Chính sách an ninh của nhật bản đối với khu vực đông nam á dưới thời thủ tướng shinzo abe 2012 2020

Chuyên khảo phân tích Chính sách an ninh của nhật bản đối với khu vực đông nam á dưới thời thủ tướng shinzo abe 2012 2020, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Lê Nguyên Dona
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thành Trung
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Chính Sách An Ninh Nhật Bản Tại Đông Nam Á Dưới Thời Thủ Tướng Shinzo Abe (2012-2020)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CHÍNH SÁCH AN NINH NHẬT BẢN DƯỚI THỜI THỦ TƯỚNG SHINZO ABE (2012-2020)
• 1.1. Học thuyết Abe và chủ nghĩa hiện thực phòng thủ
• 1.1.1. Học thuyết Abe
• 1.1.2. Chủ nghĩa hiện thực phòng thủ
• 1.2. Cơ sở thực tiễn của chính sách an ninh Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe (2012-2020)
• 1.2.1. Bối cảnh an ninh bên ngoài Nhật Bản
• 1.2.2. Bối cảnh chính trị Nhật Bản
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CHÍNH SÁCH VÀ QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI CHÍNH SÁCH AN NINH CỦA NHẬT BẢN TẠI KHU VỰC ĐÔNG NAM Á DƯỚI THỜI THỦ TƯỚNG SHINZO ABE (2012-2020)
• 2.1. Nội dung chính sách an ninh và khu vực Đông Nam Á trong chính sách an ninh Nhật Bản
• 2.1.1. “Chủ nghĩa hoà bình tích cực” của Thủ tướng Shinzo Abe
• 2.1.2. Nội dung chính sách an ninh và khu vực Đông Nam Á trong chính sách an ninh của Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe (2012-2020)
• 2.2. Quá trình triển khai chính sách an ninh của Nhật Bản tại khu vực Đông Nam Á dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe (2012-2020)
• 2.2.1. Quá trình cân bằng bên trong Nhật Bản
• 2.2.2. Quá trình triển khai chính sách an ninh tại khu vực Đông Nam Á dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe (2012-2020)
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CỦA CHÍNH SÁCH AN NINH NHẬT BẢN ĐỐI VỚI KHU VỰC ĐÔNG NAM Á DƯỚI THỜI THỦ TƯỚNG SHINZO ABE (2012-2020)
• 3.1. Đánh giá ba cấp độ ảnh hưởng đến chính sách an ninh Nhật Bản
• 3.2. Những thành tựu đạt được của chính sách an ninh Nhật Bản đối với khu vực Đông Nam Á
• 3.3. Những hạn chế và thách thức
• Tài liệu tiếng Việt
• Tài liệu tiếng Anh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách An Ninh Nhật Bản tại Đông Nam Á

Chính sách an ninh của Nhật Bản tại Đông Nam Á dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe (2012-2020) đánh dấu một giai đoạn chuyển đổi quan trọng. Trước đó, ASEAN và Nhật Bản đã có mối quan hệ hữu nghị, năm 2013 kỷ niệm 40 năm quan hệ đối thoại. Ông Shinzo Abe đã tăng cường hợp tác an ninh với khu vực này, vốn có mối liên hệ kinh tế chặt chẽ. Ông Abe đã viếng thăm tất cả mười nước thành viên ASEAN và nhấn mạnh sự quan tâm đến khu vực. Sách Xanh Ngoại giao và Sách trắng Quốc phòng Nhật Bản liên tục nhắc đến Đông Nam Á, nhấn mạnh việc tăng cường quan hệ an ninh thông qua hợp tác đa dạng. Luận văn này phân tích sự thay đổi trong chính sách an ninh Nhật Bản dưới thời Shinzo Abe đối với khu vực Đông Nam Á, dựa trên lý thuyết hiện thực phòng thủ và các tài liệu chiến lược, cũng như quá trình triển khai chính sách trên thực tế. Mục tiêu là đánh giá những thành tựu và tác động của chính sách này đối với hòa bình và an ninh khu vực.

1.1. Bối Cảnh An Ninh Khu Vực và Vai Trò của Nhật Bản

Khu vực Đông Nam Á ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, đặc biệt là cạnh tranh Mỹ - Trung và vấn đề Biển Đông. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và các hoạt động quân sự hóa các đảo nhân tạo đã thúc đẩy các cường quốc như Mỹ và Nhật Bản điều chỉnh chiến lược an ninh. Nhật Bản nhận thức rõ những thay đổi trong cam kết của Mỹ đối với liên minh Mỹ - Nhật, từ đó thúc đẩy việc điều chỉnh chính sách quốc phòng và an ninh để bảo vệ lợi ích quốc gia.

1.2. Chủ nghĩa Hòa Bình Tích Cực và Chính Sách Đối Ngoại

Chính sách đối ngoại Nhật Bản dưới thời Shinzo Abe tập trung vào "Chủ nghĩa Hòa bình Tích cực". Chính sách này không chỉ muốn kiềm hãm sự đi xuống của nền kinh tế Nhật Bản mà còn ngăn chặn sự suy thoái trong vai trò địa chính trị của nước này ở khu vực và quốc tế. Ông Shinzo Abe mong muốn đem quốc gia của ông quay lại sức mạnh như trước kia. Luận văn này sẽ đi sâu vào các khía cạnh của chính sách an ninh này, đặc biệt là trong mối quan hệ với khu vực Đông Nam Á.

II. Thách Thức An Ninh Đông Nam Á Cạnh Tranh Mỹ Trung

Khu vực Đông Nam Á đang đối mặt với nhiều thách thức an ninh, bao gồm tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông, an ninh hàng hải, và các mối đe dọa an ninh phi truyền thống như khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia. Cạnh tranh Mỹ - Trung leo thang trong khu vực, tạo ra áp lực cho các quốc gia ASEAN trong việc duy trì sự cân bằng. Nhật Bản nhận thức rõ những thách thức này và tìm cách tăng cường vai trò của mình trong việc duy trì hòa bình và ổn định khu vực. Để đối phó với những rủi ro này, chính sách an ninh Nhật Bản tại Đông Nam Á dưới thời Shinzo Abe tập trung vào việc tăng cường hợp tác với các quốc gia trong khu vực, đặc biệt là trong lĩnh vực an ninh hàng hải và chống khủng bố.

2.1. Biển Đông Điểm Nóng Của Cạnh Tranh Địa Chính Trị

Biển Đông là một trong những điểm nóng nhất của cạnh tranh địa chính trị trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Các hoạt động cải tạo đảo và quân sự hóa của Trung Quốc đã gây ra căng thẳng và lo ngại cho các quốc gia láng giềng và các cường quốc bên ngoài. Nhật Bản ủng hộ giải quyết tranh chấp thông qua luật pháp quốc tế và tăng cường năng lực an ninh hàng hải cho các quốc gia ven Biển Đông thông qua viện trợ và hợp tác kỹ thuật.

2.2. An Ninh Phi Truyền Thống và Hợp Tác Khu Vực

Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống như khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, biến đổi khí hậu và đại dịch cũng đặt ra những thách thức lớn cho khu vực Đông Nam Á. Nhật Bản tăng cường hợp tác với các quốc gia ASEAN trong lĩnh vực này thông qua các chương trình hỗ trợ phát triển, chia sẻ thông tin và đào tạo năng lực. Luận văn sẽ phân tích cụ thể các hoạt động và chương trình này, đánh giá hiệu quả và tác động của chúng.

III. Giải Pháp Tăng Cường Hợp Tác An Ninh Nhật Bản ASEAN

Dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe, Nhật Bản đã tăng cường đáng kể hợp tác an ninh với các quốc gia ASEAN. Chính sách này bao gồm tăng cường viện trợ quân sự, huấn luyện chung, và hợp tác trong các lĩnh vực an ninh hàng hải, chống khủng bố, và an ninh phi truyền thống. Nhật Bản cũng đóng vai trò tích cực trong các khuôn khổ an ninh khu vực như Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN Mở rộng (ADMM+). Thông qua hợp tác an ninh, Nhật Bản tìm cách tăng cường sự hiện diện và ảnh hưởng của mình tại Đông Nam Á, đồng thời góp phần vào việc duy trì hòa bình và ổn định khu vực.

3.1. Viện Trợ Quân Sự và Nâng Cao Năng Lực Quốc Phòng

Nhật Bản đã tăng cường viện trợ quân sự cho các quốc gia ASEAN, đặc biệt là các quốc gia ven Biển Đông. Viện trợ này bao gồm cung cấp trang thiết bị, huấn luyện, và chuyển giao công nghệ. Mục tiêu là giúp các quốc gia này nâng cao năng lực quốc phòng và an ninh hàng hải, từ đó tăng cường khả năng tự bảo vệ trước các mối đe dọa từ bên ngoài. Việc này diễn ra trong bối cảnh thay đổi chính sách quốc phòng của Nhật Bản.

3.2. Huấn Luyện Chung và Diễn Tập Quân Sự

Nhật Bản cũng tăng cường hợp tác với các quốc gia ASEAN thông qua các hoạt động huấn luyện chung và diễn tập quân sự. Các hoạt động này nhằm tăng cường khả năng phối hợp và hợp tác giữa lực lượng quân đội của Nhật Bản và các quốc gia ASEAN trong các tình huống khẩn cấp. Diễn tập hàng hải ASEAN-Mỹ (AUMX) là một ví dụ điển hình cho sự hợp tác này.

3.3. Tầm Nhìn Ấn Độ Dương Thái Bình Dương Tự Do và Rộng Mở FOIP

Chính sách đối ngoại của Nhật Bản dưới thời Abe thúc đẩy Tầm nhìn Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP). Tầm nhìn này nhằm duy trì trật tự khu vực dựa trên luật lệ, thúc đẩy kết nối kinh tế và tăng cường hợp tác an ninh. Nhật Bản hợp tác với các đối tác trong và ngoài khu vực, bao gồm Mỹ, Australia và Ấn Độ, để thực hiện tầm nhìn FOIP.

IV. Phân Tích Tác Động của Chính Sách An Ninh Nhật Bản

Chính sách an ninh của Nhật Bản tại Đông Nam Á dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe đã có những tác động đáng kể. Một mặt, nó đã góp phần tăng cường quan hệ đối tác chiến lược giữa Nhật Bản và các quốc gia ASEAN, đặc biệt là trong lĩnh vực an ninh hàng hải và chống khủng bố. Mặt khác, chính sách này cũng vấp phải những chỉ trích từ một số quốc gia trong khu vực, lo ngại về sự can thiệp của Nhật Bản vào các vấn đề nội bộ và khả năng leo thang căng thẳng trong khu vực. Luận văn sẽ đánh giá một cách khách quan những tác động tích cực và tiêu cực của chính sách này, đồng thời phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của nó.

4.1. Tăng Cường Quan Hệ Đối Tác Chiến Lược

Chính sách an ninh Nhật Bản đã góp phần tăng cường quan hệ đối tác chiến lược giữa Nhật Bản và các quốc gia ASEAN. Các hoạt động hợp tác quân sự, huấn luyện chung và viện trợ quân sự đã giúp tăng cường lòng tin và sự hiểu biết lẫn nhau giữa các bên. Quan hệ đối tác chiến lược này không chỉ giới hạn trong lĩnh vực an ninh mà còn mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế, văn hóa và chính trị.

4.2. Những Lo Ngại và Chỉ Trích

Tuy nhiên, chính sách an ninh Nhật Bản cũng vấp phải những lo ngại và chỉ trích từ một số quốc gia trong khu vực. Một số người lo ngại về sự can thiệp của Nhật Bản vào các vấn đề nội bộ và khả năng leo thang căng thẳng trong khu vực. Điều này đặc biệt đúng trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa Nhật Bản và Trung Quốc. Luận văn sẽ phân tích những lo ngại này và đánh giá mức độ xác thực của chúng.

V. Kết Luận Di Sản và Tương Lai Chính Sách An Ninh Nhật Bản

Chính sách an ninh Nhật Bản tại Đông Nam Á dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe đã để lại một di sản quan trọng. Nó đã góp phần tăng cường quan hệ đối tác chiến lược giữa Nhật Bản và các quốc gia ASEAN, đồng thời tăng cường vai trò của Nhật Bản trong việc duy trì hòa bình và ổn định khu vực. Tuy nhiên, chính sách này cũng đối mặt với những thách thức và chỉ trích. Tương lai của chính sách an ninh Nhật Bản tại Đông Nam Á sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển của tình hình an ninh khu vực, quan hệ giữa Nhật Bản và Trung Quốc, và sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Nhật Bản.

5.1. Những Yếu Tố Ảnh Hưởng Tương Lai

Tương lai của chính sách an ninh Nhật Bản tại Đông Nam Á sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Sự phát triển của tình hình an ninh khu vực, đặc biệt là vấn đề Biển Đông, sẽ có tác động lớn đến chính sách của Nhật Bản. Quan hệ giữa Nhật Bản và Trung Quốc cũng sẽ đóng vai trò quan trọng. Ngoài ra, sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Nhật Bản sau khi Thủ tướng Shinzo Abe từ chức cũng sẽ ảnh hưởng đến tương lai của chính sách này.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách cho Việt Nam và ASEAN

Dựa trên phân tích về chính sách an ninh Nhật Bản tại Đông Nam Á dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe, luận văn đưa ra một số khuyến nghị chính sách cho Việt Nam và các quốc gia ASEAN. Các khuyến nghị này tập trung vào việc tăng cường hợp tác với Nhật Bản trong các lĩnh vực an ninh hàng hải, chống khủng bố và an ninh phi truyền thống, đồng thời duy trì sự cân bằng trong quan hệ với các cường quốc khác trong khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ 2012 đến 2020, chính sách an ninh của Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe đã có những chuyển biến quan trọng, đặc biệt trong quan hệ với khu vực Đông Nam Á. Với sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc và những diễn biến phức tạp từ chương trình hạt nhân, tên lửa của Triều Tiên, môi trường an ninh khu vực châu Á – Thái Bình Dương trở nên đầy thách thức. Nhật Bản, với vai trò là một cường quốc kinh tế và quân sự khu vực, đã điều chỉnh chính sách an ninh nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và duy trì ổn định khu vực. Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích các nội dung chính sách an ninh của Nhật Bản đối với Đông Nam Á trong giai đoạn này, đánh giá kết quả triển khai và những tác động chiến lược. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các chính sách, văn bản chiến lược và hoạt động hợp tác an ninh giữa Nhật Bản và các quốc gia Đông Nam Á từ năm 2012 đến 2020. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc làm rõ vai trò địa chiến lược của Đông Nam Á trong chính sách an ninh Nhật Bản, đồng thời cung cấp cơ sở tham khảo cho các nhà hoạch định chính sách trong khu vực, đặc biệt là Việt Nam, trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực ngày càng gay gắt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng chủ nghĩa hiện thực phòng thủ làm khung lý thuyết chính để phân tích chính sách an ninh của Nhật Bản. Chủ nghĩa hiện thực phòng thủ nhấn mạnh rằng trong môi trường quốc tế vô chính phủ, các quốc gia tìm cách tối đa hóa an ninh thông qua các chiến lược phòng thủ và duy trì cân bằng quyền lực. Lý thuyết này phù hợp với trường hợp Nhật Bản khi nước này tăng cường hợp tác an ninh và nâng cao năng lực quốc phòng nhằm đối phó với các mối đe dọa từ Trung Quốc và Triều Tiên. Bên cạnh đó, học thuyết Abe được xem như một tập hợp các chính sách đối ngoại và an ninh nhất quán, trong đó có sự đa dạng hóa hợp tác an ninh và nới lỏng các hạn chế quân sự truyền thống. Các khái niệm chính bao gồm: lợi ích quốc gia (an ninh, phát triển, ảnh hưởng), chủ nghĩa hiện thực phòng thủ, học thuyết Abe, và chính sách “chủ nghĩa hòa bình tích cực”.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng phương pháp phân tích chính sách dựa trên ba cấp độ phân tích của David Singer: cấp độ cá nhân (ảnh hưởng của Thủ tướng Shinzo Abe), cấp độ quốc gia (chính trị nội bộ Nhật Bản), và cấp độ hệ thống (môi trường an ninh khu vực và quốc tế). Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tài liệu chính thức như Sách Xanh Ngoại giao, Sách Trắng Quốc phòng Nhật Bản giai đoạn 2012-2020, các văn bản pháp luật liên quan, báo cáo của các tổ chức quốc tế, cùng các bài viết, phân tích học thuật và tin tức đại chúng. Cỡ mẫu dữ liệu tập trung vào các tài liệu chính sách và sự kiện liên quan đến Nhật Bản và Đông Nam Á trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp phân tích nội dung được sử dụng để mô tả và giải thích các chính sách, đồng thời so sánh các kết quả thực tiễn với lý thuyết chủ nghĩa hiện thực phòng thủ. Timeline nghiên cứu trải dài từ năm 2012 khi ông Abe tái đắc cử Thủ tướng đến năm 2020 khi ông từ nhiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng cường hợp tác an ninh với Đông Nam Á: Nhật Bản đã nâng cấp quan hệ đối tác chiến lược với các quốc gia Đông Nam Á, thể hiện qua các chuyến thăm cấp cao, ký kết các thỏa thuận hợp tác quốc phòng và an ninh, cũng như hỗ trợ nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển. Ví dụ, trong hai năm đầu nhiệm kỳ thứ hai, Thủ tướng Abe và Bộ trưởng Ngoại giao Fumio Kishida đã thăm tất cả 10 nước ASEAN, nhấn mạnh sự quan tâm đến khu vực.

2. Tăng chi tiêu quốc phòng và cải cách chính sách: Chi tiêu quốc phòng của Nhật Bản tăng đều qua các năm, đồng thời có những cải cách quan trọng như thành lập Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC), ban hành Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) và nới lỏng các hạn chế về xuất khẩu vũ khí. Năm 2021, chi tiêu quốc phòng Nhật Bản đạt khoảng 54 tỷ USD, trong khi Trung Quốc là 293 tỷ USD, cho thấy Nhật Bản vẫn duy trì mức chi tiêu vừa phải nhưng có xu hướng tăng.

3. Ứng phó với các mối đe dọa từ Trung Quốc và Triều Tiên: Nhật Bản nhận thức rõ mối đe dọa từ các hành động quân sự và chính sách gây hấn của Trung Quốc tại biển Hoa Đông và Biển Đông, cũng như chương trình hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên. Khảo sát năm 2020 cho thấy 77% người dân Nhật Bản coi Trung Quốc là mối đe dọa an ninh lớn nhất, 73% lo ngại về Triều Tiên.

4. Điều chỉnh quan hệ liên minh Mỹ-Nhật: Dưới thời Tổng thống Donald Trump, cam kết của Mỹ đối với khu vực châu Á có nhiều biến động, khiến Nhật Bản phải chủ động hơn trong chính sách an ninh, tăng cường hợp tác đa phương và song phương với các nước Đông Nam Á nhằm giảm thiểu rủi ro.

Thảo luận kết quả

Những phát hiện trên cho thấy chính sách an ninh của Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Abe là sự kết hợp giữa việc duy trì liên minh truyền thống với Mỹ và mở rộng hợp tác đa phương với Đông Nam Á nhằm đối phó với các thách thức an ninh khu vực. Việc tăng chi tiêu quốc phòng và cải cách chính sách phản ánh xu hướng chủ nghĩa hiện thực phòng thủ, trong đó Nhật Bản tìm cách tối đa hóa an ninh trong môi trường quốc tế vô chính phủ. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn làm rõ hơn vai trò của Đông Nam Á trong chiến lược an ninh Nhật Bản, đồng thời chỉ ra sự cân bằng giữa các yếu tố nội bộ và bên ngoài trong quá trình hoạch định chính sách. Các biểu đồ chi tiêu quốc phòng và khảo sát ý kiến công chúng có thể minh họa trực quan cho sự gia tăng mối quan tâm an ninh và sự thay đổi trong chính sách. Ý nghĩa của kết quả là Nhật Bản không chỉ tập trung vào phòng thủ quốc gia mà còn đóng vai trò tích cực trong duy trì ổn định khu vực, góp phần vào trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hợp tác đa phương với ASEAN: Nhật Bản nên tiếp tục mở rộng các chương trình hợp tác an ninh đa phương với ASEAN, nhằm nâng cao năng lực phòng vệ chung và xây dựng lòng tin khu vực. Mục tiêu là tăng tỷ lệ các hoạt động phối hợp an ninh lên ít nhất 20% trong vòng 3 năm tới, do Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng Nhật Bản chủ trì.

2. Đẩy mạnh hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo: Cung cấp các khóa đào tạo, trang thiết bị và hỗ trợ kỹ thuật cho lực lượng an ninh các nước Đông Nam Á, đặc biệt trong lĩnh vực quản lý biển và chống cướp biển. Mục tiêu nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển của các nước đối tác trong 5 năm, do các cơ quan liên quan phối hợp thực hiện.

3. Tăng cường đối thoại chiến lược song phương: Thiết lập các diễn đàn đối thoại chiến lược thường niên với từng quốc gia Đông Nam Á để trao đổi về các vấn đề an ninh khu vực, nhằm xây dựng sự hiểu biết và phối hợp chính sách. Mục tiêu tổ chức ít nhất một cuộc họp cấp cao mỗi năm, do Văn phòng Thủ tướng và Bộ Ngoại giao Nhật Bản đảm nhiệm.

4. Duy trì cân bằng trong quan hệ Mỹ-Nhật-ASEAN: Nhật Bản cần tiếp tục duy trì mối quan hệ liên minh bền vững với Mỹ đồng thời phát triển quan hệ độc lập với các nước Đông Nam Á để giảm thiểu rủi ro từ biến động chính trị quốc tế. Mục tiêu là củng cố vai trò trung tâm trong khu vực trong vòng 5 năm, do Chính phủ Nhật Bản và các đối tác khu vực phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách quốc gia: Các bộ ngành liên quan đến ngoại giao, quốc phòng và an ninh có thể sử dụng luận văn để hiểu rõ hơn về chiến lược an ninh Nhật Bản và áp dụng vào việc xây dựng chính sách phù hợp với bối cảnh khu vực.

2. Học giả và nghiên cứu sinh quan hệ quốc tế: Luận văn cung cấp một phân tích sâu sắc về chính sách an ninh Nhật Bản dưới góc nhìn chủ nghĩa hiện thực phòng thủ, là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu về an ninh khu vực và chính sách đối ngoại.

3. Cơ quan ngoại giao và tổ chức quốc tế: Các đại sứ quán, tổ chức đa phương như ASEAN, APEC có thể khai thác luận văn để hiểu rõ hơn về động lực và chiến lược hợp tác an ninh của Nhật Bản tại Đông Nam Á.

4. Doanh nghiệp và chuyên gia phân tích chính trị: Những người quan tâm đến môi trường chính trị – an ninh khu vực có thể sử dụng luận văn để đánh giá tác động của chính sách an ninh Nhật Bản đến môi trường đầu tư và hợp tác kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách an ninh của Nhật Bản dưới thời Abe có điểm gì nổi bật?
   Chính sách nổi bật là sự tăng cường hợp tác an ninh với Đông Nam Á, cải cách chính sách quốc phòng, và nới lỏng các hạn chế quân sự truyền thống nhằm đối phó với các mối đe dọa từ Trung Quốc và Triều Tiên.

2. Tại sao chủ nghĩa hiện thực phòng thủ được chọn làm khung lý thuyết?
   Bởi vì nó giải thích được cách Nhật Bản tối đa hóa an ninh trong môi trường quốc tế vô chính phủ bằng cách duy trì cân bằng quyền lực và hợp tác phòng thủ, phù hợp với các chính sách và hành động thực tế của Nhật Bản.

3. Nhật Bản đã làm gì để đối phó với mối đe dọa từ Trung Quốc?
   Nhật Bản tăng chi tiêu quốc phòng, củng cố liên minh với Mỹ, đồng thời mở rộng hợp tác an ninh với các nước Đông Nam Á, đặc biệt trong lĩnh vực quản lý biển và an ninh hàng hải.

4. Vai trò của Đông Nam Á trong chính sách an ninh Nhật Bản là gì?
   Đông Nam Á được xem là khu vực chiến lược quan trọng, nơi Nhật Bản đẩy mạnh hợp tác an ninh nhằm duy trì ổn định khu vực và cân bằng ảnh hưởng của các cường quốc khác.

5. Những thách thức chính đối với chính sách an ninh Nhật Bản là gì?
   Bao gồm sự thay đổi trong cam kết liên minh Mỹ-Nhật, phản ứng nội bộ Nhật Bản về các cải cách quân sự, và sự gia tăng căng thẳng khu vực do các hành động của Trung Quốc và Triều Tiên.

Kết luận

• Chính sách an ninh của Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe (2012-2020) đã có những bước tiến quan trọng trong việc tăng cường hợp tác an ninh với khu vực Đông Nam Á.
• Việc áp dụng chủ nghĩa hiện thực phòng thủ giúp giải thích các động thái tăng cường quốc phòng và đa dạng hóa quan hệ hợp tác của Nhật Bản.
• Nhật Bản đã cân bằng giữa duy trì liên minh Mỹ-Nhật và phát triển quan hệ độc lập với các quốc gia Đông Nam Á nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và ổn định khu vực.
• Các kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở cho các nhà hoạch định chính sách trong khu vực, đặc biệt là Việt Nam, trong việc xây dựng chiến lược đối ngoại và an ninh phù hợp.
• Giai đoạn tiếp theo cần tiếp tục theo dõi sự phát triển chính sách an ninh Nhật Bản sau năm 2020 và tác động của nó đến trật tự an ninh khu vực, đồng thời tăng cường hợp tác đa phương để đối phó với các thách thức chung.

Độc giả và các nhà nghiên cứu được khuyến khích sử dụng kết quả nghiên cứu này làm nền tảng để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về chính sách an ninh khu vực và mối quan hệ chiến lược giữa Nhật Bản và Đông Nam Á trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 11:30 sáng ngày 8 tháng 7 năm 2022, cựu Thủ tướng Shinzo Abe1 bị ám sát bằng súng khi phát biểu trong một cuộc vận động tranh cử tại thành phố Nara (Nikkei Asia, 2022). Tại một đất nước được đánh giá là an toàn như Nhật Bản, việc xảy ra một vụ giết người bằng súng là cực kỳ hiếm nên vụ ám sát cựu Thủ tướng Shinzo Abe đã để lại một rúng động cực kỳ lớn không chỉ ở Nhật Bản mà trên toàn thế giới. Shinzo Abe là người đã từng gây chú ý khi trở thành Thủ tướng trẻ nhất của Nhật Bản ở tuổi 52 vào năm 2006. Sau đó, ông trở thành Thủ tướng tại nhiệm dài nhất trong lịch sử Nhật Bản và được đánh giá là đã viết lại vị trí của Nhật Bản trên thế giới (Time Magazine, 2022).

Chính vì thế, cái chết bất ngờ của ông thu hút sự quan tâm của dư luận toàn cầu. Những bài báo và các học giả sau đó tiếp tục đào sâu và đánh giá những di sản của vị cố Thủ tướng, người đã để lại nhiều dấu ấn trong giai đoạn nhiều biến động của môi trường an ninh khu vực và quốc tế của đầu thế kỷ 21. Ông Shinzo Abe tái đắc cử Thủ tướng Nhật Bản vào cuối năm 2012 và bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai của mình sau một năm ngắn ngủi ở nhiệm kỳ đầu tiên (09/2006-09/2007) (Fackler, 2012). Vào năm 2013, hai tháng sau khi dẫn dắt Đảng Dân Chủ Tự do của Nhật Bản (LDP) chiến thắng để quay lại với cương vị Thủ tướng, ông Shinzo Abe đã tuyên bố “Nhật Bản đang quay trở lại” (Abe & Tepperman, 2013, tr.

Trong các nhiệm kỳ tiếp theo này, ông không chỉ muốn kiềm hãm sự đi xuống của nền kinh tế Nhật Bản mà còn muốn ngăn chặn sự suy thoái trong vai trò địa chính trị của nước này ở khu vực và quốc tế, đem quốc gia của ông quay lại sức mạnh như trước kia. Dưới thời ông Abe, môi trường an ninh bên ngoài xung quanh Nhật Bản có nhiều thay đổi. Khu vực châu Á – Thái Bình Dương chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc bên cạnh những động thái mở rộng hoạt động quân sự và chi tiêu quân sự không 1 Tên của người Nhật với họ sẽ đứng trước, tên sẽ đứng sau và tên Thủ tướng 安倍 晋三 được phiên âm theo hệ Hepburn là Abe Shinzō. Tuy nhiên, trong bài luận văn tác giả sử dụng nhiều nguồn tài liệu bằng tiếng Anh nên tác giả sẽ viết tên cố Thủ tướng theo thứ tự là Shinzo Abe xuyên suốt trong bài hoặc ngắn ngọn là Thủ tướng Abe theo họ của ông.

Bên cạnh đó, những rủi ro an ninh tại châu Á không thể không kể đến chương trình tên lửa và hạt nhân của Triều Tiên có nhiều diễn biến phức tạp. Ngoài ra, những thay đổi trong cam kết của liên minh truyền thống Mỹ-Nhật, mối quan hệ được xem là hòn đá tảng cho an ninh của Nhật Bản, đặc biệt rõ rệt dưới thời Tổng thống Donald Trump, đã ảnh hưởng đến chiến lược an ninh quốc phòng của Nhật Bản. Những điều này có thể xem là động lực chính khiến cho Nhật Bản dưới thời ông Abe điều chỉnh chính sách an ninh nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia của mình. Xét ở khía cạnh kinh tế, chính quyền ông Abe được xem là đã gặt hái được một số kết quả thông qua các chiến lược Abenomics của mình.

Xét về mặt an ninh, những thay đổi trong chính sách của Nhật Bản đã gặp những phản ứng trái chiều. Thủ tướng Shinzo Abe bị chỉ trích vì xa rời những nguyên tắc truyền thống của chính sách an ninh Nhật Bản vốn dĩ gắn với những điều khoản hoà bình thời hậu chiến. Những cải cách của chính quyền ông Abe có thể nhắc đến là việc tăng chi tiêu quốc phòng trong các năm, giới thiệu Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC) và Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) bên cạnh việc nới lỏng các hạn chế về xuất khẩu vũ khí và việc diễn giải lại Điều 9 của Hiến pháp. Những thay đổi này dẫn đến những quan điểm cho rằng Thủ tướng Shinzo Abe muốn quân phiệt hoá Nhật Bản trở lại.

Nhưng ở chiều ngược lại, đối với nhiều nhà quan sát thì những phát triển này đã tạo nên những bước tiến đáng kể trong chính sách an ninh của Nhật Bản. Một trong những điểm đáng chú ý trong chính sách Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe là sự tăng cường hợp tác an ninh với khu vực Đông Nam Á, khu vực vốn dĩ gắn trong mối quan hệ với nước này về mặt kinh tế. Trước thời ông Abe, ASEAN đã có mối quan hệ hữu nghị tốt đẹp với Nhật Bản và đến năm 2013 hai bên đánh dấu kỷ niệm 40 năm mối quan hệ đối thoại ASEAN-Nhật Bản (ASEAN, 2013). Dưới thời ông Abe, mối quan hệ đối tác chiến lược giữa Nhật Bản và các quốc gia Đông Nam Á tiếp tục được đào sâu trong những năm tiếp theo cho đến tháng 08 năm 2020 khi ông chính thức từ nhiệm vì vấn đề sức khoẻ (Enjoji & Griffiths, 2020).

Trong hai năm đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, Thủ tướng Shinzo Abe cùng Bộ trưởng Ngoại giao Fumio Kishida đã viếng thăm tất cả mười nước thành viên và nhấn mạnh sự quan tâm đến ASEAN. Ngoài ra, trong Sách Xanh Ngoại giao và Sách trắng Quốc phòng Nhật Bản qua các năm, khu vực Đông Nam Á cũng 3 được nhắc đến xuyên suốt và nhấn mạnh hướng tới đẩy mạnh mối quan hệ an ninh với nước này dưới nhiều hình thức hợp tác đa dạng. Về mặt lý thuyết, những người theo chủ nghĩa hiện thực có thể biện luận rằng Nhật Bản đang bị thách thức bởi sự trỗi dậy mạnh mẽ hơn của Trung Quốc. Bên cạnh đó, việc Nhật Bản nhận ra những thay đổi của Mỹ đối với những cam kết và đóng góp trong mối quan hệ liên minh Mỹ-Nhật khiến cho nước này quan ngại về tình hình quốc phòng – an ninh quốc gia.

Ở một mặt, môi trường an ninh bên ngoài bất ổn với những mối đe doạ tiềm tàng từ nhiều phía là động cơ chiến lược cho những động thái cân bằng bên ngoài của Nhật Bản. Mặt khác, chính phủ Nhật Bản cũng phải hết sức cẩn trọng và cân nhắc cho những thay đổi nhằm cân bằng bên trong nội bộ vốn dĩ phức tạp của quốc gia, nơi chứng kiến sự chia rẽ đảng phái và những phản ứng mạnh mẽ của dân chúng đối với những thay đổi của chính sách. Những người theo chủ nghĩa tự do có thể lý giải rằng Nhật Bản đang tìm cách đối đầu những thách thức an ninh thông qua các khuôn khổ đa phương, hợp tác đôi bên cùng có lợi. Trong đó, nước này đang muốn mở rộng và đa dạng hoá quan hệ với các nước khác trong khu vực và quốc tế.

Trong khi đó, những người theo chủ nghĩa kiến tạo có thể thấy những triển vọng mới về thể chế hợp tác khu vực dựa trên các bản sắc, niềm tin và các giá trị dân chủ của Nhật Bản. Khi quan sát tổng thể, có thể nhận định rằng không có một lý thuyết nào có thể giải thích một cách trọn vẹn mối quan hệ chiến lược giữa Nhật Bản và các quốc gia Đông Nam Á dưới thời ông Abe. Khu vực này là một trong những chủ thể được quan tâm đẩy mạnh hợp tác dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe và là thành tố không kém phần quan trọng trong trụ cột thứ ba của chính sách an ninh Nhật Bản. Xét về khía cạnh hợp tác an ninh, Nhật Bản dường như đã chọn cách tiếp cận của chủ nghĩa hiện thực phòng thủ.

Nước này cho thấy việc tăng cường hợp tác quốc tế trong số đó là với khu vực Đông Nam Á nhằm hướng tới việc tối đa hoá an ninh quốc gia. Chính vì thế, luận văn áp dụng góc nhìn của chủ nghĩa hiện thực phòng thủ để lý giải cho toàn bộ quá trình hoạch định và triển khai chính sách an ninh của Nhật Bản đối vối Đông Nam Á dưới thời của Thủ tướng Shinzo Abe. 4 Vậy cụ thể điều gì làm nền tảng để giải thích cho những thay đổi trong chính sách an ninh của Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe (giai đoạn 2012-2020) đối với khu vực Đông Nam Á trên cơ sở lý thuyết thông qua các tài liệu chiến lược cũng như thông qua quá trình triển khai chính sách trên thực tế? Chính quyền ông Abe đã thực sự gặt hái những thành tựu gì trong việc triển khai chính sách an ninh của của Nhật Bản tại khu vực Đông Nam Á? Và liệu rằng, những sự thay đổi lớn của chính sách an ninh của nước này dưới thời ông Abe trong đó đẩy mạnh hợp tác với khu vực Đông Nam Á có phải chỉ để duy trì và thúc đẩy tích cực cho hoà bình khu vực và quốc tế hay có một hàm ý nào đó khác? 1. Lý do chọn đề tài Nhật Bản đã xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với các nước Đông Nam Á và đã từng bước nâng tầm mối quan hệ với các quốc gia này lên thành những Đối tác Chiến lược.

Dưới nhiệm kỳ của Thủ tướng Shinzo Abe (2012-2020), mối quan hệ giữa hai bên gặt hái thêm rất nhiều thành tựu, đặc biệt trong lĩnh vực hợp tác kinh tế và an ninh. Sau gần một thập kỷ với vai trò Thủ tướng, ông Abe đã tạo ra những di sản giá trị trong nhiều lĩnh vực hợp tác nhưng có thể nói nổi bật nhất là chương trình kinh tế “Abenomics” đem lại một số kết quả. Bên cạnh đó, những điều chỉnh đáng chú ý trong Điều 9 của Hiến pháp đã giúp cho Nhật Bản có thể dễ dàng triển khai những kế hoạch hành động của chính sách an ninh và thích ứng với những điều kiện quan hệ quốc tế có nhiều biến động. Trong Sách Xanh Ngoại giao Nhật Bản, chính quyền ông Abe đã dành sự quan tâm nhiều hơn cho khu vực Đông Nam Á với những chính sách và hành động hết sức cụ thể.

Khu vực này thậm chí đứng ở vị trí số 2 về mặt ưu tiên chỉ sau Mỹ, liên minh truyền thống của Nhật Bản (MOFA, 2021, tr. Đây là lý do chính khiến tác giả chọn đề tài nghiên cứu này. Chính sách đối ngoại của Nhật Bản thời Thủ tướng Shinzo Abe nhận được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều học giả trên thế giới. Trong đó, nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Nhật Bản đối với riêng Đông Nam Á không phải là mới nhưng chưa nhiều theo sự hiểu biết của tác giả.

Một số nghiên cứu được tìm thấy bàn về chính sách của Thủ tướng Shinzo Abe đến năm 2017-2018 hoặc đánh giá bao quát chính sách đối ngoại và chưa đi sâu cụ thể về khía cạnh an ninh.