ĐẶT VẤN ĐỀ Cảnh sát giao thông đƣờng bộ có nhiệm vụ quản lý hành chính về trật tự an toàn giao thông, hƣớng dẫn, tổ chức điều khiển giao thông tại các nút giao thông; tuần tra kiểm soát, can thiệp kịp thời và xử lý ngƣời, phƣơng tiện có hành vi vi phạm trật tự an toàn giao thông. Cán bộ, chiến sỹ cảnh sát giao thông đƣờng bộ tại các nút giao thông phải làm việc ngoài trời, điều kiện làm việc khắc nghiệt nhƣ vi khí hậu xấu (nhiệt độ cao về mùa hè, thấp về mùa đông, nắng, mưa, gió, bão…) và chịu ảnh hƣởng trực tiếp của ô nhiễm môi trƣờng (tiếng ồn của phương tiện giao thông, tiếp xúc với bụi, tiếp xúc với các hơi khí độc từ khí thải của các phương tiện giao thông như CO, SO2, NO2, bụi, chì, hơi xăng.) và chịu căng thẳng, áp lực trong việc điều tiết giao thông do kẹt xe, tắc đƣờng, giải quyết tai nạn, xử lý vi phạm, phòng chống tội phạm… Một số nghi n cứu tr n thế giới cho thấy cảnh sát giao thông (CSGT) chịu tác động trực tiếp bởi môi trƣờng làm việc ô nhiễm và ảnh hƣởng tới sức khỏe, bệnh tật và căng thẳng thần kinh tâm lý. Năm 2014, Choudhary H tổng hợp nhiều nghi n cứu và cho thấy đối với các công việc phải làm ngoài trời tiếp xúc với môi trƣờng ô nhiễm có ảnh hƣởng đến chức năng hô hấp và các triệu chứng đƣờng hô hấp là CSGT, công nhân làm việc tr n các quốc lộ…1 Nghi n cứu của Rahama SM (2011) tại Sudan cho thấy có 51,6% cảnh sát giao thông cho rằng đang chịu tác động do ô nhiễm không khí ở mức độ cao, 61,29% có một trong các vấn đề sức khỏe nhƣ đau đầu, mệt mỏi, đau bụng, tăng huyết áp, thiếu máu, 1/2 số mẫu đo nồng độ chì trong không khí tại các địa điểm làm việc của CSGT cao hơn ti u chuẩn cho phép.2 Một số nghi n cứu khác cũng cho thấy CSGT có tỷ lệ mắc các bệnh về tai mũi họng, bệnh về cơ xƣơng khớp cao nhƣ nghi n cứu của Sharif A (2009) tr n CSGT thành phố Dhaka Metropolitan, Bangladesh cho thấy 24% CSGT giảm thính lực nhẹ và 2 vừa do tiếp xúc với tiếng ồn;3 nghi n cứu của Ramakrishnan J (2013) ở CSGT miền Nam Ấn Độ cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp là 30,5%, 70% có yếu tố căng thẳng vừa phải li n quan đến nghề nghiệp;4 nghi n cứu của Mohammad Nazmul Hasan (2013) cho thấy 80% CSGT bị đau thắt lƣng.5 Tại Việt Nam, nghi n cứu của một số tác giả cũng chỉ ra môi trƣờng làm việc của CSGT chịu tác động trực tiếp bởi điều kiện vi khí hậu khắc nghiệt, ô nhiễm môi trƣờng, căng thẳng thần kinh tâm lý… Nghi n cứu của Nguyễn Văn Lỷ (2000), nhiệt độ trung bình tại các nút giao thông ở Hà Nội là 35,91 ± 3,4oC (mùa hè), nhiệt độ tổng hợp (WBGT) là 32,83 ± 2,32 oC, 100% CSGT đều có cảm giác nóng; nồng độ khí CO tại các nút giao thông vƣợt ti u chuẩn cho phép từ 1,8 đến 2,2 lần,6 nghi n cứu của Nguyễn Duy Bảo (2006) về môi trƣờng tại các nút giao thông Hà Nội cho thấy nồng độ bụi toàn phần vƣợt mức cho phép 4,8 đến 5,7 lần vào mùa hè và 3,5 đến 3,9 lần vào mùa đông; nồng độ khí SO2 vƣợt ti u chuẩn cho phép từ 1,8 đến 1,9 lần vào mùa hè; hơi xăng vƣợt ti u chuẩn cho phép từ 3,5 đến 4,9 lần vào mùa hè và từ 2,3 đến 3,4 lần vào mùa đông…7 Một số nghi n cứu cũng đã chỉ ra các vấn đề sức khỏe của CSGT nhƣ nghi n cứu của L Văn Chính (1999), tỷ lệ vi m họng ở CSGT Hà Nội là 63,98%, vi m phế quản mạn 29,03%,8 nghi n cứu của Nguyễn Duy Bảo (2006) ở CSGT Hà Nội cho thấy 41,5% CSGT có rối loạn chức năng hô hấp,7 nghi n cứu của Võ Quang Đức ở CSGT TP Hồ Chí Minh cho thấy 32,4% CSGT bị giảm thính lực.9 Nghi n cứu trong tình hình mới, điều kiện làm việc, môi trƣờng làm việc có nhiều thay đổi; đối với CSGT đƣờng bộ là sự gia tăng ô nhiễm môi trƣờng không khí do các nguồn thải từ công nghiệp, nông nghiệp, xây dựng, kinh doanh, dịch vụ… Đặc biệt là sự gia tăng nhanh chóng các phƣơng tiện giao thông đƣờng bộ làm cho mật độ và lƣu lƣợng giao thông đƣờng bộ tăng. Chất lƣợng không khí (AQI) ở các đô thị lớn nhƣ Hà Nội, TP Hồ Chí Minh… 3 trong những năm gần đây có nhiều ngày ở mức xấu đã ảnh hƣởng trực tiếp đến sức khỏe của cán bộ chiến sĩ CSGT đƣờng bộ.
Hiện nay các nghi n cứu tại Việt Nam chủ yếu nghi n cứu đơn thuần về môi trƣờng tại các nút giao thông hoặc nghi n cứu đơn thuần về bệnh tật của CSGT hoặc có nghi n cứu môi trƣờng và sức khỏe, bệnh tật của CSGT nhƣng với cỡ mẫu nhỏ và chủ yếu thực hiện tại Hà Nội. Liệu môi trƣờng không khí nơi làm việc, áp lực công việc có tác động l n sức khỏe CSGT đƣờng bộ và mối li n quan giữa các yếu tố môi trƣờng và gánh nặng tâm lý có ảnh hƣởng đến sức khỏe của CSGT đƣờng bộ hay không, đặc biệt cảnh sát giao thông đƣờng bộ tại 7 vùng kinh tế - xã hội của cả nƣớc? Chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu điều kiện môi trƣờng làm việc và sức khỏe, bệnh tật của cảnh sát giao thông đƣờng bộ” với các mục ti u sau: 1. Mô tả môi trường làm việc và s c h e ệnh t t c cảnh s t gi o thông đường ộ tại một số tỉnh thành phố năm 2014 - 2015. Phân tích mối liên qu n giữ một số yếu tố môi trường làm việc và ệnh t t c cảnh s t gi o thông đường ộ.
Từ đó đƣa ra các khuyến nghị nhằm cải thiện môi trƣờng làm việc và nâng cao sức khỏe cho cảnh sát giao thông đƣờng bộ. 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Một số khái niệm về điều kiện môi trường lao động và tiếp xúc cộng dồn 1. Điều iện l o động môi trường l o động Theo Từ điển bách kha y học Việt Nam, điều kiện lao động/làm việc (working conditions) là toàn bộ các yếu tố về kinh tế, xã hội, tổ chức, kỹ thuật, tự nhi n thể hiện qua quá trình công nghệ, dụng cụ lao động, đối tƣợng lao động, môi trƣờng lao động, con ngƣời lao động và sự tác động qua lại giữa chúng trong không gian và thời gian nhất định tạo n n những điều kiện cần thiết cho hoạt động của con ngƣời trong quá trình lao động, sản xuất.
Môi trƣờng lao động bao gồm nhiều yếu tố nhƣ vi khí hậu (nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió), ánh sáng, bức xạ nhiệt, tiếng ồn, rung chuyển, bụi, khói, hơi khí độc, hóa chất… 1. Tiếp xúc cộng dồn liều tiếp xúc cộng dồn10 - Tiếp xúc cộng dồn là tổng số của một chất hoặc chất phóng xạ mà một ngƣời đã tiếp xúc (phơi nhiễm) trong quá trình làm việc (theo thời gian). Tiếp xúc cộng dồn đối với một chất độc hại hoặc chất phóng xạ có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. - Liều tiếp xúc cộng dồn đƣợc tính theo giá trị tích lũy của nồng độ trung bình của một chất (bụi) hay hơi khí độc do tiếp xúc (phơi nhiễm) theo thời gian trong mỗi năm.
Môi trường làm việc đặc thù của cảnh sát giao thông đường bộ Cảnh sát giao thông đƣờng bộ (CSGTĐB) có nhiệm vụ đảm bảo trật tự, an toàn giao thông đƣờng bộ; phối hợp công tác tuy n truyền, vận động, hƣớng dẫn kiểm tra việc chấp hành pháp luật về an toàn giao thông đƣờng bộ 5 của ngƣời tham gia giao thông… Công việc của CSGTĐB đƣợc phân chia chính theo các lĩnh vực: tham mƣu; tuy n truyền, điều tra giải quyết tai nạn giao thông và xử lý vi phạm; đăng ký quản lý xe; tuần tra dẫn đoàn; điều khiển đèn tín hiệu giao thông. Trong các nhiệm vụ của CSGTĐB có nhiệm vụ quản lý hành chính về giữ gìn trật tự an toàn giao thông, bao quát tình hình xe lƣu thông, can thiệp kịp thời và xử lý những ngƣời có hành vi vi phạm trật tự giao thông, CSGTĐB trực tiếp làm việc ngoài trời (tại các nút giao thông, chống ùn, tuần tra…), một bộ phận cán bộ, chiến sỹ có vai trò rất quan trọng trong giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Các cán bộ, chiến sỹ CSGTĐB phải hết sức nhạy bén khi điều khiển ngƣời và phƣơng tiện lƣu thông hoạt động trong các tình huống, khi xe bị ùn tắc (phải tổ chức phân luồng cho xe ô tô lƣu thông sang tuyến đƣờng khác và báo cho lực lƣợng ứng cứu đến giải tỏa). Trong trƣờng hợp có nhiều xe khách, xe tải nối đuôi nhau thành hàng quá dài, phải ngăn dòng xe ra thành từng đoạn có khoảng cách hợp lý để đảm bảo cho dòng lƣu thông chung không bị trở ngại.
Hiện nay, các phƣơng tiện giao thông nói chung và phƣơng tiện giao thông cá nhân (ô tô, xe máy) phát triển nhanh chóng, phƣơng tiện tham gia giao thông luôn quá tải trong khi cơ sở hạ tầng chƣa đáp ứng kịp, lƣu lƣợng ngƣời, phƣơng tiện tham gia giao thông tăng l n từng ngày. Khi xảy ra tắc đƣờng, dù ở đƣờng lớn hay đƣờng nhỏ thì việc giải quyết trật tự giao thông đều trở n n khó khăn phức tạp gấp bội phần vì nếu không đƣợc giải tỏa kịp thời thì tình trạng tắc đƣờng sẽ nhanh chóng lan rộng sang nhiều con đƣờng khác vốn đều đã quá tải. Chƣa kể đến các tuyến đƣờng chính để vận chuyển hàng hóa từ khu vực các cửa khẩu bi n giới, cảng biển đi các tỉnh, thành phố là cung đƣờng để hàng hóa thẩm lậu vào nƣớc ta. CSGTĐB thƣờng xuy n phải huy động tối đa lực lƣợng, phƣơng tiện để vừa bảo đảm trật tự an toàn xã hội, vừa đấu tranh ngăn chặn các loại tội phạm hoạt 6 động tr n tuyến.
CSGTĐB ngoài duy trì hoạt động 24/24 ở các điểm nút giao thông còn thƣờng xuy n tổ chức tuần tra kiểm soát cơ động để kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm, trời nắng cũng nhƣ trời mƣa, đ m hay ngày thì CSGTĐB vẫn phải làm nhiệm vụ. Thông thƣờng ở thành phố cũng nhƣ các địa phƣơng, mỗi ngày CSGTĐB làm việc tại các nút giao thông và tuần tra kiểm soát phải làm việc 8 giờ cho 1 ca trực, chia làm 2 ca trực, mỗi ca 4 giờ, ca 1 từ 6 giờ đến 10 giờ và từ 14 giờ đến 18 giờ, ca 2 từ 10 giờ đến 14 giờ và từ 18 giờ đến 22 giờ.