đặt vấn đề, chưa có sự hệ thống hóa, phân tích và đánh giá sâu. Mặc dầu vậy, công trình đã cung cấp cho chúng tôi khá nhiều tư liệu quý khi nghiên cứu về mối quan hệ này. Liên quan đến vấn đề luận án quan tâm còn có một số nghiên cứu như: Luận án Tiến sĩ: “Vai trò người Hoa trong sự phát triển của Trung Quốc từ 1978 đến 2005” của Đỗ Ngọc Toàn bảo vệ năm 2009 tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á cũng đã đề cập đến vấn đề dưới góc độ quan hệ và tác động của người Hoa Singapore đối với Trung Quốc. Tác giả khai thác hai lĩnh vực quan trọng trong quan hệ song phương bao gồm quan hệ kinh tế và quan hệ văn hóa.
Những kết quả nghiên cứu của tác giả đã được chúng tôi kế thừa khi triển khai đề tài. Ngoài ra, một số vấn đề có liên quan đến quan hệ Singapore - Trung Quốc được đề cập đến trong các công trình nghiên cứu về Singapore nói chung, về chính sách đối ngoại và về người Hoa ở Singapore. Trong số đó, một số công trình có đề cập về Singapore và quan hệ Singapore - Trung Quốc như: Trần Khánh (1993), “Vị trí Singapore trong hợp tác kinh tế quốc tế” (in trong cuốn Đông Nam Á trên đường phát triển); Trần Khánh (2003), “Vị trí Singapore trong ASEAN” (Chuyên đề của đề tài cấp Nhà nước Độc lập “Liên kết ASEAN trong thập niên đầu thế kỷ XXI”); Châu Thị Hải (1998), Vị trí kinh tế người Hoa ở các nước ASEAN, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 3; Dương Văn Quảng, “Về chính sách đối ngoại độc lập tự chủ và năng động của Singapore”, Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế số 3/2007… Về cơ bản, các công trình trên ít nhiều có nội dung liên quan đến quan hệ Singapore - Trung Quốc. Đây là nguồn tư liệu có thể sử dụng, giúp chúng tôi định hình góc nhìn tổng thể và sâu sắc hơn vấn đề mà đề tài đặt ra.
Nhìn chung, ở Việt Nam, nghiên cứu về quan hệ Singapore - Trung Quốc còn rất khiêm tốn. Các công trình đã công bố chủ yếu viết về điều kiện đặc thù của Singapore, giải thích những nguyên nhân thành công của nước này trong phát triển kinh tế, chưa đi sâu nghiên cứu quan hệ giữa Singapore với các đối tác bên ngoài, đặc biệt là với Trung Quốc. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 1. Tình hình nghiên cứu ở Singapore Quan hệ với Trung Quốc có vị trí quan trọng trong quan hệ đối ngoại của Singapore.
Vì vậy, các nhà khoa học Singapore đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. 8 Nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Singapore, có thể điểm qua một số công trình tiêu biểu như: "Rising Dragon, Crouching Tigers? Comparing the Foreign Policy Responses of Malaysia and Singapore Toward a Re-emerging China, 1990 - 2005" của tác giả Kuik Cheng - Chwee, Lee Research, Biblio Asia Vol.No4 (2008); "Singapore and Southeast Asia in a Fast changing Landscape: Coping with the Rise of China and India" của tác giả Amitav Acharya in trong cuốn “Singapore’s foreign policy: the search for regional order” Nhà xuất bản World Scientific năm 2007; “Between rising powers China, Singapore and India” của tác giả Asad Latif do Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (Singapore) xuất bản năm 2007. Về cơ bản, các công trình trên làm rõ chính sách đối ngoại của Singapore trong bối cảnh Trung Quốc trỗi dậy với tham vọng hướng tới mở rộng hơn nữa phạm vi ảnh hưởng ở Đông Nam Á, bước đầu đã khẳng định, chính sách đối ngoại của Singapore đối với Trung Quốc nhằm cân bằng giữa các sức mạnh trong khu vực. Do tập trung nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Singapore, cho nên nội dung quan hệ Singapore - Trung Quốc trong các công trình kể trên chỉ được đề cập khái quát.
Mặc dầu vậy, đây là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích giúp chúng tôi trong việc đi sâu tìm hiểu và đánh giá tổng thể về chính sách của Singapore đối với Trung Quốc từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Nghiên cứu chung về quan hệ Singapore - Trung Quốc từ năm 1990 đến 2010, Giáo sư John Wong và Lye Liang Fook đã có bài viết "20 Years of China - Singapore: Diplomatic Relations: An Assessment", Viện Nghiên cứu Đông Á Singapore, năm 2012. Bài viết có tính chất tổng kết quan hệ hai nước vào thời điểm kỷ niệm 20 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Thông qua các sự kiện có chọn lọc, tác giả đã phục dựng bức tranh quan hệ hợp tác giữa hai nước, khẳng định sự tiến triển có tính liên tục, ngày càng sâu rộng của mối quan hệ trên.
Các tác giả cho rằng, “Quan hệ song phương Singapore - Trung Quốc được thể hiện ở nhiều cấp độ khác nhau, từ quan hệ giữa chính phủ với chính phủ, quan hệ giữa các nhà lãnh đạo cấp cao và quan hệ ngoại giao nhân dân” [125]. Tuy nhiên, bài viết chỉ dừng lại ở việc hệ thống hóa các sự kiện, chưa đi sâu phân tích và đánh giá tổng thể về mối quan hệ song phương khá đặc biệt này. Nghiên cứu về quan hệ an ninh - quốc phòng Singapore - Trung Quốc phải kể đến: “Singapore’s reaction to rising China: Deep engagement and strategic adjustment” của tác giả Evelyn Goh, Viện Nghiên cứu Chiến lược và quốc phòng, 9 Đại học Nanyang xuất bản 2004; “A Formal Sino - Singapore Defense Relation: Myth or realyty?”, Luận văn Thạc sỹ về nghệ thuật quân sự và chiến lược của tác giả Maj Kelvin Koh Chi Wee, Đại học Quốc gia Singapore (1997); CPT Cai Dexian với bài viết “Hedging for Maximum Flexibility: Singapore's Pragmatic Approach to Security Relations with the US and China", Tạp chí Pointer, Vol. Các công trình trên đã làm rõ tham vọng mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc cũng như tác động của chúng đối với lợi ích chiến lược của Singapore.
Các học giả cho rằng, phản ứng của Singapore trước sự trỗi dậy của Trung Quốc bị chi phối bởi yếu tố kinh tế. Điều này có tác động đến cách tiếp cận của Singapore trong quan hệ với Trung Quốc. Các nghiên cứu đề cập rõ, Singapore chủ động trong việc để Trung Quốc “tham gia sâu” thông qua ngoại giao song phương, trao đổi, hợp tác kinh tế, cũng như thông qua các tổ chức đa phương khu vực. Mặt khác, Singapore đã xây dựng sức mạnh quân sự của mình, tăng cường quan hệ an ninh với Mỹ.
Đây là phương thức nhằm cân bằng quyền lực và bảo đảm vị trí của nước này ở khu vực cũng như sự độc lập trong quan hệ với Trung Quốc Quan hệ kinh tế giữa hai nước là nội dung mà các nhà nghiên cứu Singapore có số lượng lớn các bài viết. Những nghiên cứu chung về hợp tác kinh tế phải kể đến như: Henry Wai - Chung Yeung, “The Political Economy of Singaporean Investments in China” (Tài liệu số 22, Viện Nghiên cứu Đông Á, Đại học Quốc gia Singapore, 1999); Các bài viết của nhiều tác giả trong cuốn “Advancing Singapore - China Economic Relations” Saw Swee - Hock, John Wong đồng chủ biên, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á Singapore (2014). Những nghiên cứu trên làm rõ sự phát triển nhanh và liên tục của quan hệ kinh tế Singapore - Trung Quốc sau năm 1990, đi sâu thảo luận về cơ chế, khuôn khổ, cách thức liên kết kinh tế, về thực trạng hợp tác tại một số dự án quan trọng, về quan hệ đầu tư, tài chính, thương mại giữa hai nước. Đặc biệt, tác giả Henry Wai - Chung Yeung đã khắc họa rõ nét về sự liên kết của Chính phủ Singapore và các địa phương của Trung Quốc trong hợp tác đầu tư.
Các cơ hội, thách thức trong hợp tác kinh tế ở hai nước cũng được các tác giả nghiên cứu và xem xét. Lĩnh vực hợp tác đầu tư giữa hai nước được các học giả Singapore đã đề cập ở các công trình như: Yunhua Liu, Facing the challenge of rising China: Singapore’s responses (2007); Luận văn Thạc sĩ của Han Minli, bảo vệ tại Đại học Quốc gia Singapore năm 2008: ‘The China - Singapore Suzhou Industrial Park’: Can he Singapore Model of Development be Exported? What Worked, What Didn’t, and 10 Why”. Các nghiên cứu trên dựng lại bức tranh khái quát về đầu tư Singapore - Trung Quốc trong thời gian 20 năm sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao. Đáng lưu ý, nội dung đầu tư của Singapore ở Trung Quốc được trình bày khá rõ.
Một số bài viết đã phân tích và chỉ ra những nhu cầu hợp tác đầu tư giữa hai nước, vị trí của đầu tư trong quan hệ kinh tế nói riêng và quan hệ song phương nói chung. Các mặt tích cực và hạn chế trong quan hệ đầu tư cũng bước đầu được đặt ra. Bên cạnh đó, một số công trình còn đi sâu nghiên cứu những dự án đầu tư tiêu biểu giữa hai nước ở Tô Châu, Thiên Tân, tìm hiểu cơ cấu, tổ chức, hoạt động, vị trí, vai trò của các dự án này đối với quan hệ hợp tác kinh tế hai nước. Nghiên cứu quan hệ đầu tư của Singapore vào Trung Quốc cũng được phản ánh khá sâu trong cuốn “Advancing Singapore - China Economic Relations” do Saw Swee - Hock và John Wong đồng chủ biên.
Với số lượng bảng biểu và số liệu thống kê cập nhật, tác giả đã phân tích xu hướng đầu tư ở từng giai đoạn, về cơ cấu và địa bàn đầu tư, những thành công và hạn chế, triển vọng của quan hệ đầu tư hai nước. Các tác giả Singapore đã khẳng định, quan hệ đầu tư Singapore - Trung Quốc là lĩnh vực có vị trí quan trọng nhất trong quan hệ hai nước. Các bài viết trên đã cung cấp cho chúng tôi những cơ sở quan trọng để có thể nghiên cứu sâu hơn về quan hệ đầu tư Singapore - Trung Quốc giai đoạn 1990 - 2010. Trong cuốn sách này, đầu tư của Trung Quốc ở Singapore cũng đã được đề cập trong các bài viết như: “China's Foreign Direct Investment in Singapore since the 2000s”, của tác giả Yao Jielu và bài viết Evolution of Singapore - China Economic Relations, của tác giả Saw Swee Hock.
Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu về vấn đề này dừng lại ở việc khai thác những nét cơ bản và thống kê các lĩnh vực đầu tư từ Trung Quốc sang Singapore từ sau năm 2000. Qua tiếp cận và phân tích các nguồn tài liệu, chúng tôi nhận thấy, các công trình nghiên cứu ở Singapore chưa quan tâm nhiều đến yếu tố người Hoa trong quan hệ Singapore - Trung Quốc. Hơn nữa, vai trò chủ động của chính phủ Singapore trong quan hệ đầu tư nói chung và quan hệ kinh tế giữa hai nước, một đặc điểm rất quan trọng cần lưu ý khi nghiên cứu về cặp quan hệ này cũng chưa được các tác giả đề cập nhiều. Đây là những vấn đề chúng tôi nhận thấy rất cần phải đi sâu phân tích, kiến giải một cách thỏa đáng.