Chương 1. Những nhân tố tác động đến quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam - Singapore trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao Chương 2. Thực trạng quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam - Singapore trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao Chương 3. Triển vọng và dự báo xu thế phát triển mối quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam - Singapore trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao 9 Chƣơng 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ ĐỐI TÁC HỢP TÁC CHIẾN LƢỢC VIỆT NAM - SINGAPORE 1.
Quan điểm tiếp cận về quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược Trong quan hệ ngoại giao giữa hai quốc gia, dưới góc nhìn chính trị học, quan hệ quốc tế sau Chiến tranh lạnh, người ta thường phân định ra thành bốn cấp độ từ thấp đến cao lần lượt là: Đối tác (Partnership) - Đối tác toàn diện (Comprehensive Partnership) - Đối tác chiến lược (Strategic Partnership) - Đối tác hợp tác chiến lược (Cooperation Strategic Partnership) và mức cao nhất là Đối tác chiến lược toàn diện (Comprehensively Strategic Partnership). Như vậy, từ cách tiếp cận trên, chúng tôi có thể khái quát như sau: Quan hệ đối tác hợp tác chiến lược là một hình thức quan hệ quốc tế, phản ánh nguyện vọng của các chủ thể khi tham gia vào khuôn khổ quan hệ này. Nó thể hiện cam kết cao hơn mối quan hệ song phương thông thường nhưng chưa đến mức hình thành một liên minh quân sự. Đồng thời là thước đo mức độ ràng buộc, đan xen lợi ích giữa các chủ thể quan hệ quốc tế.
Nhân tố khách quan 1. Bối cảnh thế giới Thứ nhất, thế giới đang trải qua một thời kỳ có nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường. Thứ hai, xung đột dân tộc, tôn giáo, khủng bố quốc tế, chiến tranh cục bộ, chiến tranh kinh tế, chiến tranh mạng, các hoạt động can thiệp, lật đổ, bất tuân dân sự, tranh chấp chủ quyền, lãnh thổ, tài nguyên… diễn ra dưới những 10 hình thức mới, gay gắt hơn. Thứ ba, Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Cách mạng 4.0) cùng với quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đang là hai xu thế lớn, chi phối sâu sắc tiến trình phát triển của nhân loại.
Thứ tư, thế giới đang chuyển mình từ chạy đua quyết liệt về quân sự, tranh giành khoảng trống quyền lực sang cạnh tranh cả về kinh tế, an ninh, quốc phòng, chiếm lĩnh các thị trường. Bối cảnh khu vực Tình hình quốc tế và khu vực đã và đang diễn ra nhanh chóng và phức tạp với các xu thế và nhân tố khó lường, đòi hỏi các quốc gia phải có những phản ứng linh hoạt trong chính sách đối ngoại cho phù hợp với tình hình mới nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, tăng cường vị thế trên trường quốc tế. Hòa chung với xu thế của thời đại, Việt Nam và Singapore phải nhìn nhận và đánh giá lại con đường phát triển của mình, đưa ra những điều chỉnh chiến lược đối ngoại của minh trong quan hệ với các nước trong khu vực cũng như trên thế giới nói chung và giữa hai quốc gia nói riêng. Tình hình Việt Nam và Singapore Trên lĩnh vực kinh tế của Việt Nam, Việt Nam duy trì được tốc độ tăng trưởng bình quân khá cao, kinh tế vĩ mô ổn định.
Quy mô kinh tế Việt Nam tăng gấp 12 lần, thu nhập bình quân đầu người tăng 8,3 lần, kim ngạch xuất - nhập khẩu tăng 29,5 lần, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng 22 lần. Trên lĩnh vực chính trị - xã hội ổn định; ổn định; quốc phòng, an ninh được giữ vững và tăng cường; quan hệ đối ngoại, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đạt nhiều thành tựu nổi bật. Việt Nam cũng là thành viên chủ động, tích cực và 11 có trách nhiệm cao trong các tổ chức quốc tế. Trên lĩnh vực kinh tế, trong những năm gần đây, với nền kinh tế thị trường tự do, Singapore là một trong những nền kinh tế thịnh vượng nhất thế giới, trở thành đầu mối giao lưu thương mại quốc tế quan trọng - là một trong những nơi có cảng biển trọng tải lớn, tấp nập nhất thế giới.
ngoài những kinh nghiệm để Singapore đạt được sự phát triển kinh tế thần kỳ có thể kể đến là “ý thức hệ sống còn” (ideology of survival), ý thức hệ thực dụng (pragmatism), ý thức hệ “giá trị châu Á”; là chính sách trọng dụng người tài; tiếng Anh được lựa chọn là quốc ngữ; kiên quyết chống tham nhũng, trả lương cho công chức xứng đáng… thì còn phải kể đến vai trò tích cực của hệ thống chính trị Singapore - Đảng Nhân dân hành động trực tiếp lãnh đạo đất nước hiệu quả; 1. Nhân tố chủ quan 1. Mối quan hệ truyền thống, hữu nghị Việt Nam – Singapore trong lịch sử Tháng 7/1995, Việt Nam gia nhập ASEAN đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quan hệ quốc tế ở khu vực và đưa quan hệ giữa hai nước Việt Nam - Singapore chuyển sang một giai đoạn phát triển mới về chất. Sự kiện này không chỉ xóa bỏ sự nghi kỵ giữa Việt Nam và các nước ASEAN cũ, mà nhất là nó còn chứng tỏ sự thay đổi cơ bàn về tính chất của quan hệ quốc tế trong thời kỳ sau Chiến tranh Lạnh.
Việt Nam từ chỗ từng là một đối thủ đã trở thành một thành viên của ASEAN, trở thành một nhân tố tích cực góp phần vào sự nghiệp bảo vệ hòa bình, hợp tác và phát triển trong khu vực. Vị trí của Việt Nam và Singapore trong chính sách đối ngoại giữa hai quốc gia 1. Singapore trong chính sách đối ngoại của Việt Nam Thứ nhất, Singapore có vị trí địa chiến lược rất quan trọng, là một trong những nước có nền kinh tế phát triển ở châu Á và có ảnh hưởng to lớn ở Đông Nam Á. Thứ hai, Việt Nam nhận thức được Singapore có thực lực và tiềm năng lớn, đang nổi lên mạnh mẽ cả về kinh tế, quốc phòng và vị thế để trở thành cường quốc châu Á, từng bước vươn ra toàn cầu.
Thứ ba, với tiềm lực quốc phòng mạnh, kinh tế vượt trội, Singapore là nước mà Việt Nam tính đến để cần tiếng nói trong bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, đặc biệt là Biển Đông. Thứ ba, với tiềm lực quốc phòng mạnh, kinh tế vượt trội, Singapore là nước mà Việt Nam tính đến để cần tiếng nói trong bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, đặc biệt là Biển Đông. Việt Nam trong chính sách đối ngoại của Singapore Thứ nhất, Singapore coi Việt Nam là yếu tố giúp cân bằng, ổn định tại Đông Nam Á. Thứ hai, Singapore coi Việt Nam đóng vai trò cầu nối quan trọng để tăng cường hợp tác với ASEAN và cơ chế của châu Á - Thái Bình Dương.
Thứ ba, Việt Nam có vai trò quan trọng trong chính sách quốc phòng của Singapore. Thứ tư, Việt Nam là đối tác tiềm năng, là thị trường xuất khẩu, đầu tư, thương mại. triển vọng, hấp dẫn các doanh nghiệp đến đầu tư, kinh doanh 13 1. Quan hệ Việt Nam - Singapore trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao trước năm 2013 Về phía Việt Nam có các chuyến thăm Singapore như: Tổng Bí thư Đỗ Mười (10/1993), Chủ tịch Trần Đức Lương (4/1998), Thủ tướng Võ Văn Kiệt (11/1991) và (5/1994), Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh (9/1995), Chủ tịch Quốc Hội Nguyễn Văn An (12/2003), Phó Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng sang Singapore dự Hội thảo “Việt Nam, nơi đến của các nhà đầu tư” do Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam chủ trì ngày 15/3/2001 và tham dự chương trình giao lưu Lý Quang Diệu từ ngày 26 đến ngày 29/7/2004; thăm và làm việc và ký Hiệp định khung về kết nối về kết nối Việt Nam - Singapore (từ ngày 5 đến ngày 7/12/2005), Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng (từ ngày 18 đến ngày 23/11/2007).
Chuyến thăm Singapore của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tháng 8/2007, Thủ tướng Lý Hiển Long cùng Thủ tướng Việt Nam một lần nữa khẳng định quyết tâm triển khai thực hiện Tuyên bố chung về Khuôn khổ hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Singapore trong thế kỷ XXI. Về phía Singapore có các chuyến thăm: Tổng thống S R Nathan thăm và làm việc chính thức tại Việt Nam vào tháng 2/2001. Tiếp đó, tháng 10/2004, Thủ tướng Lý Hiển Long dự Hội nghị Diễn đàn hợp tác Á - Âu (ASEM) lần thứ V được tổ chức tại Việt Nam và đến tháng 12/2004 có chuyến viếng thăm và làm việc chính thức tại Việt Nam. Năm 2006 cũng là một dấu mốc đặc biệt quan trọng trong quan hệ giữa hai nước, tháng 9/2006, Thủ tướng Lý Hiển Long thăm và dự lễ kỷ niệm 10 năm khu công nghiệp Việt Nam - Singapore, và tháng 11/2006 dự Hội nghị Diễn đàn Kinh 14 tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 14 được tổ chức tại Việt Nam.
Tháng 2/2008, Tổng thống S R Nathan cũng có chuyến viếng thăm và làm việc tại Việt Nam khi ông tái đắc cử nhiệm kỳ 2 và chuyến thăm càng có ý nghĩa hơn khi được tổ chức trong bối cảnh hai nước đang chuẩn bị kỷ niệm 35 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao. Trong buổi hội kiến giữa Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết với Tổng thống S R Nathan, Chủ tịch nước đánh giá cao ý nghĩa chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Singapore, coi đây là biểu hiện sinh động cho mối quan hệ hữu nghị tốt đẹp và hợp tác nhiều mặt giữa Việt Nam – Singapore. Tiểu kết chƣơng 1 Việt Nam - Singapore, là hai quốc gia ở khu vực Đông Nam Á, có quan hệ tốt đẹp, cùng chia sẻ với nhau những giá trị lịch sử, văn hóa, kinh tế. Trong lịch sử, quan hệ Singapore và Việt Nam từng trải qua những thăng trầm.
Ngày nay, quan hệ Việt Nam - Singapore trên tinh thần gác lại quá khứ, hướng tới tương lai càng thể hiện rõ trong những nhân tố chi phối tới quan hệ hai nước. Trong bối cảnh mới, Việt Nam - Singapore đã nâng quan hệ lên tầm Đối tác chiến lược Việt Nam - Singapore từ năm 2013. Có thể nói, quan hệ hai nước đã có những bước phát triển nhanh hiếm thấy nếu so sánh với quan hệ song phương giữa các nước trên thế giới. Với những thành quả ấy là nền tảng và cơ sở vững chắc khi tình hình thế giới, khu vực có nhiều biến đổi nhanh chóng, quan hệ Việt Nam - Singapore sẽ ngày càng phát triển mạnh mẽ, đạt được những thành tựu to lớn (mà chúng tôi sẽ phân tích cụ thể hơn 15 trong chương 2), đóng góp quan trọng vào việc tăng cường sự ổn định, hòa bình và phát triển ở khu vực, đem lại nhiều lợi ích cho cả Việt Nam và Singapore từ năm 2013 đến năm 2023.