TRAN THÁI DƯƠNG CHỨC NANG KINH TẾ CUA NHÀ NƯỚC LÍ LUẬN VÀ THUC TIEN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY (SÁCH CHUYÊN KHẢO). CHỨC NĂNG KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC LÍ LUẬN VÀ THỰC TIẾN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY TS. TRAN THÁI DUONG CHỨC NANG KINH TE CUA NHÀ NƯỚC LÍ LUẬN VÀ THUC TIEN Ở VIỆT NAM HIEN NAY (Sách chuyên khảo) mm THƯ VIỆN i [THU VIEN | TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HAWNOl | TRUONG ĐẠ¡HỌC HA O PHONG GV _ Zee )J_ ÌPHÔNGĐAC. NHÀ XUẤT BẢN CÔNG AN NHÂN DÂN HÀ NỘI - 2004 LỜI NÓI ĐẦU Ngày nay, nhận thức chung của các quốc gia về nền kinh tế thị trường hiện đại là nền kinh tế hỗn hợp, trong đó có vai trò to lớn của nhà nước.
Nhưng dé đi đến nhận thức đó, con người đã phải trải qua bao bước phát triển thang tram. Có thực tế là nhà nước trong lịch sử và ở mỗi quốc gia thì lại khác nhau, vì thế vai trò kinh tế của các nhà nước ở các nền văn hoá cũng khác nhau. Việc tìm kiếm những mô hình hợp lí để thể hiện vai trò đích thực của nhà nước trong nền kinh tế luôn luôn là vấn đề của các thời đại, các dân tộc và cho đến nay, đây vẫn là dé tài còn được tranh luận. Ở Việt Nam, từ khi thành lập Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay, Đảng và Nhà nước luôn luôn chú trọng công cuộc xây dựng và phát triển nền kinh tế quốc dân.
Trong các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm giành độc lập day hi sinh gian khổ, những thành tựu về kinh tế lúc bấy giờ cũng đã góp phần dic lực cho những thắng lợi vĩ đại của dân tộc. Trong công cuộc đổi mới đất nước từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI đến nay, Đảng luôn luôn đánh giá cao vai trò to lớn, tích cực, chủ động của Nhà nước trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Nhưng quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nén kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam là quá trình rất khó khăn và phức tạp. Qua đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn và xu thế phát triển là không thể đảo ngược được nhưng.
nguy cơ, thách thức vẫn còn rất lớn. Đại hội Đảng lần thứ IX đã xác định những định hướng cơ bản cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá dat nước trong chặng đường tiếp theo và trên co sở đó Nhà nước thể chế hoá đường lỗi chính trị của Đảng thành pháp luật dé quản lí kinh tế - xã hội. Tuy thé, đường lối của Đảng không thể thay thế cho pháp luật và quá trình thể chế hoá cũng không phải là sự "luật hoá" một cách giản đơn mà cần phải căn cứ và thấu suốt những quan điểm lí luận về bản chất, chức năng của nhà nước và pháp luật trong các mối quan hệ đa dạng, nhiều chiều của sự vận động, biến đổi không ngừng của đời sống kinh tế - xã hội. Qua đây có thấy hiện nay vấn đề chức năng của nhà nước nói chung và chức năng kinh tế của Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam nói riêng đang là van dé mang tính cấp thiết cả vé lí luận và thực tiễn.
Nhu vậy, việc nghiên cứu vấn dé lí luận và thực tiễn về chức năng kinh tế của nhà nước sẽ góp phan vào quá trình nhận thức và hoạch định các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN của dân, do dân, vi din theo đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam. Từ xưa đến nay, quản lí nhà nước về kinh tế là vấn đề đã được chú ý nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau như kinh tế học chính trị, triết học, luật học. Thời cổ đại, nhiều người đã có ging lí giải vai trò kinh tế của nha nước thể hiện qua các quan điểm của các nhà triết học Hy Lạp, La Mã, Trung Quốc như Arixtot, Platon, Mạnh Tử, Không Tử. Khi chủ nghĩa tư bản phát triển đến giai đoạn cách mang tư sản lật đổ chế độ phong.
kiến, nhiều lí thuyết kinh tế học chính trị đã đi sâu tìm hiểu cơ chế tác dụng của nhà nước với nên kinh tế, tìm hiểu những giới hạn vai trò quản lí kinh tế của nhà nước như lí thuyết của A. Smith về nên kinh tế tự do, lí thuyết của J. Keynes về nền kinh tế có sự điều tiết của nhà nước và lí thuyết của A. Samuelson về nền kinh tế hỗn hợp, Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin trong các tác phẩm kinh điển như: “Ngudn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu, của nhà mước và pháp luật" (Ph.
Ăngghen); “Tuyén ngôn của đẳng công sản” (C. Ăngghen); “Chong Đuyrinh” (Ph. Ăngghen); “Tie bản" (C. Mác); “Nhà nước và cách mang” (V1.
đã đem lại cho nhân loại những tri thức khoa học về bản chất kinh xã hội, bản chat giai cấp của nhà nước, mồi liên hà giữa nhà nước với kinh tế cũng như các phương thức tác động của nhà nước đến các quan hệ kinh tế nói chung. Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chi Minh là nền tảng lí luận và kim chỉ nam cho hành động của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và quản lí nền kinh tế XHCN. Trong quá trình chuyên đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, công tác nghiên cứu những van đề lí luận và thực tiễn về vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường đã được chú trọng ở nhiều nước. trên thế giới.
Ở Việt Nam, trong những năm gần đây đã có khá nhiều công trình nghiên cứu của cá nhân hay tập thể tiếp cận vấn để quản lí nhà nước về kinh tế ở những góc độ khác nhau, với các quan điểm khá phong phú. Chẳng hạn như: "Cơ chế thị trường và vai trò của nhà nước trong nền kinh tế Việt Nam" - đề tài khoa. học cấp nhà nước mang số hiệu KX 03.04; đề tài "Cơ chế thị trường và vai trò của nhà nước trong quản lí kinh tễ ở nước ta hiện nay"; đề tài "Cơ sở khoa hoc của công cuộc doi mới kinh tế ở Việt Nam"; đề tài: "Khung pháp luật kinh tế trong nền kinh tế thị trường". Một số công trình chuyên khảo của các nhà khoa học có uy tín như: "Nhà nước và pháp luật trong sự nghiệp đồi mới của chúng ta" (Nxb.
KHXH, năm 1997); "Quản lí nhà nước về kinh tế" (Nxb. Đồng thời, nhiều nhà nghiên cứu luật học đã có những bài viết, công trình nghiên cứu vấn đề quản lí nhà nước về kinh tế được công bố trên các tập sách chuyên khảo, các tap chí như Tạp chí cộng sản, Tạp chí luật học, Tạp chí nhà nước và pháp luật, Tap chí dan chủ và pháp luật, Tap chí quản lí nhà nước. Ngoài ra còn phải kể đến một số luận án tiến sĩ, lận văn thạc sĩ về kinh tế học, luật học cũng nghiên cứu vấn để quản lí nhà nước về kinh tế ở những khía cạnh khác nhau. Tình hình nghiên cứu như trên cho thấy sự nỗ lực rất lớn và liên tục của giới lí luận từ xưa đến nay ở cả trong và ngoài nước với vấn đề quản lí nhà nước vẻ kinh tế là vấn dé liên quan đến nhiều lĩnh vực khoa học như triết học, kinh tế học, luật học.
Qua đó, các học giả đã đưa ra được những cách luận giải rất phong phú và có sức thuyết phục đối với vấn đề này. Nhưng dù sao thì lệc nhận thức lí luận vẫn chưa thé dừng lại và nhiều vấn đề thực in quản lí nhà nước về kinhtế ở Việt Nam hiện dang cần phải được lí giải sâu sắc hơn để có thể đưa ra được những định hướng phù hợp hơn. Như vậy, ở đây lại có thêm thực trạng của hệ thống lí luận, nhất là lí luận về chức năng kinh tế của Nhà nước dường như chưa được quan tâm đúng mức. Mục đích của công trình chuyên khảo này là nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về chức năng kinh tế và nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng kinh tế của Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Với cách tiếp cận đặc thù là theo tiến trình lịch sử, trên quan điểm lí luận về nhà nước và pháp luật cũng như hiện thực đời sống xã hội dé đi sâu nghiên cứu khái niệm chức năng kinh tế của Nha nước với những giới hạn theo các mới liên hệ chủ yếu của nó. từ góc độ công cụ quản lí, tác giả tập trung làm rõ những nội dung, phương thức thực hiện và thực trạng chức năng kinh tế của Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam trong mỗi liên hệ so sánh giữa nén kinh tế thị trường định hướng XHCN hiện nay với nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung trước đây. Tác giả không di sâu vào khoa học kinh tế, chính trị và khoa học quản lí để đề cập phương hướng nâng cao hiệu quả việc thực hiện chức năng kinh tế của Nhà nước mà chỉ tập trung vào các vấn đề lí luận cơ bản lệ thống pháp luật, về chức và hoạt động của bộ máy nha nước, đổi mới cơ chế quan lí đối với kinh tế nhà nước và xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước trong quản lí kinh tế đưới góc độ lí luận nhà nước và pháp luật. Trên cơ sở kế thừa những tri thức khoa học chung cũng như những kết quả nghiên cứu của giới luật học, từ góc độ tiếp cận riêng, chuyên khảo tập trung vào một số điểm sau: - Lí luận về chức năng của nhà nước, trong đó di sâu vào chức năng kinh tế của Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam, phân tích giới hạn của nó trong các mối liên hệ với các yếu tố cũng như các chức năng khác của Nhà nước.