Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chƣơng này nêu khái quát các kết quả nghiên cứu của các công trình bằng tiếng Việt và tiếng nƣớc ngoài có liên quan trực tiếp và gián tiếp đến đề tài luận án. Chương 2: Những nhân tố chủ yếu tác động tới quan hệ Việt Nam – Israel từ 1993 đến 2016. Nội dung chính của chƣơng nói về các nhân tố chủ quan, khách quan tác động tới mối quan hệ hai nƣớc trong giai đoạn từ năm 1993 đến năm 2016. Chương 3: Thực trạng quan hệ Việt Nam – Israel từ 1993 đến 2016 Chƣơng 3 làm rõ thực trạng các hoạt động hợp tác giữa Việt Nam và Israel trong các lĩnh vực chính trị - ngoại giao, an ninh quốc phòng, thƣơng mại đầu tƣ, công nghệ cao, giáo dục đào tạo và các lĩnh vực khác.
Chương 4: Đánh giá tác động quan hệ Việt Nam – Israel và triển vọng Trong chƣơng 4, tác giả luận án đƣa ra một số nhận xét về mối quan hệ giữa Việt Nam và Israel, tác động của mối quan hệ này đến từng nƣớc và tới khu vực, quốc tế. Đồng thời, luận án cũng chỉ ra triển vọng của quan hệ Việt Nam – Israel trong thời gian tới. Dựa trên các cơ sở đó, tác giả luận án đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Israel trong thời gian tới. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.
Các công trình nghiên cứu bằng tiếng Việt 1.1 Các công trình nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, đất nước, con người Israel Tính cho đến nay, ở Việt Nam mới chỉ có một số ít cuốn sách đƣợc dịch từ tiếng nƣớc ngoài sang tiếng Việt trực tiếp viết về Israel. Cuốn sách đầu tiên phải kể tới vì tính khoa học và giá trị lịch sử của nó là cuốn hồi ký Tiểu sử David Ben - Gurion - Lịch sử hình thành nhà nước Israel [5], do tác giả Micheal Bar - Zohal tổng hợp. Cuốn sách kể về cuộc đời của David Ben Gurion từ khi còn là cậu bé ốm yếu đƣợc sinh ra và nuôi dƣỡng trong một gia đình sùng đạo với một ông bố luôn dành tâm huyết cho tình yêu Ziôn và vùng đất Israel, đến khi từ giã cuộc đời trong niềm tiếc thƣơng vô hạn của Israel với bao nhiêu cống hiến của ông với đất nƣớc, con ngƣời, nhà nƣớc Israel trên từng chặng đƣờng đời. Ben - Gurion đã biến ƣớc mơ từ ngàn đời của dân tộc Israel thành hiện thực, xóa bỏ cuộc sống lƣu vong của hàng vạn ngƣời Do Thái trên khắp thế giới và mang họ đến Israel trong những cuộc giải thoát ngoạn mục.
Cuối cùng, ông đã góp phần hết sức to lớn đƣa đất nƣớc Israel bị cô lập giữa thế giới Arab trở thành một cƣờng quốc quân sự và khoa học kỹ thuật. Các thành tựu sáng chói và cả những quyết định sai lầm đằng sau những nỗi thống khổ và hy vọng, giấc mơ thầm kín của Ben - Gurion – vị lãnh tụ lập quốc vĩ đại của dân tộc Israel, tất cả đều đƣợc tác giả vén lên bức màn bí mật trong cuốn sách này. Thông qua cuộc đời của một vị lãnh tụ, ngƣời đọc hình dung ra đƣợc phần nào những bƣớc hình thành nhà nƣớc Israel, sức mạnh tinh thần của nhân dân Israel. Cuốn sách thứ hai là cuốn Quốc gia khởi nghiệp [80] do tác giả Dan Senor và Saul Singer viết đƣợc dịch giả Trí Vƣơng dịch.
Khi Nhà xuất bản Thế giới, công ty sách Alphabooks và Đại sứ Quán Israel tại Hà Nội ra mắt cuốn 8 z sách, ngay lập tức một hiện tƣợng Israel nổi lên tại Việt Nam. Quốc gia khởi nghiệp là câu chuyện viết về sự phát triển thần kỳ của nền kinh tế Israel từ khi lập quốc cho đến khi trở thành quốc gia có nền công nghệ hàng đầu thế giới. Cuốn sách này có thể trả lời cho những thắc mắc làm thế nào một đất nƣớc nhỏ bé lại có thể tồn tại giữa sự thù địch của các quốc gia lân cận, đối phó với những cuộc chiến giữ vững bờ cõi mà vẫn tạo ra sự sáng tạo vƣợt bậc trong các lĩnh vực công nghệ, quân sự và dân sự. Cuốn sách thứ ba là cuốn Trí tuệ Do Thái [47] của tác giả Eran Katz.
Cuốn sách thông qua câu chuyện về một thanh niên để giải thích yếu tố chất xám và trí tuệ trong con ngƣời Do Thái. Trong khi đó cuốn sách thứ tƣ, Vô cùng tàn nhẫn, vô cùng yêu thương [46] là chấp bút của một bà mẹ Do Thái, có ảnh hƣởng bởi tƣ tƣởng giáo dục phƣơng Đông (khi sinh sống gần 20 năm tại Trung Quốc) và cả ảnh hƣởng của giáo dục Do Thái (khi cùng các con về sống tại Israel). Nội dung xuyên suốt của cuốn sách là những so sánh lối giáo dục theo cách ngƣời Trung Quốc làm (có thể hiểu rộng ra là lối giáo dục phƣơng Đông, trong đó có Việt Nam) và lối giáo dục của dân tộc Do Thái. Từng nội dung đều giúp ta trả lời những thắc mắc về một dân tộc sản sinh ra không biết bao những con ngƣời có trí tuệ hàng đầu thế giới.
Cuốn sách Đối thoại giữa các nền văn hóa – Israel [40] đƣợc Trịnh Huy Hóa biên dịch và xuất bản năm 2002 đƣợc dùng nhƣ một cuốn sách nghiên cứu, để tra cứu những kiến thức tổng quát về Israel. Cuốn sách giúp độc giả tìm hiểu về Israel theo cấu trúc, từ điều kiện tự nhiên, nguồn gốc dân tộc, lịch sử và nền kinh tế cho đến ngôn ngữ, tôn giáo, lễ hội, phong tục, lối sống. Từ những kiến thức cơ bản và nền tảng mà cuốn sách cung cấp, tác giả luận án sẽ dễ dàng hơn để có sự so sánh và đối chứng các điều kiện tự nhiên – xã hội, kinh tế của Việt Nam với Israel. 9 z Ngoài ra, cuốn Người Do Thái và thế giới tiền bạc [1] đƣợc Nhà xuất bản Công an nhân dân lựa chọn ấn hành là một nghiên cứu vô cùng có ý nghĩa cho những ngƣời muốn tìm hiểu về đất nƣớc Israel và con ngƣời Do Thái.
Cuốn sách là một công trình nghiên cứu của tác giả Jacques Attali đƣợc Nhà Xuất bản Fayard (Pháp) ấn hành năm 2002. Có thể nói, đây là cuốn sách đầu tiên đề cập nhiều vấn đề lịch sử kinh tế của ngƣời Do Thái một cách công phu với một chiều dài lịch sử. Cuốn sách đã làm sống lại những sự kiện lớn nhất về lịch sử chính trị, tôn giáo, kinh tế và văn hoá suốt mấy ngàn năm qua của ngƣời Do Thái. Sách đƣợc chia ra làm 5 phần dựa trên cách chia của cuốn Ngũ Kinh ứng với lịch sử của dân tộc Do Thái.
Phần thứ nhất viết về sự hình thành dân tộc Do Thái với những luật lệ và quan hệ của họ với thế giới và đồng tiền. Bắt đầu là về sự lƣu vong của ngƣời Do Thái. Phần thứ hai viết về một ngàn năm lƣu vong của ngƣời Do Thái ở đế chế La Mã cho tới khi ra đi đến miền đất hứa châu Âu của Cơ Đốc giáo. Phần thứ ba viết về thời gian cơ cực của ngƣời Do Thái giữa nanh vuốt của các ông hoàng, lãnh chúa châu Âu, Tây Ban Nha, Hà Lan, Brazil, Ấn Độ, Bồ Đào Nha, sau năm 1000 cho tới cuộc cách mạng tƣ sản ở Mỹ.
Ở phần này giải thích tại sao dân tộc Do Thái lại có thể sống sót đƣợc. Phần thứ tƣ viết về giai đoạn nền kinh tế và dân số ngƣời Do Thái tăng trƣởng mạnh, nhƣng sau đó là những cuộc tàn sát đẫm máu để rồi cuối cùng họ cũng đến đƣợc miền đất hứa. Một số ngƣời sống sót trở về với Nhà nƣớc mới (Israel), đất nƣớc đã qua tay rất nhiều quốc gia khác nhau và từ đó không bao giờ từ bỏ nữa. Phần thứ năm viết về thời kỳ bất ổn định, các quốc gia ở Trung Cận Đông không thừa nhận lẫn nhau sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai.
Sự không thừa nhận này có ảnh hƣởng sâu sắc tới hoà bình trên thế giới. Đây là tài liệu giúp tác giả luận án có những kiến thức và phân tích sâu sắc, trả lời cho một số câu hỏi liên quan tới vị trí địa chính trị của Israel trên bản đồ thế giới trƣớc đây và hiện nay, tới sự xung đột chƣa có dấu hiệu chấm dứt giữa Israel và 10 z các quốc gia Trung Đông cũng nhƣ phần nào lí giải về những thành tựu trong kinh tế và khoa học của ngƣời Do Thái từ xƣa tới nay. Cuốn sách ra đời gần đây nhất về Israel là cuốn Câu chuyện Do Thái 1, lịch sử thăng trầm của một dân tộc [93] của tác giả Đặng Hoàng Xa, do Nhà xuất bản Hồng Đức xuất bản năm 2015. Đây là một trong số rất ít những cuốn sách về Israel do ngƣời Việt viết.
Với một cuốn khảo cứu hơn 300 trang, tác giả Đặng Hoàng Xa đã vẽ nên một bức tranh lịch sử sống động trải dài 4.000 năm đầy bi thƣơng, nhƣng cũng đầy quả cảm của dân tộc Do Thái. Với óc quan sát tinh tế, cộng với tƣ duy logic của ngƣời làm khoa học, tác giả đã đƣa ra cách nhìn đa chiều về các yếu tố tôn giáo, văn hóa, kinh tế, chính trị, lịch sử và có những lý giải khá thuyết phục về câu chuyện thành công của ngƣời Do Thái, cũng nhƣ quá trình hình thành và xây dựng đất nƣớc của Nhà nƣớc Israel hiện đại ngày nay. Đặc biệt, với chƣơng “Chính sách phát triển kinh tế” có các phân tích về giai đoạn những năm 1980 - giai đoạn khó khăn của nhà nƣớc Israel hiện đại với mức lạm phát lớn. Nhƣng rồi Israel với các giai đoạn ổn định kinh tế, giai đoạn cải cách đã vƣợt qua, và giành nhiều vòng nguyệt quế về tăng trƣởng.
Chƣơng sách đã giúp ngƣời đọc có cái nhìn rõ ràng hơn về nền kinh tế Israel và chính sách phát triển kinh tế của quốc gia này. Tiếp sau thành công của cuốn 1, cuốn Câu chuyện Do Thái 2 - văn hóa, truyền thống và con người [92] đã đƣợc Nhà xuất bản Lao động ra mắt năm 2016. Nếu ở Câu chuyện Do Thái 1, tác giả luận án có hiểu biết tổng quan về các vấn đề mang tính lịch sử, chính trị, tôn giáo thì ở cuốn 2, là tri thức sâu hơn về các khía cạnh đời sống của dân tộc Do Thái. Trong cuốn sách Tâm Thức Israel [28] của tác giả Alon Gratch, những câu chuyện đƣợc kể là những câu chuyện thƣờng nhật nhƣng liên quan tới những vấn đề lớn hơn của ngƣời Do Thái ở cả Israel và cộng đồng ngƣời Do Thái nói chung: Bữa ăn hằng ngày, mạng sống và tự do.