Luận án tiến sĩ kinh tế nâng cao chất lượng lao động quản lý của hải quan tỉnh thành phố trong điều kiện hiện đại hóa hải quan việt nam

Nội dung này nhấn mạnh tầm quan trọng của nguồn nhân lực trong sự phát triển của mỗi quốc gia, đặc biệt… 181 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2015.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Lao Động
• Đề tài: Luận Án Tiến Sĩ Về Nâng Cao Chất Lượng Quản Lý Lao Động Hải Quan Trong Bối Cảnh Hiện Đại Hóa Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án
• 3.1. Khách thể nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 4. Những kết quả chính, ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận án
• 4.1. Những kết quả chính:
• 4.2. Ý nghĩa lý luận

Tóm tắt

I. Lý do chọn đề tài

Nội dung này nhấn mạnh tầm quan trọng của nguồn nhân lực trong sự phát triển của mỗi quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh hiện đại hóa. Nguồn lực con người không chỉ là yếu tố quyết định cho sự phát triển kinh tế mà còn là nhân tố cốt lõi trong việc quản lý và khai thác các nguồn lực khác. Đảng và Nhà nước Việt Nam đã xác định rằng phát triển nguồn nhân lực là một trong những khâu đột phá trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Việc đầu tư vào con người không chỉ là đầu tư cho hiện tại mà còn là cơ sở cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Đặc biệt, trong lĩnh vực hải quan, nguồn nhân lực chất lượng cao là rất cần thiết để đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và hiện đại hóa ngành. Do đó, đề tài nghiên cứu này mang tính cấp thiết, nhằm nâng cao chất lượng lao động quản lý hải quan trong bối cảnh hiện đại hóa.

II. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc hệ thống hóa lý luận về lao động quản lý và chất lượng lao động quản lý, đồng thời điều tra thực trạng chất lượng lao động quản lý hải quan tại các tỉnh, thành phố. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm việc tổng hợp các công trình nghiên cứu trước đó, xác định khái niệm và phương pháp nghiên cứu, thực hiện khảo sát xã hội học, phân tích dữ liệu thu thập được và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng lao động quản lý. Đặc biệt, việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng lao động quản lý sẽ giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng hiện tại và những thách thức cần phải vượt qua trong quá trình cải cách và hiện đại hóa ngành hải quan.

III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là đội ngũ lao động quản lý tại cục Hải quan các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, phân chia thành các cấp khác nhau. Phạm vi nghiên cứu bao gồm khảo sát tại các đơn vị Hải quan trọng điểm ở ba miền Bắc, Trung, Nam và thời gian nghiên cứu từ năm 2010 đến 2014. Việc xác định rõ ràng đối tượng và phạm vi nghiên cứu sẽ giúp đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân tích và đánh giá chất lượng lao động quản lý hải quan trong bối cảnh hiện đại hóa.

IV. Những kết quả chính và ý nghĩa lý luận

Luận án đã thu thập và hệ thống hóa các nghiên cứu liên quan đến chất lượng lao động quản lý, từ đó đưa ra những nhận xét khái quát. Bên cạnh đó, việc tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau như tổ chức lao động, hành chính học, và quản lý phát triển nguồn nhân lực đã góp phần làm phong phú thêm nội dung nghiên cứu. Những kết quả này không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có giá trị thực tiễn, giúp các cơ quan quản lý nhà nước có cái nhìn rõ hơn về thực trạng và nhu cầu nâng cao chất lượng lao động quản lý, từ đó đưa ra các chính sách và giải pháp phù hợp.

V. Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng lao động quản lý

Luận án đã đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng lao động quản lý hải quan, bao gồm việc cải cách quy trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, đồng thời tăng cường cơ chế đãi ngộ và tạo điều kiện cho sự phát triển nghề nghiệp. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao năng lực cá nhân mà còn tạo ra một môi trường làm việc thuận lợi, khuyến khích sự sáng tạo và cải tiến trong công tác quản lý. Việc áp dụng các giải pháp này sẽ góp phần quan trọng vào việc hiện đại hóa ngành hải quan, nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về hải quan và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Nguồn nhân lực là nhân tố giữ vị trí trung tâm đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia cũng như từng tổ chức, ngành nghề. Đối với Việt Nam, trong bối cảnh thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011–2020 và Quyết định số 579/QĐ-TTg ngày 19/4/2011 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển nhân lực Việt Nam giai đoạn 2011–2020, việc phát triển nhân lực chất lượng cao được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Cùng với việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đặt ra yêu cầu cải cách hành chính, rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa, áp dụng công nghệ thông tin và xây dựng cơ chế một cửa liên thông quốc gia trong ngành hải quan.

Thực tế công tác quản lý nhà nước về hải quan đòi hỏi đội ngũ công chức, đặc biệt là lực lượng lao động quản lý tại các Cục Hải quan tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, phải đáp ứng các tiêu chuẩn về năng lực chuyên môn, kỹ năng điều hành và phẩm chất công vụ. Tuy nhiên, trước yêu cầu hiện đại hóa, đội ngũ cán bộ quản lý hải quan địa phương vẫn bộc lộ một số hạn chế về năng lực tổ chức, điều hành và sự thích ứng với các quy trình nghiệp vụ mới. Điểm qua các công trình khoa học đã công bố cho thấy, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận vấn đề nguồn nhân lực hải quan theo phương pháp định tính truyền thống, hoặc phân tích ở góc độ pháp luật, thủ tục hải quan điện tử mà chưa có công trình nào đánh giá toàn diện, có hệ thống chất lượng lao động quản lý hải quan địa phương thông qua việc kết hợp giữa lý luận quản lý và phương pháp khảo sát định lượng. Đây là khoảng trống nghiên cứu mà luận án xác định giải quyết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận về lao động quản lý và chất lượng lao động quản lý, tiến hành điều tra, phân tích, làm rõ thực trạng chất lượng lao động quản lý hải quan tại các Cục Hải quan tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của đội ngũ này trong điều kiện hiện đại hóa Hải quan Việt Nam.

Để đạt được mục tiêu nêu trên, luận án xác định 7 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu, thống kê, tổng hợp và đưa ra các nhận xét khái quát về các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về chủ đề chất lượng lao động quản lý.
2. Thao tác hóa, làm rõ khái niệm lao động quản lý hải quan tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
3. Nghiên cứu, xác định các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng trong luận án.
4. Tiến hành cuộc điều tra xã hội học đối với đối tượng là lao động quản lý hải quan tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương để thu thập thông tin về chất lượng của đội ngũ này.
5. Tiến hành xử lý số liệu điều tra, phân tích các thông tin thu thập được để mô tả, phân tích, đánh giá và rút ra những kết luận về chất lượng của lao động quản lý hải quan tỉnh, thành phố.
6. Tìm hiểu nguyên nhân và những vấn đề đặt ra về chất lượng và việc nâng cao chất lượng lao động quản lý hải quan tỉnh, thành phố qua thực trạng chất lượng của lực lượng lao động này.
7. Đề xuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng của lao động quản lý hải quan tỉnh, thành phố.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Lao động quản lý tại Cục Hải quan các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, bao gồm 2 nhóm chức danh:
  • Cấp Cục: Cục trưởng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan.
  • Cấp Phòng/Chi cục: Trưởng phòng, Phó Trưởng phòng thuộc Cục Hải quan và Chi cục trưởng, Phó Chi cục trưởng tại các Chi cục Hải quan cửa khẩu.
• Đối tượng nghiên cứu: Chất lượng lao động quản lý tại Cục Hải quan các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (thể hiện qua các tiêu chí về năng lực, kỹ năng, phẩm chất đạo đức và năng lực của tập thể quản lý).
• Phạm vi không gian: Khảo sát tại một số đơn vị Cục Hải quan trọng điểm đại diện cho ba miền Bắc, Trung, Nam.
• Phạm vi thời gian: Sử dụng thông tin, số liệu thống kê và khảo sát trong giai đoạn 2010–2014.
• Đối tượng khảo sát: Lao động quản lý đang công tác tại Cục Hải quan các tỉnh, thành phố được chọn mẫu.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Luận án tiến hành tổng quan các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước theo 4 nhóm chủ đề chính:

Nhóm chủ đề	Tác giả, công trình và năm công bố	Nội dung chính và phát hiện
Nghiên cứu quốc tế về phát triển nguồn nhân lực	- Nhóm nghiên cứu APEC (2001) - Charles Cowell và cộng sự (1995/1996) - Clayton Allen và Richard A. - Julia Storberg và Walker Claire Gubbins (2007) - Kristine Sydhagen và Peter Cunningham (2007) - Greg G. Wang và Judy Y. Sun (2009) - Abdullsh Haslinda (2009) - Kest (2007)	- Phân tích mô hình đào tạo có hệ thống ADDIE (Phân tích, Thiết kế, Phát triển, Thực hiện, Đánh giá). - Phân định ranh giới giữa phát triển nguồn nhân lực, vốn nhân lực và phát triển con người. - Tiếp cận động lực lao động qua các học thuyết nội dung (Maslow, Alderfer, McClelland, Herzberg) và học thuyết quá trình (Adams, Vroom, Skinner, E. Locke).
Nghiên cứu quốc tế về lao động quản lý	- Edwards, Ayres và Howard (2004, Học viện Hành chính Quốc gia Úc) - Pittinsky và Zhu (2005) - Haq (2011) - Steers, Sanchez-Runde và Nardon (2012) - Kellerman và Webster (2001) - Dionne và cộng sự (2014)	- Xác định lao động quản lý công gắn liền với lãnh đạo chính trị, cơ quan hành chính và phục vụ cộng đồng. - Khái quát lao động quản lý là quá trình huy động, sử dụng nguồn lực và dẫn dắt tổ chức. - Nhấn mạnh các yêu cầu về phẩm chất đạo đức, kỹ năng nhận thức, công nghệ và ứng xử dư luận.
Nghiên cứu trong nước về nguồn nhân lực và công chức	- GS.TS Nguyễn Mạnh Đường (1995) - Đề tài Trường ĐH Kinh tế Quốc dân (2003) - Đoàn Văn Khái (2005) - Phan Thủy Chi (2010) - Ban chỉ đạo Cải cách hành chính của Chính phủ (2003) - Hoàng Thị Kim Quế (1998) - Tô Tử Hạ (1994, 1997, 2001) - Nguyễn Bắc Son (2005)	- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển nguồn nhân lực Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. - Phân tích thực trạng năng lực, hiệu lực quản lý hành chính nhà nước. - Nghiên cứu lịch sử chức danh quan lại và hoàn thiện đội ngũ cán bộ, công chức hành chính theo Luật Cán bộ, công chức.
Nghiên cứu về nguồn nhân lực và quản lý ngành Hải quan	- Vũ Ngọc Anh (1996, Luận án Tiến sĩ Luật học) - Đàm Sơn Toại (2010, Luận án Tiến sĩ Kinh tế) - Đàm Sơn Toại và Huỳnh Thanh Bình (2011, Tạp chí Kinh tế & Phát triển)	- Đánh giá thực trạng pháp luật hải quan và sự cần thiết nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ thừa hành. - Nghiên cứu ứng dụng thủ tục hải quan điện tử và nhận thức của công chức hải quan cùng doanh nghiệp. - Đúc rút bài học kinh nghiệm từ quá trình thí điểm thủ tục hải quan điện tử.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Qua tổng quan tài liệu, tác giả nhận thấy các nghiên cứu quốc tế mang đặc thù của nền khoa học phương Tây, chưa phản ánh đầy đủ bối cảnh văn hóa và thể chế hành chính công của Việt Nam. Các nghiên cứu trong nước về hải quan chủ yếu tiếp cận theo phương pháp định tính, tập trung vào khía cạnh pháp luật hoặc quy trình nghiệp vụ kỹ thuật cụ thể. Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu tổng thể, có hệ thống và ứng dụng phương pháp định lượng để đo lường, đánh giá thực trạng chất lượng của đội ngũ lao động quản lý hải quan cấp Cục tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong điều kiện đẩy mạnh hiện đại hóa ngành và triển khai cơ chế một cửa quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm tiếp cận

Luận án sử dụng cách tiếp cận liên ngành dựa trên 4 trụ cột lý thuyết chính:

1. Tiếp cận từ góc độ Tổ chức lao động khoa học: Xem xét lao động và quá trình lao động thông qua sự kết hợp giữa 3 yếu tố (sức lao động, đối tượng lao động, công cụ lao động) và các mối quan hệ xã hội. Phân tích 8 nội dung cơ bản của tổ chức lao động khoa học: phân công và hiệp tác lao động; tổ chức phục vụ nơi làm việc; phương pháp và thao tác lao động; điều kiện lao động; định mức lao động; tiền lương và khuyến khích vật chất; đào tạo nâng cao trình độ; thi đua khen thưởng và kỷ luật.
2. Tiếp cận Lý thuyết vốn con người (Human Capital Theory): Dựa trên nền tảng của Adam Smith (1776), T.W. Schultz, G.S. Becker và H.G. Johnson. Vốn con người được xác định là tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm tích lũy qua giáo dục, đào tạo và rèn luyện thực tế. Chất lượng lao động quản lý được đo lường gián tiếp qua kết quả thực hiện công vụ và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn.
3. Tiếp cận Lý thuyết Quản lý phát triển nguồn nhân lực: Tổng hợp các định nghĩa của Liên Hợp Quốc, Ngân hàng Thế giới (WB), Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Kinh tế chính trị học để phân tích sự biến đổi về số lượng, cơ cấu và chất lượng (thể lực, trí lực, tâm lực, kỹ năng làm việc) của nhân lực trong khu vực công.
4. Tiếp cận từ góc độ Khoa học Hành chính và Quản lý công: Phân định các chức năng quản lý cơ bản (Hoạch định, Tổ chức, Lãnh đạo, Kiểm tra); phân biệt giữa quản lý, quản trị và lãnh đạo; xác định tiêu chuẩn, phong cách lãnh đạo và vai trò của công chức quản lý theo quy định của Luật Cán bộ, công chức năm 2008 và Luật Viên chức năm 2010.

Mô hình nghiên cứu

Dựa trên các nghiên cứu của Ray (1991), Carter (1999), Evans (2000), Greg G. Wang (2009) và Haq (2011), tác giả xây dựng mô hình đánh giá chất lượng lao động quản lý hải quan địa phương bao gồm các thành phần:

• Biến độc lập (các nhóm tiêu chí đánh giá):
  • Năng lực lao động quản lý;
  • Kỹ năng của lao động quản lý Cục Hải quan;
  • Phẩm chất đạo đức của lao động quản lý.
• Biến kiểm soát (đặc điểm nhân khẩu học): Độ tuổi, giới tính, trình độ chuyên môn, thâm niên công tác.
• Biến phụ thuộc: Chất lượng lao động quản lý cấp Cục Hải quan tỉnh, thành phố.

Phương pháp nghiên cứu và kỹ thuật phân tích

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Thu thập, phân loại, tổng hợp tài liệu thứ cấp từ các văn bản pháp quy, báo cáo tổng kết ngành Hải quan giai đoạn 2010–2014; tiến hành phỏng vấn sâu một số cán bộ quản lý để làm rõ các khía cạnh định tính về yêu cầu công tác.
• Phương pháp định lượng:
  • Công cụ thu thập dữ liệu: Thiết kế phiếu điều tra xã hội học bằng bảng hỏi sử dụng thang đo Likert 5 mức độ đánh giá.
  • Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên công chức quản lý tại các phòng ban thuộc Cục và các Chi cục Hải quan cửa khẩu tại một số Cục Hải quan trọng điểm ở miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
  • Kỹ thuật xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm thống kê SPSS (Statistical Package for the Social Sciences).
  • Các bước phân tích dữ liệu:
    1. Thống kê mô tả đặc điểm mẫu khảo sát.
    2. Đánh giá độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha nhằm xác định tính nhất quán nội tại của các tiêu chí.
    3. Phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) để rút trích các biến tiềm ẩn/biến danh nghĩa (latent variables) đại diện cho các nhóm năng lực, kỹ năng và phẩm chất.
    4. Phân tích tương quan giữa các nhóm tiêu chí thành phần với chất lượng tổng thể của lao động quản lý.
    5. Sử dụng kỹ thuật phân tích bảng chéo (Crosstabulation) để so sánh, đối chiếu mối quan hệ giữa các biến nhân khẩu học và các tiêu chí chất lượng.

Nội dung chính theo từng chương

Luận án có tổng dung lượng 158 trang, trình bày 14 bảng biểu số liệu và 2 sơ đồ nghiên cứu, được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến chất lượng lao động quản lý của hải quan và phương pháp nghiên cứu

Chương này gồm 30 trang, tập trung tổng thuật các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến ba nhóm vấn đề: nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực; lao động quản lý và quản lý công chức; các nghiên cứu về nhân lực ngành hải quan và thủ tục hải quan điện tử. Chương 1 làm rõ khoảng trống nghiên cứu và thiết lập cách tiếp cận liên ngành (Tổ chức lao động khoa học, Vốn con người, Quản lý phát triển nguồn nhân lực, Khoa học hành chính). Đồng thời, chương này mô tả chi tiết phương pháp nghiên cứu định lượng, quy trình chọn mẫu ngẫu nhiên, quy trình xử lý dữ liệu qua phần mềm SPSS bằng hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích tương quan và bảng chéo (Crosstabulation), cũng như thiết lập Sơ đồ 1.1 về mô hình đánh giá chất lượng lao động quản lý hải quan địa phương.

Chương 2: Những vấn đề lý luận chung về lao động quản lý và chất lượng lao động quản lý của hải quan địa phương

Chương này gồm 38 trang, hệ thống hóa cơ sở lý luận về lao động, sức lao động theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin; các khái niệm người lao động, phân công lao động và quan hệ lao động. Tác giả phân tích bản chất của quản lý, phân biệt quản lý với quản trị, phân biệt nhà quản lý và nhà lãnh đạo thông qua bảng so sánh đặc trưng. Chương 2 làm rõ 4 chức năng cốt lõi của quản lý (Hoạch định, Tổ chức, Lãnh đạo, Kiểm tra), các yêu cầu đối với nhà quản lý (phẩm chất, năng lực quản lý, kỹ năng điều hành, khả năng thích ứng và phong cách lãnh đạo). Đồng thời, chương này xác định đặc thù của lao động quản lý hải quan địa phương, nội hàm chất lượng lao động quản lý trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế của ngành hải quan Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng chất lượng lao động quản lý hải quan địa phương

Chương này gồm 34 trang, sử dụng các số liệu thứ cấp của ngành Hải quan kết hợp với kết quả phân tích số liệu sơ cấp từ cuộc điều tra xã hội học giai đoạn 2010–2014. Nội dung chương tập trung phản ánh:

• Thực trạng cơ cấu đội ngũ công chức quản lý cấp Cục và cấp Chi cục/Phòng về độ tuổi, giới tính, thâm niên và trình độ học vấn.
• Kết quả kiểm định thang đo (Cronbach's Alpha) và phân tích nhân tố (EFA) đối với các nhóm tiêu chí: năng lực quản lý chuyên môn, kỹ năng điều hành công việc, phẩm chất chính trị và đạo đức nghề nghiệp.
• Kết quả phân tích tương quan và bảng chéo phản ánh mối quan hệ giữa các đặc điểm đối tượng khảo sát với chất lượng thực hiện nhiệm vụ.
• Đánh giá tổng hợp các mặt mạnh đã đạt được (hoàn thành kế hoạch thu thuế, triển khai thông quan điện tử), chỉ ra các mặt tồn tại, hạn chế về trình độ tin học, ngoại ngữ, kỹ năng xử lý tình huống phát sinh và phân tích các nguyên nhân chủ quan, khách quan dẫn đến thực trạng trên.

Chương 4: Phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng lao động quản lý hải quan địa phương trong điều kiện hiện đại hóa Hải quan Việt Nam

Chương này gồm 29 trang, xây dựng phương hướng phát triển đội ngũ công chức quản lý hải quan bám sát mục tiêu Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2020 và yêu cầu triển khai cơ chế một cửa quốc gia. Trên cơ sở đó, chương 4 đề xuất hệ thống các nhóm giải pháp đồng bộ:

• Đổi mới công tác quy hoạch, tuyển chọn và bổ nhiệm cán bộ quản lý dựa trên tiêu chuẩn vị trí việc làm.
• Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo, bồi dưỡng theo chức danh quản lý, chú trọng kỹ năng lãnh đạo, quản lý hiện đại, nghiệp vụ hải quan điện tử, công nghệ thông tin và ngoại ngữ.
• Hoàn thiện cơ chế đánh giá cán bộ quản lý dựa trên kết quả đầu ra và sự hài lòng của doanh nghiệp, người dân.
• Cải thiện chế độ đãi ngộ, chính sách tiền lương, thưởng và môi trường làm việc nhằm tạo động lực lao động.
• Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra công vụ và giữ vững kỷ luật, kỷ cương hành chính trong toàn ngành.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý thuyết về lao động quản lý và chất lượng lao động quản lý trong khu vực công, cụ thể hóa cho lĩnh vực quản lý nhà nước về hải quan tại cấp địa phương theo hướng tiếp cận liên ngành.
• Xây dựng mô hình đánh giá chất lượng lao động quản lý hải quan địa phương tích hợp 3 nhóm yếu tố cấu thành: năng lực chuyên môn, kỹ năng quản lý điều hành và phẩm chất đạo đức công vụ.
• Đóng góp vào hệ thống tiêu chí đo lường chất lượng công chức quản lý, tạo tiền đề khoa học cho việc phân tích, xác định vị trí việc làm trong các cơ quan hành chính nhà nước.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực trạng về cơ cấu, trình độ, năng lực, kỹ năng và đạo đức của đội ngũ cán bộ quản lý tại các Cục Hải quan tỉnh, thành phố giai đoạn 2010–2014 thông qua dữ liệu điều tra định lượng có độ tin cậy.
• Xác định các yếu tố ảnh hưởng và mức độ tương quan giữa các tiêu chí thành phần với chất lượng tổng thể của công chức quản lý hải quan địa phương.
• Đề xuất hệ thống giải pháp có tính khả thi, phục vụ trực tiếp cho Tổng cục Hải quan và Cục Hải quan các tỉnh, thành phố trong công tác quy hoạch, bố trí, sử dụng, đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Về phạm vi khảo sát: Do điều kiện nguồn lực, cuộc điều tra chọn mẫu mới chỉ tập trung tại một số Cục Hải quan trọng điểm ở 3 miền, chưa bao phủ toàn bộ các Cục Hải quan trên cả nước.
• Về phương pháp phân tích: Nghiên cứu mới dừng lại ở mức độ phân tích thống kê mô tả, kiểm định thang đo, phân tích nhân tố EFA, phân tích tương quan và phân tích bảng chéo (Crosstabulation), chưa thực hiện các mô hình phân tích hồi quy cấu trúc tuyến tính để lượng hóa mức độ tác động nhân quả giữa các biến.
• Về nguồn thông tin: Dữ liệu sơ cấp chủ yếu dựa trên hình thức tự đánh giá của công chức quản lý, chưa kết hợp thu thập đánh giá đa chiều từ phía doanh nghiệp xuất nhập khẩu hoặc nhân viên cấp dưới một cách độc lập.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi khảo sát ra toàn bộ hệ thống các Cục Hải quan trên toàn quốc để nâng cao tính đại diện tổng thể.
• Ứng dụng mô hình đánh giá 360 độ kết hợp dữ liệu phản hồi từ cộng đồng doanh nghiệp và cán bộ thừa hành để đánh giá chất lượng công chức quản lý.
• Áp dụng các mô hình kinh tế lượng nâng cao (hồi quy đa biến, mô hình SEM) để đo lường định lượng chính xác tác động của từng giải pháp đến chất lượng lao động quản lý.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cho các nhóm đối tượng cụ thể:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Phù hợp tham khảo về phương pháp luận nghiên cứu liên ngành trong khoa học quản lý kinh tế, quản trị nhân lực công; quy trình thiết kế bảng hỏi, kiểm định thang đo Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA) bằng phần mềm SPSS đối với đối tượng công chức nhà nước.
• Tổng cục Hải quan và Cục Hải quan các tỉnh, thành phố: Tham khảo cơ sở dữ liệu thực trạng, bộ tiêu chí đánh giá chất lượng và các giải pháp đề xuất để ứng dụng vào công tác xây dựng vị trí việc làm, tiêu chuẩn chức danh lãnh đạo, lập kế hoạch đào tạo bồi dưỡng công chức quản lý giai đoạn tiếp theo.
• Cơ quan quản lý nhà nước về cán bộ, công chức (Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính): Tham khảo mô hình phân tích và phương thức đánh giá năng lực cán bộ quản lý khu vực hành chính trong điều kiện đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và cải cách thủ tục hành chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Khách thể và đối tượng nghiên cứu của luận án được xác định như thế nào?

Khách thể nghiên cứu của luận án là đội ngũ lao động quản lý tại Cục Hải quan các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, bao gồm cấp Cục (Cục trưởng, Phó Cục trưởng) và cấp Phòng/Chi cục (Trưởng/Phó phòng thuộc Cục, Chi cục trưởng/Phó Chi cục trưởng tại các cửa khẩu). Đối tượng nghiên cứu là chất lượng lao động quản lý của đội ngũ cán bộ này, thể hiện qua năng lực, kỹ năng và phẩm chất đạo đức.

2. Luận án sử dụng những góc độ lý thuyết nào để tiếp cận nghiên cứu?

Luận án sử dụng cách tiếp cận liên ngành từ 4 góc độ:

• Tổ chức lao động khoa học;
• Lý thuyết vốn con người;
• Lý thuyết Quản lý phát triển nguồn nhân lực;
• Lý thuyết Khoa học Hành chính và Quản lý nguồn nhân lực trong cơ quan hành chính nhà nước.

3. Phương pháp định lượng và công cụ xử lý số liệu nào được áp dụng trong luận án?

Luận án thực hiện điều tra xã hội học bằng bảng hỏi theo thang đo Likert 5 mức độ, thu thập dữ liệu sơ cấp tại các Cục Hải quan trọng điểm 3 miền. Số liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS thông qua các kỹ thuật: thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích tương quan và kỹ thuật bảng chéo (Crosstabulation).

4. Mô hình đánh giá chất lượng lao động quản lý của luận án gồm những yếu tố nào?

Theo Sơ đồ 1.1, mô hình đánh giá chất lượng lao động quản lý hải quan địa phương gồm 3 nhóm tiêu chí thành phần: Năng lực lao động quản lý, Kỹ năng của lao động quản lý và Phẩm chất đạo đức của lao động quản lý, cùng các biến kiểm soát về đặc điểm đối tượng (tuổi, giới tính, trình độ chuyên môn...) tác động đến Chất lượng lao động quản lý cấp Cục Hải quan.

5. Khung thời gian và phạm vi không gian thu thập số liệu của luận án là gì?

Luận án thu thập thông tin, số liệu trong giai đoạn 2010–2014, tại một số đơn vị Cục Hải quan trọng điểm đại diện cho các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ở cả ba miền Bắc, miền Trung và miền Nam.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Huỳnh Thanh Bình đã hệ thống hóa cơ sở lý luận liên ngành về lao động quản lý và chất lượng lao động quản lý trong khu vực công. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng xử lý qua phần mềm SPSS, luận án đã phân tích thực trạng chất lượng đội ngũ công chức quản lý tại các Cục Hải quan tỉnh, thành phố giai đoạn 2010–2014. Kết quả nghiên cứu làm rõ các mặt mạnh, hạn chế, nguyên nhân và cung cấp hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng lao động quản lý hải quan địa phương, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa ngành và xây dựng cơ chế một cửa quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG QUẢN LÝ CỦA HẢI QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu 1. Những nghiên cứu về nguồn nhân lực 1. Nghiên cứu của nước ngoài Từ những năm ở thập niên 1990, tại nhiều quốc gia trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực và đào tạo nguồn nhân lực một cách có hệ thống, nhất là Mỹ, Vương quốc Anh, Nhật Bản và nhiều nước phát triển khác., trong một nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực của nhóm tác nghiên cứu phát triển thuộc Tổ chức Hợp tác kinh tế Thái Bình Dương (APEC) công bố năm 2001 trên tạp chí Human Resource Development Outlook [138], đã đưa ra những khái niệm về phát triển nguồn nhân lực.

Theo quan điểm phát triển, nhóm nghiên cứu này cho rằng phát triển nguồn nhân lực là một phạm trù nằm trong tổng thể quá trình thuộc về sự nghiệp phát triển con người. - Các nghiên cứu về phương pháp luận và nội dung phát triển nguồn nhân lực đã được công bố, trong đó, tiêu biểu là các tác giả như Charles Cowell và cộng sự [115]; Clayton Allen và Richard A. Các nghiên cứu này đều thống nhất cho rằng mô hình đào tạo mang tính hệ thống gồm phân tích, thiết kế, phát triển, thực hiện và đánh giá (ADDIE), đã được sử dụng trên 30 năm qua trên thế giới là những nội dung cốt lõi của phát triển nguồn nhân lực trong mỗi tổ chức. - Julia Storberg và Walker Claire Gubbins [135] nghiên cứu về mối quan hệ xã hội của con người với phát triển nguồn nhân lực, đã đưa ra nội dung của phát triển nguồn nhân lực ở các phạm vi khác nhau có tính đến những liên kết, quan hệ đan xen giữa các đơn vị trong tổ chức và giữa tổ chức với xã hội bên ngoài.

- Trên tạp chí Human Resource Development International, Kristine Sydhagen và Peter Cunningham [140], thuộc Đại học Nelson Mandela Metropolitan đã công bố công trình nghiên cứu về khái niệm và nội dung của phát triển nguồn nhân lực. 11 - Về khái niệm và phạm vi của phát triển nguồn nhân lực trên khía cạnh học thuật, Greg G. Wang và Judy Y. Sun [127] đã công bố nghiên cứu nhằm làm rõ ranh giới của phát triển nguồn nhân lực trong tạp chí Human Resource Development International.

Trong bài viết này, các tác giả đã phân tích sự phân biệt giữa khái niệm phát triển nguồn nhân lực với phát triển vốn nhân lực và phát triển con người ở phương diện xã hội, qua đó có thể ứng dụng để làm rõ về mặt lý luận trong nghiên cứu nguồn nhân lực trong một tổ chức. - Tác giả Abdullsh Haslinda [109] cũng đã tập trung làm rõ khái niệm, mục đích và chức năng của phát triển nguồn nhân lực. Trong các nghiên cứu này, các tác giả đã tổng hợp lý thuyết và thực tiễn khái niệm, quan điểm về phát triển nguồn nhân lực ở các phạm vi, góc độ khác nhau từ các nghiên cứu tiêu biểu trên thế giới đã được công bố. - Về động lực lao động, Kest [139] khẳng định tạo động lực cho người lao động là giúp cho một tổ chức tồn tại và phát triển.

Một vài tài liệu đề cập đến hai nhóm yếu tố ảnh hưởng đến tạo động lực: nhóm yếu tố thuộc bản thân người lao động và nhóm yếu tố môi trường. Nhà nghiên cứu còn chỉ ra cách tiếp cận với tạo động lực theo hai cách khác nhau: các học thuyết về nội dung (của Maslow, Alderfer, McClelland, Herzberg) chỉ ra cách tiếp cận với các nhu cầu của lao động quản lý; nhóm học thuyết về quá trình (của Adams, Vroom, Skinner, E.