất khẩu ý thức hệ.

3. Vùng Đông Bắc Ấn Độ (NER) giữ vai trò gì trong quan hệ song phương với Myanmar?

Khu vực Đông Bắc Ấn Độ (gồm Assam, Manipur, Mizoram, Nagaland, Arunachal Pradesh) có chung đường biên giới trên bộ với Myanmar. Đây là khu vực thường xuyên bất ổn do các tổ chức ly khai (như NSCN, ULFA, PREPAK, UNLF) lập căn cứ bên kia biên giới Myanmar. Myanmar trở thành cầu nối đất liền duy nhất để kết nối vùng Đông Bắc Ấn Độ với thị trường Đông Nam Á, đồng thời sự hợp tác quân sự của Myanmar là điều kiện tiên quyết để Ấn Độ kiểm soát an ninh biên giới, trấn áp phiến quân và kiểm soát nạn buôn bán ma túy từ khu vực Tam giác vàng.

4. Nhân tố Trung Quốc đã tác động như thế nào đến việc hoạch định chính sách của Ấn Độ và Myanmar?

Sự hiện diện ngày càng sâu của Trung Quốc tại Myanmar thông qua việc đặt các trạm kỹ thuật, quân sự tại đảo Coco, đảo Hainggyi và xây dựng chiến lược "Chuỗi ngọc trai" bao quanh Vịnh Bengal đã đe dọa trực tiếp đến không gian an ninh của Ấn Độ Dương. Điều này buộc Ấn Độ phải thúc đẩy hợp tác toàn diện với Myanmar để tạo thế cân bằng. Đối với Myanmar, việc tránh rơi vào quỹ đạo lệ thuộc hoàn toàn vào Bắc Kinh cũng tạo ra động lực nội tại để chính quyền nước này mở rộng quan hệ với Ấn Độ và gia nhập ASEAN.

5. Những cơ chế đa phương nào đóng vai trò kết nối quan trọng giữa Ấn Độ và Myanmar giai đoạn 1991 - 2017?

Hai nước cùng tham gia và thúc đẩy các cơ chế hợp tác khu vực và tiểu vùng then chốt, bao gồm: Sáng kiến Vịnh Bengal về hợp tác kinh tế và kỹ thuật đa ngành (BIMSTEC), Cơ chế Hợp tác Mekong - Sông Hằng (MGC/GMC), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) và khuôn khổ Quan hệ Đối tác Chiến lược ASEAN - Ấn Độ.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phan Thị Châu là công trình nghiên cứu lịch sử chuyên sâu, phản ánh toàn diện tiến trình phát triển của mối quan hệ chính trị, kinh tế giữa Ấn Độ và Myanmar trong giai đoạn 1991 - 2017. Thông qua việc phân tích các nguồn tư liệu ngoại giao và kinh tế, công trình đã làm sáng rõ quy luật vận động từ chủ nghĩa lý tưởng sang chủ nghĩa thực dụng trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ, đồng thời chỉ ra vai trò then chốt của Myanmar như một chiếc cầu nối địa chiến lược trong Chính sách Hướng Đông và Hành động phía Đông. Kết quả nghiên cứu không chỉ đóng góp cứ liệu khoa học cho ngành Lịch sử thế giới và Quan hệ quốc tế, mà còn đem lại những giá trị tham khảo thực tiễn sâu sắc cho công tác đối ngoại và nghiên cứu chiến lược khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar đã được các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm ở những mức độ khác nhau. Trên cơ sở những công trình và tài liệu tiếp cận được, chúng tôi nhận thấy vấn đề này đã được đề cập đến ở một số góc độ như sau: 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Ở nước ngoài, trên cơ sở nguồn tài liệu chúng tôi tiếp cận được, luận án bước đầu nhìn nhận một số vấn đề liên quan với hai nhóm nội dung sau: 1. Các công trình nghiên cứu chính sách đối ngoại của Ấn Độ và Myanmar Là một nước lớn, có vai trò quan trọng ở châu Á và thế giới, từ đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, chính sách đối ngoại của Ấn Độ, đặc biệt là Chính sách Hướng Đông đã thu hút sự quan tâm của các học giả nước ngoài.

Trong những bài viết: India’s ‘Look East’ Policy - the Emerging Discourse (FPRC Journal, No.8, Foreign Policy Research Centre, New Delhi, India, 2011) của tác giả Khriezo Yhome; Look East Policy (International Journal of Advancements in Research and Technology Volume 2, Issue 5, 2013) của tác giả A.Sundaram; Some New Thoughts on India’s Look East Policy (IPCS Issue Brief, No.54, Institute of Peace and Conflict Studies, New Delhi, India, 2007) của tác giả Baladas Ghoshal, các nội dung của Chính sách Hướng Đông từ mục tiêu, đối tượng, chính sách và tác động, đã được đề cập khá chi tiết. Ở một số góc độ nghiên cứu, Myanmar được đề cập là một trong những quốc gia đóng vai trò quan trọng trong Chính sách Hướng Đông. Đây là nguồn tài liệu quan trọng cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu chính sách đối ngoại của Ấn Độ đối với Myanmar. Về Myanmar trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ, có bài viết India’s Myanmar Policy: A Dilemma between Realism and Idealism (IPCS Speccial Report No.37, Institute of Peace and Conflict Studies, 2007) của học giả Yogendra Singh.

Bài viết đã phân tích vị trí nước đệm của Myanmar giữa hai cường quốc châu Á là Ấn Độ và Trung Quốc; là đất nước có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đặc biệt là tài nguyên năng lượng. Đó là những nhân tố khiến Ấn Độ cân nhắc, lựa chọn trong việc 8 thiết lập quan hệ với Myanmar. Một bài viết khác của tác giả Grareth Price, India’s Policy towards Burma (Asia ASP 2013/02, Chatham House, London, 2013) đã phân tích những lợi ích của Ấn Độ trong quan hệ với Myanmar và chính sách của Ấn Độ để phát triển mối quan hệ đó. Những bài viết này có góc nhìn đa dạng, nhấn mạnh nhân tố tác động và vị trí chiến lược của Myanmar trong quá trình thực thi Chính sách Hướng Đông của Ấn Độ.

Đây là những yếu tố quan trọng, nhưng không phản ánh toàn diện bản chất của chính sách đối ngoại Ấn Độ đối với Myanmar và mối quan hệ song phương giữa hai nước. Cuốn sách Chính sách đối ngoại của Ấn Độ trong quan hệ với các nước láng giềng của tác giả J. Dixit được Nhà xuất bản Lý luận chính trị xuất bản năm 2015, đã phân tích chính sách đối ngoại của Ấn Độ sau Chiến tranh lạnh và mối quan hệ giữa Ấn Độ với các nước láng giềng. Tác giả đã phân tích, luận giải các nhân tố tác động đến mối quan hệ giữa Ấn Độ với các nước láng giềng, trong đó có Myanmar.

Nội dung quan hệ Ấn Độ - Myanmar trình bày hết sức ngắn gọn, chủ yếu là chính sách của Ấn Độ đối với Myanmar đến năm 2012. Chính sách đối ngoại của Myanmar có liên quan đến quan hệ với Ấn Độ cũng đã được đề cập trong một số công trình. Công trình Burmar and Its Neighbours, (1998), các tác giả Lintner, Bertil đã trình bày chính sách đối ngoại của Miến Điện từ sau ngày độc lập, đồng thời nhấn mạnh cơ sở cho mối quan hệ Miến Điện với Ấn Độ là những tương đồng về văn hóa, lịch sử giữa hai nước. Chính sách của Myanmar đối với Ấn Độ trước năm 1998 được đề cập ngắn gọn, chưa phản ánh những chuyển biến về chất trong quan hệ hai nước.

Cuốn sách Challenges to Democratization in Burma: Perspectives on Multilateral and Bilateral Responses, International Institute for Democracy and Electoral Assistance, Sweden, 2001 viết về chính sách đối ngoại của Myanmar. Cuốn sách đã phân tích quá trình dân chủ hóa ở Myanmar và chính sách của Myanmar đối với các nước láng giềng như Bangladesh, Trung Quốc, Thái Lan, Ấn Độ; các nước ASEAN; chính sách của Mỹ, Nhật Bản, EU… đối với nước này. Trong đó, quan hệ Myanmar - Ấn Độ cũng được đề cập khái lược trên một số lĩnh vực chủ yếu từ năm 9 1991 đến năm 2001. Các công trình nghiên cứu đề cập đến quan hệ chính trị, kinh tế Ấn Độ - Myanmar Là hai quốc gia láng giềng có nhiều nét tương đồng về lịch sử, văn hóa, chính sách đối ngoại, mối quan hệ giữa Ấn Độ và Myanmar đã được đông đảo các học giả nước ngoài quan tâm nghiên cứu.

Công trình India - Myanmar Relations: Changing Contours (Routledge Taylor and Francis Group, India, 2006) của tác giả R. Bhatia đã trình bày mối quan hệ giữa Ấn Độ với Myanmar từ những năm 90 của thế kỷ XX đến năm 2006, đồng thời phân tích và nhấn mạnh tầm quan trọng của mối quan hệ này như là một trong những động lực phát triển của khu vực. Công trình India - Myanmar Relations (2012) của tác giả Ashraf Fahmida (Institute of Strategic Studies, Islamabad) đã phân tích những nhân tố tác động, các giai đoạn phát triển của mối quan hệ giữa hai nước từ sau khi Myanmar giành được độc lập từ năm 1948 đến năm 2012. Công trình là một bức tranh khá toàn diện về mối quan hệ hai nước trong những năm sau khi hai nước giành được độc lập, nhưng chưa đi sâu vào quan hệ chính trị, kinh tế của hai nước từ sau năm 1991, chưa đề cập đến giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ sau năm 2012.

Công trình India - Myanmar Connectivity: Current Status and Future Prospects (KW Publishers Pvt Ltd New Delhi, 2013) của tác giả Prabir De và Jayanta Kumar Ray phác họa mối quan hệ của hai nước trên các lĩnh vực thương mại và đầu tư trong giai đoạn 2000 - 2011. Với cách tiếp cận mang tính dự báo của chính trị học, công trình này phác thảo một bức tranh với những tồn tại, thách thức và triển vọng của mối quan hệ này trong giai đoạn chuyển đổi của Myanmar và sự điều chỉnh chính sách của Ấn Độ đến năm 2011. Quan hệ Ấn Độ - Myanmar cũng được đề cập trong các luận án tiến sĩ của nhiều học giả như: “India-Myanmar strategic relations: since independence” (Department of defence and Strategic Studies, University of Allahabad, 2017) của Yasharth Gautam; “Geo-Strategic importance of Myanmar and India’s Security” (Department of defence and Strategic Studies Maharshi Dayanand University of Haryana, 2016) của 10 tác giả Ruchika Singla; “India-Myanmar relations in the context of Emerging Asian Geo-Politcs” (Department of Political Science University of Allahabad, 2017) là nghiên cứu của tác giả Vinai Kumar… Vị trí chiến lược của Myanmar đối với Ấn Độ, vị trí của mối quan hệ này trong bàn cờ địa chính trị châu Á được nhìn nhận dưới góc độ chính trị học được phân tích tương đối chi tiết. Ngoài ra, quan hệ Ấn Độ - Myanmar còn được đề cập trong các bài viết như: India - Myanmar Relations (1998-2008): A Decade of Redefining Bilateral Ties (2009) của Khriezo Yhome trình bày mối quan hệ giữa Ấn Độ và Myanmar giai đoạn 1998 - 2008, trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự, đầu tư…; India - Myanmar Relations: Triumph of Pragmatism (2011) của tác giả Bibhu Prasad Routray đã phân tích mối quan hệ hai nước trên cơ sở sự tính toán trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ giữa chủ nghĩa lý tưởng và chủ nghĩa thực dụng.

Đồng thời tác giả cũng nêu lên năm lý do thúc đẩy Ấn Độ thiết lập quan hệ trở lại với Myanmar. Một số bài viết đi sâu vào nghiên cứu một số lĩnh vực riêng biệt trong quan hệ hai nước như: “Myanmar’s Security Cooperation with Myanmar: Prospect and Retrospect” (2013) của C.Raja Mohan; “India-Myanmar Economic Relations” (2013) của C. Kuppuswanmy; India and Myanmar: “Choices for Military Cooperation” (2012) của tác giả V.Sakhuja… Các bài viết trên hoặc là chú trọng phân tích vị trí của Myanmar trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ từ năm 1991 đến trước năm 2012; hoặc là đi sâu nghiên cứu quan hệ hai nước trong các lĩnh vực kinh tế, an ninh - quốc phòng… Bên cạnh các công trình nghiên cứu trực tiếp, quan hệ Ấn Độ - Myanmar cũng được đề cập trong các công trình nghiên cứu quan hệ Ấn Độ - ASEAN. Ayoob Mohammed trong công trình India and Southeast Asia: Indian Perception and Policies (1990) đã phân tích cơ sở hoạch định chính sách đối ngoại của Ấn Độ, tầm quan trọng của khu vực Đông Nam Á trong chính sách đối ngoại của New Delhi.

Đặc biệt tác giả đã tập trung phân tích mối liên kết mang tính lợi ích của Ấn Độ với Đông Nam Á, về chiến lược cũng như kinh tế và an ninh khu vực. Các bài viết khác như: India - ASEAN relations: Analysing Regional Implications (2009) của Mohit Anand; Economic and Political Cooperation between India and East Asia: The Emerging Perspective (2017) của A.Chakraborty đã trình bày quan hệ Ấn Độ với khu vực Đông 11 Nam Á về kinh tế, chính trị và tác động của mối quan hệ này trong sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ, trong đó có đề cập tới quan hệ Ấn Độ - Myanmar. Sự cạnh tranh chiến lược giữa Ấn Độ và Trung Quốc tại Myanmar, mối quan hệ Myanmar với Trung Quốc và tác động của nó đối với Ấn Độ là chủ đề hấp dẫn thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu. Trong bài viết “India - Myanmar - China Relations” (2014) tác giả R.

Hariharan đã phân tích vị trí chiến lược của Myanmar trong sự trỗi dậy của hai cường quốc lớn là Ấn Độ và Trung Quốc, cho rằng trong khi quan hệ Trung Quốc - Myanmar đã gắn bó chặt chẽ thì quan hệ Ấn Độ - Myanmar còn khá mờ nhạt. Bài viết cũng chỉ ra các phương cách mà Ấn Độ cần tiến hành để thắt chặt quan hệ với Myanmar trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc. Trong bài viết China and India's competitive relations with Myanmar (2008), tác giả Hong Zhao đã đề cập cạnh tranh giữa Trung Quốc và Ấn Độ trong quan hệ với Myanmar trên tất cả các lĩnh vực. Đây là những tư liệu cần thiết cho luận án khi nghiên cứu tác động, vị trí của nhân tố Trung Quốc trong quan hệ Ấn Độ - Myanmar, lý giải các ưu tiên trong chính sách đối ngoại của mỗi nước trước nhân tố Trung Quốc.