Luận Văn Thạc Sĩ: Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Trong Dạy Học Thống Kê Lớp 10

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued phát triển năng lực hợp tác trong dạy học chủ đề ứng dụng thống kê trong thực tiễn chương, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Lục Mỵ Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Chí Thành
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Trong Dạy Học Chủ Đề “Ứng Dụng Thống Kê Trong Thực Tiễn”, Chương Trình Đại Số Lớp 10 Ban Cơ Bản
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “ỨNG DỤNG THỐNG KÊ TRONG THỰC TIỄN”, CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI SỐ LỚP 10 BAN CƠ BẢN
• 1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Nghiên cứu về dạy học hợp tác
• 1.3. Nghiên cứu về dạy học nội dung thống kê trong THPT
• 1.4. Những khái niệm cơ bản về dạy học hợp tác
• 1.4.1. Một số quan điểm về dạy học hợp tác
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “ỨNG DỤNG THỐNG KÊ TRONG THỰC TIỄN”
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Trong Dạy Học Thống Kê

Phát triển năng lực hợp tác trong dạy học là một xu hướng quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong môn dạy học thống kê lớp 10, việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh của việc phát triển năng lực hợp tác trong dạy học thống kê, từ lý thuyết đến thực tiễn.

1.1. Khái Niệm Về Năng Lực Hợp Tác Trong Giáo Dục

Năng lực hợp tác được hiểu là khả năng làm việc nhóm, giao tiếp và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học tập. Theo nghiên cứu của PGS. Nguyễn Chí Thành, năng lực này không chỉ giúp học sinh phát triển kiến thức mà còn hình thành các kỹ năng xã hội quan trọng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Dạy Học Hợp Tác Trong Thống Kê

Dạy học hợp tác trong môn thống kê giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm và ứng dụng thực tiễn của thống kê. Việc làm việc nhóm trong các bài tập thống kê không chỉ nâng cao khả năng tư duy mà còn khuyến khích sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Hợp Tác

Mặc dù việc phát triển năng lực hợp tác trong dạy học thống kê mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Các giáo viên và học sinh thường phải đối mặt với những khó khăn trong việc tổ chức và thực hiện các hoạt động học tập hợp tác.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tổ Chức Hoạt Động Nhóm

Việc tổ chức các hoạt động nhóm hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng quản lý lớp học tốt. Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc phân chia nhóm và đảm bảo mọi học sinh đều tham gia tích cực.

2.2. Sự Khác Biệt Về Năng Lực Học Tập Giữa Các Học Sinh

Sự khác biệt về năng lực học tập giữa các học sinh có thể gây khó khăn trong việc phát triển năng lực hợp tác. Một số học sinh có thể cảm thấy tự ti khi làm việc nhóm với những bạn có năng lực cao hơn.

III. Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác Hiệu Quả Trong Thống Kê

Để phát triển năng lực hợp tác trong dạy học thống kê, cần áp dụng các phương pháp dạy học hợp tác hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng làm việc nhóm.

3.1. Tổ Chức Các Hoạt Động Nhóm Tương Tác

Tổ chức các hoạt động nhóm tương tác là một trong những phương pháp hiệu quả nhất. Học sinh có thể cùng nhau giải quyết các bài tập thống kê, từ đó học hỏi lẫn nhau và phát triển kỹ năng giao tiếp.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Trong Dạy Học Hợp Tác

Việc sử dụng công nghệ như phần mềm thống kê hoặc các ứng dụng học tập trực tuyến có thể tạo ra môi trường học tập hợp tác thú vị. Học sinh có thể làm việc cùng nhau trên các nền tảng trực tuyến, giúp tăng cường sự tương tác và hợp tác.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Năng Lực Hợp Tác Trong Dạy Học Thống Kê

Việc phát triển năng lực hợp tác không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn trong lớp học. Các nghiên cứu cho thấy rằng học sinh có khả năng hợp tác tốt thường có kết quả học tập cao hơn.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Hợp Tác

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động học tập hợp tác có xu hướng đạt điểm cao hơn trong các bài kiểm tra thống kê. Điều này chứng tỏ rằng việc phát triển năng lực hợp tác có ảnh hưởng tích cực đến kết quả học tập.

4.2. Các Mô Hình Dạy Học Hợp Tác Thành Công

Một số mô hình dạy học hợp tác đã được áp dụng thành công tại các trường trung học phổ thông. Những mô hình này không chỉ giúp học sinh phát triển kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng sống cần thiết.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Trong Dạy Học Thống Kê

Phát triển năng lực hợp tác trong dạy học thống kê là một yếu tố quan trọng giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng mềm. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hợp tác sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Hợp Tác

Tương lai của dạy học hợp tác trong môn thống kê sẽ tiếp tục phát triển, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển. Các giáo viên cần cập nhật và áp dụng các phương pháp mới để nâng cao hiệu quả dạy học.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần được đào tạo về các phương pháp dạy học hợp tác để có thể áp dụng hiệu quả trong lớp học. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn phát triển năng lực hợp tác cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, giáo dục Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ trang bị kiến thức đơn thuần sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW. Năng lực hợp tác được xác định là một trong những kỹ năng cốt lõi của thế kỷ 21, giúp người học phát triển khả năng giao tiếp, tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm hiệu quả. Tuy nhiên, theo khảo sát thực tế tại các cơ sở giáo dục, có tới khoảng 90% bài giảng môn Toán ở bậc trung học phổ thông vẫn nặng về thuyết giảng lý thuyết và chưa áp dụng triệt để phương pháp dạy học hợp tác. Đặc biệt, tại khối Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, học sinh thường gặp nhiều rào cản về tâm lý, lỗ hổng kiến thức và thiếu hụt kỹ năng tương tác xã hội.

Luận văn tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học với thực trạng thụ động của học sinh thông qua chủ đề "Ứng dụng thống kê trong thực tiễn" thuộc chương trình Đại số lớp 10 ban cơ bản. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xây dựng hệ thống cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn và đề xuất 4 nhóm biện pháp sư phạm khả thi nhằm phát triển năng lực hợp tác cho học sinh. Nghiên cứu được triển khai từ tháng 11 năm 2016 đến tháng 9 năm 2017 tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Quận Long Biên, thành phố Hà Nội. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp cải thiện rõ rệt mức độ tương tác học tập, nâng cao tỷ lệ tham gia thảo luận nhóm của học sinh từ mức dưới 10% lên hơn 85%, đồng thời cung cấp mô hình bài dạy thực nghiệm có giá trị chuyển giao cao cho các trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết học tập hợp tác của Robert Slavin xác lập năm 1983, kết hợp với các nghiên cứu phát triển phương pháp dạy học hiện đại của tác giả Trịnh Văn Biểu công bố năm 2011 và tài liệu giảng dạy môn Toán của tác giả Hoàng Lê Minh phát hành năm 2017. Mô hình lý thuyết khẳng định học tập hợp tác là quá trình người học cùng làm việc trong các nhóm nhỏ để đạt được mục tiêu chung, dựa trên nguyên tắc phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực và trách nhiệm giải trình cá nhân.

Bên cạnh đó, luận văn tích hợp quan điểm dạy học thống kê gắn liền với thực tiễn theo nghiên cứu của tác giả Hoàng Nam Hải năm 2013 và tiến trình mô hình hóa toán học của tác giả Lê Thị Hoài Châu năm 2011. Các khái niệm nền tảng được định nghĩa và chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Năng lực hợp tác: Khả năng thực hiện các kỹ thuật học tập linh hoạt trên cơ sở phối hợp, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành viên để hoàn thành nhiệm vụ học tập chung.
• Dạy học theo chủ đề: Hình thức tổ chức dạy học tích hợp các đơn vị kiến thức có sự giao thoa nhằm giải quyết trọn vẹn một vấn đề gắn liền với thực tế cuộc sống.
• Dạy học theo dự án: Phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm, hướng dẫn học sinh thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu phức hợp từ khâu lập kế hoạch, thu thập dữ liệu đến trình bày báo cáo sản phẩm.
• Thống kê mô tả thực tiễn: Hệ thống phương pháp thu thập, xử lý, biểu diễn dữ liệu và tính toán các số đặc trưng như số trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn nhằm phân tích quy luật khách quan của các hiện tượng tự nhiên và xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu khảo sát gồm 20 giáo viên dạy bộ môn Toán khối trung học phổ thông và khối giáo dục thường xuyên cùng 130 học sinh tại khu vực quận Long Biên và huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội. Mẫu thực nghiệm chuyên sâu được thực hiện trên 61 học sinh thuộc hai lớp 10B1 và 10B2 tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Quận Long Biên.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng phi ngẫu nhiên kết hợp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng nhằm phản ánh chính xác đặc thù của đối tượng học sinh có học lực trung bình và yếu, vốn chịu nhiều thiệt thòi về điều kiện học tập. Phương pháp phân tích dữ liệu kết hợp định tính và định lượng thông qua:

• Điều tra xã hội học bằng phiếu khảo sát gồm 18 câu hỏi dành cho giáo viên và 15 câu hỏi dành cho học sinh.
• Phỏng vấn bán cấu trúc đối với cán bộ quản lý và giáo viên trực tiếp đứng lớp.
• Nghiên cứu trường hợp điển hình thông qua quan sát tiến trình làm việc nhóm của học sinh.
• Thực nghiệm sư phạm đối chứng để đánh giá sự chuyển biến về hành vi và năng lực giải quyết vấn đề.

Lý do lựa chọn cách tiếp cận hỗn hợp này là nhằm đảm bảo tính khách quan của các chỉ số thống kê, đồng thời nắm bắt sâu sắc những chuyển biến tâm lý, thái độ và mức độ thuần thục các kỹ năng mềm của học sinh trong suốt tiến trình can thiệp sư phạm kéo dài gần một năm học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu ghi nhận nhiều hạn chế đáng lo ngại trong công tác dạy và học môn Toán:

• Về phía giáo viên: Khoảng 80% giáo viên giảng dạy tuân thủ đúng phân phối chương trình giảm tải theo Công văn số 5842/BGDĐT-VP nhưng chưa khai thác sâu ứng dụng thực tiễn của thống kê. Khoảng 90% giáo viên hiểu dạy học hợp tác đơn thuần là chia học sinh thành các nhóm nhỏ mà chưa xây dựng cơ chế tương tác rõ ràng.
• Về phía học sinh: Khoảng 90% học sinh phản ánh dạng bài tập tính phương sai và độ lệch chuẩn rất khô khan, khó nhớ công thức và mất nhiều thời gian tính toán. Có tới 95% học sinh chưa nắm rõ nhiệm vụ cụ thể khi tham gia học nhóm và 90% chỉ giữ một vai trò cố định, dẫn đến sự thụ động của các học sinh yếu thế.

Sau khi triển khai 4 biện pháp dạy học tích cực tại hai lớp thực nghiệm với 61 học sinh, nghiên cứu ghi nhận sự chuyển biến vượt bậc:

• 100% các nhóm học sinh nắm vững quy trình thu thập số liệu, tính toán chính xác tần số, tần suất và tự lập được bảng phân bố ghép lớp.
• Trên 85% học sinh thể hiện thái độ hứng thú, chủ động đề xuất ý kiến và phân công nhiệm vụ nhịp nhàng thông qua kỹ thuật khăn trải bàn và kỹ thuật nhóm đôi.
• Năng lực ứng dụng công nghệ thông tin tăng trưởng rõ nét khi 100% học sinh tại các nhóm thực nghiệm biết sử dụng phần mềm bảng tính Microsoft Excel để xử lý dữ liệu số lượng lớn và thiết kế bài thuyết trình trên PowerPoint.

Thảo luận kết quả

Sự tiến bộ vượt bậc của học sinh xuất phát từ việc chuyển đổi mô hình dạy học truyền thống mang tính áp đặt sang mô hình dạy học tương tác đa chiều. Khi được giao các nhiệm vụ thực tiễn gần gũi như đo chiều cao, cân nặng của các bạn trong lớp, thống kê phương tiện đi lại, khảo sát thói quen sử dụng mạng xã hội của 29 học sinh hay phân tích chất lượng đóng gói sữa chua trên ba dây chuyền với cỡ mẫu từ 122 đến 161 hộp, học sinh nhận thấy rõ giá trị thực tế của các công thức toán học.

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm được trực quan hóa rõ ràng qua các bảng phân bố tần số ghép lớp, bảng so sánh lượng phát thải khí CO2 giữa Việt Nam và Nhật Bản, cùng các dạng biểu đồ hình cột, biểu đồ hình quạt và đường gấp khúc tần suất vẽ trực tiếp bằng Excel. Kết quả phân tích định tính trên các hồ sơ theo dõi học sinh điển hình cho thấy học sinh từ chỗ tự ti, rụt rè đã chủ động đứng trước lớp thuyết trình sản phẩm và tự tin phản biện ý kiến của các nhóm đối trọng. Điều này củng cố luận điểm của Robert Slavin về việc môi trường làm việc hợp tác giúp nâng cao lòng tự trọng và thúc đẩy thành tích học tập vượt trội so với môi trường cạnh tranh cá nhân thuần túy.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ nhằm tối ưu hóa năng lực hợp tác cho học sinh:

Thứ nhất, tổ chức đa dạng hóa các hoạt động nhóm linh hoạt trong từng giai đoạn của tiết học. Giáo viên cần vận dụng nhuần nhuyễn kỹ thuật chia sẻ nhóm đôi, kỹ thuật bể cá và kỹ thuật khăn trải bàn; trang bị đầy đủ phiếu học tập và giấy khổ lớn A0, A1 để tạo không gian tương tác bình đẳng cho mọi thành viên. Mục tiêu hướng tới là 100% học sinh đều có nhiệm vụ độc lập trước khi tổng hợp thành kết quả chung.

Thứ hai, đổi mới nội dung bài học theo hướng gắn kết chặt chẽ với bối cảnh kinh tế - xã hội. Giáo viên chủ động xây dựng các tình huống mô hình hóa toán học dựa trên số liệu thực tế như cơ cấu xuất khẩu nông sản của Việt Nam, diễn biến gia tăng dân số giai đoạn 2000-2012 hoặc các đề tài điều tra xã hội học học đường. Kế hoạch này cần được tổ chức chuyên môn phê duyệt và đưa vào kế hoạch bài dạy ngay từ đầu năm học.

Thứ ba, khai thác triệt để các phương tiện công nghệ thông tin và không gian mạng. Giáo viên hướng dẫn học sinh thao tác tính toán, vẽ biểu đồ trên Microsoft Excel, đồng thời thiết lập các nhóm học tập trực tuyến trên nền tảng mạng xã hội nhằm hỗ trợ giải đáp thắc mắc 24/7 và lưu trữ kho học liệu số dùng chung.

Thứ tư, tái cấu trúc quy trình kiểm tra và đánh giá kết quả học tập. Chuyển đổi từ đánh giá một chiều sang kết hợp ba trụ cột: đánh giá cá biệt hóa năng lực từng cá nhân, đánh giá sản phẩm chung của nhóm và đánh giá thái độ, hành vi hợp tác thông qua thang điểm thưởng chuyên cần.

Về lộ trình và chủ thể thực hiện:

• Tổ chuyên môn Toán tại các trường trung học phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên cần tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề định kỳ hàng tháng để trao đổi kinh nghiệm thiết kế giáo án chủ đề.
• Ban Giám hiệu nhà trường tăng cường đầu tư trang thiết bị máy chiếu, phòng máy vi tính và tạo điều kiện về thời lượng ngoại khóa cho các dự án học tập thực tế.
• Giáo viên bộ môn kiên trì áp dụng các kỹ thuật dạy học hợp tác trong ít nhất 30% tổng thời lượng chương trình mỗi học kỳ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng sư phạm cao, là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Giáo viên Toán bậc trung học phổ thông và hệ giáo dục thường xuyên: Tiếp cận hệ thống giáo án thực nghiệm mẫu, các phiếu học tập chi tiết và phương pháp chia nhóm tối ưu nhằm nâng cao chất lượng tiết dạy phần thống kê và đại số.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phụ trách chuyên môn: Có thêm cơ sở thực tiễn để chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy, xây dựng tiêu chí kiểm tra đánh giá năng lực học sinh theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Toán: Sử dụng tài liệu như một nghiên cứu điển hình chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục, từ khâu thiết kế công cụ khảo sát đến xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm.
• Các nhà phát triển chương trình và biên soạn tài liệu tham khảo: Tìm thấy nguồn ngữ liệu thực tế phong phú để biên soạn các bài toán mô hình hóa gắn liền với cuộc sống hàng ngày của học sinh.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học hợp tác khác gì so với việc chia nhóm làm bài tập truyền thống? Dạy học hợp tác đòi hỏi sự phụ thuộc tích cực giữa các thành viên, nơi thành công của nhóm gắn liền với trách nhiệm cá nhân. Trong khi đó, làm việc nhóm truyền thống thường dẫn đến tình trạng một vài học sinh khá giỏi làm thay toàn bộ phần việc cho cả nhóm.

Làm thế nào để khắc phục tình trạng học sinh yếu ỷ lại trong giờ học hợp tác? Giáo viên áp dụng phương pháp đánh giá cá biệt hóa thông qua phiếu giao việc chi tiết kết hợp kỹ thuật khăn trải bàn. Mỗi học sinh bắt buộc phải ghi ý kiến độc lập vào góc giấy riêng trước khi cả nhóm cùng thảo luận để thống nhất nội dung ghi vào ô trung tâm.

Thời lượng chương trình thống kê bị giảm tải có đủ để tổ chức các hoạt động hợp tác không? Giáo viên hoàn toàn có thể tích hợp bài học thành chủ đề dạy học liên môn hoặc giao các nhiệm vụ khảo sát thực tiễn dưới dạng dự án học tập ngoài giờ lên lớp. Thời gian trên lớp sẽ tập trung chủ yếu vào báo cáo, tranh luận và hoàn thiện sản phẩm.

Học sinh trung tâm giáo dục thường xuyên có tiếp thu tốt phương pháp này không? Thực nghiệm sư phạm trên 61 học sinh tại quận Long Biên chứng minh rằng khi nội dung học tập gắn liền với thực tế cuộc sống và có sự trợ giúp của phần mềm Excel, học sinh hứng thú hơn hẳn, tỷ lệ tham gia đóng góp ý kiến đạt trên 85%.

Đánh giá năng lực hợp tác của học sinh dựa trên những tiêu chí nào? Năng lực hợp tác được lượng hóa qua 5 biểu hiện chính: khả năng xác định mục tiêu chung, tinh thần trách nhiệm với phần việc được giao, mức độ tương tác lắng nghe thành viên khác, kỹ năng giải quyết bất đồng và khả năng tự đánh giá hiệu quả hoạt động nhóm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học hợp tác và phát triển năng lực hợp tác thông qua dạy học môn Toán bậc trung học phổ thông.
• Phân tích sâu sắc thực trạng giảng dạy thống kê và hạn chế kỹ năng làm việc nhóm của 130 học sinh cùng 20 giáo viên tại địa bàn nghiên cứu.
• Đề xuất 4 nhóm biện pháp sư phạm đột phá kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin và đổi mới quy trình kiểm tra đánh giá đa chiều.
• Minh chứng tính khả thi và hiệu quả vượt trội của các biện pháp đề xuất qua quá trình thực nghiệm sư phạm trên 61 học sinh lớp 10.
• Mở ra hướng nghiên cứu tiếp nối về việc số hóa các chủ đề dạy học toán thực tiễn và nhân rộng mô hình dạy học hợp tác sang các phân môn Giải tích và Hình học.

Các thầy cô giáo và nhà nghiên cứu giáo dục hãy áp dụng ngay các kỹ thuật dạy học hợp tác và khai thác bộ tài liệu thực nghiệm của luận văn để mang lại những giờ học Toán sinh động, truyền cảm hứng và phát triển toàn diện năng lực cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề cho bài tiếp theo hoặc vấn đề tiếp theo.Ưu điểm và hạn chế của dạy học hợp tác * Ưu điểm: - HS đƣợc học cách cộng tác trên nhiều phƣơng diện, đƣợc nêu quan điểm của mình, đƣợc nghe quan điểm của bạn khác trong nhóm, trong lớp; đƣợc trao đổi, bàn luận về các ý kiến khác nhau và đƣa ra lời giải tối ƣu cho nhiệm vụ đƣợc giao cho nhóm. Qua cách học đó, kiến thức của các em sẽ bớt 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phần chủ quan, phiến diện, làm tăng tính khách quan khoa học, tƣ duy phê phán của HS để rèn luyện và phát triển hoàn thiện mình hơn. - Các thành viên trong nhóm đƣợc chia sẻ các suy nghĩ, băn khoăn, kinh nghiệm, hiểu biết của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức, thái độ mới và học hỏi lẫn nhau. Kiến thức trở nên rõ ràng sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và nhớ nhanh hơn do đƣợc giao lƣu, học hỏi giữa các thành viên trong nhóm, đƣợc tham gia trao đổi, trình bày vấn đề nêu ra, đặt ra.

Từ đó, HS hào hứng khi thấy có sự đóng góp của mình vào thành công chung của cả lớp. - Nhờ không khí thảo luận cởi mở không phân biệt giữa các em, kết quả bƣớc đầu là những em nhút nhát, trở nên bạo dạn hơn; các em học đƣợc cách trình bày ý kiến của mình, biết lắng nghe và phê phán ý kiến của bạn; từ đó giúp học sinh dễ hòa nhập vào cộng đồng nhóm, tạo cho các em sự tự tin, hứng thú trong học tập và sinh hoạt. - Vốn hiểu biết và kinh nghiệm xã hội của HS đƣợc chia sẻ, bổ sung thêm các kĩ năng giao tiếp, kĩ năng hợp tác để cùng phát triển. * Hạn chế Một số HS do nhút nhát hoặc vì một lí do nào đó không tham gia vào hoạt động chung cuả nhóm, nên nếu GV không phân công hợp lí có thể dẫn đến tình trạng chỉ có một vài HS khá tham gia còn đa số HS khác không hoạt động.

- Ý kiến các nhóm có thể quá phân tán hoặc mâu thuẫn gay gắt với nhau (nhất là đối với các môn Khoa học xã hội). - Thời gian có thể bị kéo dài. - Với những lớp có sĩ số đông hoặc lớp học chật hẹp, bàn ghế khó di chuyển thì khó tổ chức hoạt động nhóm. Khi tranh luận, dễ dẫn tới lớp ồn ào, ảnh hƣởng đến các lớp khác.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khi nào sử dụng hình thứcdạy học hợp tác - Chỉ những hoạt động đòi hỏi sự phối hợp của các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ nhanh chóng hơn, hiệu quả hơn hoạt động động cá nhân thì mới nên sử dụng phƣơng pháp này. - Dạy học nhóm thƣờng đƣợc áp dụng để đi sâu, luyện tập, củng cố một chủ đề đã học hoặc cũng có thể tìm hiểu một chủ đề mới. - Các câu hỏi kiểm tra dùng cho việc chuẩn bị dạy học nhóm: + Chủ đề có hợp với dạy học nhóm không? + Các nhóm làm việc với nhiệm vụ giống hay khác nhau? + HS đã có đủ kiến thức điều kiện cho công việc nhóm chƣa? + Cần trình bày nhiệm vụ làm việc nhóm nhƣ thế nào? + Cần chia nhóm theo tiêu chí nào? + Cần tổ chức phòng làm việc, kê bàn ghế nhƣ thế nào? 1.

Các cách thành lập nhóm Có nhiều cách để thành lập nhóm theo các tiêu chí khác nhau, không nên áp dụng một tiêu chí duy nhất trong cả năm học. Có thể theo sổ điểm danh, theo màu sắc, theo biểu tƣợng, theo giới tính, theo vị trí ngồi, hoặc có cùng sự lựa chọn… Quy mô nhóm có thể lớn hoặc nhỏ, tùy theo nhiệm vụ. Tuy nhiên, nhóm thƣờng từ 3-5 HS là phù hợp. Có 10 cách chia nhóm theo các tiêu chí khác nhau nhƣ: (1) Các nhóm gồm những ngƣời tự nguyện, chung mối quan tâm (2) Các nhóm ngẫu nhiên (3) Nhóm ghép hình (4) Các nhóm với những đặc điểm chung (5) Các nhóm cố định trong một thời gian dài (6) Nhóm có HS khá giỏi để hỗ trợ HS yếu kém (7) Phân chia theo năng lực học tập khác nhau (8) Phân chia theo các dạng học tập.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (9) Nhóm với các bài tập khác nhau. (10) Phân chia HS nam và nữ.Các thành viên và nhiệm vụ của các thành viên trong nhóm Trong hoạt động nhóm gồm: trưởng nhóm, thư ký và các thành viên khác. * Trƣởng nhóm - Chuẩn bị trƣớc nội dung. - Khởi động buổi thảo luận nhóm.

- Dẫn dắt buổi thảo luận. - Tổng kết và thống nhất lại ý kiến chung của các thành viên khác. * Thƣ ký Ghi chép lại các ý kiến trong buổi thảo luận nhƣ: - Phát hiện mới. - Nội dung chƣa thống nhất.

- Ý kiến khác với các nhóm khác, khác với GV. * Các thành viên khác - Chuẩn bị nội dung mình đƣợc phân công. - Tham gia thảo luận, lắng nghe các ý kiến của thành viên khác. - Xây dựng ý kiến chung trong nhóm.

Vai trò của giáo viên - Thu thập thông tin về HS lớp sẽ dạy học theo phƣơng pháp hợp tác trong nhóm nhỏ - Lựa chọn mục tiêu kiến thức, kĩ năng cần đạt. - Thành lập nhóm. - Chuẩn bị địa điểm, tài liệu, đồ dùng, PPDH hợp lí… - Giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm. - Giám sát, hỗ trợ các nhóm.

- Đánh giá kết quả hoạt động của các nhóm. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Một số lưu ý khi tiến hành dạy học nhóm - Cần quy định rõ thời gian thảo luận nhóm và trình bày kết quả thảo luận cho các nhóm. - Khi làm việc theo nhóm, các nhóm có thể tự bầu ra nhóm trƣởng (nếu cần), các thành viên trong nhóm có thể luân phiên nhau làm nhóm trƣởng. Nhóm trƣởng phân công cho mỗi thành viên thực hiện một phần công việc.

- Kết quả thảo luận có thể đƣợc trình bày dƣới nhiều hình thức (bằng lời, bằng tranh vẽ, bằng tiểu phẩm, bằng văn bản viết trên giấy to,.) có thể do một ngƣời thay mặt nhóm trình bày hoặc có thể nhiều ngƣời trình bày, mỗi ngƣời một đoạn nối tiếp nhau. - Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả chung của cả lớp. Để trình bày kết quả làm việc của nhóm trƣớc toàn lớp, nhóm có thể cử ra một đại diện hoặc có thể phân công mỗi nhóm viên trình bày một phần nếu nhiệm vụ đƣợc giao là khá phức tạp. - Tạo điều kiện để các nhóm tự đánh giá lẫn nhau hoặc cả lớp cùng đánh giá.

- Tùy theo nhiệm vụ học tập, HScó thể sử dụng hình thức làm việc cá nhân hoặc hoạt động nhóm cho phù hợp, không nên thực hiện PPDH này một cách hình thức. Không nên làm dụng hoạt động nhóm và cần đề phòng xu hƣớng hình thức (tránh lối suy nghĩ: đổi mới PPDH là phải sử dụng hoạt động nhóm). - Trong suốt quá trình học sinh thảo luận, GVcần đến các nhóm, quan sát, lắng nhe, gợi ý, giúp đỡ HS khi cần thiết. Năng lực hợp tác 1.

Quan niệm về năng lực hợp tác NLHT là khả năng thực hiện những hành động, kỹ thuật học tập một cách đúng đắn, linh hoạt, mềm dẻo, hiệu quả trên cơ sở vận dụng kế thừa những tri thức, kinh nghiệm HTHT với GV và HS trong môi trƣờng nhóm nhằm thực hiện mục tiêu học tập đề ra. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Có kiến thức hợp tác nhƣ mục đích, yêu cầu, cách thức tiến hành, những điều kiện, phƣơng tiện môi trƣờng cần thiết cho HTHT và phải biết vận dụng trong thực tiễn học tập một cách đúng đắn, linh hoạt, mềm dẻo và có hiệu quả. - Giải quyết tốt các nhiệm vụ cá nhân, khi trong nhóm đƣợc giao vừa phối hợp, chia sẻ, hỗ trợ các thành viên khác trong nhóm để hoàn thành nhiệm vụ chung của nhóm hợp tác. Biểu hiện của năng lực hợp tác Trong luận văn “Phát triển một số năng lực của học sinh trung học phổ thông qua phương pháp và sử dụng thiết bị trong dạy học hóa học vô cơ” của Trần Thị Thu Huệ [16.

19] có nêu NLHT đƣợc biểu hiện nhƣ sau: - Chủ động đề xuất mục đích hợp tác khi đƣợc giao các nhiệm vụ, xác định đƣợc loại loại công việc nào đó có thể hoàn thành tốt nhất bằng hợp tác theo nhóm với quy mô phù hợp. - Biết trách nhiệm, vai trò của mình trong nhóm ứng với công việc cụ thể, phân tích nhiệm vụ của cả nhóm để nêu đƣợc các hoạt động phải thực hiện trong đó, tự đánh giá đƣợc các hoạt động mình có thể đảm nhiệm tốt nhất để tự đề xuất cho nhóm phân công. - Nhận biết đƣợc đặc điểm, khả năng của từng thành viên cũng nhƣ kết quả làm việc nhóm, dự kiến phân công từng thành viên trong nhóm đảm nhận các công việc trong nhóm. - Chủ động và gƣơng mẫu hoàn thành phần công việc đƣợc giao, góp ý điều chỉnh thúc đẩy hoạt động chung, chia sẻ, khiêm tốn học hỏi các thành viên trong nhóm.

- Biết dựa vào mục đích đặt ra để tổng kết hoạt động chung của nhóm, nêu mặt đƣợc, mặt thiếu sót của cá nhân và của cả nhóm. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dạy học theo chủ đề với chủ trƣơng đổi mới giáo dục hiện nay 1. Thế nào là dạy học theo chủ đề DH theo chủ đề là hình thức tìm hiểu những khái niệm, tƣơng tƣởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học, chủ đề,… có sự giao thoa, tƣơng đồng lẫn nhau, dựa trên các cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn đƣợc đề cập đến trong nội dung từ một số đơn vị, bài học, môn học (tức là con đƣờng tích hợp những nội dung từ một số đơn vị, bài học, môn học có liên hệ với nhau) làm cho nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó HScó thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn.

DH theo chủ đề là sự kết hợp giữa mô hình DH truyền thống và hiện đại, với mô hình mới cho hoạt động mới thay thế cho lớp học truyền thống (đặc trƣng là những bài học ngắn, cô lập, những hoạt động lớp học mà GV giữ vai trò trung tâm) tập trung vào HS và nội dung tích hợp những vấn đề giải quyết, thực hành gắn liền với thực tiễn. DH theo chủ đề tại Trung tâm GDNN-GDTX Quận Long Biên là cần thiết với các chủ đề toán bám sát thực tế, giúp các em nâng cao năng lực học tập.