CHƯƠNG 1: NĂNG LỰC BIEU ĐẠT CUA ÂM NHẠC TRONG PHIM TRUYỆN 1. Âm nhạc và các loại hình nghệ thuật khác 1.1 Tính nhạc trong nghệ thuật tạo hình - hội họa - kiến trúc - điêu khắc Mỗi loại hình nghệ thuật ra đời với ngôn ngữ đặc trưng và chuyên biệt của mình, trong quá trình phát triển chúng luôn kế thừa và bao gồm những tính chất đặc biệt của những loại hình nghệ thuật khác trước và sau nó. Hội họa, kiến trúc, điêu khắc là những loại hình nghệ thuật ra đời gần như sớm nhất trên thế giới. Từ những hiện vật và hình vẽ trên hang động của người tiền sử, lịch sử hội họa đã trải dài theo tất cả các nền văn hóa, ôm gọn trong nó vô vàn giá trị sáng tạo của nhân loại theo hàng thiên niên ky.
Từ những hang động thời tiền sử thô sơ làm nơi trú ngụ cho con người khỏi mưa bão, nắng gió, thú dữ cho tới những công trình kiến trúc như nhà cửa, đền đài, cầu đường hiện đại vượt sức tưởng tượng của con người đã cho thay một lịch sử của Kiến trúc huy hoàng và đồ sộ như thế nào. Từ những ngẫu tượng bằng đá thô sơ phục vụ tín ngưỡng cho tới những đền chùa, nhà thờ phục vụ tôn giáo, điêu khắc đã trở thành loại nghệ thuật tạo hình độc lập mang tính trường tồn nhất với những công trình điêu khắc to tớn, đồ sộ với nhiều chất liệu mang tính nghệ thuật thuần túy như các tượng đài hay những tác phẩm điêu khắc băng kĩ thuật số vượt sức tưởng tượng của con người trong kỉ nguyên số. Vượt qua các giai đoạn lịch sự hàng thiên niên kỉ, vượt qua các nền văn hóa, nghệ thuật tạo hình Hội họa, kiến trúc, điêu khắc như một dòng sông cuộn chảy mang theo 15 vô vàn sáng tạo của loài người. Từ việc là phương tiện dé ghi chép, mô tả cuộc sống, bảo vệ che chở cho con người trong sinh hoạt thuần túy hay phục vụ tín ngưỡng, tôn giáo, những loại hình nghệ thuật trên đã trở thành những loại hình hàn lâm ảnh hưởng tới đời sống và văn minh nhân loại.
Âm nhạc cũng là loại hình nghệ thuật từ thửa sơ khai của loài người. Từ những di chỉ của người tiền sử đã cho chúng ta thấy, từ việc hò hét, nhảy múa để giải trí cũng như để giao tiếp, sinh hoạt cộng đồng, con người đã biết phát minh ra những nhạc khí nhac cụ phát ra những âm thanh mang tính nhạc dé làm phong phú hơn đời sống tinh thần. Âm nhạc qua hàng chục vạn năm phát triển đã không chỉ còn là phương tiện văn hóa của con người mà đã trở thành một trong bảy loại hình nghệ thuật quan trọng có tầm ảnh hưởng lớn tới tất cả các loại hình nghệ thuật khác. Âm nhạc với những thuộc tính cơ bản của nó đã trở thành những yếu tố ảnh hưởng mạnh mẽ tới các loại hình nghệ thuật khác trong đó có hội họa, kiến trúc và điêu khắc.
- Cao độ: Độ cao thấp của âm thanh phụ thuộc vào tần số dao động của vật thé rung. Tần số dao động càng nhiều thì âm thanh có độ cao càng cao và ngược lại. Trong âm nhạc cô điển các cao độ ứng với các nốt Đồ, rê, mi, fa, sol, la, si trên khuông nhạc, các cao độ này cũng tương ứng với màu sắc và sắc độ của hội họa. VD: Những nốt nhạc tươi sáng tương ứng với những màu sắc như xanh lam, vàng, trăng.
Những nốt nhạc buồn tương ứng với những màu sắc như đen, nâu, cham. - Trường độ: Độ dài ngắn của âm thanh phụ thuộc vào thời gian cũng như quy mô của dao động lúc âm thanh bắt đầu vang lên. Trong hội họa, tiết tấu của bức tranh với nhịp điệp của nét vẽ, độ dài ngắn của nét co cũng như độ day hay thưa trong bố cục cũng tương đồng như trường độ trong âm nhạc. Trong kiến trúc, nhịp điệu của đường nét quyết định bởi độ dài ngăn, cao thấp của các chỉ tiết như tường, xà, cửa số, mái nha.
- Cường độ: Độ to nhỏ của âm thanh phụ thuộc vào tầm cỡ dao động của nguồn sinh âm. Biên độ dao động càng lớn thì âm thanh càng to và ngược lại. Trong hội họa một nét cọ to và dầy dặn, thô thể hiện một cảm xúc dứt khoát, mạnh mẽ gai góc ngược lại với những nét vẽ mêm mại mảnh dẻ thê hiện sự nhỏ nhẹ dịu dàng. 16 Điều này tương tự với một hình khối to lớn, xù xì trong một công trình kiến trúc với bố cục ấn tượng cũng tạo cảm giác khác so với một chi tiết được thiết kế xây dựng thanh thoát, nhỏ nhắn trong các công trình kiến trúc.
- Âm sắc: Mỗi giọng người, mỗi nhạc cụ phát ra những âm có sắc thái khác nhau. Sự khác nhau về màu sắc âm thanh được tạo ra bởi đường biểu diễn khác nhau của dao động âm thanh. Âm thanh du dương của violin thường được liên tưởng và mô tả những rặng rừng xanh ngắt, bầu trời trong xanh hay cánh đồng vàng thăng tắp trong những bức họa của trường phái ấn tượng. Âm thanh trầm, vang và rền của Kèn Tuba hay Contrabass thể hiện cho những rặng núi hùng vĩ, hay những đàn gia súc với những màu sắc mạnh tương phản trong tranh của các họa sĩ biểu hiện.
Những bậc thầy hội họa, điêu khắc trong quá khứ và hiện tại luôn không ngừng tìm kiếm cảm hứng sáng tác từ âm nhac. Do là phương tiện tuyệt vời dé tạo nên một vũ điệu mạnh mẽ và cân bằng cho tác phẩm của họ. Nghệ thuật thị giác luôn được ảnh hưởng từ âm nhạc và ngược lại. Nhiều họa sĩ hiện đại đã lây cảm hứng từ âm nhạc, họ đã cố găng tìm cách khơi gợi nhịp điệu, cau trúc và âm sắc âm nhạc trong các tác phẩm của mình, hay có thé gọi là chuyền thé, từ dạng này sang dạng khác.
VD: Tác pham Polyphony (1932) của Paul Klee”® thé hiện niềm kính trọng và đam mê với những tác phẩm phức điệu' của Bach. Hay bức tranh Nocturnes của James Mc Neil Whistle”’ trùng tên với những ban Nocfurne”” của Chopin” mô tả khung cảnh về đêm đầy đam mê, kì diệu như những ban nhạc đêm khuya của nhạc sĩ thiên tai người Ba Lan. 17 Tác phẩm Nocturne của James Mc Neil Whistle Với bố cục day và mang tinh động tao cảm giác về một bản nhac khiêu vũ cuông nhiệt Ngược lại có những tác phẩm âm nhạc lại gợi hình ảnh rất mạnh mẽ. Trong kiến trúc, khi thiết kế một nhà hát, kiến trúc sư phải hiểu về âm học dé tránh độ vang, vọng.
Giúp cho chất lượng âm thanh của mỗi buổi trình diễn, mỗi nhạc cu phat ra được rõ nét không biến dạng. Hệ thống cách âm phải tốt dé tránh tiếng ồn bên 18 ngoài gây khó chịu cho khán giả. Điều này tương tự với Nhà thờ hay chùa chiền. Tính chất uy nghiêm và tôn kính thiêng liêng phụ thuộc vào thiết kế mái vòm cũng như vật liệu dé tạo ra hiệu ứng âm thanh, âm nhạc tốt nhất trong những buổi cầu nguyện, buỗi lễ với những tiết mục Thánh ca hay cầu nguyện.
VD: Nhạc sĩ, kiến trúc sư nhà toán học Jannis Xenakis là một tên tuổi nổi tiếng không những trong lĩnh vực âm nhạc với hàng chục tác phâm bao quát các thể loại mà còn là một tượng đài trong kiến trúc với những tác phâm kiến trúc mang đậm màu sắc âm nhạc. Trong một bài phỏng vấn với tạp chí thông tin UNESCO ông cho biết 1. “Kiến trúc là một không gian ba chiều mà trong đó người ta sống. Những chỗ lôi lõm rat quan trọng về mặt âm thanh cũng nhu tạo ấn tượng thị giác.
Kiến trúc không chỉ đơn thuần là trang trí mà còn là mối quan hệ giữa các ty lệ và mang khối. Trong kiến trúc, có những thành phần duy lý và trong âm nhạc cũng vậy. Cây câu noi giữa kiến trúc và âm nhạc dựa trên cấu trúc tỉnh than của con nguoi. Nếu ta muốn biết hình chữ nhật có những phan nào doi xứng, cách tốt nhất là xoay tròn.
Chỉ có 4 cách xoay tròn hình chữ nhật quanh một trục. Trong âm nhạc cũng có những cách biến hoá ấy: đó là điều đã được khám phá trong lĩnh vực giai điệu ở thời Phục hưng, sau này trường phải “âm nhạc chuối ” (music seriel) cũng sử dụng. Bon biến cách được thực hiện trong kiến trúc và trong âm nhạc là như nhau. ” (Jannis Xenakis (2/3/2011), Kiến trúc là âm nhạc tỉnh khiét, https://kienviet.net/201 1/03/02/kien-truc-la-am-nhac-tinh-ket/) 19 Những không gian thay đổi liên tục, xuất phát từ một đường thang giống như một âm rung trên khuông nhạc Nhà điêu khắc người Mỹ Alexander Calder (1878 — 1896) là một nghệ sĩ đã thôi hồn vào sắt với những tác phẩm điêu khắc ngoài trời đậm tính chuyên động.
Tác phẩm của ông tạo cảm giác của gió và của âm thanh cũng như âm nhạc khi những kết cấu lay động. 20 Goi âm thanh của gió, tiếng sáo và âm nhạc thôn quê Hà Lan 1.2 Âm nhac và thi ca Được tìm thấy trong mọi nền văn hóa trên thế giới từ lâu đời, âm nhạc của một nền văn hóa được ảnh hưởng bởi tất cả các khía cạnh của nền văn hóa đó. Với đặc trưng bởi hình tượng hấp dẫn trực quan, sự tiếp nối nhịp nhàng, lặp lại và biến dạng của một mô hình nhất định dé trở thành phương tiện chuyền tải ý nghĩa, âm nhạc có rất nhiều điểm tương đồng vưới ngôn ngữ được nói. Cùng với sự hình thành của ngôn ngữ nói, chữ viết, âm nhạc đã đi vào đời sống văn hóa tín ngưỡng của con người một cách tự nhiên.
Từ những bài kinh Koran hay những van thơ cô Hy Lạp cô được xướng lên có âm điệu, tiết tau bởi các giáo sĩ, triết gia, thi sĩ cho tới những van thơ cé của Trung Hoa, Nhật Bản được diễn xướng cùng những nhạc cụ thô sơ hay dàn nhạc cung đình, âm nhạc dường như đã có sự kết hợp tuyệt vời với thơ, văn dé tạo nên một thứ ngôn ngữ đặc biệt gọi là thi ca. Từ thời Trung cô khi những ca khúc thế tục được viết để mô tả cuộc sống bao gồm nhạc và những ca từ từ văn xuôi, thơ ca bình dân cho tới những bản Thánh ca hoành tráng với ca từ ca ngợi Nhà Thờ, Thiên Chúa, âm nhạc đã phát triển rat 21 mạnh trên nền tảng thi ca cả chính thống và phi chính thống. Ngày nay trong xã hội hiện dai, các bài hát trên thé giới vẫn thường xuyên có ca từ được sử dụng từ các bài thơ. Nhiều ca từ được lấy ý tưởng từ các câu chuyện hay thậm chí Kinh Thánh, Kinh Phật.