Luận văn thạc sĩ phổ biến giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Khmer tại tỉnh Trà Vinh - Trịnh Thị Mỹ Lệ

Nghiên cứu toàn diện về phổ biến giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Khmer tại tỉnh Trà Vinh. Phân tích thực trạng, giải pháp nâng cao hiệu quả công tác

• Tác giả: Trịnh Thị Mỹ Lệ
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Cảnh Hợp
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Khmer từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ Luật học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về phổ biến giáo dục pháp luật cho người Khmer Trà Vinh

Phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) cho đồng bào dân tộc Khmer tại tỉnh Trà Vinh là nhiệm vụ trọng tâm. Hoạt động này nhằm đưa hệ thống pháp luật đến với bà con, giúp họ hiểu rõ quyền và nghĩa vụ. Mục tiêu là xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật trong cộng đồng. Công tác này góp phần quan trọng vào việc ổn định an ninh trật tự và phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Nó cũng là nền tảng để xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Các nội dung phổ biến tập trung vào pháp luật liên quan trực tiếp đến đời sống hàng ngày. Phương pháp tuyên truyền được điều chỉnh phù hợp với phong tục tập quán của người Khmer.

1.1. Khái niệm và vai trò của PBGDPL cho đồng bào Khmer

PBGDPL cho đồng bào dân tộc Khmer là quá trình truyền đạt kiến thức pháp luật. Hoạt động này giúp bà con tiếp cận và hiểu biết pháp luật một cách đơn giản, dễ hiểu. Vai trò của nó rất to lớn trong việc nâng cao dân trí pháp lý. Nó giúp người dân biết cách bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Đồng thời, hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật do thiếu hiểu biết. Công tác này cũng tăng cường mối quan hệ giữa chính quyền và nhân dân.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả PBGDPL tại Trà Vinh

Hiệu quả PBGDPL tại Trà Vinh chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên đóng vai trò then chốt. Chất lượng nội dung và hình thức tuyên truyền phải phù hợp. Sự phối hợp giữa các ban, ngành, đoàn thể là cần thiết. Hạ tầng truyền thông và điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương cũng tác động. Đặc biệt, việc am hiểu ngôn ngữ, phong tục tập quán của người Khmer rất quan trọng. Sự quan tâm, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương là yếu tố quyết định.

II. Phân tích thực trạng PBGDPL cho người Khmer Trà Vinh

Thực trạng PBGDPL cho đồng bào Khmer tại Trà Vinh cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các hình thức tuyên truyền đã được đa dạng hóa. Nội dung pháp luật được biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu. Đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên ngày càng chuyên nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế, bất cập cần được giải quyết. Công tác này chưa thật sự đi vào chiều sâu ở một số địa phương. Sự phối hợp liên ngành đôi khi còn lỏng lẻo. Nguồn kinh phí và trang thiết bị phục vụ tuyên truyền còn thiếu thốn. Nhận thức của một bộ phận người dân vẫn còn hạn chế.

2.1. Kết quả đạt được trong PBGDPL cho đồng bào Khmer

Công tác PBGDPL cho đồng bào Khmer tại Trà Vinh đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Hàng trăm cuộc hội thi tìm hiểu pháp luật được tổ chức. Tủ sách pháp luật được xây dựng tại các xã, phường. Đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên không ngừng được củng cố. Các câu lạc bộ pháp luật, trung tâm trợ giúp pháp lý hoạt động hiệu quả. Nhờ đó, ý thức chấp hành pháp luật của bà con được nâng lên. Tình hình an ninh trật tự tại vùng đồng bào Khmer được giữ vững.

2.2. Hạn chế và bất cập trong công tác PBGDPL hiện nay

Bên cạnh kết quả, công tác PBGDPL cho người Khmer còn một số hạn chế. Nội dung tuyên truyền đôi khi chưa sát với thực tế địa phương. Phương pháp truyền đạt còn mang tính hình thức, chưa hấp dẫn. Đội ngũ tuyên truyền viên chưa thông thạo tiếng Khmer là một rào cản. Sự phối hợp giữa các cơ quan, đoàn thể chưa đồng bộ. Nguồn kinh phí đầu tư cho hoạt động này còn eo hẹp. Việc kiểm tra, đánh giá hiệu quả sau tuyên truyền chưa được chú trọng đúng mức.

III. Giải pháp tăng cường hiệu quả PBGDPL cho người Khmer Trà Vinh

Để nâng cao hiệu quả PBGDPL cho đồng bào Khmer, cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết, phải đa dạng hóa hình thức tuyên truyền. Ưu tiên sử dụng tiếng Khmer và các phương tiện truyền thông đại chúng. Nội dung pháp luật cần được cụ thể hóa, gắn với đời sống thường ngày. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên. Nâng cao vai trò của người có uy tín trong cộng đồng. Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ban, ngành. Đảm bảo kinh phí và trang thiết bị cho công tác tuyên truyền.

3.1. Phương pháp đa dạng hóa hình thức tuyên truyền pháp luật

Cần đa dạng hóa hình thức tuyên truyền pháp luật cho người Khmer. Kết hợp giữa tuyên truyền miệng, qua loa truyền thanh và các phương tiện nghe nhìn. Tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề, hội thảo. Biên soạn tài liệu, tờ rơi bằng song ngữ Việt - Khmer. Sử dụng các loại hình văn hóa, nghệ thuật dân gian để truyền tải pháp luật. Xây dựng các chuyên mục pháp luật trên sóng phát thanh, truyền hình địa phương. Phát huy vai trò của internet và mạng xã hội trong tuyên truyền.

3.2. Giải pháp nâng cao năng lực đội ngũ báo cáo viên và tuyên truyền viên

Nâng cao năng lực cho đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên là giải pháp cốt lõi. Tổ chức các lớp tập huấn về kỹ năng tuyên truyền, vận động quần chúng. Bồi dưỡng kiến thức pháp luật và ngôn ngữ tiếng Khmer cho đội ngũ này. Tuyển chọn những người am hiểu phong tục tập quán của người Khmer. Có chế độ đãi ngộ, khen thưởng phù hợp để động viên tinh thần. Xây dựng mạng lưới tuyên truyền viên ngay tại cơ sở, thôn, ấp. Tăng cường vai trò của người có uy tín trong cộng đồng dân tộc.

IV. Kết luận và ứng dụng của luận văn trong thực tiễn

Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực trạng PBGDPL cho đồng bào Khmer tại Trà Vinh. Nghiên cứu chỉ ra những kết quả đạt được và những hạn chế còn tồn tại. Từ đó, đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả công tác này. Các giải pháp tập trung vào nội dung, hình thức, con người và cơ chế phối hợp. Kết quả nghiên cứu có giá trị khoa học và thực tiễn cao. Nó cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho các cơ quan chức năng. Đồng thời, là tài liệu tham khảo hữu ích cho các địa phương khác có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.

4.1. Ý nghĩa của nghiên cứu đối với công tác PBGDPL

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng về mặt lý luận và thực tiễn. Về lý luận, luận văn bổ sung nguồn tài liệu học thuật về PBGDPL cho đồng bào dân tộc thiểu số. Về thực tiễn, nó cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng tại tỉnh Trà Vinh. Các giải pháp đề xuất giúp các cơ quan nhà nước có định hướng hoạt động. Nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của toàn xã hội về tầm quan trọng của công tác này. Từ đó, thúc đẩy sự tham gia tích cực của các tổ chức, cá nhân.

4.2. Khả năng áp dụng và nhân rộng mô hình tại các địa phương khác

Mô hình và các giải pháp đề xuất trong luận văn có khả năng áp dụng rộng rãi. Nó phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của các tỉnh có đông đồng bào dân tộc Khmer. Các địa phương khác có thể tham khảo, vận dụng linh hoạt vào thực tế của mình. Việc nhân rộng mô hình cần có sự hỗ trợ về chính sách và kinh phí từ trung ương. Sự chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương là then chốt. Thành công của mô hình sẽ đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật giữ vai trò then chốt trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bảo đảm quyền con người và quyền công dân được thực thi triệt để trong đời sống xã hội. Tại tỉnh Trà Vinh, đồng bào dân tộc Khmer chiếm khoảng 30% tổng dân số toàn tỉnh với hơn 143 ngôi chùa Phật giáo Nam tông, tạo nên một không gian văn hóa - tín ngưỡng đặc thù gắn liền với đời sống phum, sóc. Mặc dù đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương, một bộ phận người Khmer vẫn gặp trở ngại lớn trong việc tiếp cận chính sách và quy định pháp luật do rào cản ngôn ngữ, tỷ lệ tiếp cận các kênh thông tin chính thống chưa đồng đều và điều kiện kinh tế còn khó khăn.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính với đề tài "Phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Khmer từ thực tiễn tỉnh Trà Vinh" được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng triển khai từ năm 2014 đến năm 2020 và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này. Nghiên cứu tập trung khảo sát chuyên sâu tại 03 huyện trọng điểm gồm Cầu Kè, Tiểu Cần và Càng Long. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn xác đáng, góp phần chuyển hóa nhận thức pháp luật của người dân thành hành vi xử sự tích cực, nâng tỷ lệ tiếp cận thông tin pháp luật của đồng bào Khmer từ 2.089 lượt tham dự trực tiếp lên quy mô tiếp cận trên 90% hộ gia đình vào giai đoạn tiếp theo, đồng thời bảo đảm an ninh trật tự và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa về quản lý xã hội bằng pháp luật và nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Quản lý nhà nước chỉ đạt hiệu lực cao nhất khi pháp luật được chuyển hóa thành tri thức và niềm tin nội tâm của quần chúng nhân dân. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết cấu trúc ý thức pháp luật gồm ba thành tố tương tác biện chứng: tri thức pháp luật, tình cảm pháp luật và hành vi xử sự hợp pháp. Mô hình truyền thông pháp luật thích ứng văn hóa tộc người cũng được áp dụng nhằm lý giải sự tương thích giữa quy phạm pháp luật thực định với chuẩn mực văn hóa, phong tục tập quán và thiết chế tôn giáo của cộng đồng Khmer.

Khung phân tích của luận văn xoay quanh các khái niệm cốt lõi theo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 (Luật số 14/2012/QH13):

• Phổ biến pháp luật: Hoạt động truyền tải, cung cấp thông tin và giải thích các quy phạm pháp luật đến đối tượng tiếp nhận thông qua các phương thức trực tiếp hoặc gián tiếp.
• Giáo dục pháp luật: Quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch và có hệ thống nhằm hình thành tri thức, bồi dưỡng tình cảm và xác lập thói quen tuân thủ pháp luật tự giác.
• Chủ thể và đối tượng phổ biến, giáo dục pháp luật đặc thù: Hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước, báo cáo viên, tuyên truyền viên kết nối với nhóm đối tượng đặc thù là đồng bào dân tộc thiểu số theo quy định tại Điều 17 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn thực hiện dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Triết học Mác - Lênin kết hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc và pháp chế xã hội chủ nghĩa. Về phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp, tác giả triển khai điều tra xã hội học với cỡ mẫu 300 phiếu khảo sát thông qua phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại 03 huyện Cầu Kè, Tiểu Cần, Càng Long. Cỡ mẫu bao gồm 150 phiếu dành cho đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật và 150 phiếu dành cho người dân tộc Khmer, đạt tỷ lệ thu hồi hợp lệ 100%.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2014–2020 của Ủy ban nhân dân tỉnh Trà Vinh, Sở Tư pháp, Ban Dân tộc tỉnh, cùng hệ thống dữ liệu cấp phát 733.795 tờ gấp pháp luật và quản lý 620 tủ sách pháp luật cơ sở. Tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê mô tả và so sánh đối chiếu nhằm làm rõ mối tương quan giữa đặc trưng văn hóa tộc người và mức độ thẩm thấu thông tin pháp luật, bảo đảm tính khách quan và khoa học cho các kết luận thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả khảo sát thực tế giai đoạn 2014–2020 tại tỉnh Trà Vinh ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

1. Nhu cầu pháp lý thực tế ở mức rất cao: Có 84% người dân Khmer được khảo sát xác nhận thường xuyên gặp các vấn đề đời sống đòi hỏi phải có hiểu biết pháp luật mới giải quyết được. Tổng cộng 87% người dân đánh giá kiến thức pháp luật là "rất cần thiết" (68%) và "cần thiết" (19%) đối với cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, tỷ lệ người dân từng tham dự các buổi tuyên truyền trực tiếp mới đạt 58%, với 2.089 lượt người dân tộc Khmer tham dự trong tổng số 266.297 lượt người trên toàn tỉnh.

2. Sự chuyển dịch tích cực trong phương thức xử sự pháp lý: Khi đối diện với các tranh chấp và vấn đề pháp lý phức tạp, chỉ có 4,8% người dân lựa chọn nhờ các vị sư trong chùa can thiệp đơn thuần. Ngược lại, đa số chọn các giải pháp dựa trên nền tảng pháp luật: 33% tự giải quyết dựa trên kiến thức pháp luật, 25% đề nghị cán bộ Ủy ban nhân dân cấp xã can thiệp, 15% yêu cầu các cơ quan chức năng giải quyết, 12% nhờ người thân có hiểu biết pháp luật và 10,2% thuê luật sư bảo vệ quyền lợi.

3. Hiệu quả rõ rệt của thiết chế hòa giải và hỗ trợ pháp lý cơ sở: Trong 6 tháng đầu năm 2019, các tổ hòa giải cơ sở trên địa bàn tỉnh tiếp nhận 393 vụ việc, trong đó hòa giải thành công 345 vụ việc, đạt tỷ lệ hòa giải thành 87,79%. Hệ thống 620 tủ sách pháp luật với tổng mức đầu tư trên 1 tỷ đồng cùng 150.200 bản tin chuyên ngành đã tạo ra mạng lưới tra cứu thường trực tại các xã, ấp.

4. Năng lực và mức độ quan tâm của đội ngũ thực thi: Đội ngũ tuyên truyền viên cấp xã đóng vai trò lực lượng nòng cốt thực hiện 46% khối lượng công việc, tiếp theo là báo cáo viên cấp huyện (31%) và báo cáo viên cấp tỉnh (23%). Khoảng 80% báo cáo viên đã tốt nghiệp đại học chuyên ngành luật; 94% cán bộ khẳng định đặc biệt quan tâm đến công tác tuyên truyền cho đồng bào Khmer; 57% đánh giá công tác này là rất quan trọng và 43% đánh giá quan trọng.

Thảo luận kết quả

Những kết quả khả quan trên bắt nguồn từ sự lãnh đạo sâu sát của Tỉnh ủy Trà Vinh thông qua việc triển khai Nghị quyết số 03-NQ/TU, Chỉ thị số 32-CT/TW của Ban Bí thư và Chương trình 135 theo Quyết định số 551/QĐ-TTg. Chương trình phối hợp liên ngành giữa Sở Tư pháp với 13 sở, ban, ngành, đoàn thể đã huy động hiệu quả sức mạnh của toàn bộ hệ thống chính trị địa phương.

So với các công trình nghiên cứu trước đây tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, thực tiễn tại Trà Vinh cho thấy sự khác biệt mang tính quyết định: vai trò trung tâm của 143 ngôi chùa Phật giáo Nam tông và uy tín tuyệt đối của các vị Sư cả, Achar. Khi các thiết chế tôn giáo này được tích hợp vào công tác phổ biến giáo dục pháp luật, hiệu quả tiếp nhận tăng lên rõ rệt so với việc chỉ áp dụng các hình thức hành chính đơn thuần.

Dữ liệu khảo sát phản ánh mức độ đáp ứng của kiến thức pháp luật đối với đời sống người dân Khmer: 42% đánh giá ở mức độ tốt, 29% khá, 23% trung bình (tổng tỷ lệ hài lòng đạt 84%) và chỉ 6% đánh giá chưa đáp ứng. Tỷ lệ này tương đồng với nhận định từ phía 150 báo cáo viên, tuyên truyền viên (92% đánh giá từ trung bình đến tốt). Cơ cấu dữ liệu này có thể được mô hình hóa qua bảng tổng hợp mức độ hài lòng hoặc biểu đồ phân bổ xu hướng ứng xử pháp lý để làm rõ sự suy giảm của tư duy xử sự theo cảm tính và sự gia tăng của hành vi tuân thủ pháp luật thực định.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào Khmer tại Trà Vinh trong giai đoạn mới, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Chuẩn hóa và số hóa tài liệu pháp luật song ngữ Việt - Khmer:

• Biên soạn, in ấn và cấp phát định kỳ 100.000 tờ gấp pháp luật song ngữ mỗi năm; tăng tỷ trọng ấn phẩm tiếng Khmer đạt 60% vào năm 2025.
• Cơ quan thực hiện: Sở Tư pháp tỉnh Trà Vinh chủ trì, phối hợp với Ban Dân tộc tỉnh và Sở Thông tin và Truyền thông.

2. Bồi dưỡng kỹ năng và phát huy vai trò của người có uy tín, chức sắc tôn giáo:

• Tổ chức tập huấn kiến thức pháp lý chuyên sâu cho 100% các vị Sư cả, Achar, Ban quản trị tại 143 chùa Nam tông Khmer theo tinh thần Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg, xây dựng lực lượng này thành cầu nối tuyên truyền nòng cốt.
• Cơ quan thực hiện: Ban Dân tộc tỉnh phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh và Công an tỉnh Trà Vinh triển khai hàng năm.

3. Đa dạng hóa hình thức truyền thông qua sân khấu hóa và phát thanh cơ sở:

• Tăng thời lượng phát sóng chuyên mục Pháp luật và Đời sống song ngữ lên 30 phút mỗi ngày trên Đài Phát thanh - Truyền hình Trà Vinh; tổ chức tối thiểu 50 cuộc thi sân khấu hóa tìm hiểu pháp luật mỗi năm gắn với các dịp lễ hội truyền thống Chôl Chnăm Thmây, Sen Dolta, Ok Om Bok.
• Cơ quan thực hiện: Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh Trà Vinh phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Ủy ban nhân dân các huyện.

4. Mở rộng trợ giúp pháp lý lưu động và nâng cao năng lực hòa giải viên:

• Tổ chức ít nhất 40 đợt trợ giúp pháp lý lưu động/năm tại các xã nghèo, ấp đặc biệt khó khăn; duy trì tỷ lệ hòa giải thành công trên địa bàn tỉnh đạt từ 90% trở lên.
• Cơ quan thực hiện: Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh trực thuộc Sở Tư pháp và Ủy ban nhân dân cấp xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách dân tộc: Cán bộ thuộc Sở Tư pháp, Ban Dân tộc, Phòng Tư pháp các huyện có thể ứng dụng khung giải pháp và số liệu thực tiễn để xây dựng kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật hàng năm phù hợp với vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
2. Đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên và hòa giải viên cơ sở: Nắm vững phương pháp tiếp cận thích ứng tâm lý cộng đồng phum, sóc; khai thác các kỹ năng truyền thông trực quan và hòa giải tranh chấp đất đai, hôn nhân gia đình đạt hiệu quả cao.
3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Khai thác nguồn tư liệu tham khảo giá trị về Luật Hiến pháp, Luật Hành chính và Xã hội học pháp luật với bộ dữ liệu khảo sát 300 mẫu tại 3 huyện trọng điểm của tỉnh Trà Vinh.
4. Các tổ chức chính trị - xã hội địa phương: Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Tỉnh Đoàn ứng dụng mô hình Câu lạc bộ pháp luật và phong trào thi tìm hiểu pháp luật để đổi mới nội dung sinh hoạt đoàn thể.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao công tác phổ biến pháp luật cho người Khmer tại Trà Vinh đòi hỏi phương pháp đặc thù?

Đồng bào Khmer chiếm 30% dân số Trà Vinh, có tiếng nói, chữ viết riêng và gắn kết chặt chẽ với thiết chế 143 ngôi chùa Phật giáo Nam tông. Phương pháp tuyên truyền truyền thống bằng văn bản tiếng Việt đơn thuần khó đạt hiệu quả cao do rào cản ngôn ngữ và tập quán sinh hoạt cộng đồng phum, sóc.

Hình thức phổ biến giáo dục pháp luật nào đạt hiệu quả cao nhất tại địa phương?

Hình thức biên soạn tờ gấp pháp luật ngắn gọn (với 733.795 bản đã phát hành) và các hội thi tìm hiểu pháp luật sân khấu hóa (thu hút trên 200.000 lượt người tham gia) được chứng minh mang lại hiệu quả tiếp thu cao nhất nhờ tính trực quan, sinh động và dễ hiểu.

Đội ngũ hòa giải viên cơ sở đóng góp như thế nào vào việc ổn định trật tự địa phương?

Với hơn 2.000 hòa giải viên được tập huấn bài bản, tỷ lệ hòa giải thành công tại cơ sở đạt 87,79% (giải quyết 345/393 vụ việc trong 6 tháng đầu năm 2019), giúp ngăn chặn phát sinh tội phạm, củng cố tình làng nghĩa xóm và giảm tải đáng kể đơn thư khiếu kiện vượt cấp.

Trình độ chuyên môn của đội ngũ báo cáo viên pháp luật tại tỉnh Trà Vinh hiện nay ra sao?

Khoảng 80% báo cáo viên pháp luật tại tỉnh đã tốt nghiệp đại học chuyên ngành luật trở lên; 94% thể hiện tinh thần trách nhiệm và quan tâm đặc biệt đối với công tác tuyên truyền cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Xu hướng lựa chọn kênh giải quyết tranh chấp pháp lý của người dân Khmer hiện nay là gì?

Khảo sát thực tế chỉ ra 33% người dân tự giải quyết dựa trên kiến thức pháp luật, 25% nhờ chính quyền cấp xã, 15% thông qua cơ quan tư pháp và chỉ có 4,8% dựa hoàn toàn vào sự can thiệp của nhà chùa, chứng minh ý thức pháp quyền ngày càng nâng cao.

Kết luận

• Luận văn hoàn thiện hệ thống cơ sở lý luận về phổ biến, giáo dục pháp luật đặc thù cho đồng bào dân tộc thiểu số dưới góc độ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.
• Phản ánh chân thực thực trạng công tác tuyên truyền giai đoạn 2014–2020 tại Trà Vinh qua khảo sát 300 mẫu tại 3 huyện Cầu Kè, Tiểu Cần và Càng Long.
• Khẳng định sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức với 87% người dân đánh giá kiến thức pháp luật là cần thiết và tỷ lệ hòa giải thành đạt 87,79%.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với chuẩn hóa tài liệu song ngữ, phát huy vai trò 143 chùa Nam tông và đẩy mạnh trợ giúp pháp lý lưu động đến năm 2025.
• Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo khoa học giá trị phục vụ công tác quản lý nhà nước và nghiên cứu học thuật về chính sách dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER 1. Khái niệm, đặc trưng, vai trò phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Khmer 1. Khái niệm về phổ biến, giáo dục pháp luật 1. Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật (nói chung): Hiện nay, Luật phổ biến, giáo dục pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành không đưa ra khái niệm hay giải thích từ ngữ phổ biến, giáo dục pháp luật.

Tuy nhiên, trong các tài liệu nghiên cứu khoa học pháp lý: Phổ biến, giáo dục pháp luật là một từ ghép giữa “phổ biến pháp luật” và “giáo dục pháp luật”. Phổ biến pháp luật: Theo từ điển Tiếng Việt (NXB Đà Nẵng năm 1997) hay Từ và ngữ Hán Việt (NXB Từ điển Bách Khoa - 2002): "Phổ biến là làm cho đông đảo mọi người biết đến một vấn đề, một tri thức bằng cách truyền đạt trực tiếp hay thông qua hình thức nào đó hoặc làm cho mọi người đều biết đến". Phổ biến pháp luật được hiểu nhằm làm cho các đối tượng hiểu thông suốt các quy định của pháp luật để áp dụng pháp luật trên thực tế. Phổ biến pháp luật mang ý nghĩa xã hội và nhân văn sâu sắc, đối tượng tác động rộng rãi.

Phổ biến pháp luật được thực hiện thông qua các hội nghị, cuộc tập huấn, buổi sinh hoạt. Giáo dục pháp luật: Theo Từ điển Từ và ngữ Hán – Việt "Giáo dục là quá trình hoạt động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức nhằm bồi dưỡng cho con người những phẩm chất đạo đức và những tri thức cần thiết để người ta có khả năng tham gia mọi mặt của đời sống xã hội". Trong quá trình nghiên cứu các tài liệu khoa học về pháp luật ở nước ta hiện nay, các tác giả đã khá thống nhất với khái niệm: “Giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ đích của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống và thường xuyên”. Qua đó cho thấy khái niệm phổ biến pháp luật và giáo dục pháp luật có mối quan hệ mật thiết với nhau.

“So với phổ biến pháp luật thì giáo dục pháp luật cũng 8 nhằm nâng cao nhận thức, tình cảm, song nội dung rộng hơn, phương thức tiến hành chặt chẽ hơn, đối tượng xác định hơn, mục đích lớn hơn. Xét dưới góc độ nhất định thì phổ biến pháp luật chính là các phương thức giáo dục pháp luật cụ thể” [19]. Tóm lại, phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) được hiểu theo cách ngắn gọn: PBGDPL là quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức, có kế hoạch; truyền đạt tinh thần, nội dung pháp luật thông qua những phương pháp, hình thức nhất định từ phía chủ thể thực hiện hoạt động PBGDPL tác động đến đối tượng tiếp nhận phổ biến, giáo dục pháp luật. Qua đó nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật của đối tượng [50, tr.

Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Khmer Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật có ý nghĩa thiết thực, cấp thiết và quan trọng đối với đồng bào DTTS nói chung và ĐBDT Khmer nói riêng. Qua đó, giúp họ có ý thức tôn trọng pháp luật, biết tuân thủ, chấp hành và áp dụng pháp luật một cách chủ động, tích cực và đúng đắn; góp phần phát huy vai trò và hiệu lực của pháp luật, các văn bản pháp quy của các cấp chính quyền trong đời sống kinh tế - xã hội của ĐBDT Khmer. Khoản 1 Điều 2 Luật PBGDPL năm 2012 quy định “Công dân có quyền được thông tin về pháp luật và có trách nhiệm chủ động tìm hiểu, học tập pháp luật” [25, khoản 1 Điều 2]. Để có thể đưa ra khái niệm PBGDPL cho đồng bào dân tộc Khmer thì ta cần đề cập đến các khía cạnh sau: Thứ nhất, PBGDPL là hoạt động được thực hiện thông qua sự tác động qua lại, sự tương tác giữa chủ thể và đối tượng PBGDPL.

Các cơ quan, ban, ngành, tổ chức, đoàn thể của tỉnh chính là chủ thể PBGDPL có chức năng, nhiệm vụ thực hiện PBGDPL. Đối tượng tiếp nhận ở đây chính là đồng bào dân tộc Khmer đang sinh sống trên địa bàn tỉnh Trà Vinh. Thứ hai, PBGDPL cho ĐBDT Khmer là hoạt động có tính định hướng, có mục đích cụ thể; phản ánh những yêu cầu của thực tiễn cuộc sống về kiến thức, hiểu biết pháp luật, được chủ thể PBGDPL truyền đạt, chuyển tải để hóa thành nhu cầu tự thân của đối tượng là ĐBDT Khmer. 9 Thứ ba, để hiện thực hóa về mục tiêu thì quá trình PBGDPL luôn tuân theo nội dung, chương trình PBGDPL cụ thể, dựa trên các phương pháp PBGDPL khoa học, hiện đại và hình thức PBGDPL phù hợp với đặc điểm tình hình kinh tế, văn hóa, lối sống, phong tục tập quán, tín ngưỡng của người dân Khmer.

Điều đó, đòi hỏi các chủ thể PBGDPL phải tìm ra được các tiếp cận từ nội dung, phương pháp cho đến hình thức PBGDPL phù hợp với ĐBDT Khmer. Thứ tư, trong nội dung PBGDPL cho ĐBDT Khmer, chủ thể cần chú trọng đến nội dung phải thật rõ ràng; phương pháp truyền đạt dể hiểu, dể nhớ; hình thức PBGDPL phải hấp dẫn, sinh động, phù hợp với truyền thống văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng, tập quán lao động, sinh hoạt và quan trọng là trình độ học vấn của ĐBDT Khmer. Đây là sự khác biệt cơ bản giữa đối tượng tiếp nhận PBGDPL cho ĐBDT Khmer so với cho các đối tượng xã hội khác. Từ sự phân tích trên, có thể đưa ra định nghĩa: PBGDPL cho ĐBDT Khmer là hoạt động có định hướng, có tổ chức của các chủ thể PBGDPL, được tiến hành theo chương trình, nội dung, phương pháp và hình thức nhất định, phù hợp với truyền thống văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng, tập quán sản xuất, sinh hoạt của đồng bào, nhằm hình thành và nâng cao ý thức pháp luật, góp phần xây dựng, củng cố ý thức về quyền con người, quyền công dân của ĐBDT Khmer để họ có thể tiếp cận và bảo vệ các quyền đó một cách có hiệu quả.

Các đặc trưng của phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Khmer Phổ biến, giáo dục pháp luật cho ĐBDT Khmer cũng phải tuân theo quy định chung của quá trình PBGDPL cho các đối tượng xã hội khác. Từ các đặc điểm về trình độ dân trí, phong tục tập quán, truyền thống văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng, và quan trọng là ngôn ngữ có những đặc trưng cơ bản sau: Thứ nhất, PBGDPL cho ĐBDT Khmer là PBGDPL cho cộng đồng xã hội có cơ cấu lứa tuổi khác nhau. Hiệu quả công tác PBGDPL cho nhóm đối tượng này mang lại khác nhau cụ thể: với nhóm lứa tuổi học sinh phổ thông chỉ có nhiệm vụ chủ yếu là học, khả năng tập trung cao, có thể tiếp thu kiến thức, hiểu vấn đề nhanh và có trí nhớ tốt nên có thể tiếp thu kiến thức pháp luật tốt hơn. Đối với những người lớn tuổi thì thường bảo thủ, cũng như những mối quan tâm khác về cuộc sống 10 gia đình nên thường miễn cưỡng khi tham gia các hoạt động PBGDPL.

Từ đặc trưng này, các chủ thể PBGDPL cho ĐBDT Khmer cần thấu hiểu và phân loại đối tượng phù hợp trước khi tiến hành PBGDPL cho họ. Thứ hai, nhà nước ta quản lý xã hội bằng pháp luật, thượng tôn pháp luật nên công dân Việt Nam nói chung, ĐBDT Khmer nói riêng, rất cần đến thông tin, kiến thức pháp luật. Những thông tin, kiến thức pháp luật cần PBGDPL cho ĐBDT Khmer không chỉ bao gồm các bộ luật, pháp lệnh, nghị định, các loại văn bản quy phạm pháp luật mà còn bao gồm những vấn đề thực tiễn về đời sống pháp luật diễn ra trên địa bàn tỉnh Trà Vinh. Ngoài ra, cần trang bị cho ĐBDT Khmer những kỹ năng thực tế cần thiết để họ có thể vận dụng pháp luật vào việc giải quyết các sự việc, vấn đề pháp luật xảy ra trong cuộc sống.

Riêng đối với đồng bào DTTS khác như Tày, Nùng, Mông… sinh sống ở vùng cao, biên giới, thuộc phía Đông Bắc của Tổ quốc, nội dung cốt yếu cần PBGDPL cho họ là những quy định về các hành vi bị nghiêm cấm và chế tài xử lý; quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; ý thức trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn an ninh, trật tự; phòng, chống các tệ nạn xã hội; phòng, chống mua bán người, bạo lực gia đình; bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên và ứng phó với biến đổi khí hậu; an toàn thực phẩm; an toàn giao thông;. Thứ ba, về nguyên tắc chủ thể PBGDPL phải căn cứ vào mục tiêu, nội dung, đối tượng để lựa chọn và sử dụng phương pháp cho phù hợp. Đối với ĐBDT Khmer, các chủ thể cần tìm ra các phương pháp phù hợp nhất như: nêu những tình huống cụ thể, đặt câu hỏi, tranh luận, thảo luận để tìm hướng giải quyết vấn đề, từ đó họ rút ra được bài học kinh nghiệm và hiểu vấn đề sâu sắc hơn. Cũng như các đối tượng là đồng bào DTTS khác, cần cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến chính sách pháp luật theo hướng đơn giản hóa cho đồng bào dễ tiếp thu; tổ chức các hình thức sân khấu hóa liên quan đến pháp luật hoặc lồng ghép với các chương trình văn hóa văn nghệ phù hợp với phong tục, tập quán sinh hoạt của đồng bào DTTS.… Thứ tư, tùy thuộc vào mục tiêu, nội dung PBGDPL cũng như những đặc thù của cộng đồng người Khmer, chủ thể lựa chọn hình thức PBGDPL cho phù hợp như: tuyên truyền miệng, thông qua các phương tiện thông tin đại chúng; hội thi tìm hiểu pháp luật; trợ giúp pháp lý; cần thiết nhất là thông qua các vị chức sắc tôn giáo trong các chùa Khmer là những vị Hòa thượng, Thượng tọa, Achar bởi vì đa số 11 ĐBDT Khmer phần lớn đều theo đạo Phật… So với vùng DTTS khác, việc phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng góp phần nâng cao hiệu quả PBGDPL; người có uy tín trong cộng đồng thiểu số có thể là già làng, trưởng bản, trưởng thôn.

Mỗi cộng đồng có một loại người uy tín khác nhau, không phải cứ già làng, trưởng bản là có uy tín, ví dụ, vùng người Dao thì người có uy tín là thầy cúng; vùng người Mông là ông trưởng dòng họ. Ở mức độ nhiều hay ít, họ cũng có được vốn kiến thức, sự hiểu biết pháp luật nhất định từ các kênh thông tin này.