Luận văn ThS Y Tâm Hra: Chính sách giảm nghèo bền vững tại Buôn Đôn, Đắk Lắk

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu việc thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Buôn Đôn, Đắk Lắk. Phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu

• Tác giả: Y Tâm Hra
• Người hướng dẫn: TS. Hoa Hữu Cường
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Đắk Lắk

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách giảm nghèo bền vững tại Buôn Đôn

Buôn Đôn là huyện miền núi thuộc tỉnh Đắk Lắk, nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc thiểu số như Ê-đê, Mnông, Lào. Tỷ lệ hộ nghèo tại địa phương luôn ở mức cao so với mặt bằng chung của tỉnh. Chính sách giảm nghèo bền vững tại Buôn Đôn được triển khai theo nhiều chương trình mục tiêu quốc gia. Các chính sách bao gồm hỗ trợ phát triển sản xuất, đào tạo nghề, trợ giúp pháp lý và hỗ trợ nhà ở. Chương trình 135 hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng cho các xã đặc biệt khó khăn. Quyết định 59/2015/QĐ-TTg ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020. Ngân sách trung ương và địa phương cùng đối ứng để triển khai các dự án. Mục tiêu chính là giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 3-4% mỗi năm. Công tác giám sát, đánh giá được thực hiện định kỳ nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực.

1.1. Khái niệm giảm nghèo bền vững

Giảm nghèo bền vững là quá trình xóa đói giảm nghèo một cách có hệ thống, đảm bảo người thoát nghèo không rơi trở lại tình trạng nghèo. Tiếp cận đa chiều bao gồm thu nhập, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và tiếp cận thông tin. Chính sách giảm nghèo bền vững hướng đến việc nâng cao năng lực tự lực cho người nghèo. Bà con được hỗ trợ kiến thức, kỹ năng sản xuất và nguồn vốn ban đầu. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra sự thay đổi căn bản trong đời sống kinh tế-xã hội của hộ nghèo.

1.2. Vai trò của giảm nghèo bền vững tại Buôn Đôn

Giảm nghèo bền vững đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế-xã hội huyện Buôn Đôn. Địa phương có hơn 30% đồng bào dân tộc thiểu số với trình độ dân trí thấp. Chính sách giúp thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng miền. Đầu tư cơ sở hạ tầng nông thôn thúc đẩy giao thương, tạo điều kiện phát triển sản xuất. Giảm nghèo bền vững góp phần ổn định an ninh chính trị vùng biên giới. Công tác xóa đói giảm nghèo cũng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc bản địa.

II. Phân tích thực trạng giảm nghèo tại Buôn Đôn Đắk Lắk

Thực trạng nghèo tại huyện Buôn Đôn phản ánh nhiều vấn đề phức tạp đan xen. Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn đa chiều còn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu dân số. Nguyên nhân nghèo xuất phát từ nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Địa hình đồi núi hiểm trở gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp và giao thông đi lại. Trình độ dân trí thấp hạn chế khả năng tiếp cận khoa học kỹ thuật và thị trường. Tập quán canh tác lạc hậu khiến năng suất cây trồng, vật nuôi thấp. Nhiều hộ thiếu đất sản xuất hoặc đất bạc màu do khai thác quá mức. Thiên tai, dịch bệnh thường xuyên gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp. Hệ thống kết cấu hạ tầng còn yếu kém, chưa đáp ứng nhu cầu phát triển. Công tác tuyên truyền, vận động chưa thực sự đi vào chiều sâu. Một bộ phận người dân còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước.

2.1. Thực trạng nghèo và nguyên nhân tại Buôn Đôn

Huyện Buôn Đôn có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất nhì tỉnh Đắk Lắk. Hộ nghèo tập trung chủ yếu ở các buôn vùng sâu, vùng xa. Nguyên nhân chính là thiếu đất sản xuất, thiếu vốn và trình độ canh tác thấp. Nhiều hộ gia đình đông con, lao động không có việc làm ổn định. Thời tiết biến đổi thất thường ảnh hưởng nghiêm trọng đến mùa vụ. Hệ thống thủy lợi chưa hoàn thiện dẫn đến thiếu nước tưới vào mùa khô. Giá cả nông sản bấp bênh khiến thu nhập người dân không ổn định.

2.2. Đánh giá hiệu quả thực hiện chính sách giảm nghèo giai đoạn 2016 2020

Giai đoạn 2016-2020, huyện Buôn Đôn đạt được nhiều kết quả tích cực trong giảm nghèo. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ trên 20% xuống còn khoảng 12%. Hàng nghìn hộ được vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội. Nhiều mô hình sản xuất mới được chuyển giao, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Công tác đào tạo nghề giúp lao động nông thôn có thêm việc làm. Tuy nhiên, tỷ lệ tái nghèo vẫn còn cao do thiên tai và dịch bệnh. Nguồn lực đầu tư còn phân tán, chưa tập trung vào các nhóm đối tượng trọng điểm.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả giảm nghèo bền vững tại Buôn Đôn

Để nâng cao hiệu quả giảm nghèo bền vững tại Buôn Đôn, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Giải pháp thứ nhất là rà soát, xác định đúng đối tượng nghèo để tập trung hỗ trợ hiệu quả. Giải pháp thứ hai là tăng cường nguồn vốn tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo và cận nghèo. Giải pháp thứ ba là đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp. Xây dựng các mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị giúp nâng cao thu nhập. Đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường và điều kiện địa phương. Đầu tư xây dựng hạ tầng nông thôn, đặc biệt là đường giao thông và thủy lợi. Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác giảm nghèo ở cơ sở. Tăng cường vai trò của cộng đồng trong giám sát và đánh giá các chương trình giảm nghèo. Đẩy mạnh hợp tác công-tư để huy động nguồn lực xã hội cho công tác giảm nghèo.

3.1. Giải pháp phát triển sản xuất và đào tạo nghề

Phát triển sản xuất là giải pháp cốt lõi để giảm nghèo bền vững. Cần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện tự nhiên. Xây dựng các mô hình trồng trọt, chăn nuôi có giá trị kinh tế cao. Liên kết với doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm để ổn định đầu ra. Đào tạo nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn theo nhu cầu thực tế. Hỗ trợ phát triển ngành nghề truyền thống, du lịch sinh thái gắn với văn hóa dân tộc. Tạo điều kiện cho hộ nghèo tiếp cận khoa học kỹ thuật tiên tiến.

3.2. Giải pháp hoàn thiện cơ chế chính sách và nguồn lực

Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành trong thực hiện chính sách giảm nghèo. Tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương trong triển khai chương trình. Nâng mức hỗ trợ phù hợp với thực tế phát triển kinh tế-xã hội. Đơn giản hóa thủ tục hành chính để người nghèo dễ dàng tiếp cận chính sách. Tăng cường nguồn lực từ ngân sách nhà nước và huy động xã hội hóa. Xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá minh bạch, hiệu quả. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dữ liệu hộ nghèo.

IV. Kết luận và ứng dụng chính sách giảm nghèo bền vững

Nghiên cứu về thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Buôn Đôn cho thấy nhiều kết quả đáng ghi nhận. Giai đoạn 2016-2020, tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Các chính sách hỗ trợ về vốn, nhà ở, đất sản xuất đã phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế cần khắc phục như tỷ lệ tái nghèo còn cao. Nguồn lực đầu tư chưa thực sự tập trung vào nhóm đối tượng trọng điểm. Kết luận nghiên cứu đề xuất các giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả giảm nghèo. Ứng dụng thực tiễn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Bài học từ Buôn Đôn có thể áp dụng cho các huyện miền núi tương tự. Giảm nghèo bền vững là quá trình lâu dài, cần sự kiên trì và nguồn lực đầu tư liên tục.

4.1. Kết luận chính từ luận văn nghiên cứu

Luận văn xác định rõ thực trạng nghèo và nguyên nhân tại huyện Buôn Đôn. Đánh giá hiệu quả thực hiện chính sách giảm nghèo giai đoạn 2016-2020 một cách toàn diện. Các chính sách trợ giúp pháp lý, hỗ trợ nhà ở, đất sản xuất đạt kết quả tích cực. Chương trình 135 góp phần cải thiện hạ tầng nông thôn vùng đặc biệt khó khăn. Tuy nhiên, công tác tuyên truyền, vận động chưa phát huy hết hiệu quả. Năng lực cán bộ cơ sở còn hạn chế ảnh hưởng đến chất lượng triển khai. Đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế địa phương.

4.2. Ứng dụng và bài học kinh nghiệm cho địa phương khác

Bài học từ Buôn Đôn cho thấy cần xác định đúng đối tượng nghèo để hỗ trợ hiệu quả. Mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị cần được nhân rộng. Đầu tư hạ tầng phải gắn với phát triển sản xuất và đào tạo nghề. Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quyết định thành công của chương trình giảm nghèo. Các huyện miền núi khác có thể áp dụng cách tiếp cận đa chiều trong đánh giá nghèo. Cần xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá thường xuyên để kịp thời điều chỉnh. Huy động nguồn lực xã hội hóa là giải pháp quan trọng bổ sung ngân sách nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững là một trong những trụ cột an sinh xã hội quan trọng nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn liền với công bằng xã hội tại Việt Nam. Tại tỉnh Đắk Lắk, huyện Buôn Đôn giữ vị trí chiến lược về kinh tế và quốc phòng ở khu vực phía Tây với đường biên giới dài khoảng 45 km giáp Vương quốc Campuchia. Mặc dù tốc độ tăng trưởng kinh tế địa phương đạt mức bình quân 10,4%/năm và thu nhập bình quân đầu người tăng 47,7% trong giai đoạn 2015-2020 (đạt 33 triệu đồng/người/năm), Buôn Đôn vẫn là một trong những huyện có tỷ lệ đói nghèo cao nhất tỉnh. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo của huyện vào năm 2016 ở mức rất cao với 41,78% (tương ứng 6.448 hộ), trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tới 64,15% tổng số hộ nghèo.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết bài toán giảm nghèo thiếu tính bền vững, tình trạng tái nghèo diễn biến phức tạp và sự gia tăng của nhóm hộ cận nghèo (từ 8,19% năm 2016 lên 14,15% năm 2020). Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về thực thi chính sách công trong lĩnh vực giảm nghèo, phân tích thực trạng triển khai các chính sách an sinh trên địa bàn huyện Buôn Đôn giai đoạn 2016-2020, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả giai đoạn 2021-2025.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách công, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân từ 2,5% đến 3,0%/năm, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa 18 dân tộc anh em trên địa bàn và nâng cao khả năng chống chịu trước tác động của biến đổi khí hậu tại vùng bán bình nguyên Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết thực thi chính sách công của Daniel A. Mazmanian và Paul A. Sabatier, tiếp cận quá trình thực thi như một chuỗi hành động biến các quyết định pháp lý thành chương trình hành động thực tế thông qua việc phân bổ nguồn lực, điều phối cơ chế và kiểm tra giám sát. Đồng thời, nghiên cứu kết hợp lý thuyết lựa chọn công của Thomas Dye và mô hình phân phối giá trị của David Easton để phân tích vai trò chủ đạo của Nhà nước trong việc định hướng hành vi của các chủ thể xã hội.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

1. Nghèo đa chiều: Tình trạng con người bị thiếu hụt cả về thu nhập (dưới 1,5 triệu đồng/người/tháng ở nông thôn theo Nghị định 07/2021/NĐ-CP) và 6 dịch vụ xã hội cơ bản (việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sinh hoạt, thông tin).
2. Giảm nghèo bền vững: Quá trình nâng cao mức sống của bộ phận dân cư nghèo, giúp họ duy trì năng lực tự chủ và vị thế an toàn trước các rủi ro thiên tai, dịch bệnh mà không bị tái nghèo trong dài hạn.
3. Thực thi chính sách giảm nghèo: Tập hợp các hoạt động mang tính quy trình từ xây dựng kế hoạch, tuyên truyền, phân công phối hợp liên ngành đến đôn đốc, đánh giá nhằm hiện thực hóa các mục tiêu an sinh xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2016-2020 được thu thập từ Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Buôn Đôn, Chi cục Thống kê, Báo cáo Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ VI và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như Nghị quyết số 80/NQ-CP, Quyết định số 1722/QĐ-TTg.

Để làm sâu sắc thêm thực trạng, tác giả triển khai điều tra xã hội học với cỡ mẫu 180 đối tượng, sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên trên địa bàn 7 xã (đặc biệt ưu tiên các xã có tỷ lệ hộ nghèo cao như Krông Na, Ea Huar, Ea Nuôl). Mẫu khảo sát bao gồm 30 cán bộ quản lý chính sách cấp huyện/xã và 150 hộ gia đình thuộc diện nghèo, cận nghèo (với tỷ lệ đại diện đồng bào dân tộc thiểu số đạt trên 60%).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích - tổng hợp và so sánh đối chiếu là nhằm đánh giá chính xác mối quan hệ nhân quả giữa quy trình thực thi chính sách và kết quả giảm nghèo thực tế. Phương pháp so sánh bài học kinh nghiệm từ mô hình OCOP của huyện Ba Chẽ (Quảng Ninh) với 104 hộ tự nguyện thoát nghèo năm 2018 và chính sách tín dụng tại huyện Cẩm Giàng (Hải Dương) với hơn 2.000 lượt cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí giúp rút ra những hàm ý thực tiễn sâu sắc cho Buôn Đôn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu giai đoạn 2016-2020 tại huyện Buôn Đôn cho thấy 4 phát hiện trọng tâm:

1. Tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể nhưng phát sinh nghèo và cận nghèo tăng cao: Tổng số hộ nghèo đã giảm từ 6.448 hộ (41,78%) năm 2016 xuống còn 5.031 hộ (30,29%) năm 2020, và tiếp tục giảm xuống 4.471 hộ (26,27%) vào đầu năm 2021. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ cận nghèo lại tăng liên tục từ 8,19% (1.264 hộ) năm 2016 lên 14,15% (2.351 hộ) năm 2020, phản ánh nguy cơ tái nghèo rất lớn khi gặp biến động sinh kế.
2. Khoảng cách nghèo đói tập trung sâu sắc ở nhóm đồng bào dân tộc thiểu số: Đến năm 2020, trong số 5.031 hộ nghèo thì có đến 3.287 hộ là đồng bào dân tộc thiểu số, chiếm 65,33% (tăng so với mức 64,15% năm 2016). Trong khi đó, hộ nghèo người Kinh giảm từ 2.311 hộ xuống còn 1.744 hộ.
3. Bước tiến vượt bậc về cơ sở hạ tầng thiết yếu: Huyện đã cứng hóa được 445 km đường giao thông nông thôn (đạt tỷ lệ 54%, tăng 14% so với năm 2015), 100% thôn buôn có lưới điện quốc gia, tỷ lệ dân cư dùng nước sinh hoạt hợp vệ sinh đạt 88% (tăng 18%) và hệ thống thủy lợi bảo đảm tưới tiêu cho 83% diện tích cây trồng.
4. Hiệu quả tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản có sự phân hóa: Chính sách cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí và miễn giảm học phí cho con em hộ nghèo đạt tỷ lệ bao phủ trên 98%, nhưng chính sách chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và hỗ trợ đất sản xuất còn gặp nhiều hạn chế do thiếu hụt quỹ đất và kinh phí đối ứng.

Thảo luận kết quả

Diễn biến dữ liệu giảm nghèo tại Buôn Đôn có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm của tỷ lệ hộ nghèo đối lập với xu hướng đi lên của hộ cận nghèo trong giai đoạn 2016-2020. Dữ liệu này cũng nên được trình bày qua bảng phân tích cơ cấu đa chiều để làm rõ mức độ thiếu hụt việc làm và chất lượng nhà ở.

Nguyên nhân của tình trạng giảm nghèo thiếu bền vững xuất phát từ việc Buôn Đôn nằm trong vùng khô hạn của lưu vực sông Sêrêpốk, biến đổi khí hậu gay gắt khiến năng suất cây trồng bấp bênh. Về mặt quản trị công, công tác phối hợp liên ngành giữa Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội với các tổ chức đoàn thể đôi lúc còn mang tính hình thức; quy trình bình xét hộ nghèo ở một số thôn buôn chưa phản ánh đúng thực chất. So sánh với bài học từ huyện Ba Chẽ, Buôn Đôn chưa khơi dậy mạnh mẽ ý thức tự lực thoát nghèo của người dân, một bộ phận hộ nghèo dân tộc thiểu số vẫn còn tư tưởng trông chờ vào trợ cấp của Nhà nước.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Buôn Đôn giai đoạn 2021-2025, hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

1. Đổi mới quy trình xây dựng kế hoạch và rà soát hộ nghèo đa chiều:

   • Hành động: Ứng dụng công nghệ số trong điều tra, cập nhật cơ sở dữ liệu hộ nghèo định kỳ 6 tháng/lần; công khai minh bạch 100% danh sách thụ hưởng tại nhà sinh hoạt cộng đồng.
   • Chỉ tiêu: Phấn đấu giảm tỷ lệ sai sót trong xác định đối tượng thụ hưởng xuống dưới 1,5%.
   • Chủ thể & Thời gian: Ủy ban nhân dân các xã phối hợp Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội thực hiện thường niên từ năm 2021 đến 2025.

2. Đẩy mạnh tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị và OCOP:

   • Hành động: Chuyển đổi cơ cấu cây trồng chịu hạn, quy hoạch vùng chuyên canh cây ăn trái và phát triển đàn đại gia súc; mở rộng liên kết giữa 42 trang trại tập trung với các hợp tác xã chế biến.
   • Chỉ tiêu: Tăng giá trị sản xuất nông nghiệp lên mức tăng trưởng 6,5%/năm, hình thành ít nhất 5 sản phẩm OCOP đạt chuẩn 3 sao trở lên vào năm 2025.
   • Chủ thể & Thời gian: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, triển khai từ quý II/2022.

3. Mở rộng tín dụng chính sách xã hội và hỗ trợ sinh kế phi nông nghiệp:

   • Hành động: Nâng mức vay ưu đãi bình quân hộ nghèo từ 50 triệu đồng lên 80-100 triệu đồng không cần thế chấp tài sản; kết hợp đào tạo nghề cho khoảng 1.200 lao động nông thôn mỗi năm gắn với du lịch sinh thái và công nghiệp năng lượng mặt trời.
   • Chỉ tiêu: 100% hộ nghèo có nhu cầu và đủ điều kiện được tiếp cận vốn vay ưu đãi; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt trên 45% vào năm 2025.
   • Chủ thể & Thời gian: Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện phối hợp Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp huyện thực hiện giai đoạn 2022-2025.

4. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thực thi và đổi mới công tác tuyên truyền:

   • Hành động: Tổ chức tập huấn kỹ năng quản lý công và tiếng dân tộc bản địa (Êđê, M'nông) cho 100% cán bộ làm công tác giảm nghèo cấp xã, buôn; biểu dương các điển hình tự nguyện viết đơn thoát nghèo.
   • Chỉ tiêu: Xóa bỏ hoàn toàn tư tưởng ỷ lại, nâng tỷ lệ hộ nghèo tự chủ kinh tế lên trên 80%.
   • Chủ thể & Thời gian: Ban Tuyên giáo Huyện ủy, Phòng Dân tộc và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện triển khai liên tục hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu chuyên khảo mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Nhà quản lý và hoạch định chính sách công: Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện, giúp lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp huyện, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Đắk Lắk xây dựng kế hoạch phân bổ ngân sách và thiết kế các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 sát với đặc thù địa bàn Tây Nguyên.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Chính sách công, Quản lý công: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu chính sách an sinh xã hội, cách tiếp cận chuẩn nghèo đa chiều và khung phân tích thực thi chính sách của Mazmanian - Sabatier.
• Cán bộ đoàn thể và tổ chức chính trị - xã hội tại cơ sở: Nắm bắt các kỹ năng tuyên truyền, vận động cộng đồng, phương pháp bình xét hộ nghèo minh bạch và cách thức triển khai mô hình hỗ trợ sinh kế vi mô.
• Các tổ chức phi chính phủ (NGO) và nhà tài trợ phát triển: Cung cấp nguồn số liệu khảo sát tin cậy về mức độ thiếu hụt hạ tầng, nước sạch, giáo dục tại Buôn Đôn để thiết kế các dự án tài trợ phát triển cộng đồng bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm mới căn bản trong chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2021-2025 là gì?
Chuẩn nghèo theo Nghị định 07/2021/NĐ-CP nâng mức thu nhập nông thôn từ 700.000 đồng lên 1,5 triệu đồng/người/tháng, đồng thời đo lường mức độ thiếu hụt dựa trên 6 dịch vụ xã hội cơ bản và 12 chỉ số thành phần (như dinh dưỡng, bảo hiểm y tế, chất lượng nhà ở, thông tin), giúp nhận diện chính xác diện nghèo thay vì chỉ đo lường thu nhập đơn thuần.

2. Tại sao tỷ lệ hộ cận nghèo tại huyện Buôn Đôn lại gia tăng trong giai đoạn 2016-2020?
Số hộ cận nghèo tăng từ 1.264 hộ (8,19%) lên 2.351 hộ (14,15%) do phần lớn các hộ vừa thoát nghèo có mức thu nhập nằm sát ngưỡng chuẩn nghèo, tích lũy tài sản thấp và thiếu tư liệu sản xuất bền vững. Khi gặp thiên tai, hạn hán tại vùng Ea Súp, họ dễ dàng rơi vào nhóm cận nghèo.

3. Yếu tố nào đóng vai trò quyết định đến tính bền vững của chính sách giảm nghèo tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số?
Yếu tố then chốt là thay đổi nhận thức tự lực vươn lên của người dân kết hợp với giải quyết đất sản xuất và cung cấp nguồn nước tưới tiêu. Thực tiễn tại Buôn Đôn cho thấy hộ dân tộc thiểu số chiếm 65,33% tổng số hộ nghèo năm 2020, đòi hỏi các chính sách phải gắn liền với tập quán canh tác bản địa.

4. Chính sách tín dụng ưu đãi đã đóng góp như thế nào vào công tác giảm nghèo tại Buôn Đôn?
Nguồn vốn tín dụng từ Ngân hàng Chính sách Xã hội đã hỗ trợ hàng ngàn lượt hộ nghèo vay vốn lãi suất thấp để đầu tư chăn nuôi bò lai, phát triển 42 trang trại tập trung với doanh thu bình quân 2,3 tỷ đồng/trang trại, tạo đòn bẩy trực tiếp nâng cao thu nhập bình quân lên 33 triệu đồng/người/năm.

5. Huyện Buôn Đôn có thể học tập kinh nghiệm gì từ mô hình giảm nghèo của huyện Ba Chẽ (Quảng Ninh)?
Buôn Đôn có thể áp dụng phong trào vận động hộ dân tự giác viết đơn xin thoát nghèo như Ba Chẽ (với 104 hộ năm 2018), đồng thời gắn chương trình giảm nghèo với phát triển sản phẩm OCOP từ rừng và cây dược liệu dưới tán 106.829,70 ha đất lâm nghiệp hiện có.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thực thi chính sách giảm nghèo bền vững theo chuẩn tiếp cận đa chiều trong bối cảnh quản lý công hiện đại.
• Đánh giá thực chứng bức tranh giảm nghèo tại huyện Buôn Đôn giai đoạn 2016-2020: tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 41,78% xuống 30,29%, thu nhập bình quân tăng 47,7%, song tỷ lệ hộ cận nghèo tăng lên 14,15% đặt ra thách thức lớn.
• Chỉ rõ các nút thắt cốt lõi về biến đổi khí hậu, thiếu hụt đất sản xuất, tính đồng bộ liên ngành và tư tưởng ỷ lại của 65,33% hộ nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số.
• Đề xuất khung 4 giải pháp đồng bộ giai đoạn 2021-2025 với mục tiêu giảm nghèo 2,5-3%/năm, tập trung vào số hóa dữ liệu rà soát, tái cơ cấu nông nghiệp thích ứng khí hậu và nâng cao năng lực cán bộ cơ sở.
• Khẳng định đóng góp khoa học trong việc cung cấp luận cứ thực tiễn sắc bén cho công tác quản trị an sinh xã hội vùng biên giới Tây Nguyên.

Để hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo nhanh và bền vững, các cấp ủy Đảng, chính quyền huyện Buôn Đôn cùng các tổ chức xã hội cần khẩn trương ban hành kế hoạch hành động cụ thể, tăng cường huy động nguồn lực và thúc đẩy tinh thần tự cường của nhân dân địa phương. Quý bạn đọc, học viên và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình để phục vụ công tác nghiên cứu học thuật và tham vấn chính sách thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG 1. Khái niệm và vai trò của giảm nghèo bền vững 1. Khái niệm Để đưa ra được định nghĩa về giảm nghèo bền vững, trước hết cần phải tìm hiểu các khái niệm liên quan. Nghèo Hiện nay trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về nghèo và mỗi nơi sẽ có cách nhìn nhận và quan điểm riêng của mình.

Tuy nhiên, có một điểm tựu chung lại là căn cứ xác định nghèo phải dựa vào tiêu chí về thu nhập hoặc thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của người dân. Tại Hội nghị về chống nghèo đói do Uỷ ban kinh tế xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đã thống nhất và đưa ra quan điểm về nghèo là "tình trạng mà một bộ phận người dân mà những nhu cầu cơ bản không có khả năng được thỏa mãn, trong khi những nhu cầu đó lại phụ thuộc vào mức độ triển KT-XH, tập quán của từng vùng địa lý khác nhau " [71, tr.13] WB đưa ra quan điểm “Nghèo là một khái niệm nhiều chiều cho nên không thể căn cứ vào mỗi tiêu chí về sự thiếu thốn vật chất mà cần phải căn cứ vào các chỉ số khác như: Dinh dưỡng, sức khỏe, giáo dục, tính dễ bị tổn thương, quyền phát ngôn và quyền đàm phán” [72] Tại Việt Nam, Chính phủ đã ban hành Nghị định 07/2021/NĐ-CP quy định chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021 - 2025. Theo đó, với chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều năm 2021, từ ngày 1-1-2021 tiếp tục thực hiện chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016 - 2020 theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ngày 19-11-2015 của Thủ tướng Chính phủ. Về chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025, các tiêu chí đo lường nghèo đa chiều gồm tiêu chí thu nhập và tiêu chí mức độ thiếu hụt DVXH cơ bản.

Cụ thể, tiêu chí thu nhập với khu vực nông thôn 1,5 triệu đồng/người/tháng, khu vực thành thị 2 triệu đồng/người/tháng. Tiêu chí mức độ thiếu hụt DVXH cơ bản 9 gồm các DVXH cơ bản (sáu dịch vụ), gồm: việc làm; y tế; giáo dục; nhà ở; nước sinh hoạt và vệ sinh; thông tin. Cùng với đó là các chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt DVXH cơ bản (12 chỉ số), gồm: việc làm; người phụ thuộc trong hộ gia đình; dinh dưỡng; bảo hiểm y tế; trình độ giáo dục của người lớn; tình trạng đi học của trẻ em; chất lượng nhà ở; diện tích nhà ở bình quân đầu người; nguồn nước sinh hoạt; nhà tiêu hợp vệ sinh; sử dụng dịch vụ viễn thông; phương tiện phục vụ tiếp cận thông tin. DVXH cơ bản, chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt DVXH cơ bản và ngưỡng thiếu hụt được quy định cụ thể tại Phụ lục ban hành kèm Nghị định này.

Nghị định cũng quy định chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình giai đoạn 2022 - 2025. Cụ thể, về chuẩn hộ nghèo, ở khu vực nông thôn là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 1,5 triệu đồng trở xuống và thiếu hụt từ ba chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt DVXH cơ bản trở lên. Ở khu vực thành thị, là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 2 triệu đồng trở xuống và thiếu hụt từ ba chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt DVXH cơ bản trở lên. Về chuẩn hộ cận nghèo, ở khu vực nông thôn là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 1,5 triệu đồng trở xuống và thiếu hụt dưới ba chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt DVXH cơ bản.

Ở khu vực thành thị, là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 2 triệu đồng trở xuống và thiếu hụt dưới ba chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt DVXH cơ bản. Về chuẩn hộ có mức số trung bình, với khu vực nông thôn là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng hơn 1,5 triệu đồng đến 2,25 triệu đồng. Với khu vực thành thị, là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng hơn 2 triệu đồng đến 3 triệu đồng. Chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình là căn cứ để đo lường và giám sát mức độ thiếu hụt về thu nhập và DVXH cơ bản của người dân; là cơ sở xác định đối tượng để thực hiện chính sách giảm nghèo, an sinh xã hội và hoạch định các chính sách kinh tế - xã hội khác giai đoạn 2022 - 2025.

Kế thừa quan điểm về nghèo trên, quan điểm của tác giả cho rằng: Nghèo là khái niệm đa chiều bao gồm các chỉ số đánh giá dựa trên thu nhập và các vấn đề liên quan đến năng lực như dinh dưỡng, sức khỏe, giáo dục, khả năng dễ bị tổn 1 thương, 1 không có quyền phát ngôn và quyền lực. Giảm nghèo Giảm nghèo là việc nâng cao mức sông cho một bộ phận dân cư nghèo trong xã hội để họ dần dần thoát nghèo thông qua chỉ số về số lượng và tỷ lệ giảm nghèo. Điều này có thể hiểu là quá trình một bộ phận người dân nghèo được cải thiện thu nhập và nâng cao mức sống của mình [73]. Giảm nghèo bền vững Hiểu theo nghĩa của từ thì giảm nghèo bền vững là phải thực hiện được việc giảm nghèo và tiến tới thoát nghèo nhưng tình trạng đó phải ổn định, nghĩa là không có nguy cơ tái nghèo trong thời gian dài.

Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP ngày 27/12/2008 của Chính phủ về Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo thì cũng hình thành cụm từ giảm nghèo bền vững và hệ thống chính sách về GNBV. Quan điểm của học viên cho rằng: giảm nghèo bền vững là việc bộ phận dân cư nghèo trong xã hội đã được nâng cao mức sống cũng thỏa mãn những nhu cầu cơ bản và duy trì được vị thế đó khi xuất hiện những rủi ro hoặc những thách thức và trở ngại mới, để làm được điều đó các cấp chính quyền tại địa phương phải ban hành các chính sách và thực hiện các chương trình để hỗ trợ sản xuất và kinh doanh cho các hộ nghèo cũng tập huấn, nâng cao nhận thức và kiến thức để họ phá triển sản xuất và kinh doanh nhằm nâng cao mức sống cũng phải tạo điều kiện cho bộ phận dân cư nghèo tiếp cận được với các dịch vụ xã hội cơ bản như: Y tế, nước sách, điện, giáo dục… 1. Vai trò của giảm nghèo bền vững Giảm nghèo bền vững có vai trò rất quan trọng cũng như tác động rất lớn đến phát triển KT-XH của một quốc gia trên các khía cạnh về: Tốc độ phát triển kinh tế, bình đẳng xã hội hay chính trị ổn định và xã hội ổn định. Cụ thể: - Giảm nghèo bền vững sẽ tạo động cho sản xuất, khuyến khích người dân tích cực tham gia hoạt động phát triển kinh tế và như vậy thu nhập của người dân tăng lên, kinh tế quốc gia được hưởng lợi 1 - Giảm nghèo bền vững sẽ tạo sự đoàn kết trong các nhóm dân cư và không có sự bất bình đẳng giữa các nhóm dân cư khi tất cả đều được tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

Chính điều này sẽ tạo sự đoàn kết cũng như tạo ra sự ổn định về mặt xã hội cho quốc gia. - Giảm nghèo bền vững giúp cho vấn đề chính và an ninh của quốc gia được ổn định khi nền kinh tế tăng trưởng sẽ có thêm nhiều nguồn lực cho việc củng cổ quốc phòng và an ninh quốc gia. Bên cạnh đó khi kinh tế phát triển, nhà nước sẽ triển khai nhiều chương trình an sinh-xã hội để tầng lớp dân cư và nhóm dân cư trong xã hội được tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Ngoài ra, khi quốc gia vững mạnh về kinh tế sẽ hỗ trợ nhiều tài chính hơn cho các chương trình giảm nghèo và khi đó sự chênh lệch mức sống giữa các vùng miền, các địa phương cũng như các nhóm dân cư sẽ được thu hẹp lại và việc giảm nghèo trở nên bền vững hơn và sẽ không có những mẫu thuẫn trong xã hội giúp tình chính trị trong nước ổn định.

- Đối với Việt Nam, vấn đề giảm nghèo bền vững luôn được Đảng và nhà chính phủ coi là động lực cho quá trình phát triển quốc gia cả về mặt kinh tế cũng như ổn định chính trị và xã hội. Mặc dù Việt Nam có trình độ phát triển kinh tế chưa cao mới mức trung bình thấp của thế giới, nguồn lực của nhà nước và xã hội còn chưa nhiều cũng ảnh hưởng nhiều đến việc thực hiện giảm nghèo bền vững. Tuy nhiên, với sự quan tâm và chỉ đạo sát sao của nhà nước, trong giai đoạn vừa qua, công tác giảm nghèo của Việt Nam đã đạt nhiều kết quả đáng khích lệ, khi tỷ lệ hộ nghèo giảm theo từng năm, đời sống người dân ngày càng được cải thiện, chênh lệch vùng miền ngày càng giảm. Những điều này góp phần rất lớn vào sự ổn định và phát triển của Việt Nam hiện nay.

Thực hiện chính sách giảm nghèo 1. Khái niệm thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững Để hiểu đúng về nội hàm của việc thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững, cần phải hiểu rõ bản chất của từng khái niệm liên quan như: 1. Chính sách Thuật ngữ chính sách được sử dụng phổ biến trong các lĩnh vực của đời sống 1 kinh-xã hội và trong các tài liệu cũng như văn bản. Chính sách được từ điển tiếng anh dịch là “một đường lối mà chính quyền, các đảng chính trị, các chính trị gia sẽ sử dụng trong hành động …”.

Theo quan điểm của học giả trên thế giới như: Hugh Heclo cho rằng “chính sách không phải là những quyết định và hành động cụ thể mà được xem là đường lối hành động hoặc không hành động …. Theo quan điểm của David Easton “chính sách là một tập hợp các quyết định cũng như hành động để phân phối các giá trị cho các chủ thể tham gia”. Còn theo quan điểm của Smith “chính sách được hiệu việc lựa chọn hành động hoặc không hành động có chủ đích của các lực lượng có quan hệ với nhau” [19, tr45]. Chính sách được Từ điển tiếng Việt định nghĩa là “sách lược và kế hoạch cụ thể nhằm đạt một mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế mà đề ra chính sách…” [40].

Mặc dù có nhiều cách hiểu khác nhau nhưng cách hiểu chính sách chung nhất hiện này là “những hành động ứng xử về phương diện nào đó của chủ thể với các hiện tượng tồn tại trong quá trình vận động phát triển nhằm đạt được mục tiêu nhất định” [19, tr.