BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- PHÙNG CHÍ CƯỜNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG TRONG ĐIỀU KIỆN CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA TỐC ĐỘ CAO - NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TỈNH VĨNH PHÚC LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- PHÙNG CHÍ CƯỜNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG TRONG ĐIỀU KIỆN CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA TỐC ĐỘ CAO - NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TỈNH VĨNH PHÚC Chuyên ngành: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Mã số: 9620115 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. PHẠM LAN HƯƠNG HÀ NỘI - 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày 28 tháng 04 năm 2021 Nghiên cứu sinh Phùng Chí Cường ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT .v DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ. viii LỜI MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu . Mục tiêu nghiên cứu . Đối tượng và phạm vi nghiên cứu . Câu hỏi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Sơ đồ nghiên cứu của luận án . Những đóng góp mới của luận án . Kết cấu của luận án .10 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐỀ ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ĐƯỢC NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC . Các công trình nghiên cứu liên quan đề tài luận án ở ngoài nước . Nghiên cứu về phát triển nông nghiệp bền vững . Nghiên cứu về phát triển nông nghiệp bền vững trong điều kiện CNH, HĐH tốc độ cao . Các công trình nghiên cứu liên quan đề tài luận án ở trong nước . Nghiên cứu về nông nghiệp bền vững và phát triển nông nghiệp bền vững . Nghiên cứu về phát triển nông nghiệp bền vững ở những địa phương có tốc độ CNH, HĐH cao . Tổng hợp kết quả các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu . Tổng hợp kết quả các công trình khoa học đã công bố . Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu về phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương có tốc độ CNH, HĐH cao .26 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG TRONG ĐIỀU KIỆN CNH, HĐH TỐC ĐỘ CAO . Cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp bền vững trong điều kiện CNH, HĐH tốc độ cao . Khái niệm, sự cần thiết phát triển nông nghiệp bền vững . Nội dung của phát triển nông nghiệp bền vững . CNH, HĐH và phát triển nông nghiệp bền vững trong bối cảnh CNH, HĐH tốc độ cao . Các yếu tố và nhân tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững trong điều kiện CNH, HĐH tốc độ cao. Đánh giá về phát triển nông nghiệp bền vững . Cơ sở thực tiễn về phát triển nông nghiệp bền vững tại tỉnh, thành phố có tốc độ CNH, HĐH cao. Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương có tốc độ CNH, HĐH cao của một số quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới . Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp bền vững của một số địa phương có tốc độ CNH, HĐH cao trong nước. Những bài học cho Vĩnh Phúc từ nghiên cứu kinh nghiệm phát triển nông nghiệp bền vững của một số địa phương trong và ngoài nước .75 CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG Ở TỈNH VĨNH PHÚC NHỮNG NĂM 2010 - 2019 . Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và tốc độ CNH, HĐH của Vĩnh Phúc ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững . Đặc điểm về tự nhiên . Đặc điểm về kinh tế - xã hội . Đặc điểm về quy mô và tốc độ CNH, HĐH trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc . Đánh giá tác động của các điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội đến phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Vĩnh Phúc . Thực trạng phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2010 - 2019 . Khái quát tình hình phát triển nông nghiêp tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2010 - 2019 . Thực trạng triển khai các nội dung của phát triển nông nghiệp bền vững trên địa bàn Tỉnh . Đánh giá phát triển nông nghiệp bền vững ở tính Vĩnh Phúc giai đoạn 2010 - 2019. Đánh giá tác động của CNH, HĐH đến phát triển nông nghiệp bền vững trên phạm vi tỉnh Vĩnh Phúc . Đánh giá tác động của CNH, HĐH đến phát trển nông nghiệp bền vững qua kết quả kinh doanh của hộ nông dân điều tra . Đánh giá kết quả phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh Vĩnh Phúc.118 iv CHƯƠNG 4 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG Ở TỈNH VĨNH PHÚC GIAI ĐOẠN 2021-2030 . Dự báo các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững ở Vĩnh Phúc giai đoạn 2021-2030 . Dự báo về bối cảnh quốc tế và hội nhập kinh tế quốc tế . Dự báo về biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững. Dự báo về xu hướng CNH, HĐH và phát triển kinh tế - xã hội . Dự báo về biến đổi các yếu tố nguồn lực cho phát triển nông nghiệp . Quan điểm, phương hướng và mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững ở Vĩnh Phúc giai đoạn 2021-2030 . Quan điểm phát triển nông nghiệp bền vững ở Vĩnh Phúc đến năm 2030 . Phương hướng và mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững ở Vĩnh Phúc đến năm 2030 . Các giải pháp đẩy mạnh phát triển nông nghiệp bền vững ở Vĩnh Phúc đến năm 2030 . Kết hợp giữa công tác tuyên truyền với xử lý nghiêm các tình trạng vi phạm về đất đai, môi trường ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững . Thực hiện quy hoạch, rà soát quy hoạch và bố trí sản xuất theo hướng phát triển nông nghiệp bền vững . Phát triển nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ và đẩy nhanh phát triển nông nghiệp công nghệ cao vào phát triển nông nghiệp bền vững . Xây dựng hệ thống hạ tầng nông thôn đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững. Đổi mới và hoàn thiện các giải pháp và chính sách đất đai đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững . Đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững. Giải pháp về thị trường cho các sản phẩm nông nghiệp phát triển bền vững . Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, sự hỗ trợ và quản lý của nhà nước đối với phát triển nông nghiệp bền vững .168 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .170 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .177 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ASEAN : Cộng đồng các quốc gia Đông Nam Á ASEM : Diễn đàn hợp tác Á–Âu BĐKH : Biến đổi khí hậu BĐVHX : Bưu điện văn hóa xã BVTV : Bảo vệ thực vật CNC : Công nghệ cao CNH : Công nghiệp hóa CTTPP : Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương ĐBSH : Đồng bằng sông Hồng EU : Liên minh Châu Âu FAO : Tổ chức Nông lương Liên Hiệp Quốc FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTAAP : Khu vực Thương mại Tự do châu Á-Thái Bình Dương GAP : Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt GDP : Tổng sản phẩm quốc nội GRDP : Tổng sản phẩm trên địa bàn GTSX : Giá trị sản xuất HĐH : Hiện đại hóa HTX : Hợp tác xã KH&CN : Khoa học và công nghệ KHKT : Khoa học kĩ thuật NDT : Nhân dân tệ NN&PTNT : Nông nghiệp và phát triển nông thôn NNCNC : Nông nghiệp công nghệ cao vi NNNT : Nông nghiệp nông thôn NNƯDCNC : Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao NQ : Nghị quyết NTM : Nông thôn mới PTNT : Phát triển nông thôn QL : Quốc lộ TDMN : Trung du miền núi TNHH : Trách nhiệm hữu hạn UBND : Ủy ban nhân dân VSATTP : Vệ sinh an toàn thực phẩm WTO : Tổ chức Thương mại Thế giới vii DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Các loại đất tự nhiên của tỉnh Vĩnh Phúc .2: Dân số và lao động tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2010 - 2019 .3: Một số chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2010 - 2019 .4: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế giai đoạn 2010 - 2019 .5: Tăng trưởng GTSX ngành nông, lâm nghiệp thủy sản 2010 - 2019 .6: Tốc độ tăng GTSX các ngành nông nghiệp 2010 - 2019 .7: Tốc độ tăng GTSX các ngành lâm nghiệp 2010 - 2019 .8: Tốc độ tăng GTSX các ngành thủy sản 2010 -2019 .9: GTSX và cơ cấu GTSX ngành nông, lâm, thủy sản 2010 - 2019 .10: GTSX và cơ cấu GTSX ngành nông nghiệp (giá HH).95 viii DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ Hình: Hình 1. Sơ đồ nghiên cứu của luận án .1: Mô hình trình tự đánh giá tiến độ về bền vững .1: Bản đồ hành chính tỉnh Vĩnh Phúc .1: Đánh giá tác động CHN, HĐH từ quy hoạch đến phát triển nông nghiệp bền vững của cán bộ xã điều tra.2: Đánh giá tác động CHN, HĐH từ quy hoạch đến phát triển nông nghiệp bền vững của cán bộ huyện điều tra .3: Đánh giá kết quả triển khai quy hoạch sản xuất rau an toàn.98 của cán bộ xã, huyện .4: Giá trị sản xuất nông nghiệp tỉnh Vĩnh Phúc .5: Tốc độ tăng giá trị sản xuất nông nghiệp .121 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Việt Nam là một nước nông nghiệp, với 64,26% dân số sống ở nông thôn (2019) và phụ thuộc chính vào nông nghiệp. Vì vậy vấn đề phát triển nông nghiệp, nhất là phát triển nông nghiệp bền vững đáp ứng nhu cầu nông sản, nâng cao thu nhập cho người nông dân luôn được Đảng và Nhà nước coi trọng và là một trong những mục tiêu hàng đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH), đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng mạnh theo xu hướng tiêu cực. Ở Việt Nam, CNH, HĐH đã và đang tác động toàn diện, sâu sắc đến nông nghiệp, nông thôn theo những chiều hướng khác nhau. Một mặt quá trình đó đã và đang tạo ra những cơ hội, những thời cơ để chuyển nông nghiệp sang sản xuất hàng hoá, để khai thác các nguồn lực trong nông thôn vào các hoạt động kinh tế xã hội; từng bước nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho dân cư nông thôn và xây dựng nông thôn mới.
