Nghiên cứu quan hệ Mỹ - Việt Nam trong giai đoạn Tổng thống Donald Trump (2017-2020)

Khám phá luận văn thạc sĩ về quan hệ Mỹ - Việt Nam dưới thời Tổng thống Donald Trump (2017-2020) và những tác động chính trị, kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Minh Hiếu
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thanh Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Quan hệ Mỹ - Việt Nam dưới thời Tổng thống Donald Trump (2017-2020)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ KHÁCH QUAN VÀ CHỦ QUAN TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ MỸ - VIỆT NAM
• 1.1. Nhân tố khách quan
• 1.2. Nhân tố chủ quan
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ MỸ - VIỆT NAM DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG MỸ DONALD TRUMP (2017 - 2020) TRÊN CÁC LĨNH VỰC
• 2.1. Lĩnh vực chính trị - ngoại giao
• 2.2. Lĩnh vực thương mại - đầu tư
• 2.3. Lĩnh vực quốc phòng - an ninh
• 2.4. Lĩnh vực y tế và môi trường
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VỀ QUAN HỆ MỸ - VIỆT NAM (2017 - 2020) VÀ DỰ BÁO TRIỂN VỌNG QUAN HỆ HAI NƯỚC TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Nhận xét về quan hệ Mỹ - Việt Nam
• 3.2. Cơ sở dự báo và triển vọng quan hệ Mỹ - Việt Nam thời gian tới
• 3.3. Dự báo xu hướng quan hệ Mỹ - Việt Nam trong thời gian tới
• 3.4. Một số hàm ý chính sách cho Việt Nam trong quan hệ với Mỹ
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Các nhân tố khách quan và chủ quan tác động tới quan hệ Mỹ Việt Nam

Quan hệ Mỹ - Việt Nam dưới thời Tổng thống Donald Trump (2017-2020) chịu ảnh hưởng từ nhiều nhân tố khách quan và chủ quan. Trong số đó, đại dịch COVID-19 đã tạo ra những biến động lớn trong quan hệ quốc tế, bao gồm cả quan hệ giữa hai nước. Đại dịch đã làm thay đổi cách thức giao tiếp và hợp tác giữa các quốc gia, trong đó có Mỹ và Việt Nam. Tình hình khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương cũng có những diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Mỹ. Việt Nam, với vai trò là một quốc gia có vị trí chiến lược, đã tận dụng cơ hội này để củng cố quan hệ với Mỹ. Đặc biệt, sự gia tăng cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc đã khiến Việt Nam trở thành một đối tác quan trọng trong chiến lược của Mỹ tại khu vực. Những yếu tố này đã tạo ra một bối cảnh thuận lợi cho việc phát triển quan hệ song phương, đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức cho Việt Nam trong việc duy trì sự cân bằng trong quan hệ với các cường quốc.

1.1. Đại dịch COVID 19 tác động đến quan hệ quốc tế và quan hệ Mỹ Việt Nam

Đại dịch COVID-19 đã làm thay đổi cách thức giao tiếp và hợp tác giữa các quốc gia, trong đó có Mỹ và Việt Nam. Sự bùng phát của dịch bệnh đã khiến cho các chuyến thăm cấp cao bị hoãn lại, ảnh hưởng đến các thỏa thuận hợp tác đã được ký kết trước đó. Tuy nhiên, Việt Nam đã có những phản ứng nhanh chóng và hiệu quả trong việc kiểm soát dịch bệnh, điều này đã tạo ấn tượng tốt với Mỹ. Các hoạt động viện trợ y tế từ Mỹ dành cho Việt Nam trong thời gian này đã thể hiện sự quan tâm và cam kết của Mỹ đối với Việt Nam. Điều này không chỉ giúp củng cố quan hệ song phương mà còn mở ra cơ hội hợp tác trong lĩnh vực y tế và nghiên cứu khoa học. Việt Nam đã trở thành một hình mẫu trong việc ứng phó với đại dịch, từ đó nâng cao vị thế của mình trên trường quốc tế.

II. Thực trạng quan hệ Mỹ Việt Nam dưới thời Tổng thống Donald Trump 2017 2020

Thực trạng quan hệ Mỹ - Việt Nam trong giai đoạn 2017-2020 cho thấy sự phát triển mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là chính trị - ngoại giao, thương mại - đầu tư, và quốc phòng - an ninh. Tổng thống Donald Trump đã thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Việt Nam vào năm 2017, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quan hệ hai nước. Các cam kết và văn bản hợp tác giữa hai bên đã được ký kết, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Lĩnh vực thương mại cũng chứng kiến sự gia tăng đáng kể, với kim ngạch thương mại giữa hai nước đạt mức kỷ lục. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, vẫn tồn tại nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến thương mại và đầu tư. Việt Nam cần phải cân nhắc kỹ lưỡng trong việc duy trì mối quan hệ này, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc.

2.1. Lĩnh vực chính trị ngoại giao

Trong lĩnh vực chính trị - ngoại giao, quan hệ Mỹ - Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể dưới thời Tổng thống Donald Trump. Các chuyến thăm cấp cao giữa lãnh đạo hai nước đã diễn ra thường xuyên, tạo điều kiện cho việc trao đổi thông tin và tăng cường hiểu biết lẫn nhau. Mỹ đã công nhận vai trò của Việt Nam trong khu vực, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh với Trung Quốc. Các cam kết hợp tác trong lĩnh vực an ninh và quốc phòng cũng được củng cố, với nhiều hoạt động diễn ra nhằm tăng cường khả năng phòng thủ của Việt Nam. Điều này không chỉ giúp Việt Nam nâng cao năng lực quốc phòng mà còn tạo ra một môi trường an ninh ổn định cho khu vực.

III. Nhận xét về quan hệ Mỹ Việt Nam 2017 2020 và dự báo triển vọng quan hệ hai nước trong thời gian tới

Nhận xét về quan hệ Mỹ - Việt Nam trong giai đoạn 2017-2020 cho thấy sự phát triển mạnh mẽ và đa dạng trên nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng mối quan hệ này không phải không có thách thức. Các vấn đề liên quan đến thương mại, đầu tư và an ninh vẫn còn tồn tại và cần được giải quyết một cách thận trọng. Dự báo trong thời gian tới, quan hệ Mỹ - Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam đang tìm kiếm cơ hội để nâng cao vị thế của mình trên trường quốc tế. Các hàm ý chính sách cho Việt Nam trong quan hệ với Mỹ cũng cần được xem xét kỹ lưỡng, nhằm đảm bảo lợi ích quốc gia và duy trì sự ổn định trong khu vực. Việt Nam cần phải tận dụng tốt các cơ hội từ mối quan hệ này để phát triển kinh tế và nâng cao năng lực quốc phòng.

3.1. Dự báo xu hướng quan hệ Mỹ Việt Nam trong thời gian tới

Dự báo xu hướng quan hệ Mỹ - Việt Nam trong thời gian tới cho thấy nhiều triển vọng tích cực. Với việc Mỹ tiếp tục coi trọng vai trò của Việt Nam trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, hai nước có thể sẽ mở rộng hợp tác trong nhiều lĩnh vực, bao gồm thương mại, đầu tư và an ninh. Việt Nam cần phải chủ động trong việc xây dựng các chính sách hợp tác phù hợp, nhằm tận dụng tối đa lợi thế từ mối quan hệ này. Đồng thời, việc duy trì sự cân bằng trong quan hệ với các cường quốc khác, đặc biệt là Trung Quốc, cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững trong quan hệ Mỹ - Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ Mỹ - Việt Nam đã trải qua nhiều bước phát triển quan trọng kể từ khi bình thường hóa quan hệ ngoại giao vào năm 1995. Trong hơn 25 năm qua, hợp tác song phương đã mở rộng trên nhiều lĩnh vực chủ chốt như chính trị - ngoại giao, kinh tế - thương mại, đầu tư và quốc phòng - an ninh. Đặc biệt, giai đoạn 2017 - 2020 dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump chứng kiến sự tăng cường hợp tác với nhiều bước tiến mới, góp phần củng cố vị thế của Việt Nam trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các nhân tố khách quan và chủ quan tác động đến quan hệ Mỹ - Việt Nam trong giai đoạn này, phân tích thực trạng hợp tác trên các lĩnh vực chính trị - ngoại giao, thương mại - đầu tư, an ninh - quốc phòng và hoạt động viện trợ y tế, môi trường. Đồng thời, luận văn đánh giá quan hệ song phương và dự báo triển vọng hợp tác trong tương lai, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp với bối cảnh cạnh tranh chiến lược khu vực.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm thời gian từ năm 1995 đến năm 2023, tập trung phân tích sâu giai đoạn 2017 - 2020 tại Việt Nam và Mỹ. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam, đồng thời làm rõ vai trò chiến lược của Việt Nam trong khu vực và trên trường quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc lớn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu trong quan hệ quốc tế, bao gồm:

• Lý thuyết Hiện thực mới (Neorealism): Giải thích sự cạnh tranh quyền lực và an ninh giữa các quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
• Lý thuyết Đối tác chiến lược: Phân tích các hình thức hợp tác đa chiều giữa các quốc gia nhằm tăng cường lợi ích chung và đối phó với các thách thức an ninh.
• Khái niệm Đối tác toàn diện: Làm rõ phạm vi hợp tác rộng lớn trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, kinh tế đến an ninh và văn hóa.
• Các khái niệm chính: Quan hệ song phương, hợp tác kinh tế - thương mại, an ninh hàng hải, viện trợ y tế, cạnh tranh chiến lược, tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành, kết hợp:

• Phương pháp lịch sử: Khảo sát diễn biến quan hệ Mỹ - Việt Nam từ 1995 đến 2020, làm rõ các mốc quan trọng và bối cảnh chính trị.
• Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu: Thu thập và phân tích các báo cáo, văn bản chính sách, số liệu thống kê từ các nguồn chính thức của Việt Nam và Mỹ.
• Phương pháp phân tích chính sách: Đánh giá mục tiêu, biện pháp và hiệu quả chính sách đối ngoại của hai nước trong giai đoạn nghiên cứu.
• Phương pháp dự báo: Dựa trên các dữ liệu và xu hướng hiện tại để đưa ra dự báo về triển vọng quan hệ Mỹ - Việt Nam trong tương lai.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thương mại, đầu tư, các tuyên bố chính thức, văn bản hợp tác song phương, báo cáo của các tổ chức quốc tế và các nghiên cứu học thuật trong và ngoài nước. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các sự kiện, văn bản và số liệu từ năm 1995 đến 2023, với trọng tâm phân tích sâu giai đoạn 2017 - 2020. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đại diện và mức độ ảnh hưởng của các sự kiện, chính sách đối với quan hệ song phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng cường hợp tác chính trị - ngoại giao:
   Trong giai đoạn 2017 - 2020, quan hệ chính trị giữa Mỹ và Việt Nam được thúc đẩy mạnh mẽ với nhiều chuyến thăm cấp cao. Tổng thống Donald Trump là vị Tổng thống Mỹ đầu tiên thăm Việt Nam ngay trong năm đầu nhiệm kỳ (tháng 11/2017). Các chuyến thăm này đã tạo nền tảng cho việc ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác chiến lược, củng cố quan hệ Đối tác toàn diện. Ví dụ, năm 2017, khoảng 20 văn bản hợp tác trị giá khoảng 10 tỷ USD đã được ký kết.

2. Phát triển thương mại song phương vượt bậc:
   Kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ 47,15 tỷ USD năm 2016 lên 90,8 tỷ USD năm 2020, tăng gần 93%. Xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ chiếm khoảng 22,5% tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia, với các mặt hàng chủ lực như dệt may (24,9%), điện thoại và linh kiện (11,7%), giày dép (10,7%). Mặc dù dịch COVID-19 tác động tiêu cực, thương mại vẫn tăng trưởng 19,9% năm 2020 so với năm trước.

3. Đầu tư trực tiếp của Mỹ vào Việt Nam tăng mạnh:
   Tổng vốn đầu tư trực tiếp của Mỹ vào Việt Nam giai đoạn 2017 - 2020 đạt khoảng 10,6 tỷ USD, tăng gấp 2,5 lần so với giai đoạn trước đó. Mỹ trở thành nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ 10 tại Việt Nam năm 2020, với các dự án quy mô lớn như của Intel và First Solar.

4. Hợp tác an ninh - quốc phòng được mở rộng:
   Mỹ và Việt Nam tăng cường đối thoại chính sách quốc phòng, hợp tác an ninh hàng hải và hỗ trợ kỹ thuật. Mỹ đã dỡ bỏ lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Việt Nam từ năm 2016, mở ra cơ hội hợp tác quốc phòng sâu rộng hơn. Các hoạt động trao đổi tàu hải quân, diễn tập chung và hỗ trợ kỹ thuật được duy trì thường xuyên.

Thảo luận kết quả

Sự phát triển quan hệ Mỹ - Việt Nam trong giai đoạn 2017 - 2020 phản ánh sự chuyển dịch chiến lược của Mỹ trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nhằm đối phó với ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc. Việt Nam được xem là đối tác chiến lược quan trọng, vừa là thị trường tiềm năng vừa là đồng minh trong an ninh hàng hải. Các số liệu thương mại và đầu tư cho thấy sự tăng trưởng vượt bậc, minh chứng cho hiệu quả của các chính sách thúc đẩy hợp tác kinh tế.

Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đã gây ra những thách thức nhất định, như hạn chế giao lưu, giảm cường độ đối thoại và gián đoạn chuỗi cung ứng. Dù vậy, hai bên đã tận dụng cơ hội để tăng cường hợp tác y tế và phòng chống dịch, thể hiện qua việc Mỹ hỗ trợ Việt Nam vaccine và thiết bị y tế.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này khẳng định xu hướng hợp tác sâu rộng hơn và đa dạng hơn giữa hai nước, đồng thời phản ánh sự thích ứng linh hoạt của Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược khu vực. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch thương mại, bảng thống kê đầu tư và sơ đồ các chuyến thăm cấp cao để minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đối thoại chính trị và ngoại giao đa cấp:
   Chủ động tổ chức các cuộc gặp gỡ, đối thoại thường xuyên giữa lãnh đạo cấp cao, trung và thấp để duy trì đà phát triển quan hệ, giải quyết kịp thời các vấn đề tồn tại. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm. Chủ thể: Bộ Ngoại giao, các cơ quan liên quan.

2. Đẩy mạnh hợp tác kinh tế - thương mại và đầu tư:
   Tăng cường xúc tiến thương mại, tháo gỡ rào cản kỹ thuật, thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do và đầu tư song phương. Đặc biệt, phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao, chế biến chế tạo. Thời gian: 2024-2026. Chủ thể: Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

3. Mở rộng hợp tác quốc phòng và an ninh hàng hải:
   Tăng cường trao đổi thông tin, tổ chức diễn tập chung, hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo nhằm nâng cao năng lực bảo vệ chủ quyền biển đảo. Thời gian: 2024-2025. Chủ thể: Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao.

4. Phát triển hợp tác y tế và ứng phó khẩn cấp:
   Tiếp tục hợp tác trong phòng chống dịch bệnh, chuyển giao công nghệ y tế, đào tạo nhân lực y tế và hỗ trợ thiết bị y tế. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Bộ Y tế, các tổ chức quốc tế.

5. Tăng cường vai trò của ASEAN trong quan hệ Mỹ - Việt Nam:
   Chủ động phối hợp với ASEAN để duy trì vai trò trung tâm, thúc đẩy hợp tác đa phương, giảm thiểu rủi ro từ cạnh tranh chiến lược. Thời gian: 2024-2027. Chủ thể: Bộ Ngoại giao, các cơ quan ASEAN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách đối ngoại và quốc phòng:
   Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và phân tích thực tiễn giúp xây dựng chiến lược hợp tác hiệu quả với Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược khu vực.

2. Giảng viên và sinh viên chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Chính trị học:
   Tài liệu tham khảo chi tiết về quá trình phát triển quan hệ Mỹ - Việt Nam, các nhân tố tác động và dự báo triển vọng, phù hợp cho nghiên cứu và giảng dạy.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư:
   Cung cấp thông tin về xu hướng thương mại, đầu tư và các cơ hội hợp tác kinh tế giữa hai nước, giúp định hướng chiến lược kinh doanh và đầu tư.

4. Các tổ chức nghiên cứu và phân tích chính sách:
   Luận văn là nguồn dữ liệu và phân tích sâu sắc về chính sách đối ngoại Mỹ - Việt Nam, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và tư vấn chính sách.

Câu hỏi thường gặp

1. Quan hệ Mỹ - Việt Nam đã phát triển như thế nào dưới thời Tổng thống Donald Trump?
   Quan hệ được thúc đẩy mạnh mẽ với nhiều chuyến thăm cấp cao, ký kết các thỏa thuận hợp tác chiến lược, kim ngạch thương mại tăng gần gấp đôi từ 47,15 tỷ USD năm 2016 lên 90,8 tỷ USD năm 2020.

2. Đại dịch COVID-19 ảnh hưởng ra sao đến quan hệ Mỹ - Việt Nam?
   COVID-19 gây gián đoạn giao lưu, giảm cường độ đối thoại nhưng cũng thúc đẩy hợp tác y tế, Mỹ hỗ trợ Việt Nam vaccine và thiết bị y tế, góp phần kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.

3. Mỹ có vai trò gì trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương liên quan đến Việt Nam?
   Mỹ coi Việt Nam là đối tác chiến lược quan trọng trong chiến lược này, nhằm kiềm chế ảnh hưởng Trung Quốc và tăng cường an ninh hàng hải, đồng thời phát triển hợp tác kinh tế.

4. Các lĩnh vực hợp tác chính giữa Mỹ và Việt Nam là gì?
   Bao gồm chính trị - ngoại giao, thương mại - đầu tư, an ninh - quốc phòng và viện trợ y tế, môi trường. Mỗi lĩnh vực đều có bước tiến rõ rệt trong giai đoạn 2017 - 2020.

5. Việt Nam cần làm gì để phát huy tối đa lợi ích từ quan hệ với Mỹ?
   Việt Nam cần tăng cường đối thoại đa cấp, thúc đẩy hợp tác kinh tế, mở rộng hợp tác quốc phòng, phát triển hợp tác y tế và chủ động phối hợp với ASEAN để duy trì vai trò trung tâm khu vực.

Kết luận

• Quan hệ Mỹ - Việt Nam dưới thời Tổng thống Donald Trump (2017 - 2020) có bước phát triển vượt bậc trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là chính trị, thương mại và an ninh.
• Kim ngạch thương mại song phương tăng gần gấp đôi, đầu tư trực tiếp của Mỹ vào Việt Nam tăng 2,5 lần so với giai đoạn trước.
• Đại dịch COVID-19 tuy gây khó khăn nhưng cũng thúc đẩy hợp tác y tế và phòng chống dịch giữa hai nước.
• Việt Nam được Mỹ xem là đối tác chiến lược quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, góp phần nâng cao vị thế quốc tế.
• Các đề xuất chính sách nhằm tăng cường đối thoại, hợp tác kinh tế, quốc phòng và y tế sẽ giúp duy trì và phát triển quan hệ bền vững trong tương lai.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời theo dõi sát sao diễn biến khu vực và quốc tế để điều chỉnh chính sách phù hợp. Luận văn hy vọng sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách và các bên liên quan trong việc phát triển quan hệ Mỹ - Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 làm rõ các nhân tô khách quan và chủ quan tác động tới quan hệ Mỹ - Việt Nam giai đoạn 2017 - 2020. Chương 2: Thực trạng quan hệ Mỹ - Việt Nam dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump (2017-2020) trên các lĩnh vực Chương 2 tập trung nghiên cứu quan hệ Mỹ - Việt Nam trên các lĩnh vực như: Chính trị - ngoại giao, thương mại - đầu tư, quốc phòng - an ninh và các hoạt động viện trợ của Mỹ cho Việt Nam. Chương 3: Nhận xét về quan hệ Mỹ - Việt Nam (2017-2020) và dự báo triển vọng quan hệ hai nước trong thời gian tới Chương 3 đưa ra những đánh giá, nhận xét về quan hệ Mỹ - Việt Nam giai đoạn 2017-2020; dự báo triển vọng quan hệ Mỹ - Việt Nam trong thời gian tỚI. CÁC NHÂN TÓ KHÁCH QUAN VÀ CHỦ QUAN TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ MỸ - VIỆT NAM 1.

Nhân tố khách quan 1. Đại dịch COVID-19 tác động đến quan hệ quốc tế và quan hệ Mỹ - Việt Nam COVID-19 khởi phát tại thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, miền Trung Trung Quốc và ca bệnh đầu tiên được phát hiện vào ngày 08 tháng 12 năm 2019, sau đó diễn biến phức tạp với tốc độ lây lan một cách nhanh chóng ra toàn thế giới. Đến ngày 31 tháng 12 năm 2019, Trung Quốc chính thức thông báo với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) về bùng phát dịch. Trước những diễn biến phức tạp của dịch bệnh, Tổ chức Y tế Thế giới đã ban bồ tình trang khan cấp toàn cầu (PHEIC) vào ngày 30 tháng 01 năm 2020, rồi sau đó xác nhận đây là “đại dịch toàn cầu” (pademic) vào ngày 11 tháng 3 năm 2020.

Tính đến thời điểm 17h ngày 30 tháng 3 năm 2020, ở gần 200 quốc gia và vùng lãnh thé đã có hơn 735.000 người tử vong. Mỹ trở thành vùng dịch lớn nhất thế giới với tổng số hơn 140.000 trường hợp mắc Covid-19 va hon 2.000 trường hợp tử vong, trong đó, thành phố New York có số ca tử vong nhiều nhất nước Mỹ với hơn 700 ca chiếm khoảng 1/3 nước Mỹ. Tại châu Âu, Italia tiếp tục là vùng dịch lớn nhất với tong số 97.689 ca nhiễm và gần 11.000 ca tử vong, tính đến ngày 30 tháng 3 năm 2020. Tây Ban Nha là vùng dịch lớn thứ hai châu Âu với 80.110 ca nhiễm và 7.340 ca tử vong.

Tại châu A, Iran tiếp tục là vùng dịch lớn thứ hai, sau Trung Quốc đại lục. Tính đến ngày 30 tháng 3 năm 2020,, Iran có 38.309 ca nhiễm và 2.640 ca tử vong - một trong những nước có tỷ lệ tử vong cao (7,7%). Hàn Quốc, số liệu đến ngày 29 tháng 3 năm 2020 đã có tổng số ca nhiễm tại nước này lên 9.478 ca nhiễm và 114 ca tử vong. Tại Đông Nam Á, tính đến ngày 30 tháng 3 năm 2020, Malaysia tiếp tục là vùng dịch lớn nhất khu vực với 2470 ca nhiễm và 35 ca tử vong.

Indonesia với 1285 ca nhiễm và 114 ca tử vong [Trung tâm Thông tin công tác tuyên 12 giáo, 2020]. Trong vòng 3 tháng khởi phát, diễn biến đại dịch COVID-19 có thé được chia làm hai giai đoạn tương đối rõ ràng. Giai đoạn 1 là giai đoạn bùng phát ở Trung Quốc và các nước châu Á lân cận với tâm dịch là Vũ Hán. Giai đoạn 2 diễn ra sau đó, khi Trung Quốc đã qua đỉnh dịch và có dấu hiệu được kiểm soát thì dịch bệnh lại bùng lên nhanh chóng tại châu Âu và Bắc Mỹ.

Rõ ràng, việc Tổ chức Y tế thế giới công bố COVID-19 là đại dịch toàn cầu sau 3 tháng ké từ khi căn bệnh này xuất hiện đã phản ánh khả năng virus lây lan trên diện rộng về mặt địa lý. Do đó, Tổ chức Y tế thế giới mong muốn tất cả các nước trên thé giới cần có hành động khan cấp và quyết liệt dé kiêm soát tình hình và khống chế sự lây lan của virus. Thực tế, sự bùng phát của COVID-19 đã chi phối mọi khía cạnh đời sống kinh tế - xã hội trên toàn thế giới và buộc con người phải thay đôi cách nhìn nhận, thói quen, lối sống và phương thức làm việc để đảm bảo phòng chống dịch. Tốc độ lây lan và mức độ nguy hiểm của COVID-19 đã làm cuộc song của người dân toàn cầu bị đảo lộn, gây ra những gián đoạn nghiêm trọng cho hợp tác quốc tế trên nhiều lĩnh vực.

Nổi bật là ảnh hưởng rõ nét nhất đối với lĩnh vực kinh tế, thương mại và đầu tư. Theo đó, sự xuất hiện của dịch bệnh COVID-19 khiến nhiều nước phải thực hiện giãn cách xã hội, gây ra sự đứt gãy trong chuỗi cung ứng toàn cầu và gián đoạn hoạt động sản xuất trên thế giới. Từ đó, dẫn đến tình trạng gián đoạn cục bộ, khiến cho đầu vào của sản xuất bị thiếu hụt, lưu thông hàng hóa, dịch vụ và lao động toàn cầu không thé thông suốt và hiệu quả. Đại dịch COVID-19 tác động gần như đồng thời tới toàn bộ các nền kinh tế trên thế giới nhưng theo các cơ chế khác nhau cả về phía cung và phía cầu.

Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc rất nhiều vào cấu trúc của mỗi nền kinh tế cũng như sự liên kết của nền kinh tế đó với phần còn lại của thế giới. Về phía cung, các biện pháp chống dịch COVID-19 (chủ yếu là cách ly, tạo khoảng cách và hạn chế đi lại) đã khiến nguồn cung lao động giảm mạnh, dẫn tới nhiều hoạt động sản xuất bị ngưng trệ. Đây chính là 13 nguyên nhân trực tiếp khiến chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn và ngưng trệ trong khoảng thời gian triển khai các biện pháp chống dịch COVID-19. Trong đó, có thời điểm Liên minh châu Âu và Mỹ là tâm dịch, khiến sự gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cau là điều không thé tránh khỏi, do vai trò của Mỹ và Châu Âu trong chuỗi là vô cùng quan trọng.

Về phía cầu, nếu như ảnh hưởng của dịch COVID-19 tới phía cung có thé được kiểm soát theo tình hình của dịch bệnh, thì những tác động tới phía cầu được xem là khó dự đoán. Có thể kế đến như viện người dân hạn chế đi lại đã khiến lượng người mua hàng hóa bị giảm đột ngột, nhất là tại các trung tâm thương mại, cho dù có sự chuyên hướng nhất định sang mua hàng bằng các hoạt động thương mại điện tử. Ngoài ra, ảnh hưởng của dịch COVID-19 tới tâm lý của tác nhân kinh tế là rất tiêu cực, khiến cho họ có trạng thái tâm lý trì hoãn tiêu dùng và đầu tư (hiện tượng này được bộc lộ rõ trong cuộc suy thoái kinh tế 2007 - 2009) [Đại học Kinh tế quốc dân, 2020]. Việc các nước lần lượt phong tỏa, hạn chế đi lại cũng làm giảm khả năng hợp tác, phối hợp quốc tế trong ứng phó với đại dịch.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại, dịch bệnh xuất hiện đầu năm 2020 tạo nên một sự cộng hưởng các yếu tố dẫn đến những biến động sâu rộng trên thị trường hàng hóa và tài chính toàn cầu. Chỉ số chứng khoán của các nền kinh tế lớn Mỹ, Liên minh châu Âu, châu Á liên tục sụt giảm; giá dầu thế giới giảm 26% xuống mức thấp nhất trong 18 năm qua; nhiều ngành kinh tế chủ chốt, trong đó có hàng không chịu thiệt hai nặng; hoạt động sản xuất và dịch vụ tại nhiều nước bị “tê liệt”, có thé làm 25 triệu người mat việc làm [Trung tâm Thông tin công tác tuyên giáo, 2020]. Theo một báo cáo công bố vào năm 2021 của UNCTAD (Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển), nền kinh tế thế giới đã giảm 3,5% trong năm 2020 đối với các nước phát triển là những nước phụ thuộc nhiều vào dịch vụ nên bị ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng. Tốc độ tăng trưởng khu vực Đông Nam Á giảm 3,9% do mất nguồn thu từ du lịch quốc tế, suy giảm đầu tư của 14 khu vực tư nhân và giảm hoạt động trong lĩnh vực xây dựng và khai khoáng [Mạnh Hùng, 2021].

Ngoài van dé kinh tế, do giãn cách xã hội và hoạt động kinh tế - xã hội, đời sống xã hội của các nước trên thế giới bị xáo trộn, nhu cầu tiêu dùng của người dân và xã hội suy giảm, ảnh hưởng nhiều nhất đến các lĩnh vực du lịch và dịch vụ; hàng loạt các doanh nghiệp ở nhiều quốc gia khác nhau bị phá sản, kéo theo tình trạng thất nghiệp gia tăng. Đặc biệt, COVID-19 đã khiến cuộc chiến chống đói nghèo trên thế giới bị thụt lùi một thập niên, thậm chí ở một số khu vực trên thế giới như châu Phi, Mỹ La-tinh và Trung Đông, sự phát triển có thé bị tụt hậu 30 năm. Tổ chức Oxfam dẫn nghiên cứu của Đại học King ở Thủ đô London (Anh) và Đại học Quốc gia Australia ước tính, đại dịch COVID-19 sẽ khiến nửa tỷ người (khoảng 8% dân số thế giới) lâm vào cảnh nghèo đói. Đây là nghiên cứu đánh giá tác động của đại dịch COVID-19 đến tình trạng nghèo khổ toàn cầu trên cơ sở ngưỡng thu nhập 1,9 USD, 3,2 USD và 5,5 USD/ngay theo tính toán của Ngân hàng Thế giới (WB).

Đối với nhiều quốc gia, nhất là các nước châu Phi, vào thời điểm trước khi dịch bệnh COVID-19 trở thành một cuộc khủng hoảng y tế, các nước này đã phải gánh chịu cuộc khủng hoảng kinh tế bởi giá nguyên nhiên liệu bị rớt thê thảm, khoảng hơn 80 tỷ USD dau tư bị rút khỏi thi trường, khiến một nửa tỷ dân rơi vào cảnh nghèo đói. Trong bối cảnh đại dịch COVID-19 đang tan công các nền kinh tế châu Phi, các lĩnh vực như hang không, du lịch và thương mại của các nước này được cho là chịu hậu quả trước tiên. Theo báo cáo mới nhất của Hiệp hội vận tải hàng không quốc tế, đại dịch COVID-19 sẽ khiến ngành hàng không châu Phi tốn thất khoảng 4,4 tỷ USD. Ủy ban Kinh tế Liên hợp quốc về châu Phi cho rằng, dịch bệnh COVID-19 sẽ khiến ngành du lịch châu Phi thiệt hại 7,2 tỷ USD, khoảng 80% số người lao động sẽ bị mất việc làm tạm thời, nhiều người phải kiếm sống từng ngày.

Sau khi thực hiện chính sách cách ly xã hội do dịch bệnh, những người lao động tầng lớp thấp sẽ mat đi cơ hội kiếm sống. Theo dự báo, tốc độ 15 tăng trưởng kinh tế của khu vực châu Phi sẽ giảm từ 3,2% xuống 1,8% trong năm 2020 với tổng thiệt hại khoảng 29 tỷ USD [TTXVN, 2020].