CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số lý luận cơ bản về lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp 1. Khái niệm cạnh tranh Cạnh tranh là hành động cạnh tranh, đấu tranh chống lại một cá nhân, nhóm hoặc loài để sinh tồn, tồn tại, giành lợi nhuận, địa vị, niềm tự hào, phần thưởng hoặc các mục đích khác. Trong điều kiện kinh tế thị trường, cạnh tranh là một đặc điểm quan trọng và là điều kiện sống còn của doanh nghiệp.
Cạnh tranh tác động đến nhiều ngành, nhiều thành phần kinh tế. Cạnh tranh có thể xảy ra giữa hai hoặc nhiều lực lượng, tổ chức, cá nhân, nhóm, loài, tùy thuộc vào ngữ cảnh sử dụng từ "cạnh tranh". Trong lĩnh vực kinh tế cũng có nhiều ý kiến phản đối vấn đề cạnh tranh. Mác nói: “Cạnh tranh là cuộc đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm tranh giành những điều kiện thuận lợi trong sản xuất, lưu thông hàng hóa nhằm thu được lợi nhuận khổng lồ”.
Theo kinh tế chính trị, “cạnh tranh là việc các công ty sáp nhập lẫn nhau để giành lại thị phần và khách hàng cho chính công ty mình”. Theo định nghĩa của bách khoa toàn thư mở Wikipedia: “Cạnh tranh là một hiện tượng tự nhiên, là mối quan hệ giữa các cá nhân có chung môi trường sống hoặc điều kiện cùng có lợi. Trong nền kinh tế hoạt động là tác nhân kinh tế (người sản xuất, người tiêu dùng) Cạnh tranh giữa người.) chiếm một vị trí nhất định để sản xuất, vận hành hoặc tiêu thụ sản phẩm nhằm thu được lợi nhuận tối đa.” Vì vậy, quyền sở hữu là điều kiện để xảy ra cạnh tranh trong lĩnh vực kinh tế. Theo định nghĩa của Việt Nam: Cạnh tranh là sự cạnh tranh giữa các cá nhân, nhóm có chức năng ngang bằng nhau vì lợi ích chung và chiến thắng chung nhằm nâng cao vị thế của người này và làm suy yếu vị thế của người khác.
6 Mục đích chủ yếu của quá trình cạnh tranh thị trường của mỗi chủ thể kinh tế là để chiếm ưu thế, giảm bớt chi phí "đầu vào" của sản xuất và chu kỳ kinh tế, tăng mức năng suất và giá "đầu ra" nhằm đạt mức lợi nhuận cao nhất với mức chi phí sản xuất thấp nhất. Khả năng sinh lời vẫn có thể đạt được. Do đó, bản chất của cạnh tranh là nhằm đạt được ưu thế về giá cả hàng hoá và dịch vụ (mua và bán). Đây cũng là con đường, cách thức mà mỗi chủ thể kinh tế chiếm lĩnh thị trường nhằm thu về lợi nhuận cao nhất.
Cạnh tranh chắc chắn sẽ dẫn đến “giá trung bình” và “lợi nhuận trung bình” cho các loại hàng hóa và dịch vụ khác nhau trên thị trường. Vì vậy, khi các chủ thể kinh tế như người tiêu dùng, doanh nghiệp tham gia thị trường với tư cách là người mua, họ phải tìm kiếm giải pháp phù hợp để có thể mua được hàng hóa, dịch vụ mình muốn mua với giá thấp hơn giá thị trường. Giá cân đối giữa chủng loại và giá cả hàng hoá trên thị trường sẽ làm giảm giá thành hàng hoá, dịch vụ của doanh nghiệp xuống mức thấp nhất. Thay vào đó, khi người bán sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ có mặt, họ sẽ tìm cách bán với giá cao hơn giá cân bằng thị trường.
Nếu không thoả mãn đủ các điều kiện thì sẽ bị loại khỏi thị trường, bị loại khỏi thị trường phân phối và nguy cơ phá sản là không tránh khỏi. Trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh là xu hướng tất yếu khách quan. Đối với doanh nghiệp, cạnh tranh chính là con dao hai lưỡi. Một mặt, các công ty có giá thành cao và chất lượng sản phẩm thấp sẽ bị đào thải một cách tàn nhẫn.
Mặt khác, nó cũng buộc các doanh nghiệp phải không ngừng cố gắng hạ giá thành, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm, đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm nhằm cạnh tranh và phát triển trên thị trường. Chính ở khía cạnh này, cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải nâng cao khả năng cạnh tranh, phải đổi mới quan hệ sở hữu nhằm tạo ra ưu thế cạnh tranh. Bất kỳ loại sản phẩm nào cũng phải đối diện với áp lực cạnh tranh nhất định khi đưa ra thị trường. Do sản phẩm được bán qua nhiều nhà phân phối khác nhau nên số lượng sản phẩm bán ra trên thị trường rất lớn.
Các công ty phải cạnh tranh để bán được sản phẩm của mình với giá cao. Phân loại cạnh tranh Cạnh tranh xảy ra muôn màu, muôn sắc trên thương trường người ta. Có thể dựa vào một số căn cứ để phân loại cạnh tranh như: * Dựa trên số lượng người tham gia trên thị trường và chia thành ba loại cạnh tranh chính như sau: - Cạnh tranh hoàn hảo: Đây là loại cạnh tranh mà có số lượng người tham gia rất lớn và không có sự khác biệt nổi bật giữa các nhà cung cấp hoặc người bán hàng. Các sản phẩm hoặc dịch vụ được xem như là như nhau, và không có một cá nhân hay doanh nghiệp nào có quyền kiểm soát giá cả.
Ví dụ cho loại cạnh tranh này có thể là thị trường trái cây và rau quả tại một vùng nông thôn. - Cạnh tranh không hoàn hảo: Trái ngược với cạnh tranh hoàn hảo, loại cạnh tranh này có sự khác biệt về sản phẩm hoặc dịch vụ, đôi khi cả trong giá cả và chất lượng. Trên thị trường này, có một số người bán hàng hoặc doanh nghiệp lớn chiếm lĩnh thị phần và có sức ảnh hưởng lớn đến giá cả và các quyết định của người tiêu dùng. Ví dụ về cạnh tranh không hoàn hảo có thể là thị trường điện thoại thông minh với các nhà sản xuất hàng đầu như Apple, Samsung và Huawei.
- Cạnh tranh hạn chế: Đây là loại cạnh tranh mà chỉ có một số ít người tham gia hoặc một người tham gia duy nhất. Trong trường hợp này, người bán hàng hoặc doanh nghiệp đảm bảo sự kiểm soát hoặc gần như kiểm soát thị trường và có khả năng ảnh hưởng đến giá cả và các quyết định mua hàng của ngư * Phân loại cạnh tranh theo phạm vi của nền kinh tế có thể chia thành loại chính: cạnh tranh toàn cầu, cạnh tranh quốc gia và cạnh tranh địa phương. - Cạnh tranh toàn cầu (Global competition): Loại cạnh tranh này xảy ra giữa các công ty, ngành nghề hoặc quốc gia trên toàn thế giới. Cạnh tranh toàn cầu thường liên quan đến xu hướng toàn cầu hóa, khi các công ty có thể hoạt động và cung cấp sản phẩm hay dịch vụ ở mọi quốc gia.
Ví dụ, các 8 công ty công nghệ lớn như Apple, Samsung hay Microsoft đều cạnh tranh toàn cầu để giành thị phần trên thế giới. - Cạnh tranh quốc gia (National competition): Loại cạnh tranh này xảy ra giữa các công ty, ngành nghề hoặc tổ chức trong một quốc gia. Cạnh tranh quốc gia thường xảy ra trong ngành hàng tiêu dùng (như ngành thực phẩm, dược phẩm, điện tử) và các dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của thị trường trong quốc gia đó. Ví dụ, trong ngành ô tô, các hãng như Toyota, Honda và Nissan cạnh tranh với nhau để giành thị phần trong thị trường ô tô của Nhật Bản.
- Cạnh tranh địa phương (Local competition): Loại cạnh tranh này xảy ra giữa các công ty, ngành nghề hoặc tổ chức trong một khu vực địa lý nhỏ hơn, như một thành phố, vùng hay tỉnh. Cạnh tranh địa phương thường xảy ra trong các ngành nghề nhỏ hơn và thị trường hạn chế địa lý. Ví dụ, các quán ăn, tiệm tạp hóa hay cửa hàng thời trang trong cùng một khu vực cạnh tranh để thu hút khách hàng trong khu vực đó. * Căn cứ vào chi phí trung bình của một doanh nghiệp, cạnh tranh được chia thành hai loại: + Cạnh tranh dọc: cạnh tranh giữa các công ty có chi phí trung bình thấp nhất khi gia nhập thị trường.
Khi đó, thương nhân sẽ điều chỉnh giá và lượng bán của mình dựa trên giá bán của thương nhân khác để thu được lợi nhuận cao nhất. Quy luật cạnh tranh chéo cho thấy, việc điều chỉnh giá bán hay sản lượng bán hàng của doanh nghiệp nêu trên sẽ có điểm dừng. Tức là trong một khoảng thời gian nhất định, một mặt bằng giá thống nhất sẽ được hình thành trên thị trường, buộc các doanh nghiệp phải cải tiến công nghệ, giảm giá thành để tồn tại và phát triển trong thị trường cạnh tranh khốc liệt. + Cạnh tranh theo chiều ngang: cạnh tranh giữa các công ty có chi phí trung bình thấp nhất.
Không giống như cạnh tranh theo chiều dọc, cạnh tranh theo chiều ngang sẽ không khiến bất kỳ công ty nào bị loại khỏi thị trường vì có chi phí trung bình thấp nhất. So với mức giá trung bình, lợi nhuận giảm dần, thậm chí có thể không có lãi, hoặc đều phá sản vì nhu cầu quá thấp. 9 Đồng thời, vì lợi nhuận trước mắt, thương lái không chấp nhận hậu quả của cạnh tranh nên sẽ đi theo hai hướng: hoặc dừng cạnh tranh giữa các thương lái, thống nhất giá bán thật cao, cắt giảm doanh số toàn hệ thống, và tranh giành vị thế độc quyền. Điều này gây tổn hại đến quyền lợi của người tiêu dùng.
Để có được cạnh tranh công bằng, nhà nước cần ban hành luật cạnh tranh giữa các doanh nghiệp; hoặc doanh nghiệp phải tìm cách cắt giảm chi phí sản xuất và chuyển hướng từ cạnh tranh theo chiều ngang sang cạnh tranh theo chiều thẳng đứng để giữ lợi nhuận cao trên thị trường đối với sản phẩm trong một thời gian dài. Vai trò của cạnh tranh đối với doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là điều tất yếu đối với mỗi DN. Cạnh tranh có thể nói là một cuộc cạnh tranh khốc liệt, DN không thể tránh khỏi nhưng phải làm mọi cách để giành chiến thắng. Cạnh tranh buộc các DN phải luôn tìm cách nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ và thay đổi mẫu mã để đáp ứng nhu cầu khách hàng.
Cạnh tranh khuyến khích các DN áp dụng công nghệ mới, hiện đại, buộc họ phải sử dụng hiệu quả các nguồn lực để giảm chi phí, nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã, tạo ra các sản phẩm mới, khác biệt và có tính cạnh tranh cao. Cạnh tranh khốc liệt sẽ tạo cơ hội cho các DN thể hiện “bản lĩnh” trong hoạt động của mình. Nếu có thể chịu được áp lực cạnh tranh của thị trường, DN sẽ ngày càng vững mạnh và phát triển hơn. Do sự tồn tại khách quan và tác động của cạnh tranh đến toàn bộ nền kinh tế, đặc biệt là đến các DN khác nhau, nâng cao năng lực cạnh tranh của DN là yêu cầu khách quan và tất yếu của thị trường thương mại.