CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRONG LĨNH VỰC XÃ HỘI CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới trong lĩnh vực xã hội của Uỷ ban nhân dân huyện 1. Các lĩnh vực xã hội trong xây dựng nông thôn mới - đối tượng của quản lý nhà nước Theo cách hiểu chung hiện nay, lĩnh vực xã hội được hiểu gồm các mặt sau của đời sống xã hội: Một là,nhà ở và thu nhập Để phát triển hài hòa và bền vững hơn ở nông thôn, Đảng và Nhà nước triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới với 19 tiêu chí làm thước đo cho khái niệm này, trong đó nhà ở nông thôn mới phải đảm bảo các yêu cầu: Nhà ở nông thôn mới “3 cứng” (nền cứng, khung cứng, mái cứng). Tiêu chí nhà ở nông thôn đã được quy định tại Thông tư 41/2013/TT-BNNPTNT ngày 04/10/2013 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.
Trong quá trình triển khai, nhiều địa phương còn lúng túng trong việc xác định tiêu chuẩn nhà ở nông thôn trong quá trình triển khai chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới trên địa bàn do hiểu về tiêu chuẩn nhà ở bao gồm nhiều vấn đề: diện tích, kết cấu nhà, không gian ở Tiêu chí Thu nhập là tiêu chí số 10 trong Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới, đây được đánh giá là một trong những tiêu chí quan trọng, có vai trò nội lực thúc đẩy kinh tế - xã hội ở các địa phương.Trong 8 Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, việc giúp dân nâng cao thu nhập bình quân đầu người và giảm nghèo có vai trò rất quan trọng. Nghiên cứu thực tế triển khai xây dựng nông thôn mới cho thấy, ở các địa phương, thôn làng nào thu nhập bình quân đầu người được nâng cao thì việc huy động sức dân đóng góp thực hiện các tiêu chí khác trong xây dựng nông thôn mới thuận lợi và ngược lại. Trên cơ sở bộ tiêu chí về xây dựng nông thôn mới đối với tiêu chí về thu nhập: Về thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đến năm 2020, chỉ tiêu chung là từ 45 triệu đồng/người trở lên; còn đối với vùng Trung du miền núi phía Bắc, vùng Bắc Trung bộ là từ 36 triệu đồng/người trở lên; vùng Đồng bằng sông Hồng là từ 50 triệu đồng/người trở lên; vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên là từ 41 triệu đồng/người trở lên; vùng Đông Nam Bộ là từ 59 triệu đồng/người trở lên; Đồng bằng sông Cửu Long là từ 50 triệu đồng/người trở lên. Hai là, lao động và việc làm Theo quyết định mới nhất của Thủ tướng Chính phủ là Quyết định 1980/QĐ-TTg năm 2016 thì tiêu chí lao động có việc làm xã nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020 như sau: Tỷ lệ người có việc làm trên dân số trong độ tuổi lao động có khả năng tham gia lao động, đối với cả nước phải đạt tiêu chí chung có tối thiểu 90%.
Đối với các vùng miền đều phải đạt chỉ tiêu chung của cả nước. Ba là, y tế và giáo dục Về tiêu chí y tế, xã đạt chuẩn nông thôn mới có tỷ lệ người dân tham gia BHYT đạt từ 85% trở lên; đạt các tiêu chí quốc gia về y tế; tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng thấp còi theo vùng miền từ 13,9% đến 31%.Theo quyết định mới nhất của Thủ tướng Chính phủ là Quyết định 1980/QĐ-TTg năm 2016 thì tiêu chí về Y tế xã nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020 như 9 sau: Tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế. Cả nước đạt được tối thiểu là 85%. Các vùng khác nhau đều phải đạt được chỉ tiêu chung cả nước; Xã đạt tiêu chí quốc gia về y tế.
Tất cả các vùng đều phải đạt được; Tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi (chiều cao theo tuổi). Cả nước phải đạt chỉ tiêu chung, tối thiểu phải được 21. Theo quyết định mới nhất của Thủ tướng Chính phủ là Quyết định 1980/QĐ-TTg năm 2016 thì tiêu chí về Giáo dục và Đào tạo xã nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020 như sau: - Với chỉ tiêu này cả nước phải đạt được tối thiểu là 85%., các địa phương sẽ có những tiêu chí riêng. - Tỷ lệ lao động có việc làm qua đào tạo.
Về tiêu chí này, cả nước phải được tối thiểu là 40%.Đối với các vùng sẽ có các chỉ tiêu khác nhau. Tiêu chí về Giáo dục và Đào tạo xã nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020 được quy định tại Bộ tiêu chí ban hành kèm Quyết định 1980/QĐ-TTg năm 2016 tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020 do Thủ tướng Chính phủ ban hành. Bốn là, an ninh, trật tự xã hội Việc thực hiện tiêu chí an ninh trật tự xây dựng nông thôn mới luôn gặp nhiều khó khăn, thử thách. Ngay cả đối với các xã đã hoàn thành tiêu chí, được công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới thì việc giữ vững tiêu chí xã đạt chuẩn an toàn về ANTT và bảo đảm bình yên vẫn luôn là vấn đề cần được quan tâm.
Theo quy định tại Thông tư số 41 ngày 04/10/2013 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định, xã, thị trấn đạt tiêu chí 19 “An ninh trật tự xã hội được giữ vững” khi đạt 4 yêu cầu cụ thể sau: không có tổ chức, 10 cá nhân hoạt động chống Đảng, chính quyền, phá hoại kinh tế, truyền đạo trái pháp luật, khiếu kiện đông người kéo dài; không có tụ điểm phức tạp về trật tự xã hội và không phát sinh thêm người mắc các tệ nạn xã hội trên địa bàn; trên 70% số thôn (ấp) được công nhận đạt tiêu chuẩn an toàn về ANTT; hàng năm công an xã đạt danh hiệu đơn vị tiên tiến trở lên. Đến nay chưa có khái niệm chính thức về nông thôn mới, nông thôn phát triển như thế nào, ở mức độ nào thì được gọi là nông thôn mới, vấn đề này mang tính lịch sử, tùy theo từng quốc gia, khu vực và tùy theo từng thời điểm phát triển, người ta có thể đưa ra tiêu chí về nông thôn mới khác nhau. Nông thôn mới là khái niệm được xem xét trên nhiều phương diện khác nhau. Lĩnh vực xã hội chỉ là một trong những phương diện khi nhận thức về nông thôn mới bên cạnh các lĩnh vực khác như: kinh tế, thanh thiếu niên, tín ngưỡng, tôn giáo… 1.
Khái niệm và đặc điểm của quản lý nhà nước lĩnh vực xã hội trong xây dựng nông thôn mới của Ủy ban nhân dân huyện Quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội, các hành vi và hoạt động của mọi công dân, tổ chức trong xã hội theo đường lối, quan điểm của Đảng cầm quyền nhắm duy trì và phát triển trật tự xã hội, bảo toàn, củng cố và phát triển quyền lực nhà nước. Theo nghĩa rộng, quản lý nhà nước là hoạt động tổ chức, điều hành của cả bộ máy nhà nước, nghĩa là bao hàm luôn cả sự tác động, tổ chức của quyền lực nhà nước trên phương diện lập pháp. Theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nước chủ yếu là quá trình tổ chức, điều hành của cả cơ quan hành chính nhà nước đối với các quá trình xã hội và 11 hànhvicủa con người theo pháp luật, nhằm đạt được những mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ quản lý nhà nước. Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới được xét theo nghĩa hẹp của quản lý nhà nước.
Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới là tập hợp tất cả các hoạt động của các cơ quan nhà nước tác động vào khu vực nông nghiệp, nông thôn, nông dân nhằm hướng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế và sao cho cuộc sống của con người ngày càng tốt đẹp hơn. Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới là sự tác động có tổ chức và bằng quyền lực nhà nước đối với các hoạt động xây dựng nông thôn mới và các chủ thể có liên quan nhằm đảm bảo nông thôn phát triển đúng hướng, tạo sự phát triển bền vững và hiệu quả [14, tr. Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới là một dạng của hoạt động quản lý nhà nước, có đối tượng là hoạt động xây dựng nông thôn mới, chủ thể thực thi là hệ thống các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức được trao quyền tác động quản lý thông qua các cơ chế, chính sách nhằm khai thác, huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực của các thành phần kinh tế tham gia xây dựng nông thôn mới theo quan điểm, chủ trương của Đảng và mục tiêu thống nhất chung của cả nước. Các lĩnh vực xã hội là những lĩnh vực hoạt động đặc biệt quan trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới bao gồm: nhà ở, thu nhập; giáo dục, đào tạo; lao động, việc làm; y tế; an ninh, trật tự xã hội.
Do đó, xây dựng nông thôn mới trong lĩnh vực xã hội là làm cho môi trường sống của người dân ở khu vực nông thôn đổi mới; trình độ dân trí được nâng cao; kinh tế phát triển; An ninh tốt; môi trường sinh thái được bảo vệ; bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy; nông thôn phát triển 12 theo quy hoạch, có kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội hiện đại; chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao. Xuất phát từ các khái niệm trên ta có thể thấy, quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới trong lĩnh vực xã hội là việc nhà nước tác động liên tục, có tổ chức, có chủ đích của Nhà nước bằng hệ thống pháp luật và bộ máy của mình để xây dựng các chính sách nhằm tác động tới lĩnh vực xã hội thông qua các tiêu chí về xã hội trong Bộ tiêu chí về xây dựng nông thôn mới ở các địa bàn nông thôn.
