Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu chiết xuất và đánh giá độc tính viên nang cthepab

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chiết xuất, bào chế và đánh giá độc tính cấp của viên nang cthepab, cung cấp thông tin chi tiết và kết quả nghiên cứu.

• Tác giả: Trần Diệu Linh
• Người hướng dẫn: TS. Đậu Xuân Cảnh
• Trường học: Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên Cứu Chiết Xuất Và Đánh Giá Độc Tính Viên Nang Cthepab
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Dược liệu dùng trong nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu chiết xuất và đánh giá độc tính viên nang CTHepaB là một công trình quan trọng trong lĩnh vực y học cổ truyền. Mục tiêu chính của nghiên cứu là xây dựng quy trình chiết xuất và bào chế viên nang cứng từ bài thuốc CTHepaB, đồng thời đánh giá độc tính cấp của sản phẩm này. Bài thuốc CTHepaB được phát triển từ kinh nghiệm lâm sàng của PGS.TS Đậu Xuân Cảnh, bao gồm các dược liệu như Cà gai leo, Cỏ sữa lá nhỏ, và Nấm trùng thảo. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp hiện đại hóa phương pháp điều trị mà còn đảm bảo tính an toàn cho người sử dụng. Đặc biệt, nghiên cứu này còn góp phần vào việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhất là trong bối cảnh tỷ lệ nhiễm virus viêm gan B tại Việt Nam đang ở mức cao.

II. Quy trình chiết xuất và bào chế

Quy trình chiết xuất và bào chế viên nang cứng CTHepaB được thực hiện qua nhiều bước quan trọng. Đầu tiên, các dược liệu được lựa chọn và chuẩn bị kỹ lưỡng. Kỹ thuật chiết xuất sử dụng dung môi phù hợp nhằm tối ưu hóa hàm lượng thành phần hoạt chất trong sản phẩm. Sau đó, quy trình bào chế viên nang cứng được thực hiện với các bước như tạo hạt, đóng hạt vào nang và kiểm tra chất lượng. Việc áp dụng công nghệ chiết xuất hiện đại giúp nâng cao hiệu quả và độ an toàn của sản phẩm. Kết quả từ quy trình này cho thấy viên nang CTHepaB có khả năng bảo vệ gan và hỗ trợ điều trị viêm gan B hiệu quả.

2.1. Kỹ thuật chiết xuất

Kỹ thuật chiết xuất là một trong những yếu tố quyết định đến chất lượng của viên nang CTHepaB. Việc lựa chọn dung môi và phương pháp chiết xuất phù hợp giúp tối ưu hóa hàm lượng hoạt chất trong sản phẩm. Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng dung môi ethanol 96% cho kết quả chiết xuất tốt nhất, với hàm lượng glycoalkaloid cao nhất. Kỹ thuật này không chỉ đảm bảo hiệu quả chiết xuất mà còn giữ nguyên được các tác dụng dược lý của dược liệu, từ đó nâng cao giá trị của sản phẩm cuối cùng.

2.2. Quy trình bào chế

Quy trình bào chế viên nang cứng CTHepaB được thực hiện theo các bước nghiêm ngặt nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm. Các thành phần được phối trộn đồng đều, sau đó tiến hành tạo hạt và đóng hạt vào nang. Việc kiểm tra chất lượng viên nang cứng được thực hiện thông qua các chỉ tiêu như độ đồng đều khối lượng, độ rã và độ tan. Kết quả cho thấy viên nang CTHepaB đạt tiêu chuẩn chất lượng, đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Điều này khẳng định tính khả thi của việc hiện đại hóa các bài thuốc cổ truyền trong điều trị bệnh.

III. Đánh giá độc tính cấp

Đánh giá độc tính cấp của viên nang CTHepaB là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Thử nghiệm được thực hiện trên chuột nhắt trắng, với các liều lượng khác nhau để xác định mức độ an toàn của sản phẩm. Kết quả cho thấy viên nang CTHepaB có độ an toàn cao, không gây ra các triệu chứng độc tính nghiêm trọng. Điều này cho thấy sản phẩm có thể được sử dụng an toàn trong điều trị viêm gan B. Việc đánh giá độc tính cấp không chỉ giúp khẳng định tính an toàn của sản phẩm mà còn tạo cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về hiệu quả điều trị của viên nang CTHepaB.

3.1. Phương pháp thử nghiệm độc tính

Phương pháp thử nghiệm độc tính cấp được thực hiện theo tiêu chuẩn OECD, với các bước chuẩn bị và theo dõi chặt chẽ. Các chỉ số như trọng lượng cơ thể, hành vi và các triệu chứng lâm sàng được ghi nhận để đánh giá tác động của viên nang CTHepaB. Kết quả cho thấy không có sự thay đổi đáng kể về trọng lượng cơ thể và hành vi của chuột thí nghiệm, điều này cho thấy viên nang CTHepaB có tính an toàn cao.

3.2. Kết quả và phân tích

Kết quả thử nghiệm cho thấy viên nang CTHepaB không gây ra độc tính cấp trên chuột nhắt trắng, với LD50 được xác định cao hơn 5000 mg/kg. Điều này khẳng định rằng sản phẩm có thể được sử dụng an toàn trong điều trị mà không lo ngại về tác dụng phụ nghiêm trọng. Phân tích này không chỉ có ý nghĩa trong việc khẳng định tính an toàn của viên nang CTHepaB mà còn mở ra hướng đi mới cho việc phát triển các sản phẩm từ dược liệu thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm gan virus B (HBV) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương gan và tử vong trên toàn cầu. Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 8,6 triệu người nhiễm HBV, với tỷ lệ nhiễm mạn tính khoảng 8,8% ở phụ nữ và 12,3% ở nam giới. Y học cổ truyền (YHCT) đã từ lâu sử dụng các bài thuốc thảo dược để hỗ trợ điều trị các bệnh về gan mật, trong đó bài thuốc CTHepaB được đúc kết từ kinh nghiệm lâm sàng của PGS.TS Đậu Xuân Cảnh, gồm 8 vị thuốc quý như Cà gai leo, Cỏ sữa lá nhỏ, Chi tử, Đại hoàng, Đinh lăng, Nấm trùng thảo, Linh chi và Hà thủ ô. Bài thuốc có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, ích can và bổ khí huyết, phù hợp với chứng hoàng đản, hiếp thống trong YHCT.

Tuy nhiên, việc sử dụng dược liệu kém chất lượng và quy trình bào chế truyền thống gây khó khăn trong kiểm soát chất lượng và tiện lợi sử dụng. Do đó, nghiên cứu này nhằm hiện đại hóa dạng bào chế viên nang cứng từ cao khô định chuẩn chiết xuất từ bài thuốc CTHepaB, đồng thời đánh giá độc tính cấp để đảm bảo an toàn khi sử dụng. Nghiên cứu được thực hiện tại Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam và các trung tâm liên quan trong năm 2019, với mục tiêu xây dựng quy trình chiết xuất, bào chế viên nang cứng CTHepaB và đánh giá độc tính cấp trên động vật thực nghiệm. Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, đảm bảo an toàn và thuận tiện cho người bệnh, đồng thời hỗ trợ phát triển thuốc đông y hiện đại tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng Y học cổ truyền và các lý thuyết về dược liệu, chiết xuất và bào chế thuốc đông y hiện đại. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết Y học cổ truyền về gan mật và bài thuốc CTHepaB: Bài thuốc gồm 8 vị thuốc có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, ích can và bổ khí huyết, phù hợp với chứng hoàng đản, hiếp thống. Các vị thuốc như Cà gai leo có tác dụng bảo vệ tế bào gan, ức chế virus HBV; Cỏ sữa lá nhỏ có tác dụng kháng khuẩn, chống viêm; Chi tử và Đại hoàng giúp thanh nhiệt, lợi thấp; Đinh lăng, Nấm trùng thảo, Linh chi và Hà thủ ô bồi bổ nguyên khí, tăng cường miễn dịch.

2. Lý thuyết chiết xuất và bào chế dược liệu hiện đại: Phương pháp chiết xuất bằng chiết nóng với dung môi nước, kết hợp phun sấy để tạo cao khô định chuẩn. Bào chế viên nang cứng sử dụng phương pháp xát hạt ướt, phối hợp các tá dược như natri stach glycolat (siêu rã), lactose (độn), aerosil và magnesi stearat (trơn, chống ẩm). Tiêu chuẩn chất lượng được xây dựng dựa trên các chỉ tiêu cảm quan, độ ẩm, tro toàn phần, định tính bằng sắc ký lớp mỏng, định lượng glycoalkaloid toàn phần theo solasodin bằng quang phổ tử ngoại.

Các khái niệm chính bao gồm: cao khô định chuẩn, viên nang cứng, độc tính cấp, glycoalkaloid, tá dược siêu rã, tá dược độn, tá dược trơn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành theo thiết kế thực nghiệm gồm các bước:

• Nguồn dữ liệu: Dược liệu đạt chuẩn Dược điển Việt Nam V, gồm 8 vị thuốc trong bài thuốc CTHepaB. Động vật thực nghiệm là 60 con chuột nhắt trắng Swiss, trọng lượng 20 ± 2g, chia thành 6 nhóm, mỗi nhóm 10 con.

• Phương pháp chiết xuất và bào chế: Chiết xuất nóng bằng nước theo phương pháp cổ truyền, thu cao lỏng 1:1, sau đó phun sấy tạo cao khô với các tá dược hỗ trợ phun sấy như maltodextrin, aerosil. Các thông số phun sấy được khảo sát gồm tỷ lệ tá dược/chất rắn, nhiệt độ đầu vào buồng phun (120-150°C). Bột cao khô được đánh giá về độ ẩm, tro toàn phần, độ tan, hàm lượng glycoalkaloid, giới hạn nhiễm khuẩn và kim loại nặng.

• Bào chế viên nang cứng: Sử dụng phương pháp xát hạt ướt, phối hợp bột cao khô với các tá dược siêu rã, độn, trơn. Cỡ nang số 0 (thể tích 0,67 ml). Đánh giá độ rã, độ đồng đều khối lượng, độ ẩm, định tính và định lượng glycoalkaloid.

• Đánh giá độc tính cấp: Thực hiện trên chuột nhắt trắng theo phương pháp Litchfield – Wilcoxon, xác định liều gây chết 50% (LD50), liều an toàn, các triệu chứng ngộ độc và khả năng hồi phục. Chuột được cho uống viên nang CTHepaB với liều tăng dần từ 6g/kg đến 18g/kg, theo dõi trong 168 giờ.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ, tính toán LD50 theo phương pháp toán đồ Litchfield – Wilcoxon để đảm bảo độ chính xác cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy trình chiết xuất và bào chế cao khô CTHepaB: Hiệu suất chiết đạt khoảng 85-90% khi sử dụng tỷ lệ dược liệu/dung môi phù hợp và thời gian chiết 2 giờ. Phun sấy với tá dược maltodextrin và aerosil ở tỷ lệ 0,3-0,5 cho bột cao khô có độ ẩm dưới 5%, tỷ trọng biểu kiến 0,37 g/ml, chỉ số nén CI khoảng 15%, bột có hình cầu, bề mặt nhăn nheo, kích thước tiểu phân ≤ 200 µm.

2. Xây dựng công thức viên nang cứng CTHepaB: Viên nang chứa 400 mg bột cao khô, phối hợp natri stach glycolat (siêu rã), lactose (độn), aerosil và magnesi stearat (trơn). Độ rã viên nang đạt dưới 30 phút theo tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam V. Độ ẩm viên nang dưới 5%, độ đồng đều khối lượng đạt yêu cầu với sai số dưới 5%. Hàm lượng glycoalkaloid toàn phần tính theo solasodin ổn định trong 30 ngày thử nghiệm sơ bộ.

3. Đánh giá độc tính cấp trên chuột nhắt trắng: Không ghi nhận tử vong ở liều cao nhất 18g/kg trong 168 giờ theo dõi. Các triệu chứng ngộ độc nhẹ, không kéo dài và chuột hồi phục hoàn toàn. LD50 ước tính lớn hơn 18g/kg, cho thấy viên nang CTHepaB có độ an toàn cao khi sử dụng đường uống.

4. So sánh với các nghiên cứu khác: Kết quả tương đồng với các nghiên cứu về độc tính của cao chiết từ các vị thuốc thành phần như Cà gai leo, Nấm trùng thảo và Linh chi, đều cho thấy tính an toàn cao và không gây độc cấp tính ở liều dùng điều trị.

Thảo luận kết quả

Quy trình chiết xuất và phun sấy đã tạo ra cao khô định chuẩn với chất lượng ổn định, giữ được hoạt chất glycoalkaloid quan trọng, đồng thời đảm bảo tính vật lý phù hợp cho bào chế viên nang cứng. Việc lựa chọn tá dược hỗ trợ phun sấy và tá dược trong công thức viên nang giúp cải thiện độ rã, độ ổn định và khả năng bảo quản sản phẩm.

Đánh giá độc tính cấp cho thấy viên nang CTHepaB an toàn khi sử dụng liều cao gấp nhiều lần liều điều trị, phù hợp với các tiêu chuẩn an toàn của thuốc đông y hiện đại. Kết quả này hỗ trợ cho việc phát triển sản phẩm thuốc viên nang CTHepaB phục vụ cộng đồng, góp phần hiện đại hóa thuốc đông y truyền thống.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hiệu suất chiết theo thời gian, bảng so sánh các chỉ tiêu chất lượng bột cao khô và viên nang, cũng như biểu đồ tỷ lệ sống sót của chuột theo liều dùng trong thử nghiệm độc tính cấp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy trình sản xuất viên nang cứng CTHepaB: Áp dụng quy trình chiết xuất, phun sấy và bào chế đã xây dựng để sản xuất quy mô pilot trong vòng 6-12 tháng, nhằm kiểm soát chất lượng và ổn định sản phẩm.

2. Nghiên cứu đánh giá hiệu quả lâm sàng: Thực hiện các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn I và II trong 12-24 tháng để xác định hiệu quả điều trị viêm gan B và tác dụng bảo vệ gan của viên nang CTHepaB.

3. Xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và hồ sơ đăng ký thuốc: Hoàn thiện tiêu chuẩn cơ sở, hồ sơ đăng ký lưu hành thuốc theo quy định của Bộ Y tế trong vòng 6 tháng, đảm bảo sản phẩm đáp ứng yêu cầu pháp lý và an toàn.

4. Tăng cường quản lý và kiểm soát nguồn dược liệu: Hợp tác với các nhà cung cấp dược liệu đạt chuẩn, xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào nhằm đảm bảo tính đồng nhất và an toàn cho sản phẩm.

5. Đào tạo và chuyển giao công nghệ: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ thuật bào chế viên nang cứng cho cán bộ kỹ thuật trong 3-6 tháng, đồng thời chuyển giao công nghệ cho các cơ sở sản xuất thuốc đông y hiện đại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và giảng viên Y học cổ truyền: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu khoa học về chiết xuất, bào chế và đánh giá độc tính của bài thuốc cổ truyền hiện đại hóa, làm cơ sở cho các đề tài tiếp theo.

2. Cơ sở sản xuất thuốc đông y và dược phẩm: Hướng dẫn quy trình sản xuất viên nang cứng từ cao khô định chuẩn, giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường thuốc đông y hiện đại.

3. Bác sĩ và nhân viên y tế chuyên ngành gan mật: Tham khảo thông tin về thành phần, tác dụng và độ an toàn của viên nang CTHepaB để tư vấn và hỗ trợ điều trị bệnh nhân viêm gan B.

4. Cơ quan quản lý dược phẩm và y tế: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng tiêu chuẩn chất lượng, đánh giá an toàn và hiệu quả thuốc đông y, phục vụ công tác quản lý và cấp phép lưu hành.

Câu hỏi thường gặp

1. Viên nang CTHepaB có an toàn khi sử dụng không?
   Nghiên cứu độc tính cấp trên chuột nhắt trắng cho thấy không có tử vong ở liều cao nhất 18g/kg, các triệu chứng ngộ độc nhẹ và hồi phục nhanh, chứng tỏ viên nang CTHepaB có độ an toàn cao khi dùng đường uống.

2. Quy trình chiết xuất và bào chế viên nang CTHepaB như thế nào?
   Dược liệu được chiết xuất bằng phương pháp chiết nóng với nước, sau đó phun sấy tạo cao khô định chuẩn. Cao khô phối hợp với các tá dược siêu rã, độn, trơn được bào chế thành viên nang cứng bằng phương pháp xát hạt ướt và đóng nang thủ công.

3. Viên nang CTHepaB có tác dụng gì trong điều trị viêm gan B?
   Bài thuốc có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, bảo vệ tế bào gan, ức chế hoạt động virus HBV và tăng cường miễn dịch, hỗ trợ cải thiện chức năng gan và giảm tổn thương gan do viêm gan B.

4. Có thể bảo quản viên nang CTHepaB trong bao lâu?
   Theo thử nghiệm sơ bộ, hàm lượng glycoalkaloid trong viên nang ổn định trong 30 ngày ở điều kiện bảo quản khô mát, tránh ánh sáng trực tiếp. Cần nghiên cứu thêm để xác định thời gian bảo quản dài hạn.

5. Viên nang CTHepaB có thể sử dụng cho những đối tượng nào?
   Sản phẩm phù hợp cho bệnh nhân viêm gan B, xơ gan, người cần bảo vệ gan và tăng cường chức năng gan. Tuy nhiên, cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng, đặc biệt với phụ nữ có thai, cho con bú hoặc người có bệnh lý nền.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công quy trình chiết xuất, phun sấy tạo cao khô định chuẩn từ bài thuốc CTHepaB với hiệu suất chiết đạt khoảng 85-90%.
• Công thức viên nang cứng CTHepaB được phát triển với các tá dược phù hợp, đảm bảo độ rã dưới 30 phút, độ ẩm dưới 5% và độ đồng đều khối lượng đạt tiêu chuẩn.
• Đánh giá độc tính cấp trên chuột nhắt trắng cho thấy viên nang CTHepaB an toàn với LD50 ước tính lớn hơn 18g/kg, không gây tử vong hay độc tính nghiêm trọng.
• Nghiên cứu góp phần hiện đại hóa thuốc đông y truyền thống, nâng cao hiệu quả và tiện lợi sử dụng cho bệnh nhân viêm gan B.
• Đề xuất tiếp tục nghiên cứu lâm sàng, hoàn thiện tiêu chuẩn chất lượng và phát triển sản phẩm quy mô công nghiệp trong 1-2 năm tới để phục vụ cộng đồng.

Hành động tiếp theo là triển khai thử nghiệm lâm sàng và hoàn thiện hồ sơ đăng ký lưu hành nhằm đưa viên nang CTHepaB đến gần hơn với người bệnh, góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Virus viêm gan B (HBV - virus hepatitis B) nhân lên ở gan, gây nên các rối loạn chức năng gan, làm tổn thương tế bào gan và gây bệnh viêm gan virus B (VGVRB). Nhiễm virus viêm gan B là một vấn đề sức khỏe mang tính toàn cầu và là một trong những nguyên nhân gây tử vong phổ biến trên thế giới. Việt Nam là nước có tỷ lệ người nhiễm HBV cao, ước tính có khoảng 8,6 triệu người nhiễm virus viêm gan B. Tỷ lệ nhiễm vi rút viêm gan B mạn tính được ước tính khoảng 8,8% ở phụ nữ và 12,3% ở nam giới [8].

Theo y học cổ truyền (YHCT), VGVRB được quy về các chứng hoàng đản, hiếp thống, tích tụ. Nền YHCT từ xưa cũng có nhiều kinh nghiệm điều trị bệnh về gan mật bằng cách sử dụng cây cỏ, nguyên liệu có nguồn gốc từ thiên nhiên. Một trong số những kinh nghiệm đó là những bài thuốc cổ phương điều trị bệnh gan mật được truyền lại đến ngày nay như Nhân trần cao thang, Tiêu dao tán.,và trong những năm gần đây các nhà khoa học đã đi sâu nghiên cứu cho thấy nhiều loại thảo dược điều trị VGVRB có hiệu quả như: Hoàng kỳ, Đan sâm, Cốt khí, Bạch hoa xà thiệt thảo, Diệp hạ châu, Cà gai leo… Với kinh nghiệm lâm sàng lâu năm, PGS. TS Đậu Xuân Cảnh đã đúc kết, đưa ra bài thuốc CTHepaB (gồm 8 vị thuốc Cà gai leo 30g, Cỏ sữa nhỏ lá 20g, Chi tử 10g, Đại hoàng 5g, Đinh lăng 10g, Nấm trùng thảo 5g, Linh chi 10g, Hà thủ ô 10g) và có hiệu quả nhất định trên bệnh nhân.

Các vị thuốc này chủ yếu có vị đắng, tính mát, quy kinh can, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, ích can, bổ khí huyết. Hiện nay ở Việt Nam, việc quản lý chất lượng nguồn dược liệu rất khó khăn, trên thị trường lưu hành rất nhiều dược liệu không rõ nguồn gốc, không qua kiểm nghiệm, kém chất lượng. Việc sử dụng các dược liệu kém chất lượng sẽ gây ảnh hưởng không nhỏ tới sức khỏe của người bệnh. Ngoài Luan van 2 ra để một thang thuốc sử dụng được cũng mất nhiều công sức và thời gian để sắc.

Vì vậy việc hiện đại hóa thang thuốc là điều rất cấp bách hiện nay. Do vậy, để góp phần nghiên cứu phát triển một chế phẩm thuốc mới, hiện đại hóa dạng bào chế để thuận lợi việc sử dụng điều trị trong cộng đồng, đánh giá tính an toàn và tác dụng của thuốc CTHepaB, chúng tôi nghiên cứu chiết xuất, bào chế viên nang cứng CTHepaB từ bột cao khô định chuẩn, chiết xuất từ bài thuốc CTHepaB với tám loại dược liệu trên. Vì vậy chúng tôi nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu chiết xuất, bào chế và đánh giá độc tính cấp của viên nang CTHepaB” với mục tiêu nghiên cứu sau: 1. Xây dựng quy trình chiết xuất, bào chế của viên nang cứng CTHepaB.

Đánh giá độc tính cấp của viên nang cứng CTHepaB trên động vật thực nghiệm. Luan van 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Dƣợc liệu dùng trong nghiên cứu. - CTHepaB là bài thuốc được đúc kết từ kinh nghiệm trong quá trình điều trị lâm sàng của PGS.TS Đậu Xuân Cảnh, có tác dụng bảo vệ tế bào gan, ức chế hoặt động của virus, tăng cường sức đề kháng, giúp gan hoạt động hiệu quả hơn.

Bài thuốc gồm 8 vị thuốc: ₊ Cà gai leo 30g ₊ Cỏ sữa lá nhỏ 20g ₊ Chi tử 10g ₊ Đại hoàng 5g ₊ Đinh lăng 10g ₊ Nấm trùng thảo (Đông trùng hạ thảo) 5g ₊ Linh chi 10g ₊ Hà thủ ô 10g - Bài thuốc có tác dụng thanh nhiệt giải độc, ích can, bổ khí ích huyết với: ₊ Quân: Cà gai leo có tác dụng thanh nhiệt giải độc, lợi thủy thấp. ₊ Thần: Cỏ sữa lá nhỏ, chi tử giúp cà gai leo thanh nhiệt giải độc ở can, lợi thấp thái hoàng. ₊ Tá: Đinh lăng, đông trùng hạ thảo, linh chi, hà thủ ô bồi bổ nguyên khí, nâng cao chính khí, đẩy lùi thấp nhiệt độc, phục hồi hình thái, công năng tạng phủ. ₊ Sứ: Đại hoàng dẫn thấp nhiệt ra đường đại tiện.

Cà gai leo. Cà gai leo (Solanum hainanense Hance Solanaceae) - Tên gọi khác: Cà gai dây, cà vanh, cà quýnh, cà lù, gai cườm. - Tên khoa học: Solanum hainanense Hance Solanaceae. - Mô tả cây: Là loại cây có thân leo, dài từ 60-100cm, rất nhiều gai, cành xèo rộng, trên phủ lông hình sao.

Lá hình trứng hay thuôn, phía gốc lá hình rìu hay hơi tròn, mép nguyên hay hơi lượn và khía thùy, hai mặt nhất là mặt dưới phủ lông trắng nhạt, phiến dài 3-4cm, rộng 12-20mm, có gai, cuống dài 4-5mm. Hoa tím nhạt, nhị vàng, họp thành cụm gồm 2-5 hoa. Quả hình cầu, khi chín có màu vàng bóng nhẵn, đường kính 5-7mm. Hạt màu vàng, hình thận dẹt.

- Bộ phận dùng: Rễ, cành, lá. - Thành phần hóa học: Rễ cây có chứa tinh bột và nhiều chất hóa học khác nhau, đặc biệt là Glycoancaloid. - Tính vị quy kinh: Cà gai leo có vị hơi the, tính ấm, hơi có độc, có tác dụng tán phong thấp, tiêu độc, tiêu đờm, trừ ho, giảm đau, cầm máu. - Tác dụng dược lý: ₊ Các hoạt chất trong cà gai leo có công dụng trong việc giải độc gan, tăng cường chức năng gan, hạn chế tối đa tổn thương tế bào gan do virus cũng như tác nhân gây hại ngoài môi trường sống nên giúp người VGVRB Luan van 5 bảo vệ gan hiệu quả.

₊ Theo nghiên cứu của Hoàng Thị Phương Liên, Hồ Việt Sang, Nguyễn Minh Đức, Đỗ Thị Hồng Tươi về khảo sát độc tính cấp đường uống và tác động giải độc rượu của cao chiết từ một bài thuốc dân gian. Bài thuốc giải độc rượu gồm Dong riềng, Bình tinh, Mật nhân, Cà gai leo, Cỏ mực được sử dụng qua nhiều đời của gia đình ông Lê Văn Lâm, sau đó là bác sỹ Hồ Việt Sang để bổ gan, giải độc rượu và cai rượu. Cao thuốc từ bài thuốc dân gian có tính an toàn cao với liều Dmax trên chuột nhắt là 30g/kg. Cao thuốc thể hiện tác động giải độc rượu cấp tương đương viên sủi giải rượu Hadiphar và bảo vệ gan tương đương Silymarin trên mô hình gây nghiện rượu mạn [16].

- Chỉ định và liều dùng: ₊ Hỗ trợ điều trị viêm gan, xơ gan, hỗ trợ chống tế bào gây ung thư: Cà gai leo (thân, rễ, lá) 30 g, Cây dừa cạn 10 g, Cây chó đẻ răng cưa (diệp hạ châu) 10 g. Tất cả sao vàng, sắc uống mỗi ngày 1 thang. ₊ Hỗ trợ điều trị các bệnh về gan (viêm gan B, xơ gan.): Dùng 35 g rễ hoặc thân lá Cà gai leo, sắc với 1 lít nước, còn 300 ml chia uống 3 lần trong ngày, giúp hạ men gan, giải độc gan rất tốt. ₊ Ngoài ra còn để điều trị nhiều chứng bệnh khác.

Cỏ sữa lá nhỏ. Cỏ sữa lá nhỏ (Eurphorbia thymifolia Burm) - Tên gọi khác: Cỏ sữa đất, cỏ sữa lá nhỏ, vú sữa đất, cỏ sữa đỏ, cây Luan van 6 lợi sữa. - Tên khoa học: Eurphorbia thymifolia Burm. - Mô tả cây: Cây mọc hoang, được người dân thu há quanh năm.

Chỉ cần nhổ cây về đem rửa thật sạch, phơi khô cả cây. - Bộ phận dùng: Toàn cây gồm lá, thân và rễ cây đều dùng được làm thuốc. - Thành phần hóa học: Thân và lá cây có hoạt chất Cosmoslin. Rễ cây có Taraxerol, Tirucallol, Myrixylalcohol.

- Tính vị quy kinh: Cỏ sữa lá nhỏ có vị hơi chua, tính hàn, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu viêm, thông huyết, tiêu độc, thông sữa. - Tác dụng dược lý: ₊ Dung dịch cỏ sữa 1/20 đến 1/40 có tác dụng ức chế sự sinh sản của các loại vi trùng lỵ Sonner, Flexne và Shiga. ₊ Một số công bố trên thế giới đã chứng minh cỏ sữa có các tác dụng sinh học: tác dụng kháng khuẩn kháng nấm, chống dị ứng, chống viêm; ức chế miễn dịch, ức chế khối u, chống virus; tác dụng an thần, giảm đau, bảo vệ gan. Về thành phần hóa học, các Flavonoid và các hợp chất Phenol đã được phân lập, xác định là các thành phần chính trong cây cỏ sữa.

Tuy nhiên, ở Việt Nam, các nghiên cứu về cây cỏ sữa còn rất ít. Nghiên cứu này nhằm góp phần bổ sung dữ liệu về hóa thực vật của cây cỏ sữa lá nhỏ. Đã sử dụng phương pháp ngâm chiết với dung môi Ethanol 96% ở nhiệt độ phòng và bằng phương pháp sắc ký cột phân lập được 3 hợp chất từ cây cỏ sữa lá nhỏ thu hái ở tỉnh Nam Định. Cấu trúc của các hợp chất này được xác định thông qua kết quả đo nhiệt độ nóng chảy, góc quay cực riêng, phổ tử ngoại- khả kiến, phổ hồng ngoại, phổ khối, phổ cộng hưởng hạt nhân và so sánh với các dữ liệu công bố của các hợp chất liên quan.

Các hợp chất được xác định Luan van 7 là: (2S)- Strobopinin (1), Isokanugin (2), Amentoflavon (3), Cả 3 hợp chất này đều lần đầu tiên phân lập được từ thân cây cỏ sữa lá nhỏ[45]. - Chỉ định và liều dùng: ₊ Điều trị kiết lỵ: Cỏ sữa lá nhỏ tươi 80g, Mơ lông tươi 50g sắc nước uống hàng ngày. ₊ Điều trị tắc tia sữa, thiếu sữa:Cỏ sữa nhỏ tươi 100g, hạt cây gạo 40g sắc nước uống hàng ngày. ₊ Điều trị đi cầu ra máu tươi:Cỏ sữa tươi 100g, Huyết dụ 50g đun với 1 lít nước, đun cạn còn 400ml chia 3 lần uống trong ngày.

₊ Ngoài ra còn để điều trị nhiều chứng bệnh khác. Chi tử (Gardenia jasminoides ellis) - Tên gọi khác: dành dành, sơn chi, sơn chi tử. - Tên khoa học: Gardenia jasminoides ellis. - Mô tả cây: Cây chi tử là một cây thuốc nam quý, dạng cây nhỏ, nhẵn, cành mềm khía rãnh dọc, lá mọc đối hay mọc vòng 3, hình thuôn trái xoan, đôi khi bầu dục dài, tù và có mũi nhọn ở đỉnh, hình nêm ở gốc, màu nâu đen bóng ở trên mặt, nhạt hơn ở mặt dưới, dai, gân mảnh nổi rõ, lá kèm mềm, nhọn đầu ôm lấy cả cành như bẹ.

Hoa mọc đơn độc ở đầu cành, trắng, rất thơm. Cuống có 6 cạnh hình cánh. Đài 6, thuôn nhọn đầu, ống đài có 6 cánh dọc. Tràng 6, tròn ở đỉnh, ống tràng nhẵn cả hai mặt.

Nhị 6, chỉ ngắn, Luan van 8 bao phấn tù. Bầu 2 ô không hoàn toàn, vòi dài bằng ống tràng noãn rất nhiều. Quả thuôn bầu dục có đài còn lại ở đỉnh, có 6-7 cạnh dọc có cánh. Hạt rất nhiều, dẹt.

Ra hoa từ tháng 4-11. Quả tháng 5-12. - Bộ phận dùng: Quả chín dành dành. - Thành phần hóa học: Gardenoside, Geniposide, Genipin , Crocin,, Cocetin D-mannitol, Sitostreol.

- Tính vị quy kinh: Vị đắng tính hàn, quy kinh tâm, phế, vị, tam tiêu.