Luận Văn Thạc Sĩ Đánh Giá Độc Tính Cấp và Tác Dụng Dược Lý Điều Trị Trĩ của Viên Trĩ HV

Luận văn thạc sĩ y tế nghiên cứu đánh giá độc tính cấp và tác dụng dược lý điều trị trĩ của viên trĩ hv trên thực nghiệm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Đỗ Thị Hường
• Người hướng dẫn: TS.BS Trần Thái Hà
• Trường học: Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Độc Tính và Tác Dụng Dược Lý của Viên Trĩ HV trong Điều Trị Bệnh Trĩ
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ BỆNH TRĨ
• 1.1.1. Bệnh trĩ theo y học hiện đại
• 1.1.2. Quan niệm của y học cổ truyền về bệnh trĩ
• 1.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỘC TÍNH CẤP CỦA THUỐC
• 1.2.1. Một vài định nghĩa hiện đang sử dụng
• 1.2.2. Tầm quan trọng của việc xác định LD50
• 1.2.3. Cách xác định LD50
• 1.3. NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG ĐIỀU TRỊ BỆNH TRĨ TRÊN ĐỘNG VẬT THỰC NGHIỆM
• 1.3.1. Đánh giá tác dụng cầm máu
• 1.3.2. Đánh giá tác dụng chống viêm trực tràng
• 1.3.3. Đánh giá tác dụng giảm đau
• 1.4. TỔNG QUAN VỀ “VIÊN TRĨ HV”
• 1.5. CÁC NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRỊ BỆNH TRĨ BẰNG THUỐC Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 1.5.1. Trên thế giới
• 1.5.2. Tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, vật liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Chế phẩm nghiên cứu
• 2.1.2. Động vật nghiên cứu
• 2.1.3. Hóa chất, thuốc thử
• 2.1.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Nghiên cứu độc tính cấp của chế phẩm
• 2.2.2. Nghiên cứu tác dụng cầm máu của “Viên trĩ HV”
• 2.2.3. Nghiên cứu tác dụng chống viêm trực tràng của “Viên trĩ HV”
• 2.2.4. Nghiên cứu tác dụng giảm đau của theo mô hình gây đau quặn (Writhing Tests) sử dụng acid acetic
• 2.3. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.4. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả nghiên cứu độc tính cấp của “Viên trĩ HV”
• 3.1.1. Kết quả theo dõi, đánh giá tình trạng chung của chuột
• 3.1.2. Kết quả theo dõi, đánh giá số chuột chết ở mỗi lô
• 3.2. Kết quả đánh giá tác dụng điều trị trĩ của “Viên trĩ HV”
• 3.2.1. Kết quả đánh giá tác dụng cầm máu của “Viên trĩ HV”
• 3.2.2. Kết quả đánh giá tác dụng chống viêm trực tràng của “Viên trĩ HV”
• 3.2.3. Kết quả định lượng TNF-α và IL-6 trong máu chuột nghiên cứu
• 3.2.4. Tác dụng giảm đau của “Viên trĩ HV” trên mô hình gây đau quặn
• 3.3. Bàn luận về độc tính cấp của “Viên trĩ HV”
• 3.4. Bàn luận về tác dụng điều trị trĩ của “Viên trĩ HV”
• 3.4.1. Bàn luận về tác dụng cầm máu
• 3.4.2. Bàn luận về tác dụng chống viêm trực tràng
• 3.4.3. Bàn luận về tác dụng giảm đau
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Độc Tính Của Viên Trĩ HV

Đánh giá độc tính của Viên Trĩ HV là một bước quan trọng trong nghiên cứu dược phẩm. Viên Trĩ HV, một chế phẩm y học cổ truyền, được phát triển nhằm điều trị bệnh trĩ. Việc xác định độc tính cấp giúp đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về độ an toàn mà còn giúp xác định liều lượng phù hợp cho điều trị.

1.1. Độc Tính Của Viên Trĩ HV Là Gì

Độc tính của Viên Trĩ HV được hiểu là khả năng gây hại cho cơ thể khi sử dụng. Đánh giá độc tính cấp giúp xác định liều gây chết 50% (LD50) trên động vật thí nghiệm, từ đó đưa ra các khuyến cáo về liều dùng an toàn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Xác Định LD50

Xác định LD50 là rất quan trọng trong nghiên cứu dược lý. Biết được LD50 giúp định hướng liều thí nghiệm dược lý và xác định chỉ số điều trị, từ đó quyết định xem có nên đưa thuốc vào sử dụng trên người hay không.

II. Vấn Đề Đánh Giá Tác Dụng Dược Lý Của Viên Trĩ HV

Viên Trĩ HV không chỉ cần được đánh giá về độc tính mà còn về tác dụng dược lý. Các tác dụng chính bao gồm cầm máu, chống viêm và giảm đau. Việc nghiên cứu các tác dụng này giúp khẳng định hiệu quả của chế phẩm trong điều trị bệnh trĩ.

2.1. Tác Dụng Cầm Máu Của Viên Trĩ HV

Tác dụng cầm máu của Viên Trĩ HV được đánh giá thông qua các thí nghiệm trên động vật. Kết quả cho thấy chế phẩm có khả năng làm giảm thời gian chảy máu, từ đó hỗ trợ trong điều trị bệnh trĩ.

2.2. Tác Dụng Chống Viêm Trực Tràng

Nghiên cứu cho thấy Viên Trĩ HV có tác dụng chống viêm hiệu quả. Điều này giúp giảm triệu chứng viêm nhiễm ở vùng hậu môn, cải thiện tình trạng bệnh nhân mắc bệnh trĩ.

2.3. Tác Dụng Giảm Đau Của Viên Trĩ HV

Viên Trĩ HV cũng được chứng minh có tác dụng giảm đau. Các thí nghiệm cho thấy chế phẩm giúp giảm cơn đau quặn, mang lại sự thoải mái cho người bệnh.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Độc Tính Cấp Của Viên Trĩ HV

Phương pháp nghiên cứu độc tính cấp của Viên Trĩ HV được thực hiện trên động vật thí nghiệm. Các bước nghiên cứu bao gồm xác định liều lượng, theo dõi tình trạng sức khỏe và đánh giá kết quả sau khi sử dụng chế phẩm.

3.1. Quy Trình Thực Hiện Nghiên Cứu

Quy trình nghiên cứu bao gồm việc chia động vật thành các lô khác nhau, mỗi lô sử dụng một liều lượng khác nhau. Kết quả được đánh giá dựa trên tỷ lệ sống sót và các triệu chứng lâm sàng.

3.2. Đánh Giá Tình Trạng Sức Khỏe Động Vật

Trong quá trình nghiên cứu, tình trạng sức khỏe của động vật được theo dõi chặt chẽ. Các chỉ số như cân nặng, hoạt động và các triệu chứng bất thường sẽ được ghi nhận để đánh giá độc tính.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Dụng Dược Lý Của Viên Trĩ HV

Kết quả nghiên cứu cho thấy Viên Trĩ HV có tác dụng tích cực trong điều trị bệnh trĩ. Các chỉ số cầm máu, chống viêm và giảm đau đều đạt hiệu quả cao, khẳng định giá trị của chế phẩm trong y học cổ truyền.

4.1. Kết Quả Đánh Giá Tác Dụng Cầm Máu

Kết quả cho thấy thời gian chảy máu giảm rõ rệt sau khi sử dụng Viên Trĩ HV. Điều này chứng tỏ chế phẩm có tác dụng cầm máu hiệu quả.

4.2. Kết Quả Đánh Giá Tác Dụng Chống Viêm

Viên Trĩ HV đã cho thấy khả năng giảm viêm rõ rệt trong các thí nghiệm. Điều này giúp cải thiện tình trạng viêm nhiễm ở bệnh nhân mắc bệnh trĩ.

4.3. Kết Quả Đánh Giá Tác Dụng Giảm Đau

Kết quả nghiên cứu cho thấy Viên Trĩ HV có tác dụng giảm đau hiệu quả. Các cơn đau quặn giảm đáng kể, mang lại sự thoải mái cho người bệnh.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Độc Tính Và Tác Dụng Dược Lý Của Viên Trĩ HV

Đánh giá độc tính và tác dụng dược lý của Viên Trĩ HV là cần thiết để khẳng định tính an toàn và hiệu quả của chế phẩm. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng Viên Trĩ HV có tác dụng tích cực trong điều trị bệnh trĩ, đồng thời đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

5.1. Tương Lai Của Viên Trĩ HV Trong Điều Trị Bệnh Trĩ

Viên Trĩ HV có tiềm năng lớn trong điều trị bệnh trĩ. Nghiên cứu tiếp theo cần được thực hiện để xác định rõ hơn về hiệu quả và an toàn của chế phẩm.

5.2. Khuyến Nghị Về Việc Sử Dụng Viên Trĩ HV

Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng Viên Trĩ HV. Việc sử dụng đúng liều lượng và theo dõi tình trạng sức khỏe là rất quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh trĩ là một trong những bệnh lý hậu môn trực tràng phổ biến hàng đầu trong chuyên khoa tiêu hóa, gây suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của người bệnh. Theo thống kê y tế tại Hoa Kỳ, bệnh trĩ đứng hàng thứ tư trong các bệnh lý đường tiêu hóa được chẩn đoán ngoại trú, chiếm hơn 3,3 triệu lượt khám cấp cứu hàng năm. Trên phạm vi toàn cầu, tỷ lệ mắc trĩ được ghi nhận ở mức rất cao, điển hình như tại Úc đạt 38,93%, Israel 16% và Hàn Quốc 14,4%. Tại Việt Nam, kết quả điều tra dịch tễ học của các chuyên gia đầu ngành tại 5 tỉnh miền Bắc ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh trĩ trong cộng đồng lên tới 55%, tương ứng với 1.446 trường hợp trên tổng số 2.651 người dân được thăm khám.

Nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và khắc phục tính bất tiện của các dạng thuốc thang sắc truyền thống, việc nghiên cứu hiện đại hóa bài thuốc cổ phương thành dạng viên nang chuẩn hóa là hướng đi cấp thiết. Luận văn tập trung vào chế phẩm "Viên trĩ HV" – viên nang cứng chứa 500mg cao khô chiết xuất từ 10 vị dược liệu quý, kế thừa từ bài cổ phương Tạo thích hoàn gia giảm.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xác định độc tính cấp đường uống của "Viên trĩ HV" trên chuột nhắt trắng Swiss và đánh giá thực nghiệm các tác dụng dược lý chính bao gồm: cầm máu, chống viêm trực tràng và giảm đau. Nghiên cứu được thực hiện tại Bộ môn Dược lý thuộc Học viện Quân Y trong giai đoạn từ tháng 7/2020 đến tháng 12/2020. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu tiền lâm sàng hoàn chỉnh, tạo cơ sở pháp lý và bằng chứng khoa học chuẩn mực để thúc đẩy ứng dụng thuốc y học cổ truyền vào phác đồ điều trị trĩ hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa lý luận y học cổ truyền và cơ chế bệnh sinh học của y học hiện đại. Theo y học hiện đại, bệnh trĩ hình thành do sự giãn quá mức mạng lưới tĩnh mạch trĩ dưới tác động của tăng áp lực ổ bụng, rối loạn huyết động vi tuần hoàn qua các shunt động - tĩnh mạch và phản ứng viêm mô đệm giải phóng các cytokine tiền viêm như TNF-α và IL-6. Theo y học cổ truyền, trĩ thuộc phạm vi các chứng "Hạ trĩ", "Tiện huyết", phát sinh do thấp nhiệt uất kết ở đại trường, khí huyết ứ trệ, hoặc trung khí bất túc không thống nhiếp được huyết.

Khung lý thuyết của bài thuốc "Viên trĩ HV" dựa trên cấu trúc phối ngũ chặt chẽ của 10 vị dược liệu:

• Quân dược: Tạo giác thích (đốt tồn tính) giữ vai trò tiêu thũng, hoạt huyết, bài nùng, làm teo co búi trĩ sưng đau.
• Thần dược: Hòe hoa (sao đen), Trắc bá diệp (sao đen), Phòng phong, Bạch tật lê (sao đen) hiệp đồng tác dụng lương huyết, chỉ huyết, thanh nhiệt, giải độc và tiêu viêm.
• Tá dược: Xa sàng tử, Ngũ bội tử đóng vai trò táo thấp, thu liễm, làm săn se niêm mạc; Khương hoạt trừ phong thấp chỉ thống.
• Sứ dược: Đại hoàng giúp thanh nhiệt giáng hỏa, nhuận tràng thông tiện, dẫn thuốc xuống hạ tiêu.

Các khái niệm then chốt trong nghiên cứu bao gồm: liều chết trung bình LD50, chỉ số trực tràng phản ánh mức độ phù nề xung huyết mô, và mật độ quang OD phản ánh định lượng mức độ mất máu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế thực nghiệm có đối chứng chuẩn, thực hiện trên hai mô hình động vật đạt tiêu chuẩn chất lượng gồm 60 chuột nhắt trắng Swiss (trọng lượng trung bình 20,0 ± 0,2g) và 90 chuột cống trắng Wistar (trọng lượng trung bình 180,0 ± 20,0g). Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật phân lô ngẫu nhiên hoàn toàn (Randomized block design), bảo đảm đồng đều tuyệt đối về giới tính, cân nặng và thể trạng. Động vật được nuôi dưỡng thích nghi trong điều kiện chuẩn 7 ngày trước khi tiến hành can thiệp.

Quy trình nghiên cứu triển khai qua 4 nội dung:

• Độc tính cấp: Chuột nhắt trắng được chia thành 6 lô (10 con/lô), cho uống thuốc với thể tích 0,2 ml/10g thể trọng, dùng 3 lần trong 24 giờ với các mức liều tăng dần từ 15 g/kg đến 30 g/kg thể trọng theo phương pháp Litchfield – Wilcoxon; theo dõi liên tục trong 72 giờ và 7 ngày.
• Tác dụng cầm máu: Đánh giá trên 40 chuột cống trắng chia 4 lô qua mô hình cắt chóp đuôi 2mm sau 5 ngày uống thuốc; đo thời gian chảy máu bằng đồng hồ bấm giây và đo lượng máu mất qua kỹ thuật ly giải hồng cầu đo quang phổ ở bước sóng 550nm. Lô đối chứng dương sử dụng Carbazochrom.
• Tác dụng chống viêm trực tràng: Đánh giá trên 50 chuột cống trắng chia 5 lô qua mô hình gây trĩ bằng dầu croton kết hợp tiêm tĩnh mạch Evans blue (30 mg/kg); đo nồng độ cytokine TNF-α và IL-6 bằng kỹ thuật ELISA, cân tính chỉ số trực tràng và nhuộm tiêu bản mô bệnh học HE. Lô đối chứng dương sử dụng Prednisolon liều 5mg/kg.
• Tác dụng giảm đau: Đánh giá qua mô hình gây đau quặn bằng cách tiêm phúc mạc acid acetic 0,6% trên chuột nhắt trắng.

Dữ liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS phiên bản 16.0. Các giá trị được biểu thị dưới dạng số trung bình và độ lệch chuẩn (X ± SD). Sự khác biệt giữa các lô được kiểm định thông qua phân tích phương sai một chiều (One-way ANOVA) kết hợp các phép kiểm định sau (Post-hoc test), xác nhận ý nghĩa thống kê khi p < 0,05. Lý do lựa chọn One-way ANOVA là phương pháp này cho phép kiểm soát sai số loại I khi so sánh đồng thời nhiều mức liều can thiệp với các nhóm chứng sinh lý và chứng bệnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực nghiệm tiền lâm sàng đã chứng minh các tác dụng dược lý vượt trội của "Viên trĩ HV" với hệ thống số liệu cụ thể:

• Về độc tính cấp: Khi cho chuột nhắt trắng uống "Viên trĩ HV" ở mức liều tối đa có thể dung nạp qua đường tiêu hóa là 30 g/kg thể trọng (tương đương 150g dược liệu khô/kg thể trọng, gấp hàng trăm lần liều dùng dự kiến trên người), không ghi nhận bất kỳ cá thể nào bị chết trong 72 giờ và 7 ngày theo dõi. Chuột duy trì trạng thái hoạt động, phản xạ, phân và lông hoàn toàn bình thường; chưa xác định được giá trị LD50 của chế phẩm qua đường uống.
• Về tác dụng cầm máu: "Viên trĩ HV" ở liều 0,7 g/kg/ngày và 1,4 g/kg/ngày làm rút ngắn thời gian chảy máu đuôi chuột lần lượt là 16,24% (đạt 200,10 ± 26,52 giây, p < 0,01) và 21,05% (đạt 188,60 ± 21,83 giây, p < 0,001) so với lô chứng (238,90 ± 31,68 giây). Hiệu quả này tương đương với hoạt chất cầm máu chuẩn Carbazochrom (rút ngắn 19,92%). Lượng máu mất đo qua mật độ quang OD 550nm ở lô dùng liều 0,7 g/kg giảm 21,41% và lô 1,4 g/kg giảm 30,23% (p < 0,01 so với chứng).
• Về tác dụng chống viêm: Trên mô hình gây trĩ bằng dầu croton, "Viên trĩ HV" làm giảm rõ rệt các chỉ số viêm hệ thống. Nồng độ TNF-α trong máu giảm từ 106,14 ± 28,52 pg/mL (chứng bệnh) xuống còn 77,95 ± 14,06 pg/mL ở liều 1,4 g/kg (p < 0,05), đưa về mức tương đương chứng trắng (68,92 ± 21,36 pg/mL). Nồng độ IL-6 cũng giảm mạnh từ 112,37 ± 23,52 pg/mL xuống 86,84 ± 15,95 pg/mL. Chỉ số trực tràng giảm từ 1,141 mg/g (chứng bệnh) xuống 0,945 mg/g (lô liều cao), tương đương với nhóm điều trị bằng Prednisolon (0,937 mg/g).
• Về tác dụng giảm đau: Chế phẩm thể hiện khả năng ức chế mạnh số cơn đau quặn ngoại biên do acid acetic gây ra và kéo dài thời gian tiềm tàng xuất hiện cơn đau đầu tiên.

Thảo luận kết quả

Cơ chế cầm máu của "Viên trĩ HV" bắt nguồn từ sự phối hợp dược năng của Hòe hoa và Trắc bá diệp sao đen. Hoạt chất Rutin kết hợp cùng các hợp chất tanin làm tăng sức bền mao mạch, giảm tính thấm thành mạch và kích hoạt dòng thác đông máu tại chỗ, giúp giảm lượng máu mất tới 30,23%.

Tác dụng chống viêm và bảo vệ niêm mạc trực tràng được giải thích bởi khả năng ức chế giải phóng các cytokine tiền viêm TNF-α và IL-6 từ các đại thực bào. Các hoạt chất sinh học trong Tạo giác thích, Phòng phong và Bạch tật lê ngăn chặn tình trạng thoát mạch, giảm phù nề mô đệm và ức chế thâm nhiễm bạch cầu đa nhân trung tính vào lớp dưới niêm mạc trực tràng.

Về mặt biểu diễn dữ liệu khoa học, các kết quả chống viêm và cầm máu trong nghiên cứu được trực quan hóa rất hiệu quả thông qua biểu đồ cột so sánh nồng độ cytokine TNF-α/IL-6 giữa 5 lô thử nghiệm, biểu đồ biến thiên thời gian chảy máu và bảng thang điểm mô bệnh học nhuộm HE 4 mức độ tổn thương niêm mạc trực tràng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng tiền lâm sàng đã được kiểm chứng, nghiên cứu đưa ra 4 giải pháp cụ thể:

1. Triển khai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II và III: Tổ chức thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi có đối chứng trên cỡ mẫu 150 đến 200 bệnh nhân mắc trĩ nội độ I, II có biến chứng chảy máu tại các bệnh viện y học cổ truyền tuyến trung ương trong thời gian 12 đến 18 tháng, hướng tới mục tiêu kiểm soát triệu chứng xuất huyết đạt trên 90% sau 7 ngày điều trị. Chủ thể thực hiện: Nhóm nghiên cứu phối hợp cùng Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam.
2. Hoàn thiện tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm theo tiêu chuẩn GMP-WHO: Xây dựng quy trình định lượng hoạt chất chính (Rutin trong Hòe hoa và Emodin trong Đại hoàng) bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC), bảo đảm độ ổn định của hàm lượng 500mg cao khô trong mỗi nang cứng trong thời hạn bảo quản 36 tháng. Chủ thể thực hiện: Đơn vị sản xuất Công ty Cổ phần Dược phẩm Phú Tín.
3. Tích hợp chế phẩm vào phác đồ điều trị nội khoa bảo tồn: Đề xuất Bộ Y tế và các hội chuyên môn đưa "Viên trĩ HV" vào hướng dẫn điều trị bệnh trĩ nội khoa với liều khuyến cáo 10 viên/ngày (tương đương 5g cao khô/ngày, chia 2 lần), áp dụng cho các trường hợp trĩ độ I, II hoặc hỗ trợ chống viêm, cầm máu sau phẫu thuật cắt trĩ. Chủ thể thực hiện: Hội Hậu môn Trực tràng học Việt Nam và Cục Quản lý Y Dược Cổ truyền.
4. Mở rộng nghiên cứu cơ chế phân tử chuyên sâu: Thực hiện các thử nghiệm in vitro nhằm đánh giá tác động của "Viên trĩ HV" lên sự biểu hiện của các gen COX-2, iNOS và con đường tín hiệu NF-κB trong thời gian 6 đến 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Bộ môn Dược lý - Học viện Quân Y.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền và Ngoại Tiêu hóa - Hậu môn trực tràng: Khai thác căn cứ tiền lâm sàng vững chắc về tính an toàn và hiệu quả sinh học của bài thuốc để xây dựng phác đồ điều trị nội khoa bảo tồn bệnh trĩ an toàn, hạn chế can thiệp phẫu thuật không cần thiết.
• Dược sĩ và các nhà nghiên cứu phát triển thuốc: Tham khảo quy trình bào chế chuyển đổi từ bài thuốc cổ phương 10 vị dạng thang sắc sang viên nang cứng hiện đại hàm lượng 500mg cao khô đạt tiêu chuẩn cơ sở.
• Học viên cao học, bác sĩ nội trú và sinh viên khối ngành Sức khỏe: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu độc tính cấp theo Litchfield – Wilcoxon, mô hình gây trĩ thực nghiệm bằng dầu croton, kỹ thuật định lượng cytokine bằng ELISA và phân tích thống kê One-way ANOVA.
• Các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh Dược phẩm: Ứng dụng số liệu nghiên cứu để hoàn thiện hồ sơ đăng ký lưu hành thuốc y học cổ truyền, phát triển các sản phẩm trị trĩ từ nguồn dược liệu bản địa Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

"Viên trĩ HV" có an toàn khi sử dụng ở liều cao không? Nghiên cứu độc tính cấp xác nhận khi cho chuột nhắt trắng uống liều tối đa 30 g/kg thể trọng (tương đương 150g dược liệu khô/kg, gấp hàng trăm lần liều lâm sàng trên người), 100% chuột sống khỏe mạnh trong suốt 7 ngày theo dõi, không có biểu hiện độc tính và chưa tìm thấy LD50.

Hiệu quả cầm máu của chế phẩm có tương đương thuốc tân dược không? "Viên trĩ HV" ở liều 1,4 g/kg/ngày làm rút ngắn 21,05% thời gian chảy máu và giảm 30,23% lượng máu mất (đo qua mật độ quang OD 550nm). Kết quả này hoàn toàn tương đương với thuốc cầm máu chuẩn Carbazochrom (rút ngắn 19,92% và giảm 27,12% lượng máu mất).

Tác dụng chống viêm trực tràng của bài thuốc được chứng minh qua những chỉ số nào? Tác dụng chống viêm được khẳng định qua việc hạ nồng độ hai cytokine tiền viêm quan trọng là TNF-α (từ 106,14 pg/mL xuống 77,95 pg/mL) và IL-6 (từ 112,37 pg/mL xuống 86,84 pg/mL), đồng thời làm giảm chỉ số phù nề trực tràng tương đương với thuốc đối chứng Prednisolon 5mg/kg.

Vì sao bài thuốc Tạo thích hoàn lại được gia thêm Đại hoàng và Trắc bá diệp? Việc bổ sung Trắc bá diệp sao đen (10g) giúp tăng cường khả năng thanh nhiệt lương huyết và chỉ huyết, trong khi Đại hoàng (5g) giúp thông hạ trục ứ, chống táo bón kinh niên – yếu tố căn nguyên trực tiếp làm gia tăng áp lực ống hậu môn gây trĩ.

Liều dùng thực nghiệm trên động vật được quy đổi sang liều dùng ở người như thế nào? Liều lâm sàng dự kiến trên người là 10 viên/ngày (5g cao khô/ngày cho người 50kg, tương đương 0,1 g/kg/ngày). Dựa trên hệ số chuyển đổi diện tích bề mặt cơ thể, liều tương đương trên chuột cống là 0,7 g/kg/ngày (hệ số 7) và chuột nhắt là 1,2 g/kg/ngày (hệ số 12).

Kết luận

• "Viên trĩ HV" đạt độ an toàn cao trong thử nghiệm độc tính cấp đường uống, không làm chết động vật ở mức liều tối đa 30 g/kg thể trọng và chưa xác định được liều LD50.
• Chế phẩm thể hiện tác dụng cầm máu vượt trội, rút ngắn thời gian chảy máu tới 21,05% và giảm lượng máu mất tới 30,23%, tương đương với hoạt chất Carbazochrom.
• Thuốc có hoạt tính chống viêm trực tràng mạnh mẽ thông qua cơ chế ức chế các cytokine tiền viêm TNF-α và IL-6, đồng thời giảm chỉ số tổn thương niêm mạc tương đương Prednisolon.
• Tác dụng giảm đau quặn ngoại biên rõ rệt giúp giải quyết hiệu quả triệu chứng đau rát hậu môn do trĩ.
• Công trình đã hiện đại hóa thành công bài thuốc cổ phương 10 vị thành dạng viên nang cứng tiện dụng, cung cấp đầy đủ dữ liệu tiền lâm sàng phục vụ cấp phép và ứng dụng thực tế.

Kế hoạch tiếp theo cần tập trung hoàn thiện thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2023 - 2025 nhằm đưa "Viên trĩ HV" trở thành giải pháp điều trị trĩ bảo tồn hàng đầu trong y học hiện đại. Các nhà khoa học và đơn vị y tế quan tâm có thể liên hệ hợp tác nghiên cứu và triển khai ứng dụng chế phẩm vào thực tiễn điều trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ BỆNH TRĨ 1. Bệnh trĩ theo YHHĐ 1. Nguyên nhân Nguyên nhân của bệnh trĩ chưa được xác định một cách rõ ràng.

Đa số các tác giả cho rằng bệnh trĩ xuất hiện trên những cơ địa đặc biệt (di truyền), thể trạng nhất định, do những yếu tố thuận lợi phát sinh bệnh gây ra như [12], [13]: - Yếu tố gia đình, nòi giống - Rối loạn lưu thông ruột, táo bón kinh niên: Bệnh nhân mỗi khi đi đại tiện phải rặn nhiều, khi rặn áp lực trong lòng ống hậu môn tăng lên gấp 10 lần. Táo bón lâu ngày làm xuất hiện các búi trĩ. - Yếu tố nghề nghiệp: tỉ lệ mắc bệnh trĩ sẽ cao ở người phải đứng lâu, ngồi nhiều, ít đi lại như thư kí bàn giấy, nhân viên bán hàng, thợ may… - Tăng áp lực ổ bụng - U hậu môn trực tràng và tiểu khung khi to có thể gây chèn ép và cản trở đường về tĩnh mạch hồi lưu làm cho các đám rối trĩ căng phồng lên tạo thành bệnh trĩ. - Các bệnh của hậu môn, trực tràng: Viêm đại tràng mạn, viêm loét đại trực tràng chảy máu, lỵ amip mạn.

- Tuổi: Tuổi càng nhiều càng dễ mắc. - Giới: Nữ nhiều hơn nam, ở Việt Nam thì ngược lại. - Chế độ ăn không điều độ. Ngoài ra còn một số yếu tố khác như: Béo phì, đái tháo đường là những yếu tố thuận lợi dễ phát sinh ra bệnh trĩ.

Cơ chế bệnh sinh 4 Hiện nay có rất nhiều thuyết về nguồn gốc phát sinh ra bệnh trĩ như thuyết giãn tĩnh mạch do tăng áp lực tĩnh mạch trĩ, thuyết loạn sản mạch máu, thuyết viêm nhiễm tuyến Hermann – Desfosses, thuyết huyết động và thuyết cơ học [12], [13]: Thuyết cơ học: Trĩ nội được giữ tại chỗ đúng vị trí nhờ các dải xơ cơ có tính đàn hồi. Khi có hiện tượng thoái hóa keo thì các dải này nhẽo dần đến đứt hoặc tình trạng các mô lỏng lẻo. Thành tĩnh mạch không được các tổ chức bao quanh nâng đỡ sinh ra trĩ. Hiện tượng thoái hóa này bắt đầu từ độ tuổi 20 bởi vậy bệnh trĩ ít thấy ở trẻ em.

Khi đã có sự trùng nhẽo đứt các dây chằng, tổ chức nâng đỡ và áp lực trong các khoang bụng tăng lên do táo bón kinh niên, rối loạn đại tiện hay các nguyên nhân khác thì các búi trĩ nội phồng to bị đẩy ra ngoài hậu môn. Lúc đầu trĩ còn nằm trong lòng hậu môn nhưng khi các dải treo đứt hẳn chúng sa ra ngoài và thường xuyên nằm ngoài ống hậu môn. Thuyết huyết động: Được mô tả theo các nghiên cứu mô học và quan sát trên kính hiển vi điện tử, thuyết này liên quan đến cả tuần hoàn động- tĩnh mạch. Diện vi tuần hoàn của ống hậu môn chứa các Shunt động- tĩnh mạch có khả năng phản ứng với các kích thích nội tiết hoặc sinh lý thần kinh.

Các Shunt động- tĩnh mạch ở tuần hoàn nông dưới niêm mạc đóng lại khi nghỉ ngơi cho phép sự trao đổi máu trong mô. Khi chúng nở ra đột ngột dưới tác động của các kích thích làm gia tăng lượng máu trong động tĩnh mạch trĩ, kết quả là mô không được nuôi dưỡng. Hiện tượng này đi kèm theo sự co thắt mạch và làm gia tăng áp lực đột ngột và giãn đám rối tĩnh mạch trĩ. Điều này giải thích tại sao chảy máu trong bệnh trĩ lại là máu đỏ tươi do đám rối tĩnh mạch trĩ giãn ra và chứa đầy máu động mạch.

Các triệu chứng lâm sàng có thể nặng lên do viêm nhiễm và huyết khối, khi dòng máu tĩnh mạch bị tắc nghẽn bởi gắng sức do táo bón do trĩ sa. Thuyết giãn tĩnh mạch do tăng áp lực tĩnh mạch trĩ: Cho rằng bệnh trĩ là một tình trạng giãn tĩnh mạch trĩ bởi rất nhiều nguyên nhân có tính cơ hội 5 như: Đứng lâu, ngồi nhiều, lỵ, táo bón kéo dài, xơ gan, tăng áp tĩnh mạch cửa…làm cho hệ thống tĩnh mạch trĩ sa, giãn. Thuyết loạn sản mạch máu: Cho rằng bệnh trĩ là tình trạng tăng sinh liên tục của hệ thống tĩnh mạch vùng hậu môn trực tràng, làm cho hệ thống tĩnh mạch này ngày một dầy lên. Chính vì thế bệnh trĩ của mỗi người bệnh là không hoàn toàn giống nhau kể cả mức độ và số lượng các búi trĩ, mặt khác bệnh trĩ có tỷ lệ tái phát rất cao mặc dù đã được phẫu thuật, đồng thời nó cũng có tỷ lệ tăng dần theo lứa tuổi bệnh nhân.

Thuyết viêm nhiễm tuyến Hermann – Desfosses: Xung quang ống hậu môn là một hệ thống tuyến nằm ngay dưới lớp niêm mạc của ống hậu môn trực tràng, do bất kể một nguyên nhân nào đó làm cho viêm hệ thống tuyến dẫn đến phù nề, xung huyết hệ thống tĩnh mạch trĩ. Chẩn đoán Bệnh trĩ lúc mới xuất hiện thường biểu hiện không rõ ràng. Chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa vào các dấu hiệu lâm sàng và soi ống hậu môn [14]. *Biểu hiện lâm sàng Gồm 2 triệu chứng hay gặp nhất [13]: - Đại tiện ra máu tươi.

*Thăm và soi hậu môn - Thăm khám: Nhìn có thể thấy trĩ ngoại (da thừa), sa búi trĩ- niêm mạc hậu môn. - Thăm trực tràng là động tác bắt buộc với bệnh nhân trĩ. - Soi trực tràng bằng ống cứng để đánh giá tổn thương của bệnh trĩ, qua soi hậu môn trực tràng bằng ống cứng để phân độ trĩ nội và cho phép đánh giá tổn thương khác như nứt kẽ, polyp trực tràng, viêm loét trực tràng và đặc biệt là phát hiện ra ung thư trực tràng về đại thể [13], [15]. Quan niệm của y học cổ truyền về bệnh trĩ 1.

Nguyên nhân gây bệnh Trĩ hậu môn đã được các y văn cổ của YHCT mô tả trong các chứng “Tiện huyết”, “Thấp nhiệt hạ trú”, “Trung khí hạ hãm”, “Trĩ sang”, “ Hạ trĩ”. Trong “Trung y ngoại khoa học giảng nghĩa” tóm tắt có các loại nguyên nhân sau: - Nguyên nhân về ăn uống: Ăn quá nóng, no đói thất thường, ăn đồ ăn sống lạnh, uống nhiều rượu, ăn béo ngậy, ăn quá cay. - Nguyên nhân về chế độ sinh hoạt: Đứng lâu, ngồi lâu, vác nặng đi xa, phòng sự quá độ. - Nguyên nhân khác: Ỉa chảy mạn, táo bón kéo dài, thể chất quá suy yếu, mang thai nhiều lần [16].

Các nguyên nhân trên có thể làm khí huyết loạn hành, kinh lạc giao cắt dẫn đến huyết ứ, trọc khí hạ trú hậu môn gây nên trĩ. Sau mắc các bệnh làm rối loạn chức năng của các tạng phủ như can, tâm, tỳ, thận (can khắc tỳ, can tâm thận âm hư, tâm tỳ hư.) gây khí hư, huyết ứ làm trung khí hư hạ hãm sinh ra trĩ. Hiện tượng chảy máu từ búi trĩ có thể do: - Hạ trĩ thể khí huyết hư, trong đó do Tỳ hư không thống nhiếp huyết gây xuất huyết. - Hạ trĩ thể huyết nhiệt và thấp nhiệt: Do nhiệt bức huyết vong hành gây xuất huyết - Hạ trĩ do sang thương, phân táo rặn nhiều gây xuất huyết.

Phân loại trĩ theo Y học cổ truyền * Hiện nay đa phần các sách Y học cổ truyền chia trĩ làm 3 thể theo nguyên nhân gây bệnh: 7 - Trĩ thể huyết nhiệt huyết ứ: Trĩ nằm trong hậu môn, cảm giác đau tức nặng hậu môn, đại tiện máu tươi, có thể có táo bón, mạch tế sác, lưỡi có điểm ứ huyết. - Trĩ thể thấp nhiệt: Trĩ sưng, nóng, đỏ, loét chảy mủ hoặc chảy nước vàng, có thể sốt, táo bón, tiểu tiện vàng, mạch hoạt sác, lưỡi đỏ rêu lưỡi vàng dày. - Trĩ thể khí huyết hư: Búi trĩ lồi ra ngoài, ra máu kéo dài, người gầy yếu mệt mỏi, hoa mắt chóng mặt, ù tai, hay quên, sắc mặt xanh xao, đoản hơi, mạch trầm tế. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỘC TÍNH CẤP CỦA THUỐC 1.

Một vài định nghĩa hiện đang sử dụng [11], [17]. - Độc tính của thuốc: Độc tính (toxicity) của thuốc là tính chất được biểu hiện bằng tác dụng không mong muốn, có hại cho cơ thể. Độc tính của thuốc có thể nhẹ như thay đổi hành vi, thay đổi vận động, buồn nôn, mẩn ngứa, có thể rất nặng, thậm chí gây chết. - Độc tính cấp của thuốc: Độc tính cấp (acute toxicity) của thuốc là độc tính xảy ra sau khi dùng thuốc một lần hoặc vài ba lần trong ngày.

Nghiên cứu độc tính cấp của thuốc trên động vật thí nghiệm, mục đích chính là xác định liều chết trung bình (mean lethal dose) tức là liều làm chết 50% số con vật thí nghiệm trong những điều kiện nhất định và được ký hiệu là LD50 (lethal dose 50%). - Liều chết: Là liều gây chết con vật dùng thuốc, ký hiệu là LD (lethal dose). Liều chết không áp dụng thử cho người mà chỉ thử trên các con vật thí nghiệm. - Liều chết tuyệt đối: Liều chết tuyệt đối được viết tắt là ALD (absolute lethal dose), thường được ký hiệu là LD100.

Đó là liều nhỏ nhất gây chết 100% các con vật thí nghiệm. Tất nhiên nếu dùng liều cao hơn LD100 thì tất cả các con vật đều bị chết cả. 8 - Liều chết trung bình: Liều chết trung bình viết tắt là MLD (mean lethal dose) thường được ký hiệu là LD50. Đó là liều làm chết 50% số con vật thí nghiệm.

- Liều chết tối thiểu: Liều chết tối thiểu là liều khi thử trên một lô động vật thấy có một con chết. Do đó nếu thử 20 con có một con chết thì liều chết tối thiểu là liều gây chết 5% (LD5); chết 10% (LD10); còn nếu chỉ thử 4 con có một con chết thì liều chết tối thiểu là liều gây chết 25% (LD25). - Liều dưới liều chết: Liều dưới liều chết (ILD: infralethal dose) còn gọi là liều dung nạp tối đa (MTD: Maximum tolerated dose) được ký hiệu là LD0 là liều lớn nhất, nhưng không làm chết con vật nào. - Liều an toàn: Là mức liều cao nhất mà không gây ra bất kỳ tai biến nào có thể quan sát được (NOAEL: No obsered adverse effect level).

Tầm quan trọng của việc xác định LD50 - LD50 là một thông số rất quan trọng để đánh giá độc tính của một thuốc - Biết LD50 sẽ có phương hướng dùng liều thí nghiệm dược lý một cách đúng đắn. Theo kinh nghiệm, liều có tác dụng dược lý vào khoảng 1/10 của LD50 (trong giới hạn từ 1/20 đến 1/5 của LD50). Do đó, nên xác định LD50 trước khi nghiên cứu dược lý. - Liều LD50 và liều có tác dụng dược lý (ED: efective dose) trên động vật thí nghiệm là một trong những cơ sở để suy ra liều dùng trong điều trị ở người dựa vào một số phương pháp tính ngoại suy.