ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc sử dụng tại bệnh viện đóng một vai trò rất quan trọng trong việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe của người bệnh. Thuốc là một yếu tố không thể thiếu trong hoạt động khám chữa bệnh (KCB) tại bệnh viện. sử dụng thuốc không hợp lý không chỉ ảnh hưởng tới công tác chăm sóc, khám chữa bệnh mà còn là nguyên nhân làm tăng chi phí đáng kể cho người bệnh Bảo hiểm y tế, tạo ra gánh nặng cho nền kinh tế xã hội. Để khắc phục tình trạng trên, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã khuyến cáo các bệnh viện cần thành lập Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT&ĐT), đây là diễn đàn chung cho các bên liên quan cùng hợp tác nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả, an toàn và hợp lý trong sử dụng thuốc nói riêng và chăm sóc sức khỏe cho người bệnh nói chung.
Tại Việt Nam, HĐT& ĐT của bệnh viện đóng vai trò quan trọng trong hoạt động lựa chọn, xây dựng, quản lý danh mục thuốc, đem lại lợi ích lớn trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc y tế. Chính vì vậy, hoạt động rà soát danh mục thuốc thường xuyên là một công việc không thể thiếu trong công tác quản lý danh mục thuốc tại các cơ sở khám chữa bệnh hàng năm. Tại Khánh Hòa, hàng năm Bảo hiểm xã hội tỉnh phối hợp với cơ sở khám chữa bệnh lập và ký hợp đồng khám chữa bệnh Bảo hiểm y tế [2]. Bệnh viện Y học cổ truyền và phục hồi chức năng (YHCT và PHCN) Khánh Hòa là đơn vị y tế phục vụ nhu cầu khám bệnh, chữa bệnh của nhân dân và thanh toán chi phí dịch vụ với Bảo hiểm xã hội.
Trong các hoạt động cung cấp dịch vụ y tế có hoạt động mua sắm thuốc. Hoạt động này được tiến hành hàng năm nhằm đảm bảo cung ứng đầy đủ thuốc cho nhu cầu khám bệnh, chữa bệnh tại cơ sở khám chữa bệnh. Việc sử dụng thuốc hợp lý, an toàn tiết kiệm là nhiệm vụ trọng tâm của khoa Dược Bệnh viện YHCT & PHCN Khánh Hòa. Bệnh viện hiện nay với quy mô 250 giường bệnh kế hoạch, số lượng người bệnh đến khám và điều 1 trị tại cơ sở ngày càng tăng, chi phí sử dụng thuốc gia tăng trong khi nguồn lực hạn chế.
việc quản lý danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện YHCT & PHCN Khánh Hòa có vai trò quan trọng và đồng thời là một trong những nhiệm vụ của Hội đồng thuốc và điều trị để đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, kinh tế, hiệu quả. Tuy nhiên, từ trước đến nay, tại Bệnh viện YHCT và PHCN Khánh Hòa chưa có nghiên cứu nào về phân tích danh mục thuốc sử dụng. Vì vậy, với mong muốn được góp phần vào việc xây dựng danh mục thuốc và sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả hơn, nghiên cứu “Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Bệnh viện YHCT và PHCN Khánh Hòa năm 2021” được thực hiện với mục tiêu sau: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện YHCT và PHCN Khánh Hòa năm 2021 2.
Phân tích danh mục thuốc tại Bệnh viện YHCT và PHCN Khánh Hòa năm 2021 theo các phương pháp ABC, VEN, ma trận ABC/VEN Kết quả nghiên cứu nhằm xem xét, phát hiện một số vấn đề trong danh mục thuốc đã sử dụng năm trước, từ đó đưa ra các ý kiến đề xuất với Hội đồng thuốc và điều trị xây dựng danh mục thuốc bệnh viện cho những năm tiếp theo, sử dụng có hiệu quả nguồn ngân sách, tiết kiệm chi phí tại Bệnh viện. Danh mục thuốc sử dụng trong bệnh viện và xây dựng danh mục thuốc sử dụng trong bệnh viện 1. Khái niệm danh mục thuốc Theo tổ chức y tế thế giới (WHO): Danh mục thuốc bệnh viện là danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện. Theo Hiệp hội dược sỹ bệnh viện Mỹ định nghĩa danh mục thuốc bệnh viện rộng hơn: Danh mục thuốc bệnh viện là danh mục các thuốc và thông tin liên quan được cập nhật liên tục, đảm bảo nhu cầu lâm sàng cho bác sỹ, dược sỹ và các chuyên gia y tế khác trong việc chẩn đoán, phòng bệnh, chữa bệnh hoặc để cải thiện sức khỏe.
Danh mục thuốc bệnh viện ngoài thuốc còn bao gồm các sản phẩm tương tự thuốc, vật tư y tế, chính sách sử dụng thuốc, thông tin thuốc, công cụ hỗ trợ việc ra quyết định và hướng dẫn điều trị của cơ sở y tế. Trong phạm vi luận văn này, khái niệm DMT của WHO được sử dụng. Danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện được lựa chọn dựa trên danh mục thuốc thiết yếu và danh mục thuốc thuộc phạm vi thanh toán của quỹ BHYT. DMT bệnh viện được xây dựng tốt sẽ mang lại những lợi ích sau [4][2]: - Loại bỏ được các thuốc không an toàn và kém hiệu quả, từ đó có thể giảm được số ngày nằm viện đồng thời giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong.
- Giảm số lượng và chi phí mua thuốc; sử dụng chi phí tiết kiệm được để mua các thuốc có chất lượng tốt, an toàn và hiệu quả hơn. Quy trình xây dựng danh mục thuốc bệnh viện a) Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc - Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng trong điều trị; - Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; 3 - Căn cứ vào hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã xây dựng và áp dụng tại trung tâm; - Đáp ứng kịp thời với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; - Thống nhất với DMT thiết yếu, DMT chủ yếu của BYT ban hành. - Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước. - DMT thiết yếu phải được rà soát, bổ sung, hiệu chỉnh hàng năm cho phù hợp với tình hình thực tế điều trị; b) Tiêu chí lựa chọn thuốc - Thuốc có đủ bằng chứng tin cậy về hiệu quả điều trị, tính an toàn thông qua kết quả thử nghiệm lâm sàng; - Thuốc sẵn có ở dạng bào chế thích hợp bảo đảm sinh khả dụng, ổn định về chất lượng trong những điều kiện bảo quản và sử dụng theo quy định; - Khi có từ hai thuốc trở lên tương đương nhau về hai tiêu chí trên thì phải lựa chọn trên cơ sở đánh giá kỹ các yếu tố về hiệu quả điều trị, tính an toàn, chất lượng, giá và khả năng cung ứng; - Đối với các thuốc có cùng tác dụng điều trị nhưng khác về dạng bào chế, cơ chế tác dụng, khi lựa chọn cần phân tích chi phí - hiệu quả giữa các thuốc với nhau, so sánh tổng chi phí liên quan đến quá trình điều trị, không so sánh chi phí tính theo đơn vị của từng thuốc; - Ưu tiên lựa chọn thuốc ở dạng đơn chất.
Đối với những thuốc ở dạng phối hợp nhiều thành phần phải có đủ tài liệu chứng minh liều lượng của từng hoạt chất đáp ứng yêu cầu điều trị trên một quần thể đối tượng người bệnh đặc biệt và có lợi thế vượt trội về hiệu quả. tính an toàn hoặc tiện dụng so với thuốc ở dạng đơn chất; - Ưu tiên lựa chọn thuốc Generic hoặc thuốc mang tên chung Quốc tế, hạn chế tên Biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể. 4 - Trong một số trường hợp, có thể căn cứ vào một số yếu tố khác như các đặc tính dược động học hoặc yếu tố thiết bị bảo quản, hệ thống kho chứa hoặc nhà sản xuất, cung ứng. c) Các bước xây dựng danh mục thuốc trong bệnh viện Theo thông tư 21/2013/TT-BYT, các bước xây dựng danh mục thuốc trong bệnh viện được hướng dẫn như sau: Bước 1: Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng và giá trị sử dụng, phân tích ABC/VEN [4] nhằm xác định phần lớn ngân sách tập trung vào những thuốc nào và phát hiện các vấn đề trong sử dụng thuốc.
Đồng thời, tiến hành thu thập thông tin về thuốc kém chất lượng, thuốc hỏng, các phản ứng có hại của thuốc, các sai sót trong điều trị trên các nguồn thông tin đáng tin cậy; Bước 2: Đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan; Bước 3: Xây dựng DMT và phân loại các thuốc trong danh mục theo nhóm điều trị và phân loại VEN; Bước 4: Xây dựng các nội dung hướng dẫn sử dụng danh mục (ví dụ như thuốc hạn chế sử dụng, thuốc cần hội chẩn, thuốc gây nghiện, hướng tâm thần. Các yếu tố ảnh hưởng đến DMT bệnh viện a) Mô hình bệnh tật MHBT tại Bệnh viện là căn cứ quan trọng giúp cho việc XD DMT phù hợp, làm cơ sở để Bệnh viện hoạch định, phát triển toàn diện hơn về các dịch vụ Y tế chiến lược. Mô hình bệnh tật tại bệnh viện được sắp xếp theo phân loại Quốc tế bệnh tật ICD10, đây là cơ sở quan trọng cho HĐT&ĐT lựa chọn và xây dựng DMTBV, xây dựng phác đồ điều trị b) Hướng dẫn điều trị: Phác đồ điều trị là văn bản có tính chất pháp lý, một hướng dẫn điều trị chuẩn có thể có một hoặc nhiều công thức điều trị hội tụ 5 đủ 4 tiêu chí: - Hợp lý: Đúng thuốc, đúng chủng loại, phối hợp đúng, còn hạn dùng. - An toàn: Không gây tai biến, không tương tác thuốc.
- Hiệu quả: Dễ dàng khỏi bệnh, không để lại hậu quả xấu. - Kinh tế: Chi phí điều trị thấp, vì vậy DMT của bệnh viện cần dựa vào phác đồ điều trị chuẩn tạo thuận lợi việc xây dựng DMT một cách khoa học. c) Nguồn kinh phí Nguồn thu của Bệnh viện thông qua các hoạt động như khám, cận lâm sàng, chữa bệnh từ nguồn quỹ BHYT, không có nguồn tài trợ. Đây cũng là căn cứ quan trọng để quyết định và lựa chọn DMT sao cho thật phù hợp d) Danh mục thuốc thiết yếu, DMT chi trả BHYT Bệnh viện triển khai công tác khám chữa bệnh nên DMTTY, DMT chi trả BHYT cần dựa vào mô hình bệnh tật và nhu cầu của người bệnh.
Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc Theo tổ chức Y tế thế giới. có 3 phương pháp chính để làm rõ các vấn đề sử dụng thuốc tại bệnh viện mà HĐT&ĐT nên thường xuyên sử dụng, đó là: - Thu thập thông tin ở mức độ cá thể: những dữ liệu này được thu thập từ người không kê đơn để có thể xác định được những vấn đề xung quanh liên quan đến sử dụng thuốc. Tuy nhiên nhược điểm của phương pháp này là thường không có đủ thông tin để có thể điều chỉnh thuốc sử dụng phù hợp với chẩn đoán.