Luận Án Tiến Sĩ Về Dịch Vụ Phát Triển Kinh Doanh Cho Các Doanh Nghiệp Xuất Khẩu Tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu dịch vụ phát triển kinh doanh cho doanh nghiệp xuất khẩu việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn

• Tác giả: Bùi Liên Hà
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Xuân Hương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Thương mại (Kinh tế & Quản lý Thương mại)
• Đề tài: Dịch vụ phát triển kinh doanh cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU
• 1.1. KHÁI LUẬN CHUNG VỀ DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU
• 1.1.1. Khái niệm dịch vụ phát triển kinh doanh
• 1.1.2. Đặc điểm của dịch vụ phát triển kinh doanh
• 1.1.3. Phân loại dịch vụ phát triển kinh doanh
• 1.2. VAI TRÒ CỦA DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU
• 1.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU
• 1.3.1. Các yếu tố về phía nhà cung cấp dịch vụ
• 1.3.2. Các yếu tố thuộc về doanh nghiệp sử dụng dịch vụ
• 1.3.3. Các yếu tố thuộc về môi trường
• 1.4. DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 1.4.1. Kinh nghiệm của Mỹ, Columbia và Kenya về hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu thông qua dịch vụ đào tạo
• 1.4.2. Kinh nghiệm của Kenya và Benin về hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu thông qua dịch vụ thông tin và tư vấn
• 1.4.3. Kinh nghiệm của Đức và Columbia về hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu thông qua dịch vụ xúc tiến thương mại và tiếp cận thị trường nước xuất khẩu
• 1.4.4. Kinh nghiệm của Thái Lan về hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu phát triển sản phẩm
• 1.4.5. Bài học rút ra từ kinh nghiệm của các nước cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM
• 2.1.1. Khái quát về xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam
• 2.1.2. Thực trạng doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
• 2.2. THỰC TRẠNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM
• 2.2.1. Các chủ thể cung ứng dịch vụ phát triển kinh doanh cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
• 2.2.2. Một số loại hình dịch vụ phát triển kinh doanh cho doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam
• 2.2.3. Thực trạng cơ chế chính sách của nhà nước đối với dịch vụ phát triển kinh doanh
• 2.3. THỰC TRẠNG SỬ DỤNG DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM
• 2.3.1. Phương pháp điều tra và xử lý số liệu điều tra
• 2.3.2. Những thông tin về doanh nghiệp điều tra
• 2.3.3. Kết quả điều tra về tình hình sử dụng dịch vụ phát triển kinh doanh của doanh nghiệp xuất khẩu
• 2.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM
• 3.1. NHỮNG CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM
• 3.1.1. Cơ hội đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
• 3.1.2. Thách thức đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
• 3.2. XU HƯỚNG CỦA DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH TRÊN THẾ GIỚI
• 3.3. QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU
• 3.3.1. Quan điểm phát triển dịch vụ phát triển kinh doanh cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
• 3.3.2. Phương hướng phát triển dịch vụ phát triển kinh doanh cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
• 3.4. GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG DỊCH VỤ PHÁT TRIỂN KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM
• 3.4.1. Giải pháp về phía nhà nước
• 3.4.2. Giải pháp đối với nhà cung cấp dịch vụ phát triển kinh doanh
• 3.4.3. Giải pháp đối với doanh nghiệp xuất khẩu
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN TÀI LIỆU
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Luận Án Tiến Sĩ

Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc phát triển dịch vụ kinh doanh cho các doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp để tăng cường dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Luận án này không chỉ mang tính học thuật mà còn có giá trị thực tiễn cao, giúp các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của luận án tiến sĩ là phân tích và đánh giá thực trạng dịch vụ kinh doanh dành cho doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam. Từ đó, đề xuất các giải pháp cụ thể để phát triển và hoàn thiện hệ thống dịch vụ này, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong việc nâng cao hiệu quả kinh doanh và khả năng cạnh tranh quốc tế.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích dữ liệu thứ cấp, khảo sát thực tế, và tổng hợp thông tin từ các nguồn tài liệu liên quan. Các phương pháp này giúp đảm bảo tính chính xác và khách quan trong việc đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

II. Phát Triển Dịch Vụ Kinh Doanh

Phát triển dịch vụ kinh doanh là một yếu tố then chốt trong việc hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam. Các dịch vụ này bao gồm đào tạo, tư vấn, xúc tiến thương mại, và hỗ trợ tiếp cận thị trường quốc tế. Việc phát triển các dịch vụ này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

2.1. Vai trò của dịch vụ kinh doanh

Dịch vụ kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu vượt qua các thách thức trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Các dịch vụ này giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm, và mở rộng thị trường xuất khẩu.

2.2. Các loại hình dịch vụ kinh doanh

Các loại hình dịch vụ kinh doanh chủ yếu bao gồm dịch vụ đào tạo, tư vấn chiến lược, xúc tiến thương mại, và hỗ trợ tiếp cận thị trường. Mỗi loại hình dịch vụ có vai trò và tác động khác nhau đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.

III. Doanh Nghiệp Xuất Khẩu Việt Nam

Doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc thiếu hụt các dịch vụ kinh doanh chất lượng cao là một trong những nguyên nhân chính khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Luận án này đề xuất các giải pháp cụ thể để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua các thách thức này.

3.1. Thực trạng doanh nghiệp xuất khẩu

Doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam chủ yếu là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, với nguồn lực hạn chế. Việc thiếu các dịch vụ kinh doanh chuyên nghiệp đã khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

3.2. Giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp

Luận án đề xuất các giải pháp như tăng cường đào tạo, cung cấp dịch vụ tư vấn chiến lược, và hỗ trợ tiếp cận thị trường quốc tế. Các giải pháp này nhằm giúp doanh nghiệp xuất khẩu nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

IV. Kinh Tế Việt Nam và Thương Mại Quốc Tế

Kinh tế Việt Nam đang trong quá trình hội nhập sâu rộng vào nền thương mại quốc tế. Việc phát triển các dịch vụ kinh doanh chất lượng cao là yếu tố then chốt để hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Luận án này góp phần vào việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

4.1. Hội nhập kinh tế quốc tế

Kinh tế Việt Nam đang đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức trong quá trình hội nhập vào nền thương mại quốc tế. Việc phát triển các dịch vụ kinh doanh là yếu tố quan trọng để giúp các doanh nghiệp tận dụng các cơ hội và vượt qua các thách thức này.

4.2. Phát triển bền vững

Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển các dịch vụ kinh doanh trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của kinh tế Việt Nam. Các giải pháp được đề xuất không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh khoa học của công trình nghiên cứu bắt nguồn từ giai đoạn chuyển đổi then chốt của nền kinh tế Việt Nam sau khi chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế mở ra cơ hội thâm nhập thị trường toàn cầu nhưng đồng thời đặt các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước trước áp lực cạnh tranh gay gắt và bất bình đẳng, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam chưa được công nhận đầy đủ là nền kinh tế thị trường. Phần lớn các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam có quy mô vừa và nhỏ (SMEs), đối mặt với tình trạng khan hiếm nguồn lực, công nghệ lạc hậu, thiếu hụt thông tin thị trường và năng lực quản trị quốc tế hạn chế. Trong bối cảnh đó, dịch vụ phát triển kinh doanh (Business Development Services - BDS) nổi lên như một công cụ đòn bẩy chiến lược giúp các doanh nghiệp chuyên môn hóa, tối ưu hóa chi phí vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) được xác định rõ nét: Mặc dù lý thuyết quốc tế về BDS đã phát triển mạnh mẽ từ cuối thế kỷ 20, các công trình nghiên cứu tại Việt Nam trước năm 2011 chủ yếu tiếp cận BDS ở phạm vi tổng quát cho khối doanh nghiệp vừa và nhỏ nói chung (tiêu biểu như nghiên cứu của MPDF 1998; GTZ & Swisscontact 2000, 2002; Trần Kim Hào 2005; Nguyễn Doãn Thị Liễu 2006) hoặc phân tích đơn lẻ một nhà cung cấp cụ thể (Phan Hồng Giang 2006). Hoàn toàn vắng bóng một công trình khoa học mang tính hệ thống, chuyên sâu khảo sát trực tiếp mối quan hệ tương tác giữa hệ thống cung ứng BDS và năng lực của các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa.

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Bùi Liên Hà với đề tài "Dịch vụ phát triển kinh doanh cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam" (Chuyên ngành: Thương mại - Kinh tế & Quản lý Thương mại, Mã số: 62.01, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, 2011) được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Hoàng Đức Thân và PGS.TS. Nguyễn Thị Xuân Hương, nhằm giải quyết 04 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Bản chất, đặc điểm, vai trò và phân loại của dịch vụ phát triển kinh doanh đối với doanh nghiệp xuất khẩu là gì?
2. Kinh nghiệm quốc tế trong việc can thiệp, hỗ trợ và phát triển thị trường BDS cho các doanh nghiệp xuất khẩu được triển khai như thế nào và bài học rút ra là gì?
3. Thực trạng cung ứng và mức độ sử dụng các loại hình BDS của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam giai đoạn 2000-2010 bộc lộ những rào cản và nghịch lý nào?
4. Định hướng và hệ thống giải pháp nào cần được thực thi nhằm hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cao năng lực nhà cung cấp và thúc đẩy hiệu quả sử dụng BDS cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đến năm 2020?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh quốc gia (Mô hình Kim cương của Michael Porter), Lý thuyết Chi phí giao dịch (Transaction Cost Economics) và các quan điểm kinh tế học hiện đại về dịch vụ phi tài chính. Đóng góp đột phá của luận án là việc lượng hóa cơ cấu chi phí dịch vụ đầu vào (chỉ ra rằng chi phí dịch vụ chiếm tới 40% trong giá trị cấu thành sản phẩm xuất khẩu, bao gồm 10% vận tải, 10% viễn thông, 10% quảng cáo, 10% dịch vụ sản xuất, trong khi nguyên vật liệu chiếm 20%) và thực hiện khảo sát thực chứng mẫu $N = 118$ doanh nghiệp xuất khẩu để giải mã toàn diện bức tranh thị trường BDS tại Việt Nam trong khung thời gian 2000-2010 với tầm nhìn định hướng đến năm 2020.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy sự tiến triển mạnh mẽ của các trường phái nghiên cứu về BDS từ cuối thập niên 1980. Điển hình, Michael Still (1986) đã tiên phong phân tích mô hình vườn ươm doanh nghiệp (business incubators) như một nguồn lực nền tảng hỗ trợ các cơ sở kinh doanh non trẻ. Đến năm 2000, Jacob Levitsky tổng kết kinh nghiệm quốc tế về BDS, khẳng định vai trò sống còn của các dịch vụ phi tài chính trong việc nâng cấp năng lực cạnh tranh cho khối tư nhân tại các nền kinh tế đang phát triển. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 2000) và Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) tiếp tục phân định ranh giới giữa dịch vụ mang tính tác nghiệp và dịch vụ chiến lược, trong khi Mạng lưới SEEP (Small Enterprise Education and Promotion) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO, 2003) thiết lập các chuẩn mực quốc tế về phát triển thị trường BDS định hướng bền vững.

Trong y văn tồn tại hai luồng quan điểm đối lập về phương thức can thiệp phát triển BDS:

• Trường phái can thiệp truyền thống (Supply-driven paradigm): Ủng hộ sự can thiệp trực tiếp từ Nhà nước và các nhà tài trợ thông qua việc cung cấp dịch vụ miễn phí hoặc bao cấp sâu. Ưu điểm là hỗ trợ tức thời cho doanh nghiệp nghèo tài chính, nhưng nhược điểm lớn là làm sai lệch tín hiệu thị trường, triệt tiêu động lực của các nhà cung cấp tư nhân thương mại và tạo ra sự ỷ lại với chất lượng dịch vụ kém thích ứng.
• Trường phái phát triển thị trường (Market facilitation / Demand-driven paradigm): Được khởi xướng bởi SEEP, GTZ, Swisscontact và ILO, nhấn mạnh việc chuyển từ "cung cấp dịch vụ trực tiếp" sang "tạo lập môi trường và thúc đẩy giao dịch thương mại". Trường phái này chủ trương xem doanh nghiệp xuất khẩu là khách hàng chi trả theo giá thị trường, yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ phải tự chủ tài chính và cạnh tranh bình đẳng nhằm đảm bảo tính bền vững lâu dài.

Luận án định vị chính xác khoảng trống khoa học tại Việt Nam: chuyển dịch từ tư duy tiếp cận BDS bao cấp sang tiếp cận thị trường thương mại định hướng xuất khẩu. Nghiên cứu so sánh trực tiếp với các mô hình quốc tế:

1. Mô hình các nước phát triển: Chương trình FastTrac của HTDC tại Hoa Kỳ (đã đào tạo trên 60.000 doanh nhân xuất khẩu) và hệ thống 55 Phòng Thương mại & Công nghiệp (DIHK) tại CHLB Đức với hơn 800 chuyên gia tư vấn, xử lý 170.000 lượt tư vấn/năm (trong đó nhà nước/hiệp hội hỗ trợ 60-65% kinh phí ban đầu).
2. Mô hình các nước đang phát triển: Chương trình đào tạo quản lý của Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (IDB/MIF) tại Colombia; dự án kết nối thông tin của ILO tại Kenya và Benin (chứng minh nhóm doanh nghiệp thử nghiệm phát triển thành công 7-11 dòng sản phẩm mới, tăng trưởng doanh số đột biến lên tới 180%); và chương trình OTOP ("Mỗi làng một sản phẩm") của Thái Lan gắn kết thương mại điện tử với xúc tiến xuất khẩu thủ công mỹ nghệ.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh của Michael Porter (1990) bằng cách cụ thể hóa góc "Các ngành công nghiệp hỗ trợ và liên quan" (Related and Supporting Industries) trong Mô hình Kim cương đối với lĩnh vực dịch vụ hỗ trợ kinh doanh phi tài chính tại một nền kinh tế chuyển đổi. Luận án chứng minh rằng năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh nghiệp không chỉ dựa vào nguồn lực nội sinh mà phụ thuộc căn bản vào mật độ và chất lượng của mạng lưới BDS hỗ trợ xung quanh.

Đồng thời, luận án làm phong phú Lý thuyết Chi phí Giao dịch (Coase, 1937; Williamson, 1985) khi chứng minh rằng việc thuê ngoài (outsourcing) các dịch vụ phát triển kinh doanh chuyên biệt (như nghiên cứu thị trường, tư vấn pháp lý, kiểm định chất lượng, thiết kế bao bì) giúp doanh nghiệp xuất khẩu giảm thiểu chi phí tìm kiếm thông tin, chi phí đàm phán hợp đồng quốc tế và hạn chế rủi ro bất cân xứng thông tin tại các thị trường nước ngoài.

Các mệnh đề lý thuyết cốt lõi được xác lập:

• Mệnh đề 1 ($P_1$): Hiệu quả chuỗi giá trị xuất khẩu tỷ lệ thuận với mức độ tích hợp các dịch vụ phát triển kinh doanh chuyên sâu trong các giai đoạn đầu (R&D, thiết kế), giai đoạn giữa (kiểm soát chất lượng, chứng nhận xuất xứ) và giai đoạn cuối (marketing quốc tế, logistics).
• Mệnh đề 2 ($P_2$): Sự chuyển dịch từ mô hình BDS trợ cấp phi thương mại sang cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước làm tăng mức độ hài lòng và tính bền vững trong năng lực thích ứng quốc tế của doanh nghiệp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều 3 trụ cột lý thuyết: Lý thuyết Năng lực cốt lõi (Prahalad & Hamel), Mô hình Kim cương (Porter) và Lý thuyết Thị trường Dịch vụ phi tài chính.

Cấu trúc phân loại BDS cho doanh nghiệp xuất khẩu được luận án chuẩn hóa thành ma trận 7 nhóm chức năng chiến lược:

1. Nhóm dịch vụ tiếp cận thị trường: Nghiên cứu thị trường, hội chợ triển lãm quốc tế, kết nối giao thương B2B, phát triển mẫu chào hàng.
2. Nhóm dịch vụ hỗ trợ cơ sở hạ tầng: Kho bãi, bảo quản, logistics, giao nhận vận tải, dịch vụ truyền thông internet.
3. Nhóm dịch vụ tư vấn và chính sách: Tư vấn pháp lý quốc tế, phân tích rào cản kỹ thuật thương mại, đàm phán hợp đồng ngoại thương.
4. Nhóm dịch vụ cung ứng đầu vào: Kết nối chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu, hỗ trợ thành lập nhóm mua quy mô lớn.
5. Nhóm dịch vụ đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật: Đào tạo kỹ năng quản trị chiến lược toàn cầu, tay nghề kỹ thuật chuyên sâu.
6. Nhóm dịch vụ phát triển công nghệ và sản phẩm: Chuyển giao công nghệ, chứng nhận chất lượng ISO/HACCP, đăng ký và bảo hộ thương hiệu quốc tế.
7. Nhóm dịch vụ xúc tiến tài chính: Tư vấn bao thanh toán xuất khẩu, kết nối tín dụng xuất nhập khẩu.

Điều kiện biên (Boundary conditions) của mô hình được xác lập trong phạm vi các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa tại nền kinh tế chuyển đổi, nơi khung khổ thể chế chưa hoàn thiện và tính minh bạch thị trường còn thấp.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các mối quan hệ cung - cầu dịch vụ trong sự vận động kinh tế. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp tuần tự (Sequential Mixed-Methods) được xây dựng chặt chẽ:

• Phân tích định tính chuẩn tắc: Tổng thuật tài liệu học thuật quốc tế, phân tích thứ cấp các báo cáo của WTO, GATS, UNCTAD, WB, ADB, CIEM, VCCI và nghiên cứu so sánh tình huống chính sách tại 6 quốc gia điển hình (Hoa Kỳ, CHLB Đức, Colombia, Kenya, Benin, Thái Lan).
• Thiết kế đa cấp độ (Multi-level design): Cấp độ vĩ mô (Khung khổ thể chế, luật pháp và chính sách nhà nước), cấp độ trung gian (Hệ thống các tổ chức cung ứng BDS công lập, hiệp hội và tư nhân), và cấp độ vi mô (Hành vi tiêu dùng và mức độ thỏa dụng của doanh nghiệp xuất khẩu).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu sơ cấp được kiểm soát nghiêm ngặt:

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu khảo sát định lượng gồm $N = 118$ doanh nghiệp xuất khẩu hoạt động trên các ngành hàng chủ lực của Việt Nam (dệt may, da giày, nông lâm thủy sản, thủ công mỹ nghệ, cơ khí chế tạo).
• Công cụ thu thập dữ liệu: Bảng câu hỏi cấu trúc kết hợp thang đo Likert đa mức độ nhằm đánh giá mức độ cần thiết, tần suất sử dụng, tỷ lệ chi trả dịch vụ có phí/miễn phí và mức độ hài lòng về chất lượng của từng loại hình BDS.
• Kiểm soát độ tin cậy và giá trị: Tiến hành tam giác đạc dữ liệu (Data triangulation) thông qua việc đối chiếu chéo số liệu điều tra với số liệu thống kê xuất nhập khẩu chính thức của Tổng cục Hải quan, Bộ Công Thương và các khảo sát chuyên sâu từ Ban Pháp chế VCCI.

Data và phân tích

• Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Cơ cấu mẫu phân bổ đa dạng theo hình thức sở hữu (Doanh nghiệp Nhà nước, Doanh nghiệp Tư nhân, Công ty Cổ phần, Doanh nghiệp FDI) và đa dạng về thị trường xuất khẩu trọng điểm (Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, ASEAN, Trung Quốc).
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Dữ liệu điều tra sơ cấp được làm sạch, mã hóa và xử lý thống kê chuyên sâu trên phần mềm chuyên dụng SPSS phiên bản 16.0.
• Các chỉ số phân tích: Phân tích tần số, kiểm định tỷ lệ phần trăm, phân tích tương quan giữa chi phí đầu tư cho BDS trên tổng doanh thu xuất khẩu với mức độ thâm nhập thị trường quốc tế; tính điểm đánh giá trung bình về mức độ đáp ứng yêu cầu của các nhà cung ứng BDS.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã phát hiện 5 kết quả thực chứng mang tính bước ngoặt về thực trạng BDS xuất khẩu tại Việt Nam:

1. Nghịch lý nhận thức và hành vi sử dụng BDS: Có sự chênh lệch sâu sắc giữa mức độ nhận thức về tính cấp thiết của BDS và hành vi sử dụng thực tế. Dù đa số doanh nghiệp thừa nhận các dịch vụ tiếp cận thị trường và tư vấn xuất khẩu là sống còn, tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng dịch vụ chuyên nghiệp có thu phí vẫn ở mức rất thấp; doanh nghiệp có xu hướng phụ thuộc nặng nề vào các nguồn thông tin phi chính thức (quan hệ bạn bè, đối tác ngẫu nhiên) thay vì các tổ chức tư vấn chuyên nghiệp.
2. Cấu trúc đầu tư chi phí BDS bị xem nhẹ: Mặc dù các nghiên cứu quốc tế chỉ ra chi phí dịch vụ hỗ trợ chiếm tới 40% giá trị sản phẩm xuất khẩu, khảo sát $N=118$ doanh nghiệp của luận án chỉ ra rằng tỷ lệ chi phí dành cho BDS trên tổng doanh thu của đại đa số doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam chỉ dao động dưới mức 1-2%, phản ánh tư duy cắt giảm chi phí ngắn hạn thay vì đầu tư tạo giá trị gia tăng dài hạn.
3. Nguy cơ hiện hữu về tổn thất tài sản trí tuệ và thương hiệu quốc tế: Do thiếu hụt dịch vụ tư vấn pháp lý và bảo hộ thương hiệu ở nước ngoài, hàng loạt thương hiệu quốc gia đã bị chiếm đoạt hoặc tranh chấp gay gắt tại thị trường quốc tế, dẫn chứng cụ thể từ thực tế: Nước mắm Phú Quốc, Bia Sài Gòn, Cà phê Trung Nguyên, Khóa Việt-Tiệp.
4. Hiệu quả vượt trội của mô hình BDS định hướng nhu cầu (Demand-driven): Dữ liệu đối sánh quốc tế (dự án ILO tại Kenya/Benin) chứng minh rằng khi can thiệp BDS dựa đúng nhu cầu thị trường, một nhóm 9 doanh nghiệp đã nghiên cứu phát triển thành công 7 sản phẩm mới, cải tiến 2 sản phẩm cũ, tạo bước tăng trưởng doanh số đột phá từ 50% đến 180%/năm.
5. Sự phân hóa chất lượng nhà cung cấp: Các tổ chức công lập và bán công (như VCCI, các trung tâm xúc tiến) chiếm ưu thế về quy mô nhưng dịch vụ còn mang tính dàn trải, hành chính hóa; trong khi các nhà cung cấp tư nhân có tính linh hoạt cao nhưng quy mô vốn nhỏ, nguồn nhân lực mỏng và thiếu các chuyên gia am hiểu luật thương mại quốc tế sâu.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Bổ khuyết luận điểm về sự tiến hóa của thị trường dịch vụ tri thức (KIBS) trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển hội nhập WTO; khẳng định BDS là mắt xích chuyển dịch cấu trúc xuất khẩu từ gia công thô (low value-added) sang xuất khẩu hàm lượng chất xám cao (high value-added) trong chuỗi giá trị toàn cầu.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ khảo sát và khung chỉ tiêu đánh giá chất lượng dịch vụ BDS có thể nhân rộng để đo lường định kỳ tại các ngành hàng xuất khẩu khác nhau.
• Về mặt thực tiễn doanh nghiệp: Doanh nghiệp xuất khẩu cần xóa bỏ định kiến xem việc thuê ngoài dịch vụ là biểu hiện của sự yếu kém; cần tái cấu trúc phân bổ ngân sách, chủ động trích lập quỹ chi phí sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý, xúc tiến thương mại và bảo hộ nhãn hiệu tại thị trường mục tiêu.
• Về mặt chính sách vĩ mô: Nhà nước cần chuyển dịch vai trò từ "người cung cấp trực tiếp bao cấp" sang "người kiến tạo và điều tiết thị trường":
  • Hoàn thiện khung pháp lý minh bạch cho thị trường BDS vận hành theo cơ chế giá cả cạnh tranh.
  • Áp dụng cơ chế đồng tài trợ/hỗ trợ một phần chi phí (voucher system) trong giai đoạn đầu nhằm kích cầu sử dụng dịch vụ, học tập kinh nghiệm hỗ trợ 60-65% kinh phí tư vấn của hệ thống Phòng Thương mại Đức.
  • Xây dựng cổng thông tin xúc tiến thương mại quốc gia tích hợp và tăng cường liên kết giữa các viện nghiên cứu với hiệp hội ngành hàng.

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn ghi nhận các giới hạn học thuật không thể tránh khỏi:

1. Quy mô và phạm vi mẫu: Cỡ mẫu điều tra dừng lại ở $N = 118$ doanh nghiệp, phân bổ chủ yếu tập trung tại các vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc và miền Trung, chưa bao phủ toàn diện cấu trúc doanh nghiệp xuất khẩu tại khu vực phía Nam.
2. Phương pháp phân tích thống kê: Luận án chủ yếu sử dụng thống kê mô tả, phân tích bảng chéo và kiểm định phi tham số trên nền tảng SPSS 16.0; chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng phức tạp như Mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) hay Hồi quy dữ liệu bảng đa biến (Panel Data Regression) để kiểm định định lượng tác động nhân quả của từng nhóm BDS đến chỉ số tài chính của doanh nghiệp.
3. Tính thời điểm của bối cảnh nghiên cứu: Số liệu thực chứng phản ánh giai đoạn 2000-2010, thời điểm làn sóng thương mại điện tử xuyên biên giới (Cross-border E-commerce) và nền tảng kinh tế số chưa bùng nổ mạnh mẽ như hiện nay.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối (Future Research Agenda) bao gồm 5 định hướng:

• Ứng dụng mô hình SEM/PLS-SEM để lượng hóa tác động trung gian của năng lực hấp thụ BDS đến hiệu quả xuất khẩu bền vững.
• Nghiên cứu vai trò của Dịch vụ Phát triển Kinh doanh số (Digital BDS) và nền tảng trí tuệ nhân tạo trong việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng xuất khẩu.
• Mở rộng phân tích so sánh liên quốc gia (Cross-country comparative analysis) giữa các nền kinh tế thành viên khối ASEAN.
• Khảo sát chuyên sâu theo chiều dọc (Longitudinal study) theo dõi tỷ lệ sống sót và tốc độ mở rộng thị trường của các doanh nghiệp xuất khẩu có sử dụng dịch vụ tư vấn chiến lược.
• Đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) đến tiêu chuẩn và rào cản kỹ thuật đòi hỏi sự nâng cấp của hệ thống BDS.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật (Academic Impact): Luận án tạo dựng cột mốc nghiên cứu hệ thống đầu tiên tại Việt Nam về BDS chuyên biệt cho lĩnh vực ngoại thương, trở thành tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sau đại học, giáo trình giảng dạy chuyên ngành Kinh tế & Quản lý Thương mại Quốc tế tại các trường đại học khối kinh tế.
• Chuyển đổi thực tiễn ngành (Industry Transformation): Cung cấp cơ sở khoa học để các tổ chức xúc tiến thương mại, các công ty tư vấn tư nhân định hình gói dịch vụ phù hợp với năng lực tài chính và nhu cầu bức thiết của cộng đồng SMEs xuất khẩu.
• Định hình chính sách công (Policy Influence): Các khuyến nghị của luận án cung cấp luận cứ thực tiễn trực tiếp cho việc hoạch định các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia của Bộ Công Thương, các đề án trợ giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa của Bộ Kế hoạch & Đầu tư, và chương trình nâng cao năng lực hội nhập của VCCI giai đoạn 2011-2020.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Thúc đẩy chuyên môn hóa sản xuất xã hội, gia tăng tỷ trọng hàm lượng nội địa và giá trị gia tăng của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam, giảm thiểu thiệt hại tài chính từ các vụ tranh chấp thương mại và mất quyền sở hữu trí tuệ tại thị trường quốc tế.

---

Đối tượng hưởng lợi

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                        MA TRẬN ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI                             |
+--------------------------+----------------------------------------------------+
| Đối tượng                | Giá trị thụ hưởng và Ứng dụng thực tiễn            |
+--------------------------+----------------------------------------------------+
| Nghiên cứu sinh &        | - Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn hóa về BDS ngoại  |
| Giới học thuật           |   thương.                                          |
|                          | - Kế thừa hệ thống phân loại 7 nhóm dịch vụ và gợi |
|                          |   mở các hướng nghiên cứu định lượng tiếp theo.    |
+--------------------------+----------------------------------------------------+
| Lãnh đạo Doanh nghiệp    | - Thay đổi tư duy quản trị: Chuyển từ tự cung tự   |
| Xuất khẩu (CEOs/CFOs)    |   cấp sang tối ưu hóa chi phí qua thuê ngoài BDS.  |
|                          | - Thiết lập danh mục ưu tiên sử dụng dịch vụ tư    |
|                          |   vấn pháp lý, sở hữu trí tuệ và xúc tiến thị      |
|                          |   trường mục tiêu.                                 |
+--------------------------+----------------------------------------------------+
| Các đơn vị cung ứng      | - Nắm bắt chính xác bản đồ nhu cầu của khách hàng  |
| BDS (Công lập & Tư nhân) |   doanh nghiệp.                                    |
|                          | - Chuẩn hóa năng lực đội ngũ tư vấn, thiết kế dịch |
|                          |   vụ trọn gói có tính chuyên nghiệp cao.           |
+--------------------------+----------------------------------------------------+
| Các nhà hoạch định       | - Khung cơ sở khoa học xây dựng cơ chế hỗ trợ chi  |
| chính sách & VCCI        |   phí dịch vụ (voucher/co-financing).              |
|                          | - Xóa bỏ rào cản thể chế, phát triển thị trường    |
|                          |   BDS minh bạch, bình đẳng.                        |
+--------------------------+----------------------------------------------------+

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Mô hình Kim cương về Lợi thế Cạnh tranh của Michael Porter (1990) trong bối cảnh kinh tế chuyển đổi. Luận án đã giải mã và chứng minh thực nghiệm rằng tại một quốc gia đang phát triển gia nhập WTO, đỉnh "Các ngành công nghiệp hỗ trợ và liên quan" không chỉ giới hạn ở các nhà cung cấp linh kiện/nguyên liệu vật chất, mà nhân tố quyết định nâng cấp chuỗi giá trị xuất khẩu chính là mạng lưới dịch vụ phát triển kinh doanh phi tài chính (BDS).

2. Điểm mới về phương pháp luận nghiên cứu so với các công trình trước đây tại Việt Nam?

So với các nghiên cứu trước (như Trần Kim Hào 2005 chỉ khảo sát chung cho SMEs; Phan Hồng Giang 2006 chỉ tập trung vào tổ chức VCCI), luận án là công trình đầu tiên thiết kế quy trình điều tra thực chứng liên ngành chuyên biệt trên mẫu $N = 118$ doanh nghiệp xuất khẩu đa ngành hàng, kết hợp phân tích đối sánh chính sách với 6 quốc gia thuộc cả 3 nhóm: phát triển (Mỹ, Đức), chuyển đổi/mới nổi (Colombia, Thái Lan) và kém phát triển (Kenya, Benin) để kiểm định tính tương thích thể chế.

3. Phát hiện thực chứng nào mang tính bất ngờ và có ý nghĩa cảnh báo cao nhất?

Phát hiện bất ngờ nhất là sự đối lập gay gắt giữa cấu trúc giá trị lý thuyết và hành vi chi tiêu thực tế: Dù dịch vụ hỗ trợ cấu thành tới 40% giá trị sản phẩm xuất khẩu, hầu hết doanh nghiệp Việt Nam lại chi trả dưới 1-2% doanh thu cho BDS chuyên nghiệp và duy trì thói quen tìm kiếm thông tin miễn phí qua mạng lưới phi chính thức. Điều này trực tiếp lý giải nguyên nhân hàng loạt thương hiệu Việt (Nước mắm Phú Quốc, Bia Sài Gòn, Cà phê Trung Nguyên) liên tục bị chiếm đoạt thương hiệu tại thị trường quốc tế do không sử dụng dịch vụ tư vấn sở hữu trí tuệ kịp thời.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication protocol) không?

Có. Luận án mô tả chi tiết quy trình chọn mẫu doanh nghiệp, bảng danh mục 20 loại hình dịch vụ chi tiết được chuẩn hóa từ chuẩn GTZ/Swisscontact/ILO, hệ thống câu hỏi khảo sát cấu trúc hóa trên thang đo Likert và các tiêu chí xử lý dữ liệu qua phần mềm SPSS 16.0, cho phép các nhà nghiên cứu hoàn toàn có thể tái lập khảo sát trên tập dữ liệu mới.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao?

Chương trình tập trung giải quyết: Đo lường tác động của chuyển đổi số và AI đối với tự động hóa dịch vụ thương mại xuất khẩu; Đánh giá năng lực đáp ứng của BDS nội địa trước các tiêu chuẩn xanh (ESG), rào cản kỹ thuật mới (CBAM, quy định chống phá rừng EUDR); và Xây dựng mô hình tích hợp dịch vụ công - tư trong chuỗi cung ứng logistics toàn cầu.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Liên Hà đã đúc kết các giá trị cốt lõi:

1. Chuẩn hóa hệ thống lý luận: Định nghĩa và phân loại hoàn chỉnh ma trận 7 nhóm dịch vụ phát triển kinh doanh phi tài chính phục vụ trực tiếp cho hoạt động xuất khẩu trong nền kinh tế hội nhập.
2. Lượng hóa bằng chứng thực tiễn: Khảo sát thành công $N = 118$ doanh nghiệp xuất khẩu, bóc tách thực trạng tỷ lệ chi phí dịch vụ và giải mã các rào cản nhận thức dẫn đến tổn thất thương hiệu của hàng hóa Việt Nam.
3. Đột phá về tư duy tiếp cận: Thúc đẩy sự chuyển dịch mô hình phát triển BDS từ cơ chế bao cấp, thụ động của Nhà nước sang mô hình định hướng thị trường cạnh tranh, lấy nhu cầu thực tế của doanh nghiệp làm trung tâm.
4. Khái quát hóa bài học quốc tế: Hệ thống hóa kinh nghiệm can thiệp BDS từ các mô hình thành công của Hoa Kỳ, CHLB Đức, Colombia, Kenya, Benin và Thái Lan thành các bài học có tính khả thi cao cho Việt Nam.
5. Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ: Đề xuất lộ trình giải pháp 3 bên (Nhà nước kiến tạo - Nhà cung ứng chuyên nghiệp hóa - Doanh nghiệp xuất khẩu tối ưu hóa chi phí) có giá trị ứng dụng thực tiễn sâu sắc hướng tới năm 2020.
6. Mở ra các dòng nghiên cứu mới: Khơi thông các hướng nghiên cứu hiện đại về dịch vụ tri thức số, chuỗi giá trị toàn cầu và quản trị rủi ro pháp lý quốc tế cho cộng đồng khoa học thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SQ LÝ LUHN VS D CH V PHÁT TRI"N KINH DOANH CHO DOANH NGHI$P XU&T KH'U 1. KHÁI LUHN CHUNG VS D CH V PHÁT TRI"N KINH DOANH CHO DOANH NGHI$P XU&T KH'U 1. Khái ni m d ch v phát tri n kinh doanh cho doanh nghi p xu t kh u Ngành d#ch vV t‰ lâu ñã trc thành mUt ngành kinh tA quan trRng c2a nhi\u qu5c gia. Chính vì v;y, d#ch vV ñã thu hút s< quan tâm, nghiên c u c2a nhi\u nhà khoa hRc.

Trong các nghiên c u c2a mình, các tác giC cũng ñã ñưa ra rMt nhi\u ñ#nh nghĩa khác nhau v\ d#ch vV. Theo Các Mác, d#ch vV là con ñ± c2a n\n sCn xuMt hàng hóa. Khi n\n kinh tA hàng hóa phát triZn mHnh ñòi hši mUt s< lưu thông trôi chCy, thông su5t, liên tVc ñZ thša mãn nhu cQu ngày càng cao c2a con ngưPi thì d#ch vV cũng phát triZn ñZ ñáp ng nhu cQu ñó. Như v;y b ng cách tiAp c;n dưLi góc ñU kinh tA, Các Mác ñã ch¨ ra ngu>n g5c ra ñPi, vai trò và ñUng l<c phát triZn c2a d#ch vV.

Kinh tA hRc hi6n ñHi coi d#ch vV là mUt loHi hình sCn xuMt ñac bi6t mà kAt quC c2a các hoHt ñUng hQu hAt không t>n tHi dưLi dHng v;t chMt. D#ch vV ñưFc tHo ra do hoHt ñUng c2a con ngưPi nh m thoC mãn nhu cQu nào ñó c2a con ngưPi. Tùy thuUc vào quan ñiZm, mVc tiêu và phương pháp tiAp c;n, có thZ có nhi\u ñ#nh nghĩa khác nhau v\ d#ch vV: T‰ ñiZn kinh tA hRc (2000) ñ#nh nghĩa “D#ch vV là mUt hoHt ñUng kinh tA tHo ra nhWng sCn phgm vô hình nào ñó (tư vMn, phVc vV, bCo hiZm, ngân hàng…) ñóng góp tr<c tiAp hoac gián tiAp vào vi6c thša mãn nhu cQu c2a con ngưPi và là mUt thành t5 quan trRng cMu thành nên GDP” 17 Theo Philip Kotler “ D#ch vV là mRi hành ñUng hay lFi ích mà mUt bên có thZ cung cMp cho bên kia và ch2 yAu là vô hình, không d:n ñAn quy\n sc hWu mUt cái gì ñó. Vi6c th<c hi6n d#ch vV có thZ liên quan và cũng có thZ không liên quan ñAn mUt sCn phgm v;t chMt” [19, tr 522].

Như v;y d#ch vV là mUt loHi sCn phgm, ch2 yAu là vô hình, ñưFc cung cMp nh m thša mãn nhu cQu c2a ngưPi sS dVng d#ch vV trong ñó ngưPi sS dVng d#ch vV có thZ là cá nhân, t™ ch c hoac doanh nghi6p. D#ch vV phát triZn kinh doanh (Business Development Services) là mUt loHi hình d#ch vV ñưFc cung cMp cho các doanh nghi6p, các ch2 thZ kinh tA nh m h^ trF các doanh nghi6p, các ch2 thZ kinh tA nâng cao hi6u quC hoHt ñUng. M^i qu5c gia, m^i t™ ch c có thZ ñưa ra nhWng ñ#nh nghĩa khác nhau v\ d#ch vV phát triZn kinh doanh (DVPTKD) tùy thuUc vào ñi\u ki6n chính tr#, kinh tA xã hUi cV thZ hoac mVc ñích nghiên c u v\ DVPTKD. Trên thA giLi, DVPTKD ngày càng kh¢ng ñ#nh ñưFc vai trò không thZ thiAu ñ5i vLi các doanh nghi6p c hQu hAt các qu5c gia, ñac bi6t kZ t‰ nhWng năm cu5i thA k• 20.

Nh;n thMy vai trò to lLn c2a DVPTKD ñ5i vLi s< phát triZn c2a doanh nghi6p, nhi\u qu5c gia trên thA giLi ñã và ñang quan tâm phát triZn loHi hình d#ch vV này. Trên thA giLi cũng có rMt nhi\u nghiên c u c2a các t™ ch c, các nhà khoa hRc v\ DVPTKD trong ñó ñưa ra nhWng ñ#nh nghĩa, nhWng quan ni6m khác nhau v\ DVPTKD. Thông thưPng, DVPTKD ñưFc hiZu là “nhWng d#ch vV phi tài chính ñưFc cung cMp cho các t™ ch c kinh doanh”. Các d#ch vV phi tài chính là nhWng d#ch vV không liên quan ñAn vi6c cung ng tài chính cho doanh nghi6p như d#ch vV cho vay c2a ngân hàng, d#ch vV tín dVng,… ð5i tưFng phVc vV hay khách hàng chính c2a các d#ch vV này là các doanh nghi6p, t™ ch c kinh tA ch không phCi ngưPi tiêu dùng cu5i cùng.

18 Bên cHnh ñó có thZ xem xét mUt s5 khái ni6m v\ DVPTKD ñưFc ñưa ra trong các nghiên c u v\ DVPTKD, như sau: œ “DVPTKD là nhWng d#ch vV nh m cCi thi6n hoHt ñUng c2a doanh nghi6p, tăng cưPng khC năng tham gia th# trưPng và khC năng cHnh tranh c2a các doanh nghi6p. DVPTKD bao g>m các d#ch vV chiAn lưFc và các d#ch vV tác nghi6p. DVPTKD nh m phVc vV t‰ bên ngoài ñ5i vLi m^i t™ ch c kinh doanh thay vì vi6c các doanh nghi6p ñó t< mc rUng qui mô ñZ t< phVc vV”[48, tr 11]. œ “DVPTKD là bMt kỳ d#ch vV nào ñưFc các doanh nghi6p sS dVng nh m h^ trF cho vi6c th<c hi6n ch c năng kinh doanh”[40, tr (xi)].

œ “DVPTKD là bMt kỳ d#ch vV phi tài chính nào ñưFc các doanh nghi6p sS dVng nh m h^ trF cho vi6c th<c hi6n ch c năng kinh doanh hoac tăng trưcng, ñưFc cung cMp mUt cách chính th c hoac không chính th c” [50, tr 2]. Ngoài ra còn có mUt s5 quan ni6m khác v\ DVPTKD: œ DVPTKD g>m nhWng d#ch vV mà các doanh nhân thưPng cQn ñAn nh m giúp hR lãnh ñHo và phát triZn doanh nghi6p. œ DVPTKD g>m các d#ch vV ñưFc các doanh nghi6p sS dVng ñZ giúp doanh nghi6p hoHt ñUng có hi6u quC và phát triZn kinh doanh. Mac dù có nhWng quan ni6m, cách hiZu khác nhau v\ DVPTKD, nhưng các khái ni6m ñưFc ñưa ra trong các nghiên c u ñ\u th5ng nhMt DVPTKD là mUt loHi hình d#ch vV cung cMp cho các doanh nghi6p nh m h^ trF các doanh nghi6p trong vi6c th<c hi6n các ch c năng kinh doanh thay vì các doanh nghi6p này phCi mc rUng qui mô ñZ t< phVc vV.

T‰ khái ni6m chung v\ DVPTKD, có thZ hiZu D ch v phát tri n kinh doanh cho doanh nghi"p xu t kh$u là nh'ng d ch v phi tài chính ñư c cung c p cho doanh nghi"p nh*m nâng cao năng l-c xu t kh$u, tăng kh. năng ti/p 19 c0n th trư1ng ngoài nư2c và nâng cao năng l-c c nh tranh c3a doanh nghi"p trên th trư1ng th/ gi2i. ð c ñi m c a d ch v phát tri n kinh doanh DVPTKD là mUt loHi hình d#ch vV do ñó DVPTKD cũng mang nhWng ñac ñiZm c2a các loHi hình d#ch vV nói chung, bao g>m: œ Tính ñ5ng th1i, không th tách r1i: Quá trình cung ng d#ch vV là quá trình sCn xuMt ñac bi6t, trong ñó khách hàng chính là mUt bU ph;n c2a quá trình cung ng d#ch vV. Quá trình cung cMp và sS dVng d#ch vV thưPng di"n ra mUt cách ñ>ng thPi, không thZ tách rPi nhau, kAt thúc quá trình cung ng cũng ñ>ng thPi là kAt thúc quá trình sS dVng d#ch vV.

œ Tính không ñ5ng nh t: SCn phgm v;t chMt thưPng ñưFc tiêu chugn hóa nên nên các sCn phgm sCn xuMt ra là ñ>ng nhMt, còn d#ch vV ñưFc cung cMp tùy theo yêu cQu c2a khách hàng do ñó các d#ch vV cung cMp hoàn toàn không gi5ng nhau, phV thuUc vào nhWng yêu cQu khác nhau c2a khách hàng sS dVng d#ch vV. œ Thư1ng là vô hình và không lưu tr' ñư c: HQu hAt các loHi h#ch vV không t>n tHi dưLi hình th c v;t chMt và không nh;n biAt ñưFc b ng các giác quan, khách hàng sS dVng d#ch vV thưPng không thZ thMy ñưFc d#ch vV trưLc khi tiêu dùng. Do tính chMt ñac thù c2a quá trình cung cMp d#ch vV là sCn xuMt và tiêu dùng d#ch vV di"n ra ñ>ng thPi nên ñ5i vLi hQu hAt các loHi hình d#ch vV nhà cung cMp khó có thZ sCn xuMt d#ch vV trưLc ñZ lưu kho r>i cung cMp cho khách hàng. ðac ñiZm này là mUt trc ngHi cho các nhà cung cMp d#ch vV trong vi6c chugn b# các ngu>n l<c cQn thiAt cho quá trình cung cMp d#ch vV do khó d< ñoán chính xác nhu cQu.

Tuy nhiên nhP có s< phát triZn c2a khoa hRc hi6n ñHi mà mUt s5 loHi hình d#ch vV ngày càng có tính chMt c2a sCn phgm hàng hóa nhi\u hơn. Các sCn phgm d#ch vV này v‰a có thZ lưu trW ñưFc và v;n chuyZn ñAn mRi nơi ñZ 20 tiêu thV, v‰a có thZ sS dVng trong mUt thPi gian dài như các phQn m\m máy tính, hay các thông tin lưu trW trên website cho các doanh nghi6p truy c;p khi cQn ñAn,… Ngoài ra, t‰ khái ni6m v\ DVPTKD, có thZ rút ra nhWng ñac ñiZm riêng c2a DVPTKD như sau: œ DVPTKD là nhWng d#ch vV phi tài chính là nhWng d#ch vV không liên quan ñAn vMn ñ\ cMp v5n cho doanh nghi6p như d#ch vV cho vay c2a ngân hàng và các t™ ch c tín dVng. œ Khách hàng c2a DVPTKD không phCi là ngưPi tiêu dùng cu5i cùng mà là các doanh nghi6p, các t™ ch c hoHt ñUng kinh doanh. œ Ch2 thZ cung cMp DVPTKD không ch¨ là các doanh nghi6p cung cMp d#ch vV nh m mVc ñích thu lFi nhu;n mà có thZ là các t™ ch c xúc tiAn thương mHi ñQu tư (c2a Chính ph2 hoac phi Chính ph2), các t™ ch c ñHi di6n cho doanh nghi6p (các phòng thương mHi và các hi6p hUi doanh nghi6p).

Các t™ ch c này có ch c năng h^ trF cho các doanh nghi6p xuMt khgu thông qua ngu>n ngân sách nhà nưLc hoac thu phí vLi m c thMp ñ2 ñZ bù các khoCn chi, các hoHt ñUng cung ng theo nguyên t[c phi lFi nhu;n. Phân lo%i d ch v phát tri n kinh doanh cho doanh nghi p xu t kh u 1. Phân lo i d ch v phát tri n kinh doanh nói chung * Theo t> ch c thương m i th/ gi2i (WTO) Cho ñAn nay, trong h6 th5ng các phân ngành d#ch vV c2a WTO, DVPTKD cũng chưa ñưFc chia thành mUt ngành riêng bi6t. Tuy nhiên, theo hi6p ñ#nh chung v\ Thương mHi D#ch vV (GATS), các DVPTKD n m trong hai nhóm d#ch vV: + D#ch vV ngh\ nghi6p: G>m các d#ch vV pháp lý, kA toán kiZm toán, thuA, … 21 + D#ch vV kinh doanh khác: g>m các d#ch vV thông tin, tư vMn quCn lý, d#ch vV quCng cáo, d#ch vV hUi chF triZn lãm….

* Theo m c ñích ho t ñEng c3a nhà cung c p d ch v + DVPTKD phi lFi nhu;n: HQu hAt các d#ch vV này ñưFc cung cMp mi"n phí hoac ñưFc cung cMp vLi m c phí rMt thMp. MVc ñích cung ng d#ch vV này là ñZ h^ trF mi"n phí vLi mVc ñích h^ trF nh m nâng cao hi6u quC hoHt ñUng c2a các doanh nghi6p. Các d#ch vV này còn gRi là các d#ch vV h^ trF phát triZn kinh doanh. Nhà cung cMp d#ch vV này là các t™ ch c chính ph2 hoac phi chính ph2, các t™ ch c ñHi di6n cho doanh nghi6p.