Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE THIET KE HOAT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHO THONG 1. Hoạt động trải nghiệm 1. Dinh nghĩa hoạt động trải nghiệm Theo Từ điển Tiếng Việt, “Trải nghiệm là sự trải qua, kinh qua một hoàn cảnh, môi trường, điều kiện nào đó dé suy ngẫm, suy xét hay chứng thực một điều gì đó” [6]. Theo từ điển Bách khoa Việt Nam, theo nghĩa chung nhất, trải nghiệm là bat kì một trạng thái nào trong đời sống tâm lí chứa đựng xúc cảm của chủ thé thông qua việc cảm nhận, trải qua, dong lại cùng với tri thức, ý thức,.
Ở khía cạnh tâm lí học, nó là những tín hiệu nội tại của chủ thể. Thông qua đó, chủ thể tiếp nhận các sự việc, sự kiện và đưa ra phản hồi mang màu sắc cá nhân từ ý tưởng đến hành vi [11]. Theo Lê Thị Thùy Linh, “Trải nghiệm chính là những tồn tại khách quan tác động vào giác quan con người, tạo cam giác, tri giác, biểu tượng, con người cảm thấy có tác động nó và cảm nhận nó một cách rõ nét, dé lại ấn tượng sâu đậm, rút ra bài học, vận dụng vào thực tiễn đời sống, hình thành nên các thái độ, giá trị. Theo Nguyễn Thị Liên, “Hoạt động trải nghiệm được coi là một không gian giáo dục trong nhà trường pho thông, trong đó có sự tích hợp nội dung học tập trong nhà trường từ các môn học gắn liền với kinh nghiệm của bản thân HS trong cuộc sống và NL sở trường của HS trong từng lĩnh vực dé thích nghỉ với cuộc sống thực đang diễn ra bên trong và bên ngoài nhà trường” [8].
Theo Chương trình giáo dục phố thông - Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), “HĐTN là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho HS tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học đề thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyên hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai. Như vậy, có thé thấy rằng HĐTN nhắn mạnh quá trình học tập trong đó người học tiếp cận thực tiễn, dé chuyên hóa những kinh nghiệm đã qua thành kiến thức, hiểu biết mới. Bản chất hoạt động trải nghiệm Trong lí luận Giáo dục học đã khẳng định: “Bản chất của giáo dục là trải nghiệm”, muốn giáo dục nhân cách của học sinh phải tổ chức hoạt động giáo dục, không thể bằng con đường lí thuyết suông [8]. Theo Nguyễn Thị Liên: “Bản chất của hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, được tổ chức theo phương thức tạo điều kiện tối đa để người học tham gia trực tiếp vào các hoạt động và mối quan hệ xã hội.
Việc tô chức các HĐTN là làm theo đúng bản chat của quá trình giáo dục, nghĩa là thông qua các hoạt động và bằng hoạt động” [8]. Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm Xuất phát từ mục tiêu, chiến lược đào tạo con người và yêu cầu đổi mới phương pháp, HDTN đã đề ra ba mục tiêu: - Hình thành và phát trién NL thích ứng với cuộc sống. - _ Hình thành NL thiết kế và tổ chức hoạt động. - _ Hình thành NL định hướng nghề nghiệp thông qua các chủ đề hoạt động gắn với nội dung cụ thê về bản thân, quê hương, dat nước, con người.
HĐTN giúp HS có cơ hội khám phá bản thân và thế giới xung quanh, phát triển đời sống tâm hồn phong phú, biết rung cảm trước cái đẹp của thiên nhiên và tình người, có quan niệm sống và ứng xử nhân văn; bồi dưỡng cho HS tình yêu đối với quê hương đất nước, ý thức về cội nguồn và bản sắc dân tộc dé giữ gin và phát triển các giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam trong một thế giới hội nhập [2]. Trong dạy học Vật lí, HDTN giúp HS tiép cận voi những biểu hiện của các khái niệm, các hiện tượng Vật lí trong đời sống thực tiễn xung quanh các em, từ đó giúp HS hiểu được ý nghĩa của kiến thức, đồng thời hình thành và phát triển các phâm chất và NL. Đặc biệt là thành phan NL tìm hiểu thế giới tự nhiên đưới góc độ vật lí. Nội dung của hoạt động trai nghiệm 1.
Nội dung của hoạt động trải nghiệm trong chương trình giáo duc Theo chương trình Giáo dục phổ thông — Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm định hướng, hướng nghiệp của Bộ Giáo dục va Đào tạo (2018), nội dung của hoạt động trải nghiệm sau [2]: Bang 1. Nội dung của hoạt động trải nghiệm — hướng nghiệp trong chương trình giáo dục Mạch nội dung Hoạt động Nội dung hoạt động hoạt động Hoạt động hướng | Hoạt động khám phá | Tìm hiểu hình anh và tính cách của ban vào bản thân bản thân thân. Tìm hiểu khả năng của bản thân. Hoạt động rèn luyện Rèn luyện né nép, thói quen tự phục vụ va bản thân ý thức trách nhiệm trong cuộc sống.
Rèn luyện các kĩ năng thích ứng với cuộc sông. Hoạt động hướng Hoạt động chăm sóc Quan tâm, chăm sóc người thân và các đên xã hội gia đình quan hệ trong gia đình. Tham gia vào công việc cua gia đình. Hoạt động xây dựng Xây dựng và phát triển quan hệ với bạn bè nha trường và thây cô.
Tham gia xây dựng và phát huy truyền thống của nhà trường và của tô chức Doan, Đội. Hoạt động xây dựng Xây dựng và phát triển quan hệ với mọi cộng đồng người. Tham gia các hoạt động xã hội, hoạt động giáo dục truyền thống, giáo dục chính trị, đạo đức, pháp luật. Hoạt động hướng Hoạt động tìm hiêu Khám phá vẻ đẹp, ý nghĩa của cảnh quan đến tự nhiên và bảo tôn cảnh quan thiên nhiên.
thiên nhiên Tham gia bảo tồn cảnh quan thiên nhiên. Hoạt động tìm hiểu Tìm hiểu thực trạng môi trường. và bảo vệ môi trường Tham gia bảo vệ môi trường. Hoạt động hướng Hoạt động tìm hiểu Tìm hiéu ý nghĩa, đặc điêm và yêu câu của nghiệp nghề nghiệp nghề.
Tìm hiêu yêu câu vê an toàn và sức khỏe nghề nghiệp. Tìm hiểu thị trường lao động. Hoạt động rèn luyện Tự đánh giá sự phù hợp với định hướng phẩm chất, năng lực nghề nghiệp. phù hợp với định Rèn luyện phẩm chất và năng lực phù hợp hướng nghề nghiệp với định hướng nghề nghiệp.
Hoạt động lựa chọn Tìm hiệu hệ thông trường trung cap, cao hướng nghề nghiệp đăng, đại học và các cơ sở giáo dục nghê và lập kế hoạch học nghiệp khác của địa phương, trung ương. tập theo định hướng Tham vân ý kiên của thây cô, người thân và nghề nghiệp chuyên gia về định hướng nghề nghiệp. Lua chon cơ sở đảo tạo trong tương lai va lập kế hoạch học tập phù hợp với định hướng nghề nghiệp. Nội dung của hoạt động trải nghiệm trong môn Vật lí Nội dung hoạt động trải nghiệm trong vật lí có thé thực hiện ở một số nội dung sau: - Tim hiểu thêm các kiến thức về vật lí và kĩ thuật.
- Tim hiểu những ứng dụng của vật lí trong đời sống như: kĩ thuật điện, kĩ thuật vô tuyên điện, các ứng dụng sóng siêu âm,. - Thiét kê, chê tạo và sử dụng các dụng cu thí nghiệm vật lí; các mô hình, vật thật đáp ứng nhu câu của đời sông và sản xuat. - _ Thực hành quy trình nghiên cứu tìm tòi, xây dựng các kiến thức khoa học. Dé lựa chọn nội dung tổ chức HĐTN vật lí phù hợp thì GV cần căn cứ vào nội dung kiến thức mà HS đã học và tầm quan trọng, ứng dụng của nội dung trong thực tế đời sông và trong kĩ thuật cũng như mục tiêu day học cần dat được cho HS.
Phwong thức tổ chức hoạt động trải nghiệm [2] Theo chương trình Giáo dục phổ thông — Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trai nghiệm định hướng, hướng nghiệp của Bộ Giáo dục và Dao tạo - 2018, một số phương thức t6 chức chủ yếu sau: - Phương thức Khám pha: là cách tô chức hoạt động tạo cơ hội cho HS trải nghiệm thé gidi tu nhién, thuc té cudc sống và công việc, giúp HS khám phá những điều mới la, tìm hiểu, phát hiện van đề từ môi trường xung quanh, bồi dưỡng những cảm xúc tích cực và tình yêu quê hương đất nước. Nhóm phương thức tổ chức này bao gồm các hoạt động tham quan, cắm trại, thực địa và các phương thức tương tự khác. - Phuong thức Thé nghiệm, tương tác: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho HS giao lưu, tác nghiệp và thé nghiệm ý tưởng như diễn đàn, đóng kịch, hội thảo, hội thi, trò chơi và các phương thức tương tự khác. - Phuong thức Cống hiến: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho HS mang lại những gid trị xã hội bằng những đóng góp và cống hiến thực tế của minh thông qua các hoạt động tình nguyện nhân đạo, lao động công ích, tuyên truyền và các phương thức tương tự khác.
- Phương thức Nghiên cứu: là cách tô chức hoạt động tạo cơ hội cho HS tham gia các đề tài, dự án nghiên cứu khoa học nhờ cảm hứng từ những trải nghiệm thực tế, qua đó đề xuất những biện pháp giải quyết vẫn đề một cách khoa học. Nhóm hình thức tổ chức này bao gồm các hoạt động khảo sát, điều tra, làm dự án nghiên cứu, sáng tạo công nghệ, nghệ thuật và các phương thức tương tự khác. Trong phạm vi khóa luận nay, dé tdi dựa trên “phương thức Nghiên cứu ” dé thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm cho HS trong dạy học kiến thức trong chủ đề “Động học — Động lực hoc” trong chương trình Giáo duc phổ thông môn Vật lí - 2016 nhằm phát triển thành phần năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí cho HS. Chu trình học tập thông qua trải nghiệm Học tập thông qua trải nghiệm được nhiều nghiên cứu nhắn mạnh như là một cách thức vận hành quá trình thực học của HS.
Lí thuyết học tập thông qua trải nghiệm xác định việc học là quá trình trong đó kiến thức được tạo ra thông qua việc chuyển đổi kinh nghiệm. Kiến thức là kết quả của sự kết hợp giữa thông hiểu và chuyên đổi kinh nghiệm, học qua làm.