Lêi c¶m ¬n Víi lßng kÝnh träng vµ biÕt ¬n s©u s¾c, t«i xin göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh tíi: PGS.TS Ph¹m Ngäc Bïng Th.s Vâ Quèc ¸nh Lµ nh÷ng ngêi thÇy ®· tËn t×nh híng dÉn vµ gióp ®ì t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy. ChÝnh sù quan t©m chØ b¶o cña c¸c thÇy lµ nguån ®éng viªn lín ®èi víi t«i trong qu¸ tr×nh lµm thùc nghiÖm. T«i còng xin bµy tá lßng biÕt ¬n tíi: Ban Gi¸m hiÖu, phßng §µo t¹o sau ®¹i häc vµ c¸c thÇy c« gi¸o trêng §¹i häc Dîc Hµ Néi ®· d×u d¾t t«i trong nh÷ng n¨m häc võa qua. C¸c thÇy gi¸o, c« gi¸o, c¸c anh chÞ kü thuËt viªn cña bé m«n VËt lý- Hãa lý, bé m«n Bµo chÕ, bé m«n Dîc lý, bé m«n Dîc l©m sµng vµ phßng thÝ nghiÖm trung t©m ®· t¹o mäi ®iÒu kiÖn gióp ®ì t«i trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ hoµn thµnh luËn v¨n.
Cuèi cïng t«i xin c¶m ¬n gia ®×nh, ngêi th©n vµ b¹n bÌ ®· lu«n ñng hé vµ quan t©m ®Ó t«i cã ®îc kÕt qu¶ nh ngµy h«m nay. Hµ Néi, ngµy 28 th¸ng 12 n¨m 2009 Th¸i Minh Dòng 2 môc lôc Lêi c¶m ¬n 0 Ch÷ viÕt t¾t 0 §ÆT VÊN §Ò. §é tan vµ c¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn ®é hoµ tan cña dîc chÊt. BiÖn ph¸p lµm t¨ng ®é hoµ tan cña dîc chÊt Ýt tan.Thay ®æi kÝch thíc tiÓu ph©n vµ d¹ng thï h×nh cña dîc chÊt.
Dïng c¸c chÊt diÖn ho¹t. C¸c biÖn ph¸p kh¸c:. Tæng quan vÒ bÖnh t¨ng lipid m¸u. Mét sè nguyªn nh©n g©y t¨ng lipid m¸u[2].
Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ chøng t¨ng lipid m¸u. C«ng thøc ho¸ häc[41]. Dîc lý vµ c¬ chÕ t¸c dông. Chèng chØ ®Þnh, ChØ ®Þnh, chÕ phÈm vµ liÒu dïng.
Mét sè nghiªn cøu vÒ fenofibrat. C¸c ®Æc tÝnh cña fenofibrat. C¸c nghiªn cøu t¨ng ®é hßa tan vµ sinh kh¶ dông cña fenofibrat. C¸c ph¬ng ph¸p ®Þnh lîng FB trong huyÕt t¬ng.
Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ sinh kh¶ dông in vivo cña thuèc. Sinh kh¶ dông vµ c¸c yÕu tè ¶nh hëng. Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ sinh kh¶ dông in vivo cña thuèc. §èi tîng vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu.
§èi tîng vµ nguyªn vËt liÖu. Nguyªn liÖu t¸ dîc. §éng vËt thÝ nghiÖm. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu.
Ph¬ng ph¸p bµo chÕ vi h¹t fenofibrat. Ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh kÝch thíc tiÓu ph©n. Ph¬ng ph¸p thö ®é hoµ tan. Ph¬ng ph¸p thö ®é tan.
Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch ¶nh hëng cña biÕn ®éc lËp vµo biÕn phô thuéc vµ lùa chän c«ng thøc tèi u. Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ ®é æn ®Þnh cña mÉu. Ph¬ng ph¸p bµo chÕ viªn nang chøa 200mg vi h¹t FB. ThÈm ®Þnh ph¬ng ph¸p ®Þnh lîng FA trong huyÕt t¬ng.
Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ sinh kh¶ dông cña FA theo ®êng uèng. KÕt qu¶ thùc nghiÖm vµ nhËn xÐt. Thö nghiÖm in vitro. X©y dùng ®êng chuÈn.
KÕt qu¶ thö ®é tan. Lùa chän chÊt mang. Lùa chän chÊt nhò ho¸. Lùa chän biÕn ®éc lËp – biÕn phô thuéc.
Lùa chän c«ng thøc bµo chÕ vi h¹t FB. So s¸nh m« h×nh hoµ tan víi c¸c mÉu ®èi chiÕu. §¸nh gi¸ ®é æn ®Þnh. X©y dùng vµ thÈm ®Þnh ph¬ng ph¸p ®Þnh lîng FA trong huyÕt t¬ng.
ThÈm ®Þnh ph¬ng ph¸p ph©n tÝch acid fenofibric trong huyÕt t¬ng. §¸nh gi¸ vµ so s¸nh sinh kh¶ dông cña nang bµo chÕ vµ nang thuèc ®èi chiÕu trªn chã thÝ nghiÖm. VÒ ¶nh hëng cña kÝch thíc tiÓu ph©n ®Õn ®é hoµ tan. VÒ ph¬ng ph¸p t¹o vi h¹t b»ng ®«ng tô tõ nhò t¬ng.
VÒ ¶nh hëng cña nång ®é NaLS trong m«i trêng hoµ tan ®Õn phÐp thö ®é hßa tan. VÒ kÕt qu¶ ®¸nh gi¸ sinh kh¶ dông in vivo.57 Tµi liÖu tham kh¶o.62 Ch÷ viÕt t¾t FB Fenofibrate FA Acid fenofibric SP Hçn hîp NaLS vµ PEG tû lÖ 1 : 5 AUC(Area Under the Curve)DiÖn tÝch díi ®êng cong Cmax Nång ®é ®Ønh Tmax Thêi gian ®¹t nång ®é ®Ønh t1/2 thêi gian b¸n th¶i PEG Polyethylen glycol PVP Polyvinyl pyrolidone SKD Sinh kh¶ dông LDL (Low Density Lipoprotein) Lipoprotein tû träng thÊp HDL (Hight Density Lipoprotein) Lipoprotein tû träng cao VLDL (Very Low Density Lipoprotein tû träng rÊt thÊp Lipoprotein) HPLC (Hight Potency Liquid S¾c ký láng hiÖu n¨ng cao Chromatoraphy) NaLS Natri lauryl sulfat LM 200 Lipanthyl 200 M NBC Nang bµo chÕ chøa 200 mg vih¹t fenofibrate 7 1 danh môc s¬ ®å, b¶ng biÓu H×nh 3. §å thÞ biÓu diÔn ®êng chuÈn fenofibrat. §å thÞ hoµ tan cña FB tõ c¸c mÉu thö nghiÖm.
C¸c ®êng ®ång møc cña Y1, Y2 khi X3 =12. C¸c ®êng ®ßng møc cña Y3 khi X3 =12 vµ cña Y2 khi X1 = 10. §é hßa tan cña FB tõ c¸c mÉu ë m«i trêng NaLS 1,5%. §é hßa tan cña FB tõ c¸c mÉu ë m«i trêng NaLS 1%.
§å thÞ hßa tan FB cña c¸c mÉu trong m«i trêng NaLS 1% 45 H×nh 3. §å thÞ biÓu diÔn ®é tuyÕn tÝnh gi÷a nång ®é vµ diÖn tÝch pÝc. §å thÞ so s¸nh sù biÕn thiªn nång ®é trung b×nh FA trong huyÕt t¬ng chã cña viªn NBC vµ viªn LM 200 theo thêi gian. Liªn quan gi÷a ®é hÊp thô (D) vµ nång ®é fenofibrat(C).
§é tan cña FB. Tr¹ng th¸i tËp hîp cña hÖ nãng ch¶y FB – t¸ d- îc. B¶ng kÝch thíc tiÓu ph©n khi thay ®æi chÊt nhò ho¸. B¶ng c«ng thøc x¸c ®Þnh c¸c yÕu tè ¶nh hëng.
KÕt qu¶ kh¶o s¸t ®é hoµ tan (%) cñaFB tõ c¸c mÉu. C¸c møc vµ kho¶ng biÕn thiªn biÕn ®éc lËp. C¸c c«ng thøc thùc nghiÖm ®îc x©y dùng theo m« h×nh44 B¶ng 3. Gi¸ trÞ cña c¸c biÕn ®Çu ra t¬ng øng.
B¶ng hÖ sè cña ph¬ng tr×nh håi quy. C¸c ®iÒu kiÖn cña bµi to¸n tèi u. §é hoµ tan (%) cña FB tõ c¸c mÉu ë m«i trêng NaLS 1,5%. §é hoµ tan (%) cña FB tõ c¸c mÉu ë m«i trêng NaLS 1%.
Hµm lîng (%) cña FB tõ c¸c mÉu thö ®é æn ®Þnh. §é hoµ tan (%) cña FB tõ c¸c mÉu ë m«i trêng NaLS 1,5%. §é hßa tan cña FB tõ c¸c mÉu trong m«i trêng NaLS 1%. Nång ®é FA t¬ng øng víi c¸c diÖn tÝch pÝc.
§é lÆp l¹i cña ph¬ng ph¸p ®Þnh lîng. §é ®óng cña ph¬ng ph¸p ®Þnh lîng. HiÖu suÊt chiÕt FA tõ huyÕt t¬ng. Nång ®é FA trong huyÕt t¬ng cña tõng c¸ thÓ khi uèng NBC vµ LM 200.
Gi¸ trÞ AUC0-24, AUC0-, Cmax, Tmax, t1/2 hÊp thu FA tõ c¸c c¸ thÓ. Kho¶ng tin cËy ë møc 90% cña tû lÖ c¸c th«ng sè dîc ®éng häc.69 1 §ÆT VÊN §Ò T¨ng lipid m¸u lµ bÖnh rèi lo¹n chuyÓn ho¸, vµ lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n g©y ra c¸c biÕn chøng nghiªm träng nh: X¬ v÷a ®éng m¹ch, ®¸i th¸o ®êng, gan nhiÔm mì. Nguyªn nh©n g©y t¨ng lipid m¸u cã liªn quan ®Õn chÕ ®é ¨n, thãi quen sinh ho¹t, luyÖn tËp, vµ cã xu híng ngµy cµng t¨ng trong x· héi ph¸t triÓn. Fenofibrat lµ dÉn chÊt míi nhÊt thuéc nhãm acid fibric, ®- îc ®a vµo sö dông n¨m 1990 vµ ®îc FDA chÊp nhËn dïng cho ®iÒu trÞ chøng t¨ng lipid m¸u vµo n¨m 1998.
Fenofibrat cã nhiÒu u ®iÓm vît tréi so víi c¸c dÉn chÊt cïng nhãm, tÇn suÊt vµ cêng ®é t¸c dông phô thÊp, cã thÓ phèi hîp víi c¸c thuèc thuéc nhãm statin trong ®iÒu trÞ chøng t¨ng lipid[13], [39], [7]. HiÖn nay fenofibrate lµ mét trong nh÷ng thuèc h¹ lipid m¸u ®îc kª ®¬n nhiÒu nhÊt. Tuy nhiªn sinh kh¶ dông cña fenofibrat thêng rÊt thÊp vµ kh«ng æn ®Þnh do ®é hoµ tan kÐm. Nh÷ng t¸c dông phô hay gÆp cña Fenofibrate tuy kh«ng nghiªm träng nhng g©y khã chÞu cho bÖnh nh©n víi tÇn suÊt t¬ng ®èi cao, cã thÓ lªn tíi 5,5%.
§©y còng lµ nguyªn nh©n chñ yÕu ph¶i ngõng thuèc cña bÖnh nh©n. ViÖc gi¶m liÒu dïng cña thuèc sÏ lµm gi¶m sù biÕn ®éng cña sinh kh¶ dông vµ nång ®é thuèc trong m¸u, nhê ®ã cã thÓ gi¶m ®îc c¸c t¸c dông kh«ng mong muèn cña thuèc. Trªn thÕ giíi, nhiÒu t¸c gi¶ ®· c«ng bè kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ c¸c gi¶i ph¸p bµo chÕ lµm t¨ng ®é hßa tan cña dîc chÊt 2 fenofibrat nh»m môc ®Ých t¨ng sinh kh¶ dông vµ gi¶m t¸c dông phô cña thuèc. KÕt qu¶ nghiªn cøu sinh kh¶ dông fenofibrate cña c¸c d¹ng bµo chÕ kh¸c nhau cho thÊy ®é hßa tan cã ¶nh hëng quyÕt ®Þnh ®Õn sinh kh¶ dông vµ liÒu dïng cña thuèc.
Khi ®é hßa tan cña fenofibrat t¨ng, liÒu dïng ®îc gi¶m tõ 300mg/ngµy xuèng cßn 200mg/ngµy, vµ 160mg/ngµy. HiÖn nay, ë ViÖt nam chóng t«i cha thÊy cã c«ng tr×nh nghiªn cøu nµo vÒ kü thuËt bµo chÕ vµ sinh kh¶ dông cña fenofibrat ®îc c«ng bè. V× vËy chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi “Nghiªn cøu bµo chÕ vµ ®¸nh gi¸ sinh kh¶ dông nang fenofibrat” víi hai môc tiªu sau: -Lùa chän ®îc biÖn ph¸p t¨ng kh¶ n¨ng hßa tan fenofibrat, tõ ®ã bµo chÕ ®îc nang fenofibrat 200mg cã ®é hßa tan t¬ng ®¬ng nang Lipanthyl 200M cña Ph¸p. -§¸nh gi¸ vµ so s¸nh ®îc sinh kh¶ dông in vivo cña nang bµo chÕ ®îc vµ thuèc ®èi chiÕu lµ nang Lipanthyl 200M trªn chã thÝ nghiÖm.
3 Ch¬ng I tæng quan 1. §é tan vµ c¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn ®é hoµ tan cña dîc chÊt §é tan cña mét chÊt trong dung m«i ®îc ®Þnh nghÜa lµ sè ml dung m«i cÇn thiÕt ®Ó hoµ tan 1g chÊt ®ã thµnh dung dÞch b·o hoµ. Cã nhiÒu yÕu tè ¶nh hëng ®Õn ®é hoµ tan cña dîc chÊt, trong ®ã cã nh÷ng yÕu tè thuéc vÒ b¶n th©n dîc chÊt [1]. - D¹ng kÕt tinh hay d¹ng v« ®Þnh h×nh: tr¹ng th¸i vËt lý cã ¶nh hëng ®Õn ®é tan vµ ®é bÒn cña dîc chÊt.
D¹ng kÕt tinh cã cÊu tróc m¹ng líi tinh thÓ t¬ng ®èi bÒn v÷ng do ®ã khã hßa tan h¬n d¹ng v« ®Þnh h×nh. Cïng mét liÒu dîc chÊt, nhng d¹ng v« ®Þnh h×nh do dÔ hßa tan h¬n nªn cã kh¶ n¨ng t¹o ra SKD cao h¬n d¹ng kÕt tinh. Tuy nhiªn d¹ng kÕt tinh l¹i 4 cã ®é bÒn h¬n d¹ng v« ®Þnh h×nh. - HiÖn tîng ®a h×nh: dîc chÊt cã thÓ kÕt tinh ë nhiÒu d¹ng tinh thÓ kh¸c nhau tïy theo ®iÒu kiÖn kÕt tinh.
C¸c d¹ng kÕt tinh kh¸c nhau cã ®Æc tÝnh hoµ tan kh¸c nhau. Thêng th× d¹ng kÕt tinh kh«ng bÒn dÔ tan h¬n d¹ng bÒn, do ®ã khi chÕ thµnh d¹ng bµo chÕ, sÏ cã SKD cao h¬n. Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh b¶o qu¶n, d¹ng kh«ng bÒn cã thÓ chuyÓn thµnh d¹ng bÒn lµm gi¶m SKD cña thuèc. - HiÖn tîng hydrat ho¸: tuú ®iÒu kiÖn kÕt tinh, dîc chÊt cã thÓ tån t¹i ë d¹ng khan hoÆc d¹ng tinh thÓ ngËm níc.
Th«ng thêng d¹ng khan cã ®é hoµ tan tèt h¬n d¹ng ngËm níc, cho nªn sÏ ®îc hÊp thu nhanh h¬n. Trong qu¸ tr×nh s¶n suÊt vµ b¶o qu¶n cã thÓ lµm cho d¹ng nµy chuyÓn sang d¹ng kh¸c dÉn ®Õn thay ®æi SKD cña thuèc. -KÝch thíc tiÓu ph©n: KÝch thíc tiÓu ph©n cã ¶nh hëng lín ®Õn tèc ®é hoµ tan cña dîc chÊt, ®Æc biÖt lµ dîc chÊt Ýt tan. Qu¸ tr×nh hoµ tan cña dîc chÊt ®îc Noyes vµ Withney lîng ho¸ b»ng ph¬ng tr×nh: [1] v = K.
v: tèc ®é hoµ tan.