CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIÁM SÁT CỦA HỘI LHPN VIỆT NAM 1. Vị trí, vai trò của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam trong hệ thống chính trị nước ta 1. Cơ cấu tổ chức, chức năng của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (Hội) là tổ chức chính trị - xã hội, mục đích hoạt động vì sự bình đẳng, phát triển của phụ nữ. Hội là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, thành viên của Liên đoàn phụ nữ Dân chủ Quốc tế và Liên đoàn các tổ chức phụ nữ ASEAN.
Gần 90 năm xây dựng và trưởng thành, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam đã tổ chức thành công 12 kỳ Đại hội đại biểu phụ nữ toàn quốc. Tại đại hội lần thứ XII nhiệm kỳ 2017 – 2022 của Hội LHPN Việt Nam, đã tập trung nghiên cứu thảo luận và đề ra 2 khâu đột phá, trong đó xem trọng công tác giám sát, đó là: nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát xã hội, qua đó đề xuất các chính sách giải quyết các vấn đề thiết thực của phụ nữ. Nâng cao chất lượng hoạt động Hội các cấp; đa dạng hóa các hình thức tập hợp hội viên, phát huy quyền làm chủ của hội viên, phụ nữ. Trải qua 90 năm xây dựng và phát triển, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam ngày càng xứng đáng là tổ chức đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của phụ nữ Việt Nam.
Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam đã giữ vững vai trò nòng cốt trong phong trào, không ngừng đổi mới nội dung, các phương thức hoạt động nhằm phát huy mọi tiềm năng, sức sáng tạo của các tầng lớp phụ nữ, đóng góp quan trọng trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, góp phần thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội đáp ứng thời 7 kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế. Hội LHPN Việt Nam là một tổ chức đoàn thể chính trị xã hội và hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, liên hiệp, thống nhất hành động, với hệ thống tổ chức chặc chẽ ở 4 cấp, được thành lập tương ứng với hệ thống tổ chức hành chính nhà nước từ Trung ương xuống địa phương. (Trung ương, Tỉnh, Huyện, xã và tương đương) Cơ quan lãnh đạo Hội LHPN ở cấp nào thì do Đại hội đại biểu phụ nữ cấp đó bầu ra. Giữa hai kỳ đại hội, cơ quan lãnh đạo mỗi cấp Hội là Ban chấp hành, cơ quan lãnh đạo là Đoàn chủ tịch hoặc Ban Thường vụ cùng cấp.
Hiến pháp năm 2013 khẳng định: Hội LHPN Việt Nam là tổ chức chính trị xã hội, được thành lập trên cơ sở tự nguyện, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên phụ nữ; và cùng các tổ chức thành viên khác của Mặt Trận phối hợp và thống nhất hành động trong Mặt Trận Tổ quốc Việt Nam. Điều lệ Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam cũng đã quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam đó là “đại diện, bảo vệ quyền bình đẳng, dân chủ, lợi ích hợp pháp và chính đáng của phụ nữ, tham gia xây dưng Đảng, quản lý nhà nước”. Hội LHPN Việt Nam được thể hiện vai trò của tổ chức mình thông qua việc trình các dự án luật trước Quốc hội, Chủ tịch trung ương hội LHPN Việt Nam được mời tham dự các phiên họp của chính phủ khi bàn các vấn đề có liên quan cũng như các phiên họp công khai của quốc hội. Nhất là, trung ương hội LHPN Việt Nam có quyền yêu cầu Quốc hội giải thích Hiến pháp, Luật, pháp lệnh.
Đây là cơ sở pháp lý tạo điều kiện thuận lợi cho Hội LHPN Việt Nam thực hiện hoạt động giám sát xã hội, cũng như có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tiếp thu kiến nghị, và đề xuất của Hội. Vai trò, vị trí của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam trong hệ thống chính trị Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam là một tổ chức đại diện cho các tầng lớp phụ nữ, và thực hiện vai trò của mình thông qua các nhiệm vụ được giao: Thứ nhất là, tuyên truyền, giáo dục chính trị, các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước. Thứ hai là, tuyên truyền vận động các tầng lớp hội viên phụ nữ thực hiện tốt chủ trương, chính sách của Đảng, nhà nước, tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, góp phần xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Nâng cao năng lực trình độ mọi mặt cho phụ nữ, chăm lo xây dựng gia đình hạnh phúc, phát triển kinh tế, nuôi dạy con tốt.
Thứ ba là, chủ động và phối hợp giám sát việc thực chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước có liên quan đến quyền lợi hợp pháp chính đáng của phụ nữ và trẻ em. Bốn là, xây dựng và phát triển tổ chức Hội vững mạnh đáp ứng yêu cầu tình hình mới. Như vậy, giám sát là một trong những nhiệm vụ trong tâm của Hội LHPN Việt Nam để Hội thực hiện chức năng đại diện của tổ chức mình. Hội LHPN Việt Nam là tổ chức chính trị xã hội trong hệ thống chính trị Việt Nam, được Đảng cộng Sản Việt Nam thành lập tổ chức hội phụ nữ và có địa vị pháp lý được xác lập bằng chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, các quy định trong Hiến pháp và pháp luât.
Là một thành tố của hệ thống chính trị, Hội LHPN Việt Nam có mối quan hệ gắn bó hữu cơ với các thành tố khác trong hệ thống gồm: Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, MTTQ Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội. Khái niệm, tính chất, vai trò giám sát của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam 1. Khái niệm giám sát Hiện nay vẫn chưa có một thống nhất nào về khái niệm giám sát.Tuy nhiên hiện nay, thuật ngữ giám sát được sử dụng khá phổ biến trong nhiều văn bản của Đảng và Nhà nước. Theo từ điển tiếng Việt “Giám sát là theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quy định không” hoặc “giám sát là theo dõi và kiểm tra giám sát thi công; giám sát quá trình thực hiện hiệp đồng”.
Theo từ điển Luật học [35] “Giám sát là sự theo dõi, quan sát mang tính chủ động thường xuyên của cơ quan, tổ chức hoặc nhân dân đối với hoạt động của các đối tượng chịu sự giám sát và sự tác động bằng biện pháp tích cực để buộc và hưởng ứng hoạt động của đối tượng chịu sự giám sát đi đúng quỹ đạo, quy chế nhằm đạt được mục đích, hiệu quả được xác định từ trước, đảm bảo cho pháp luật được tuân theo nghiêm chỉnh”. Trên thực tế, có nhiều chủ thể tham gia hoạt động giám sát, song dưới góc độ nhìn nhận, giám sát là hoạt động giám sát quyền lực nhà nước thì giám sát được hiểu là sự theo dõi, kiểm tra đối với việc tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước bao gồm hoạt động giám sát bên ngoài nhà nước như (giám sát của các tổ chức chính trị, đoàn thể chính trị - xã hội, tổ chức xã hội đối với nhà nước) và giám sát bên trong (của các cơ quan trong bộ máy nhà nước). Như vậy, Giám sát của Hội LHPN Việt Nam được hiểu là giám sát bên ngoài bộ máy nhà nước, đó là hoạt động“giám sát xã hội”. Mục đích chính của Giám sát xã hội là giúp cho các cá nhân, tổ chức nâng cao ý thức trách nhiệm, gương mẫu chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, những quy định ở khu dân cư; phát hiện những nhân tố mới, biểu dương những mặc tích cực, hoặc khen thưởng người tốt việc tốt.
Bên cạnh đó, 10 cũng chỉ ra những tồn tại cần khắc phục, từ đó đối tượng được giám sát sẽ tự chấn chỉnh rút kinh nghiệm. Giám sát Theo Quyết định số 217 – QĐ/TW của Bộ chính trị được hiểu là: “Giám sát là việc theo dõi, phát hiện, xem xét; đánh giá kiến nghị nhằm tác động đối với các cơ quan, tổ chức và cán bộ, đảng viên, đại biểu dân cử, công chức, viên chức nhà nước về việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Tóm lại, giám sát được hiểu theo nhiều khái niệm khác nhau, nhưng qua các phân tích trên, thì giám sát của Hội LHPN Việt Nam được hiểu như sau: - Giám sát việc các cấp hội theo dõi quá trình thực hiện các quy định về quyền và trách nhiệm, nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân đối với phụ nữ và mục tiêu bình đẳng giới. Đồng thời theo dõi, giám sát các hoạt động của cơ quan nhà nước, công chức viên chức trong việc thực thi đường lối, chủ trương của Đảng pháp luật của nhà nước.
- Chủ thể giám sát: bao gồm tổ chức Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam từ cấp trung ương đến cơ sở và cán bộ, hội viên, phụ nữ. - Đối tượng giám sát của Hội LHPN Việt nam gồm: giám sát việc tổ chức thực hiện pháp luật và kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật còn được quy định trong nhiều văn bản pháp luật khác như: Luật chăm sóc bảo vệ giáo dúc trẻ em, luật hôn nhân gia đình, luật bình đẳng giới, luật phòng chống bạo lực gia đình… - Xét về tính chất, giám sát của Hội LHPN Việt Nam mang tính chất nhân dân, tính dân chủ XHCN, tính xây dựng, tính khoa học và thực tiễn. Tính nhân dân: Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Tất cả quyền lực của nhà nước thuộc về nhân dân.
Được nhân dân ủy quyền, nhân dân giao quyền. Ngoài ra, tính 11 nhân dân còn thể hiện rõ nhất ở việc trong quá trình tổ chức giám sát, Hội còn vận động đông đảo nhân dân tham gia giám sát, theo dõi, phát hiện, cung cấp thông tin, kiến nhị, phản ánh. Đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng và chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho hội viên, vì sự phát triển toàn diện. Đảng ta cũng đã xác định dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực cho sự phát triển đất nước, là bản chất của chế độ XHCN.