Luận án Tiến sĩ về Quan hệ Singapore - Trung Quốc từ 1990 đến 2010

Phân tích và đánh giá quan hệ Singapore - Trung Quốc giai đoạn 1990-2010, khám phá những biến chuyển quan trọng trong hợp tác và phát triển.

• Tác giả: Tôn Nữ Hải Yến
• Người hướng dẫn: Trần Khánh
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
• Đề tài: Quan hệ Singapore - Trung Quốc từ 1990 đến 2010
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu ở Singapore
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ SINGAPORE - TRUNG QUỐC TỪ NĂM 1990 ĐẾN NĂM 2010
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN HỆ SINGAPORE - TRUNG QUỐC TRONG CÁC LĨNH VỰC TỪ NĂM 1990 ĐẾN NĂM 2010
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ QUAN HỆ SINGAPORE - TRUNG QUỐC TỪ NĂM 1990 ĐẾN NĂM 2010
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ Singapore Trung Quốc giai đoạn 1990 2010

Giai đoạn từ năm 1990 đến 2010 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quan hệ giữa Singapore và Trung Quốc. Hai nước đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức vào năm 1990, mở ra một kỷ nguyên mới trong hợp tác chính trị, kinh tế và văn hóa. Singapore, với vị trí địa lý chiến lược và nền kinh tế phát triển, đã trở thành một đối tác quan trọng của Trung Quốc trong khu vực Đông Nam Á. Sự tương đồng về văn hóa và ngôn ngữ giữa hai nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển mối quan hệ này.

1.1. Bối cảnh lịch sử và chính trị của quan hệ

Trước năm 1990, quan hệ giữa Singapore và Trung Quốc chủ yếu bị ảnh hưởng bởi các yếu tố lịch sử và chính trị. Sự hiện diện của cộng đồng người Hoa tại Singapore đã tạo ra những mối liên hệ văn hóa sâu sắc. Tuy nhiên, sự nghi ngờ từ các nước láng giềng về vai trò của Singapore trong khu vực đã khiến mối quan hệ này trở nên phức tạp.

1.2. Tầm quan trọng của việc thiết lập quan hệ ngoại giao

Việc thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1990 không chỉ là một bước tiến quan trọng trong chính sách đối ngoại của Singapore mà còn mở ra cơ hội hợp tác kinh tế và an ninh. Điều này đã giúp Singapore tận dụng được lợi thế từ sự trỗi dậy của Trung Quốc, đồng thời củng cố vị thế của mình trong khu vực.

II. Những thách thức trong quan hệ Singapore Trung Quốc giai đoạn 1990 2010

Mặc dù quan hệ giữa Singapore và Trung Quốc đã có nhiều tiến triển, nhưng cũng không thiếu những thách thức. Các vấn đề như sự cạnh tranh kinh tế, khác biệt trong chính sách đối ngoại và những lo ngại về an ninh khu vực đã tạo ra những rào cản nhất định. Sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc đôi khi khiến Singapore cảm thấy lo ngại về sự ảnh hưởng của Bắc Kinh trong khu vực Đông Nam Á.

2.1. Cạnh tranh kinh tế và thương mại

Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế Trung Quốc đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt cho Singapore. Mặc dù Singapore vẫn giữ được vị thế là trung tâm tài chính hàng đầu, nhưng áp lực từ các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng gia tăng, đòi hỏi Singapore phải có những chiến lược mới để duy trì lợi thế cạnh tranh.

2.2. Khác biệt trong chính sách đối ngoại

Singapore và Trung Quốc có những khác biệt rõ rệt trong chính sách đối ngoại, đặc biệt là trong các vấn đề liên quan đến an ninh khu vực. Singapore thường ủng hộ các giải pháp đa phương, trong khi Trung Quốc lại có xu hướng theo đuổi các chính sách đơn phương, điều này đôi khi gây ra những căng thẳng trong quan hệ.

III. Phương pháp hợp tác chính trong quan hệ Singapore Trung Quốc

Trong giai đoạn 1990-2010, Singapore và Trung Quốc đã áp dụng nhiều phương pháp hợp tác khác nhau để phát triển mối quan hệ. Các lĩnh vực hợp tác chính bao gồm thương mại, đầu tư, giáo dục và an ninh. Sự hợp tác này không chỉ mang lại lợi ích cho cả hai bên mà còn góp phần ổn định tình hình khu vực Đông Nam Á.

3.1. Hợp tác kinh tế và thương mại

Singapore đã trở thành một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc. Các hiệp định thương mại tự do và các dự án đầu tư chung đã giúp tăng cường mối quan hệ kinh tế giữa hai nước. Kim ngạch thương mại giữa Singapore và Trung Quốc đã tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn này.

3.2. Hợp tác trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo

Singapore đã cung cấp nhiều chương trình học bổng và đào tạo cho sinh viên Trung Quốc. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn tạo ra những mối liên kết văn hóa sâu sắc giữa hai nước.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn từ quan hệ Singapore Trung Quốc

Kết quả của mối quan hệ giữa Singapore và Trung Quốc trong giai đoạn 1990-2010 đã mang lại nhiều bài học quý giá cho các quốc gia khác trong khu vực. Sự hợp tác chặt chẽ giữa hai nước đã giúp cả hai bên phát triển kinh tế và củng cố an ninh khu vực. Những kinh nghiệm này có thể được áp dụng cho các mối quan hệ quốc tế khác, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

4.1. Bài học từ sự hợp tác kinh tế

Mối quan hệ kinh tế giữa Singapore và Trung Quốc đã cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng các hiệp định thương mại tự do. Các quốc gia khác có thể học hỏi từ mô hình này để phát triển quan hệ thương mại của mình.

4.2. Tác động đến an ninh khu vực

Sự hợp tác trong lĩnh vực an ninh giữa Singapore và Trung Quốc đã góp phần ổn định tình hình khu vực Đông Nam Á. Các quốc gia trong khu vực cần chú trọng đến việc xây dựng các cơ chế hợp tác an ninh để đối phó với các thách thức chung.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quan hệ Singapore Trung Quốc

Quan hệ giữa Singapore và Trung Quốc trong giai đoạn 1990-2010 đã trải qua nhiều thăng trầm, nhưng nhìn chung, mối quan hệ này đã mang lại nhiều lợi ích cho cả hai bên. Trong tương lai, việc duy trì và phát triển mối quan hệ này sẽ cần đến sự linh hoạt và sáng tạo trong chính sách đối ngoại của cả hai nước.

5.1. Triển vọng hợp tác trong tương lai

Với sự phát triển không ngừng của nền kinh tế Trung Quốc, Singapore cần phải tìm ra những cách thức mới để hợp tác hiệu quả hơn. Các lĩnh vực như công nghệ cao và đổi mới sáng tạo có thể là những hướng đi tiềm năng.

5.2. Thách thức trong bối cảnh toàn cầu hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, Singapore và Trung Quốc sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức mới. Việc duy trì sự cân bằng trong quan hệ sẽ là một nhiệm vụ quan trọng để đảm bảo lợi ích của cả hai bên.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu quan hệ quốc tế thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh chứng kiến sự chuyển dịch sâu sắc từ trật tự lưỡng cực Yalta sang cấu trúc đa cực, nơi sức mạnh tổng hợp quốc gia được định hình trọng tâm bởi năng lực kinh tế, khoa học - công nghệ và mức độ hội nhập toàn cầu. Trong bối cảnh đó, luận án tiến sĩ khoa học lịch sử chuyên ngành Lịch sử thế giới (mã số: 62.11) của nghiên cứu sinh Tôn Nữ Hải Yến với đề tài "Quan hệ Singapore - Trung Quốc từ 1990 đến 2010" do GS.TS. Trần Khánh và PGS.TS. Phạm Ngọc Tân hướng dẫn tại Trường Đại học Vinh (2016), là công trình tiên phong tiếp cận toàn diện mối quan hệ bất đối xứng giữa một đảo quốc nhỏ bé nhưng phát triển cao độ với một đại cường quốc đang trỗi dậy mạnh mẽ tại Đông Á.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        BỐI CẢNH QUAN HỆ BẤT ĐỐI XỨNG                              |
|                                                                                   |
|  [Cộng hòa Singapore]                         [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa]       |
|  - Quốc đảo nhỏ, nghèo tài nguyên             - Cường quốc lục địa đang trỗi dậy  |
|  - Trình độ công nghệ, tài chính cao          - "Công xưởng thế giới", nhân công rẻ|
|  - 3/4 dân số là người gốc Hoa                - Thị trường nội địa khổng lồ       |
|  - Ngoại giao thực dụng, cân bằng nước lớn    - Mở rộng ảnh hưởng xuống Đông Nam Á|
+-----------------------------------------+-----------------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                   CƠ CHẾ TƯƠNG TÁC SONG PHƯƠNG (1990 - 2010)                      |
|                                                                                   |
|    Chính trị - An ninh             Kinh tế - Đầu tư              Văn hóa - Xã hội  |
|  - Đối thoại cấp cao & JCBC      - CSFTA, KCN Tô Châu (SIP)    - Mạng lưới Hoa kiều|
|  - Cân bằng Mỹ - Trung           - Vốn & Quản trị Singapore    - Đào tạo cán bộ TQ |
|  - Giải tỏa định kiến ASEAN      - Thị trường & Nhân lực TQ    - Giao lưu tri thức |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được luận án nhận diện là: các công trình trước đây tại Việt Nam và quốc tế chủ yếu tiếp cận đơn lẻ từng khía cạnh kinh tế thương mại thuần túy hoặc chính sách đối ngoại khái quát, thiếu vắng một công trình hệ thống hóa toàn diện quá trình tương tác đa tầng (chính trị, ngoại giao, an ninh - quốc phòng, đầu tư, thương mại, khoa học - kỹ thuật, văn hóa, giáo dục và xuất khẩu lao động) trong trọn vẹn 20 năm đầu thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức (03/10/1990 - 16/11/2010). Các câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết trọng tâm bao gồm:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Những nhân tố quốc tế, khu vực, địa - kinh tế, địa - văn hóa và nhân tố lãnh đạo cá nhân nào đóng vai trò quyết định sự biến chuyển trong quan hệ Singapore - Trung Quốc giai đoạn 1990 - 2010?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng hợp tác song phương trên các trụ cột chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa - xã hội diễn ra với cơ chế và quy mô như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Bản chất, đặc điểm nổi bật và tác động đa chiều của cặp quan hệ bất đối xứng này đối với bản thân hai nước, khối ASEAN và Việt Nam là gì?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Tính thực dụng ngoại giao và nhu cầu bổ trợ kinh tế vượt trội hơn các xung đột về ý thức hệ và bất đồng an ninh chiến lược.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Nhân tố người Hoa vừa đóng vai trò chất xúc tác kết nối mạng lưới kinh tế vừa là lực cản tâm lý nhạy cảm buộc Singapore phải duy trì thế cân bằng quyền lực linh hoạt.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp thuyết hiện thực mới (Neorealism), thuyết thể chế tự do (Neoliberal Institutionalism) và thuyết địa - kinh tế (Geo-economics). Phạm vi nghiên cứu bao quát 20 năm lịch sử song phương với hệ thống dữ liệu kinh tế vĩ mô chuẩn xác: dự trữ ngoại tệ Singapore đạt 201 tỷ SGD năm 2006 (nằm trong top 5 thế giới), GDP bình quân đầu người đạt 44.666 SGD năm 2005, cùng chuỗi dữ liệu FDI và thương mại hai chiều từ các cơ quan thống kê chính thức của hai chính phủ.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu được phân tích đa chiều qua 4 nhóm tài liệu chính yếu:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU                              |
|                                                                                   |
|  [Học giả Việt Nam]             [Học giả Singapore]       [Học giả Trung Quốc]     |
|  - Trần Độ (2001)               - Saw Swee-Hock &         - Mã Dũng (1995)        |
|  - Dương Văn Quảng (2007)         John Wong (2012, 2014)  - Hầu Tùng Lĩnh (2000)  |
|  - Trần Khánh (1993, 2003)      - Henry Wai-Chung (1999)  - Trương Vân Lĩnh (2006)|
|  - Đỗ Ngọc Toàn (2009)          - Evelyn Goh (2004, 2005) - Nhiếp Đức Ninh (2006) |
|  ==> Nêu vấn đề, đơn lẻ         ==> Tập trung đầu tư      ==> Nhấn mạnh cơ hội    |
|                                                                                   |
|                         [Học giả Quốc tế khác]                                    |
|                         - See Seng Tan (Nhật Bản, 2010)                           |
|                         - Robyn Klingler-Vidra (Anh, 2012)                        |
|                         - Kuik Cheng-Chwee (Malaysia, 2008)                       |
|                         ==> Đánh giá đối sách cân bằng                            |
+-----------------------------------------+-----------------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               KHOẢNG TRỐNG HỌC THUẬT ĐƯỢC LUẬN ÁN KHỎA LẤP                        |
|  - Tích hợp liên ngành: Lịch sử - Chính trị quốc tế - Địa văn hóa tộc người.      |
|  - Khảo cứu dòng FDI 2 chiều (phân tích FDI Trung Quốc vào Singapore trước 2000).  |
|  - Định vị vai trò cá nhân Lý Quang Diệu và cơ chế hợp tác liên địa phương.      |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

• Nhóm nghiên cứu tại Việt Nam: Tác giả Trần Độ (2001) trong công trình “Quan hệ kinh tế Trung Quốc - Singapore từ sau khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với nhau (1990 - 2000)” khẳng định: "Quan hệ kinh tế Trung Quốc - Singapore đã có quy mô tương đối khá, đạt thành tựu to lớn, tiềm lực hợp tác kinh tế Trung Quốc - Singapore vẫn còn rất nhiều, cần có cơ chế và biện pháp phù hợp để khai thác và phát huy". PGS.TS. Dương Văn Quảng (2007) trong “Singapore, đặc thù và giải pháp” phân tích các giải pháp vượt qua nghịch lý diện tích nhỏ và vấn đề Đài Loan nhưng dừng lại ở mốc 2005. Các công trình của Trần Khánh (1993, 2003), Châu Thị Hải (1998), Đỗ Ngọc Toàn (2009) phân tích vị thế kinh tế của người Hoa nhưng chưa đặt trong tiến trình lịch sử ngoại giao toàn diện.
• Nhóm nghiên cứu tại Singapore: Giáo sư John Wong và Lye Liang Fook (2012) trong công trình “20 Years of China - Singapore Diplomatic Relations: An Assessment” chỉ ra cấu trúc ngoại giao đa tầng: "Quan hệ song phương Singapore - Trung Quốc được thể hiện ở nhiều cấp độ khác nhau, từ quan hệ giữa chính phủ với chính phủ, quan hệ giữa các nhà lãnh đạo cấp cao và quan hệ ngoại giao nhân dân". Các nghiên cứu của Henry Wai-Chung Yeung (1999), Saw Swee-Hock (2014), Evelyn Goh (2004) làm rõ chiến lược tương tác sâu (deep engagement) và các dự án trọng điểm như Khu Công nghiệp Tô Châu (Suzhou Industrial Park - SIP).
• Nhóm nghiên cứu tại Trung Quốc: Tác giả Mã Dũng (1995) phân tích tư tưởng của Lý Quang Diệu; Hầu Tùng Lĩnh (2000), Trương Vân Lĩnh (2006), Nhiếp Đức Ninh (2006), Dương Hoằng Ân (2007), Vương Cần (2004, 2007, 2008) phân tích sự dịch chuyển dòng vốn đầu tư từ vùng duyên hải Đông Nam lên vùng Đông Bắc và miền Tây Trung Quốc.
• Tranh luận học thuật quốc tế: Tồn tại hai luồng quan điểm đối lập sâu sắc. Luồng quan điểm thứ nhất coi quan hệ Singapore - Trung Quốc thuần túy bị thúc đẩy bởi động lực thị trường và lợi nhuận kinh tế (Shee Poon Kim, 2005). Luồng quan điểm thứ hai khẳng định các biến số cấu trúc an ninh, bản sắc văn hóa tộc người và chiến lược cân bằng nước lớn mới là yếu tố quyết định (Bolt, 1996; See Seng Tan, 2010). See Seng Tan nhận định: "Quan hệ Singapore và Trung Quốc mật thiết, hiệu quả về kinh tế, song ngược lại, cân bằng, mềm dẻo và có xu hướng đối phó về chính trị và quân sự". Tác giả Robyn Klingler-Vidra (2012) nhấn mạnh đảo quốc này khéo léo dùng lá chắn an ninh Mỹ để ngăn ngừa rủi ro (hedging) trước tham vọng bành trướng của Bắc Kinh tại Biển Đông.

Luận án định vị vị trí học thuật bằng việc vượt lên các mô tả phân mảnh, thiết lập một khung phân tích lịch sử ngoại giao kết hợp quan hệ quốc tế, làm rõ tính hai mặt của nhân tố người Hoa và vai trò chủ động kiến tạo của đảo quốc nhỏ đối với đại cường quốc.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào việc kiểm chứng và phát triển các lý thuyết quan hệ quốc tế đương đại:

• Mở rộng Thuyết Ngoại giao Nước nhỏ (Small State Foreign Policy Theory): Thách thức quan điểm truyền thống của Kenneth Waltz vốn cho rằng các nước nhỏ hoàn toàn thụ động trước sự phân bổ quyền lực của hệ thống quốc tế. Luận án chứng minh một quốc gia có diện tích nhỏ hẹp vẫn có thể chủ động định hình khuôn khổ hợp tác, tạo ra sự phụ thuộc ngược về mặt thể chế quản trị, chuyển giao mô hình đô thị và mạng lưới đầu tư đối với một đại cường quốc.
• Bổ sung Thuyết Phòng ngừa Rủi ro Chiến lược (Hedging Theory): Làm rõ cách thức Singapore tối đa hóa lợi ích kinh tế từ Trung Quốc nhưng không rơi vào quỹ đạo chư hầu, thông qua việc đan cài lợi ích kinh tế với nâng cao năng lực răn đe quân sự độc lập và duy trì liên minh an ninh ngầm với Mỹ.
• Lý giải Thuyết Kiến tạo Xã hội (Social Constructivism) của Alexander Wendt: Phân tích sự chuyển hóa bản sắc văn hóa tộc người từ rào cản nghi kỵ địa chính trị ("con ngựa thành Troy") thành nguồn vốn xã hội (social capital) thúc đẩy mạng lưới kinh doanh xuyên quốc gia.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                       KHUNG PHÂN TÍCH BA TRỤ CỘT CỦA LUẬN ÁN                       |
|                                                                                   |
|  [Địa - Kinh tế & Thể chế]      [Hiện thực & Cân bằng]      [Địa - Văn hóa & Tộc người]
|  - Khai thác không gian kinh tế - Phòng ngừa rủi ro (Hedging) - Mạng lưới doanh nhân Hoa
|  - Mô hình SIP, CSFTA, JCBC     - Hiện diện an ninh Mỹ      - Song trùng bản sắc văn hóa
|  - Bổ trợ cấu trúc phát triển   - Độc lập chủ quyền đảo quốc- Hóa giải nghi kỵ khu vực
+-----------------------------------------+-----------------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               TIẾP CẬN HỆ THỐNG CẤU TRÚC VÀ LỊCH SỬ QUAN HỆ QUỐC TẾ               |
|  - Điều kiện biên: Khuôn khổ song phương giai đoạn 1990 - 2010.                   |
|  - Không gian địa lý: Singapore và Trung Quốc lục địa (không gồm HK, Ma Cao).     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

• Trụ cột 1: Địa - kinh tế và Thể chế: Phân tích nhu cầu mở rộng không gian kinh tế ("chiếc cánh thứ hai") của Singapore kết hợp với nhu cầu thu hút vốn ngoại lực, tiếp thu công nghệ và kinh nghiệm quản trị của Trung Quốc thời kỳ hậu Thiên An Môn.
• Trụ cột 2: Hiện thực và Cân bằng quyền lực mềm: Làm rõ chiến lược lôi kéo Trung Quốc tham gia vào các chuẩn mực khu vực (ASEAN, ARF) đồng thời cân bằng sự hiện diện chiến lược giữa Washington và Bắc Kinh.
• Trụ cột 3: Địa - văn hóa và Bản sắc tộc người: Khảo sát vai trò kép của cộng đồng người Hoa (chiếm 3/4 dân số Singapore) như một cầu nối thương mại nhưng luôn được đặt dưới kỷ luật ý thức quốc gia độc lập.
• Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích giới hạn trong quan hệ song phương cấp nhà nước và địa phương giữa Singapore và Trung Quốc đại lục (loại trừ Hồng Kông, Ma Cao) trong khung thời gian 1990 - 2010.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Hệ giác quan và thế giới quan khoa học: Luận án vận dụng chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp thuyết hiện thực phê phán (Critical Realism), xem xét các hiện tượng ngoại giao và chính sách kinh tế trong sự vận động khách quan của các điều kiện vật chất, kinh tế - xã hội và tương quan quyền lực quốc tế.
• Phương pháp liên ngành: Kết hợp phương pháp nghiên cứu lịch sử chuyên ngành Lịch sử thế giới với các công cụ phân tích cấu trúc - hệ thống của khoa học chính trị và phương pháp thống kê, định lượng dữ liệu kinh tế đối ngoại.
• Thiết kế phân tích đa tầng (Multi-level Design):
  • Tầng vĩ mô (Systemic level): Tác động của trật tự thế giới sau Chiến tranh Lạnh, xu thế toàn cầu hóa và phân cực quyền lực.
  • Tầng trung mô (State/Institutional level): Thể chế chính trị, chính sách của Đảng PAP, Hội đồng Hợp tác Song phương (JCBC), mô hình Khu Công nghiệp Tô Châu (SIP).
  • Tầng vi mô (Individual/Network level): Vai trò cá nhân nhà lãnh đạo Lý Quang Diệu và mạng lưới bang hội doanh nhân người Hoa hải ngoại.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Nguồn tài liệu gốc và tính xác thực: Khai thác trực tiếp các văn kiện ngoại giao, tuyên bố chung, hiệp định thương mại song phương (CSFTA), báo cáo thường niên của Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore (MTI), Tổng cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, và cơ sở dữ liệu của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS), Viện Nghiên cứu Đông Á (EAI).
• Phương pháp tam giác hóa (Triangulation): Đối chiếu chéo 4 nguồn dữ liệu: (1) Văn bản chính sách chính thức của hai chính phủ; (2) Số liệu thống kê thương mại - đầu tư độc lập từ IMF, WTO; (3) Khảo sát thực địa và phỏng vấn chuyên sâu từ các nghiên cứu xã hội học (như Lin Mei, Zhou Qiong Yuan); (4) Đánh giá đa chiều từ giới học giả độc lập tại Mỹ, Anh, Nhật Bản và Việt Nam.
• Tính giá trị và độ tin cậy: Bảo đảm tính chân thực lịch sử thông qua việc phục dựng chính xác các mốc sự kiện, loại bỏ thiên kiến ý thức hệ, đánh giá khách quan cả thành tựu lẫn các khúc mắc chính trị nhạy cảm (vấn đề huấn luyện quân sự tại Đài Loan, khủng hoảng SARS 2003, chuyến thăm Đài Loan của Lý Hiển Long năm 2004).

Data và phân tích

• Kỹ thuật xử lý dữ liệu: Sử dụng bảng biểu thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian (Time-series analysis) về kim ngạch xuất nhập khẩu, cơ cấu mặt hàng công nghệ cao, tỷ trọng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ năm 1990 đến năm 2010.
• Bộ công cụ phân tích văn bản chính sách: Áp dụng phương pháp phân tích nội dung (Content analysis) trên hệ thống 33 chuyến thăm và bài phát biểu của Lý Quang Diệu cùng 5 thế hệ lãnh đạo Trung Quốc (từ Đặng Tiểu Bình, Giang Trạch Dân, Hồ Cẩm Đào đến Tập Cận Bình).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Khái quát và chuẩn hóa trạng thái "nửa quan hệ" (1978 - 1990): Luận án chỉ ra rằng trước khi chính thức lập quan hệ ngoại giao ngày 03/10/1990, hai nước đã vận hành một cơ chế ngoại giao thực dụng đặc biệt thông qua việc lập Văn phòng đại diện thương mại (tháng 8/1980) mang đầy đủ chức năng của một đại sứ quán ngụy trang. Điều này cho phép thúc đẩy quan hệ kinh tế thực chất trong khi Singapore vẫn giữ đúng cam kết là quốc gia ASEAN cuối cùng thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với Trung Quốc nhằm giải tỏa sự nghi ngại từ các nước láng giềng.
2. Vai trò kiến tạo mang tính quyết định của cá nhân Lý Quang Diệu: Nghiên cứu chứng minh Lý Quang Diệu không chỉ là kiến trúc sư trưởng cho chính sách đối ngoại Singapore mà còn là "cố vấn thể chế" đặc biệt cho Trung Quốc. Cựu Thủ tướng Lý Quang Diệu đã thực hiện 33 chuyến thăm thực địa tới các địa phương Trung Quốc, làm việc với 5 thế hệ lãnh đạo cao nhất của Bắc Kinh. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từng khẳng định Lý Quang Diệu là: "người bạn lâu năm của Trung Quốc, là người đặt nền móng, mở rộng và thúc đẩy quan hệ Trung Quốc - Singapore". Hàng trăm nghìn cán bộ hành chính Trung Quốc đã được cử sang Singapore đào tạo về quản lý công, quy hoạch đô thị và phòng chống tham nhũng.
3. Mô hình Khu Công nghiệp Tô Châu (SIP) - Đỉnh cao chuyển giao thể chế phát triển: Dự án SIP (khởi động năm 1994) không đơn thuần là hoạt động đầu tư tài chính mà là sự "xuất khẩu mô hình phát triển và quản trị công" của Singapore sang Trung Quốc. Dù trải qua giai đoạn cạnh tranh phức tạp với chính quyền địa phương Tô Châu (khi địa phương lập Khu công nghiệp mới Tô Châu - SND), sự can thiệp cấp nhà nước và cơ chế Hội đồng Hợp tác Song phương (JCBC) đã tái cấu trúc thành công dự án, đưa SIP thành biểu tượng hợp tác kinh tế kiểu mẫu.
4. Giải mã nghịch lý nhân tố người Hoa - Từ lực cản địa chính trị đến cầu nối kinh tế: Luận án làm rõ phát hiện mang tính phản trực giác: sự tương đồng về văn hóa và chủng tộc (3/4 dân số Singapore là người gốc Hoa) ban đầu là gánh nặng ngoại giao khiến Singapore bị nghi kỵ là "con ngựa thành Troy" của Bắc Kinh ở Đông Nam Á. Tuy nhiên, Thủ tướng Lý Quang Diệu đã thực hiện phân tách dứt khoát giữa bản sắc văn hóa tộc người và ý thức hệ quốc gia dân tộc. Như Lý Quang Diệu từng tuyên bố:

"Về vẻ bề ngoài, chúng tôi rất giống người Trung Quốc các tỉnh miền Nam. Chúng tôi có cùng những giá trị văn hóa, trong thái độ đối với các quan hệ giới tính, các quan hệ trong gia đình, lòng tôn kính đối với người lớn tuổi và những chuẩn mực xã hội khác liên quan đến gia đình và bạn bè. Nhưng, chúng tôi khác nhau về quan điểm, cách nhìn nhận thế giới và vị trí của chúng tôi trong thế giới này".

5. Cơ cấu kinh tế mang tính bổ trợ vượt trội cạnh tranh: Trái với lo ngại về việc Trung Quốc trỗi dậy sẽ triệt tiêu sản xuất của Đông Nam Á, quan hệ Singapore - Trung Quốc mang tính tương hỗ cao độ. Singapore xuất khẩu sang Trung Quốc hàng hóa công nghệ cao, dịch vụ tài chính, vận tải biển và kinh nghiệm quản trị, đồng thời nhập khẩu nguyên liệu thô, hàng tiêu dùng và thu hút nguồn lao động dồi dào từ Trung Quốc.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                  BẢN CHẤT QUAN HỆ BỔ TRỢ KINH TẾ SONG PHƯƠNG                      |
|                                                                                   |
|    DÒNG CHẢY TỪ SINGAPORE SANG TRUNG QUỐC:                                        |
|    - Vốn FDI chất lượng cao, tài chính quốc tế                                    |
|    - Công nghệ cao, máy móc chính xác, hóa chất lọc dầu                           |
|    - Chuyển giao mô hình quản trị công, quy hoạch đô thị (KCN SIP, Thiên Tân)     |
|    - Đào tạo nguồn nhân lực quản lý cao cấp cho Trung Quốc                        |
|                                                                                   |
|    DÒNG CHẢY TỪ TRUNG QUỐC SANG SINGAPORE:                                        |
|    - Thị trường tiêu thụ khổng lồ ("chiếc cánh thứ hai" của kinh tế Singapore)    |
|    - Cung ứng nguyên liệu thô, hàng nông sản, hàng tiêu dùng giá rẻ               |
|    - Cung ứng lực lượng lao động phổ thông và chuyên gia kỹ thuật                 |
|    - Điểm tựa mở rộng liên kết thương mại Trung Quốc - ASEAN                      |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Implications đa chiều

• Về lý thuyết quan hệ quốc tế: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về khả năng vận dụng quyền lực mềm và quyền lực thể chế của các quốc gia quy mô nhỏ trong quan hệ với siêu cường.
• Về phương pháp luận: Thiết lập quy trình tiếp cận liên ngành kết hợp giữa tư liệu lịch sử ngoại giao với phân tích định lượng kinh tế vĩ mô và nhân học văn hóa.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách đối ngoại đối với Việt Nam:
  • Chính sách cân bằng linh hoạt: Việt Nam có thể tham khảo nghệ thuật ngoại giao thực dụng của Singapore trong việc giữ vững độc lập chủ quyền, không chọn bên, cân bằng quan hệ với các nước lớn (Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản).
  • Tận dụng cơ hội kinh tế từ sự trỗi dậy của Trung Quốc: Khai thác tối đa thị trường láng giềng khổng lồ trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi, hoàn thiện hệ thống thể chế pháp lý và thu hút FDI chất lượng cao.
  • Mô hình phát triển khu công nghiệp và đô thị sinh thái: Kinh nghiệm hợp tác phát triển Khu Công nghiệp Việt Nam - Singapore (VSIP) là sự kế thừa trực tiếp từ bài học thành công của dự án Tô Châu (SIP).

Limitations và Future Research

• Những hạn chế học thuật được thừa nhận:
  1. Dữ liệu dòng vốn FDI ngược chiều: Luận án thừa nhận việc thống kê nguồn vốn đầu tư trực tiếp của Trung Quốc sang Singapore trước năm 2000 gặp nhiều khó khăn do phía Trung Quốc chưa chuẩn hóa hệ thống báo cáo đầu tư ra nước ngoài (OFDI).
  2. Độ mở tư liệu mật: Một số hồ sơ ngoại giao an ninh - quốc phòng nhạy cảm giữa hai nước (đặc biệt liên quan đến chương trình huấn luyện quân sự Starlight tại Đài Loan) chưa được giải mật hoàn toàn, buộc tác giả phải dựa vào các nguồn tài liệu thứ cấp uy tín.
  3. Mức độ định lượng hóa: Chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng phức tạp (như mô hình trọng lực Gravity Model) để lượng hóa chính xác mức độ tác động biên của Hiệp định CSFTA đến tăng trưởng GDP.
• Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda):
  • Mở rộng khung thời gian nghiên cứu giai đoạn 2011 - 2025 dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình, gắn liền với Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) và Dự án Kết nối Trùng Khánh (CCI).
  • Nghiên cứu so sánh đối chiếu sâu (Comparative analysis) chiến lược thích ứng của Singapore và các nước ASEAN hải đảo (Malaysia, Indonesia, Philippines) trước sự trỗi dậy quân sự của Trung Quốc tại Biển Đông.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên tại Việt Nam về lịch sử quan hệ Singapore - Trung Quốc sau Chiến tranh Lạnh, đóng vai trò tài liệu tham khảo nền tảng cho việc giảng dạy và nghiên cứu Lịch sử quan hệ quốc tế, Đông Á học và ASEAN học tại các trường đại học và viện nghiên cứu chuyên ngành.
• Tác động chính sách và đối ngoại: Cung cấp cơ sở khoa học và bài học thực tiễn giá trị cho các nhà hoạch định chiến lược đối ngoại của Việt Nam trong việc xử lý mối quan hệ láng giềng với Trung Quốc và củng cố đoàn kết nội khối ASEAN.
• Tác động kinh tế và xã hội: Gợi mở các mô hình hợp tác công - tư (PPP), cơ chế xúc tiến đầu tư liên chính phủ và giải pháp giải quyết vấn đề di cư lao động, thích ứng với quá trình già hóa dân số và phát triển nền kinh tế tri thức.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận nguồn tư liệu ngoại giao chuẩn xác, phương pháp tam giác hóa dữ liệu và khung phân tích đa tầng về ngoại giao nước nhỏ.
• Giảng viên và chuyên gia nghiên cứu quốc tế: Tài liệu phục vụ bài giảng chuyên đề về Lịch sử Đông Nam Á hiện đại, Địa chính trị châu Á - Thái Bình Dương và Cân bằng quyền lực nước lớn.
• Cơ quan hoạch định chính sách đối ngoại (Bộ Ngoại giao, Ban Đối ngoại Trung ương): Tham khảo luận cứ thực tiễn về nghệ thuật phòng ngừa rủi ro (hedging), cơ chế đàm phán thương mại tự do song phương và quản trị quan hệ bất đối xứng.
• Doanh nghiệp và tổ chức xúc tiến đầu tư: Hiểu rõ cơ chế liên kết chuỗi giá trị và cách thức vận hành các khu liên hợp công nghiệp hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Thuyết Ngoại giao Nước nhỏ và Thuyết Phòng ngừa Rủi ro Chiến lược (Hedging) bằng việc chứng minh một quốc gia có diện tích địa lý và dân số rất hạn chế vẫn có thể đạt được vị thế bình đẳng, dẫn dắt các sáng kiến kinh tế và định hình hành vi ứng xử của một siêu cường lục địa thông qua việc kết hợp giữa quản trị thể chế vượt trội, năng lực tài chính công nghệ cao và ngoại giao linh hoạt, thực dụng.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu đơn lẻ của Kuik Cheng-Chwee (2008) hay Robyn Klingler-Vidra (2012), luận án đã thực hiện phương pháp phân tích lịch sử đa tầng kết hợp tam giác hóa dữ liệu liên ngành (Lịch sử - Kinh tế - Dân tộc học). Nghiên cứu giải quyết đồng thời cả chiều kích vĩ mô (trật tự thế giới, cấu trúc khu vực) lẫn chiều kích vi mô (vai trò cá nhân Lý Quang Diệu, mạng lưới bang hội Hoa kiều) trên chuỗi dữ liệu 20 năm liên tục (1990 - 2010).

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu nghiên cứu là gì?

Đó là sự phân rã trong nhận thức về "nhân tố người Hoa". Dù chiếm tới 3/4 dân số đảo quốc, thế hệ lãnh đạo và nhân dân Singapore không bị cuốn vào chủ nghĩa đại Hán tộc của Bắc Kinh. Ngược lại, tính đồng nhất văn hóa chỉ được khai thác thuần túy như công cụ giao tiếp thương mại, trong khi ý thức độc lập dân tộc và lợi ích quốc gia - nhà nước của Singapore luôn được khẳng định triệt để, thể hiện qua quan điểm nhất quán của Lý Quang Diệu về sự khác biệt thế giới quan giữa người Singapore gốc Hoa và người Trung Quốc lục địa.

4. Luận án có cung cấp giao thức tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Toàn bộ danh mục nguồn tài liệu gốc, văn kiện hiệp định ngoại giao, các bảng số liệu thống kê thương mại - đầu tư (Bảng 1 đến Bảng 4 trong luận án), cùng hệ thống trích dẫn 170 tài liệu tham khảo tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Trung đều được lập chỉ mục chi tiết theo chuẩn mực học thuật quốc tế, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập kiểm chứng và tái lập quy trình phân tích.

5. Khung chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được đề xuất như thế nào?

Luận án định hình chương trình nghiên cứu tiếp nối tập trung vào 3 trọng tâm: (1) Đánh giá tác động của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) đối với vị thế trung tâm hàng hải của Singapore; (2) Cạnh tranh địa chiến lược Mỹ - Trung tại eo biển Malacca và không gian Biển Đông; (3) Hợp tác kinh tế số, tài chính xanh và thành phố thông minh trong kỷ nguyên cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Tôn Nữ Hải Yến đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đặt ra, khẳng định 5 đóng góp học thuật cốt lõi:

1. Phục dựng toàn diện, có hệ thống bức tranh lịch sử quan hệ Singapore - Trung Quốc trong 20 năm đầu thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức (1990 - 2010) trên mọi lĩnh vực then chốt.
2. Làm sáng tỏ tính chất thực dụng, linh hoạt và độc lập tự chủ trong chính sách đối ngoại của Singapore - biến vị thế địa chiến lược nhỏ bé thành lợi thế cạnh tranh quốc tế vượt trội.
3. Giải mã khoa học bản chất hai mặt của nhân tố người Hoa và vị thế "người cố vấn phát triển" đặc biệt của cựu Thủ tướng Lý Quang Diệu đối với công cuộc cải cách mở cửa của Trung Quốc.
4. Chứng minh quy luật phát triển của quan hệ kinh tế song phương mang tính bổ trợ cấu trúc sâu sắc hơn là cạnh tranh triệt tiêu, với các điển hình như SIP và CSFTA.
5. Đúc kết hệ thống bài học kinh nghiệm sâu sắc cho Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế, bảo vệ chủ quyền và phát triển kinh tế bền vững trong môi trường an ninh khu vực đầy biến động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề, chưa có sự hệ thống hóa, phân tích và đánh giá sâu. Mặc dầu vậy, công trình đã cung cấp cho chúng tôi khá nhiều tư liệu quý khi nghiên cứu về mối quan hệ này. Liên quan đến vấn đề luận án quan tâm còn có một số nghiên cứu như: Luận án Tiến sĩ: “Vai trò người Hoa trong sự phát triển của Trung Quốc từ 1978 đến 2005” của Đỗ Ngọc Toàn bảo vệ năm 2009 tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á cũng đã đề cập đến vấn đề dưới góc độ quan hệ và tác động của người Hoa Singapore đối với Trung Quốc. Tác giả khai thác hai lĩnh vực quan trọng trong quan hệ song phương bao gồm quan hệ kinh tế và quan hệ văn hóa.

Những kết quả nghiên cứu của tác giả đã được chúng tôi kế thừa khi triển khai đề tài. Ngoài ra, một số vấn đề có liên quan đến quan hệ Singapore - Trung Quốc được đề cập đến trong các công trình nghiên cứu về Singapore nói chung, về chính sách đối ngoại và về người Hoa ở Singapore. Trong số đó, một số công trình có đề cập về Singapore và quan hệ Singapore - Trung Quốc như: Trần Khánh (1993), “Vị trí Singapore trong hợp tác kinh tế quốc tế” (in trong cuốn Đông Nam Á trên đường phát triển); Trần Khánh (2003), “Vị trí Singapore trong ASEAN” (Chuyên đề của đề tài cấp Nhà nước Độc lập “Liên kết ASEAN trong thập niên đầu thế kỷ XXI”); Châu Thị Hải (1998), Vị trí kinh tế người Hoa ở các nước ASEAN, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 3; Dương Văn Quảng, “Về chính sách đối ngoại độc lập tự chủ và năng động của Singapore”, Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế số 3/2007… Về cơ bản, các công trình trên ít nhiều có nội dung liên quan đến quan hệ Singapore - Trung Quốc. Đây là nguồn tư liệu có thể sử dụng, giúp chúng tôi định hình góc nhìn tổng thể và sâu sắc hơn vấn đề mà đề tài đặt ra.

Nhìn chung, ở Việt Nam, nghiên cứu về quan hệ Singapore - Trung Quốc còn rất khiêm tốn. Các công trình đã công bố chủ yếu viết về điều kiện đặc thù của Singapore, giải thích những nguyên nhân thành công của nước này trong phát triển kinh tế, chưa đi sâu nghiên cứu quan hệ giữa Singapore với các đối tác bên ngoài, đặc biệt là với Trung Quốc. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 1. Tình hình nghiên cứu ở Singapore Quan hệ với Trung Quốc có vị trí quan trọng trong quan hệ đối ngoại của Singapore.

Vì vậy, các nhà khoa học Singapore đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. 8 Nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Singapore, có thể điểm qua một số công trình tiêu biểu như: "Rising Dragon, Crouching Tigers? Comparing the Foreign Policy Responses of Malaysia and Singapore Toward a Re-emerging China, 1990 - 2005" của tác giả Kuik Cheng - Chwee, Lee Research, Biblio Asia Vol.No4 (2008); "Singapore and Southeast Asia in a Fast changing Landscape: Coping with the Rise of China and India" của tác giả Amitav Acharya in trong cuốn “Singapore’s foreign policy: the search for regional order” Nhà xuất bản World Scientific năm 2007; “Between rising powers China, Singapore and India” của tác giả Asad Latif do Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (Singapore) xuất bản năm 2007. Về cơ bản, các công trình trên làm rõ chính sách đối ngoại của Singapore trong bối cảnh Trung Quốc trỗi dậy với tham vọng hướng tới mở rộng hơn nữa phạm vi ảnh hưởng ở Đông Nam Á, bước đầu đã khẳng định, chính sách đối ngoại của Singapore đối với Trung Quốc nhằm cân bằng giữa các sức mạnh trong khu vực. Do tập trung nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Singapore, cho nên nội dung quan hệ Singapore - Trung Quốc trong các công trình kể trên chỉ được đề cập khái quát.

Mặc dầu vậy, đây là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích giúp chúng tôi trong việc đi sâu tìm hiểu và đánh giá tổng thể về chính sách của Singapore đối với Trung Quốc từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Nghiên cứu chung về quan hệ Singapore - Trung Quốc từ năm 1990 đến 2010, Giáo sư John Wong và Lye Liang Fook đã có bài viết "20 Years of China - Singapore: Diplomatic Relations: An Assessment", Viện Nghiên cứu Đông Á Singapore, năm 2012. Bài viết có tính chất tổng kết quan hệ hai nước vào thời điểm kỷ niệm 20 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Thông qua các sự kiện có chọn lọc, tác giả đã phục dựng bức tranh quan hệ hợp tác giữa hai nước, khẳng định sự tiến triển có tính liên tục, ngày càng sâu rộng của mối quan hệ trên.

Các tác giả cho rằng, “Quan hệ song phương Singapore - Trung Quốc được thể hiện ở nhiều cấp độ khác nhau, từ quan hệ giữa chính phủ với chính phủ, quan hệ giữa các nhà lãnh đạo cấp cao và quan hệ ngoại giao nhân dân” [125]. Tuy nhiên, bài viết chỉ dừng lại ở việc hệ thống hóa các sự kiện, chưa đi sâu phân tích và đánh giá tổng thể về mối quan hệ song phương khá đặc biệt này. Nghiên cứu về quan hệ an ninh - quốc phòng Singapore - Trung Quốc phải kể đến: “Singapore’s reaction to rising China: Deep engagement and strategic adjustment” của tác giả Evelyn Goh, Viện Nghiên cứu Chiến lược và quốc phòng, 9 Đại học Nanyang xuất bản 2004; “A Formal Sino - Singapore Defense Relation: Myth or realyty?”, Luận văn Thạc sỹ về nghệ thuật quân sự và chiến lược của tác giả Maj Kelvin Koh Chi Wee, Đại học Quốc gia Singapore (1997); CPT Cai Dexian với bài viết “Hedging for Maximum Flexibility: Singapore's Pragmatic Approach to Security Relations with the US and China", Tạp chí Pointer, Vol. Các công trình trên đã làm rõ tham vọng mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc cũng như tác động của chúng đối với lợi ích chiến lược của Singapore.

Các học giả cho rằng, phản ứng của Singapore trước sự trỗi dậy của Trung Quốc bị chi phối bởi yếu tố kinh tế. Điều này có tác động đến cách tiếp cận của Singapore trong quan hệ với Trung Quốc. Các nghiên cứu đề cập rõ, Singapore chủ động trong việc để Trung Quốc “tham gia sâu” thông qua ngoại giao song phương, trao đổi, hợp tác kinh tế, cũng như thông qua các tổ chức đa phương khu vực. Mặt khác, Singapore đã xây dựng sức mạnh quân sự của mình, tăng cường quan hệ an ninh với Mỹ.

Đây là phương thức nhằm cân bằng quyền lực và bảo đảm vị trí của nước này ở khu vực cũng như sự độc lập trong quan hệ với Trung Quốc Quan hệ kinh tế giữa hai nước là nội dung mà các nhà nghiên cứu Singapore có số lượng lớn các bài viết. Những nghiên cứu chung về hợp tác kinh tế phải kể đến như: Henry Wai - Chung Yeung, “The Political Economy of Singaporean Investments in China” (Tài liệu số 22, Viện Nghiên cứu Đông Á, Đại học Quốc gia Singapore, 1999); Các bài viết của nhiều tác giả trong cuốn “Advancing Singapore - China Economic Relations” Saw Swee - Hock, John Wong đồng chủ biên, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á Singapore (2014). Những nghiên cứu trên làm rõ sự phát triển nhanh và liên tục của quan hệ kinh tế Singapore - Trung Quốc sau năm 1990, đi sâu thảo luận về cơ chế, khuôn khổ, cách thức liên kết kinh tế, về thực trạng hợp tác tại một số dự án quan trọng, về quan hệ đầu tư, tài chính, thương mại giữa hai nước. Đặc biệt, tác giả Henry Wai - Chung Yeung đã khắc họa rõ nét về sự liên kết của Chính phủ Singapore và các địa phương của Trung Quốc trong hợp tác đầu tư.

Các cơ hội, thách thức trong hợp tác kinh tế ở hai nước cũng được các tác giả nghiên cứu và xem xét. Lĩnh vực hợp tác đầu tư giữa hai nước được các học giả Singapore đã đề cập ở các công trình như: Yunhua Liu, Facing the challenge of rising China: Singapore’s responses (2007); Luận văn Thạc sĩ của Han Minli, bảo vệ tại Đại học Quốc gia Singapore năm 2008: ‘The China - Singapore Suzhou Industrial Park’: Can he Singapore Model of Development be Exported? What Worked, What Didn’t, and 10 Why”. Các nghiên cứu trên dựng lại bức tranh khái quát về đầu tư Singapore - Trung Quốc trong thời gian 20 năm sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao. Đáng lưu ý, nội dung đầu tư của Singapore ở Trung Quốc được trình bày khá rõ.

Một số bài viết đã phân tích và chỉ ra những nhu cầu hợp tác đầu tư giữa hai nước, vị trí của đầu tư trong quan hệ kinh tế nói riêng và quan hệ song phương nói chung. Các mặt tích cực và hạn chế trong quan hệ đầu tư cũng bước đầu được đặt ra. Bên cạnh đó, một số công trình còn đi sâu nghiên cứu những dự án đầu tư tiêu biểu giữa hai nước ở Tô Châu, Thiên Tân, tìm hiểu cơ cấu, tổ chức, hoạt động, vị trí, vai trò của các dự án này đối với quan hệ hợp tác kinh tế hai nước. Nghiên cứu quan hệ đầu tư của Singapore vào Trung Quốc cũng được phản ánh khá sâu trong cuốn “Advancing Singapore - China Economic Relations” do Saw Swee - Hock và John Wong đồng chủ biên.

Với số lượng bảng biểu và số liệu thống kê cập nhật, tác giả đã phân tích xu hướng đầu tư ở từng giai đoạn, về cơ cấu và địa bàn đầu tư, những thành công và hạn chế, triển vọng của quan hệ đầu tư hai nước. Các tác giả Singapore đã khẳng định, quan hệ đầu tư Singapore - Trung Quốc là lĩnh vực có vị trí quan trọng nhất trong quan hệ hai nước. Các bài viết trên đã cung cấp cho chúng tôi những cơ sở quan trọng để có thể nghiên cứu sâu hơn về quan hệ đầu tư Singapore - Trung Quốc giai đoạn 1990 - 2010. Trong cuốn sách này, đầu tư của Trung Quốc ở Singapore cũng đã được đề cập trong các bài viết như: “China's Foreign Direct Investment in Singapore since the 2000s”, của tác giả Yao Jielu và bài viết Evolution of Singapore - China Economic Relations, của tác giả Saw Swee Hock.

Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu về vấn đề này dừng lại ở việc khai thác những nét cơ bản và thống kê các lĩnh vực đầu tư từ Trung Quốc sang Singapore từ sau năm 2000. Qua tiếp cận và phân tích các nguồn tài liệu, chúng tôi nhận thấy, các công trình nghiên cứu ở Singapore chưa quan tâm nhiều đến yếu tố người Hoa trong quan hệ Singapore - Trung Quốc. Hơn nữa, vai trò chủ động của chính phủ Singapore trong quan hệ đầu tư nói chung và quan hệ kinh tế giữa hai nước, một đặc điểm rất quan trọng cần lưu ý khi nghiên cứu về cặp quan hệ này cũng chưa được các tác giả đề cập nhiều. Đây là những vấn đề chúng tôi nhận thấy rất cần phải đi sâu phân tích, kiến giải một cách thỏa đáng.