Quản lý hoạt động dạy học môn Lịch sử tại các trường THPT huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long - Ngô Trường An

Quản lý hoạt động dạy học môn Lịch sử tại THPT huyện Vũng Liêm. Phương pháp giảng dạy hiệu quả, đánh giá kiến thức học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục.

• Tác giả: Ngô Trường An
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Bích Thủy
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lí giáo dục
• Đề tài: Quản lí hoạt động dạy học môn lịch sử tại các trường trung học phổ thông huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý dạy học lịch sử THPT huyện Vũng Liêm

Quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử tại các trường THPT huyện Vũng Liêm là trọng tâm nghiên cứu của luận văn thạc sĩ năm 2019. Nghiên cứu tập trung vào bốn trường THPT: Võ Văn Kiệt, Nguyễn Hiếu Tự, Hiếu Phụng và Hiếu Nhơn. Hoạt động dạy học môn lịch sử bao gồm nhiều yếu tố cấu thành. Đó là kế hoạch bài dạy, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá kết quả học tập. Quản lý hoạt động này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ban giám hiệu, tổ chuyên môn và giáo viên. Huyện Vũng Liêm nằm ở tỉnh Vĩnh Long, có đặc thù riêng về điều kiện kinh tế xã hội. Quản lý hiệu quả giúp nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử. Giáo viên cần được bồi dưỡng chuyên môn thường xuyên. Cơ sở vật chất thiết bị dạy học phải được đầu tư đầy đủ. Chương trình sách giáo khoa cần được triển khai đúng tiến độ. Kiểm tra đánh giá phải thực hiện công bằng khách quan. Quản lý hoạt động dạy học là nhiệm vụ quan trọng của nhà trường THPT.

1.1. Khái niệm quản lý hoạt động dạy học

Quản lý hoạt động dạy học là quá trình tác động có định hướng của nhà quản lý đến quá trình dạy và học. Theo nhiều tác giả, quản lý hoạt động dạy học bao gồm việc tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra và đánh giá các hoạt động giảng dạy. Mục tiêu là đảm bảo chất lượng giáo dục đạt chuẩn. Quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử cần tuân thủ chương trình giáo dục phổ thông. Hoạt động này liên quan đến việc xây dựng kế hoạch bài dạy, lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp, sử dụng thiết bị dạy học hiệu quả. Ban giám hiệu chịu trách nhiệm chính trong việc quản lý tổ chuyên môn lịch sử. Tổ trưởng chuyên môn thực hiện vai trò cầu nối giữa ban giám hiệu và giáo viên bộ môn.

1.2. Đặc điểm dạy học môn lịch sử THPT

Môn lịch sử trong chương trình THPT có vị trí quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ. Môn học giúp học sinh hiểu biết quá khứ, rút kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai. Dạy học môn lịch sử đòi hỏi giáo viên có kiến thức chuyên sâu và phương pháp sư phạm tốt. Học sinh THPT cần phát triển tư duy lịch sử, khả năng phân tích và đánh giá sự kiện. Đặc thù môn lịch sử là nội dung nhiều, đòi hỏi học sinh phải ghi nhớ nhiều sự kiện nhân vật thời gian. Giáo viên cần đổi mới phương pháp dạy học để tăng hứng thú cho học sinh. Sử dụng bản đồ lược đồ hình ảnh minh họa giúp bài học sinh động hơn.

II. Phân tích thực trạng quản lý dạy học môn lịch sử

Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử tại huyện Vũng Liêm cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các trường THPT đã xây dựng kế hoạch dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông. Ban giám hiệu thực hiện quản lý tổ chuyên môn lịch sử định kỳ. Giáo viên được bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ thường xuyên. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục. Phương pháp dạy học còn mang tính truyền thống, chưa đổi mới nhiều. Thiết bị dạy học chưa được đầu tư đầy đủ. Cơ sở vật chất tại một số trường còn thiếu thốn. Kiểm tra đánh giá chưa thực sự khách quan toàn diện. Giáo viên còn gặp khó khăn trong việc tích hợp liên môn. Học sinh chưa thực sự hứng thú với môn lịch sử. Kết quả học tập môn lịch sử chưa đạt kỳ vọng. Điểm trung bình môn lịch sử ở mức trung bình khá. Tỷ lệ học sinh giỏi môn lịch sử còn thấp. Cần có giải pháp đồng bộ để nâng cao chất lượng dạy học.

2.1. Ưu điểm trong quản lý hoạt động dạy học

Quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử tại huyện Vũng Liêm đạt được nhiều ưu điểm nổi bật. Các trường THPT đã thành lập tổ chuyên môn lịch sử hoạt động hiệu quả. Ban giám hiệu thường xuyên kiểm tra dự giờ thăm lớp giáo viên. Kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn được xây dựng và thực hiện đầy đủ. Giáo viên thực hiện soạn bài theo quy định, đảm bảo tiến độ chương trình. Hoạt động sinh hoạt chuyên môn được tổ chức định kỳ hai tuần một lần. Tổ trưởng chuyên môn thực hiện tốt vai trò quản lý. Giáo viên tích cực tham gia các chuyên đề bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ sư phạm.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân tồn tại

Bên cạnh ưu điểm, quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử còn nhiều hạn chế. Phương pháp dạy học chưa đổi mới mạnh mẽ, vẫn nặng về thuyết trình. Thiết bị dạy học thiếu, đặc biệt là các phương tiện nghe nhìn hiện đại. Giáo viên chưa được bồi dưỡng đầy đủ về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học. Cơ sở vật chất tại một số trường chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Nguyên nhân khách quan là điều kiện kinh tế địa phương còn khó khăn. Nguyên nhân chủ quan là nhận thức về tầm quan trọng của môn lịch sử chưa đầy đủ. Một số giáo viên chưa chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý dạy học lịch sử

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử, cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Giải pháp đầu tiên là tăng cường công tác chỉ đạo của ban giám hiệu nhà trường. Ban giám hiệu cần xây dựng kế hoạch quản lý chi tiết cụ thể cho từng học kỳ. Giải pháp thứ hai là đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử. Giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, lấy học sinh làm trung tâm. Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học là giải pháp quan trọng. Giáo viên cần được bồi dưỡng kỹ năng sử dụng phần mềm dạy học. Giải pháp thứ ba là đầu tư cơ sở vật chất thiết bị dạy học. Nhà trường cần trang bị đầy đủ bản đồ lược đồ hình ảnh lịch sử. Giải pháp thứ tư là đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập. Cần đa dạng hình thức kiểm tra đánh giá năng lực học sinh. Giải pháp thứ năm là tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử hiệu quả.

3.1. Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử

Đổi mới phương pháp dạy học là giải pháp cốt lõi để nâng cao chất lượng môn lịch sử. Giáo viên cần áp dụng phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực. Các phương pháp như thảo luận nhóm, đóng vai, giải quyết vấn đề cần được sử dụng thường xuyên. Dạy học theo dự án giúp học sinh chủ động tìm hiểu kiến thức lịch sử. Sử dụng bản đồ tư duy giúp học sinh hệ thống hóa sự kiện lịch sử. Giáo viên cần kết hợp dạy học trong lớp với hoạt động thực tế. Sử dụng phim tư liệu lịch sử tăng hứng thú cho học sinh. Tổ chuyên môn cần tổ chức thao giảng dự giờ để rút kinh nghiệm chuyên môn.

3.2. Giải pháp về kiểm tra đánh giá kết quả

Đổi mới kiểm tra đánh giá là giải pháp quan trọng trong quản lý hoạt động dạy học. Kiểm tra đánh giá cần đảm bảo công bằng khách quan toàn diện. Cần đa dạng hình thức kiểm tra: viết, vấn đáp, thuyết trình, làm dự án. Đánh giá quá trình học tập, không chỉ dựa vào kết quả kiểm tra cuối kỳ. Sử dụng rubric đánh giá giúp giáo viên đánh giá chính xác hơn. Kiểm tra đánh giá năng lực lịch sử của học sinh, không chỉ kiến thức. Giáo viên cần được tập huấn kỹ năng ra đề thi chấm thi. Ban giám hiệu cần kiểm tra giám sát việc kiểm tra đánh giá thường xuyên.

IV. Kết luận và ứng dụng trong quản lý giáo dục

Luận văn thạc sĩ về quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử tại huyện Vũng Liêm đã hoàn thành mục tiêu nghiên cứu. Nghiên cứu đã khảo sát thực trạng quản lý tại bốn trường THPT. Kết quả cho thấy công tác quản lý đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục. Các giải pháp đề xuất mang tính khả thi cao. Giải pháp về đổi mới phương pháp dạy học được đánh giá cao. Giải pháp về kiểm tra đánh giá đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Giải pháp về đầu tư cơ sở vật chất cần được ưu tiên thực hiện. Kết luận của luận văn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn. Về lý luận, luận văn làm sáng tỏ cơ sở khoa học của quản lý hoạt động dạy học. Về thực tiễn, luận văn đề xuất giải pháp cụ thể cho các trường THPT huyện Vũng Liêm. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng cho các huyện khác trong tỉnh Vĩnh Long.

4.1. Ý nghĩa lý luận của nghiên cứu

Nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử có ý nghĩa lý luận quan trọng. Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý giáo dục. Các khái niệm quản lý hoạt động dạy học được làm rõ. Mối quan hệ giữa quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học được phân tích. Luận văn chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dạy học môn lịch sử. Cơ sở khoa học cho việc xây dựng mô hình quản lý hoạt động dạy học được đề xuất. Kết quả nghiên cứu đóng góp vào kho tàng lý luận quản lý giáo dục. Nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận mới cho các công trình nghiên cứu tiếp theo.

4.2. Ứng dụng thực tiễn tại địa phương

Kết quả nghiên cứu có ứng dụng thực tiễn cao cho các trường THPT huyện Vũng Liêm. Các giải pháp đề xuất có thể triển khai ngay trong thực tế. Ban giám hiệu các trường có thể áp dụng mô hình quản lý hoạt động dạy học. Giáo viên lịch sử có thể tham khảo phương pháp dạy học mới. Kết quả nghiên cứu giúp địa phương xây dựng kế hoạch phát triển giáo dục. Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Vĩnh Long có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để chỉ đạo. Các huyện khác trong tỉnh có thể tham khảo kinh nghiệm từ huyện Vũng Liêm. Nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo cho học viên cao học quản lý giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 : Cơ sở lý luận của công tác quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử tại trường THPT - Chương 2: Thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử tại 7 các trường THPT huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long - Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử tại các trường THPT huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.Nước ngoài Từ xưa tới nay, giáo dục luôn là một lĩnh vực mà ở bất kỳ thời đại nào, quốc gia nào cũng dành được nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các nhà khoa học. Tuy nhiên, nghiên cứu các vấn đề trong giáo dục không phải là điều dễ dàng, bởi lẽ những vấn đề đó luôn luôn có sự gắn kết, ràng buộc với những lĩnh vực khác trong xã hội như kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội. Chính vì vậy, nghiên cứu các biện pháp quản lý HĐDH của Hiệu trưởng nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục là một vấn đề khó khăn và phức tạp.

Thực chất công tác quản lý trường học của Hiệu trưởng chủ yếu là quản lý HĐDH với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục của nhà trường. Để nâng cao chất lượng giáo dục thì trước tiên phải nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường. Để nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò của các biện pháp quản lý là hết sức quan trọng. Các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã nghiên cứu thực tiễn quản lý nhà trường để tìm ra các biện pháp quản lý hiệu quả nhất.

Khi xã hội phát triển thì giáo dục ngày càng được quan tâm về mọi mặt. Vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và nâng cao chất lượng QL HD DH nói riêng trong các nhà trường từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới. Trong HĐDH, kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục là quá trình thu thập thông tin về học tập và rèn luyện của HS. Edouard Claparède (1873 – 1940), nhà Tâm lý học người Thụy Sĩ, trong tác phẩm của mình Làm thế nào xác định những khả năng của HS, đã mở đường cho nhiều cuộc nghiên cứu mới.

Claparède “đã chỉ trích hệ thống cho điểm và xếp hạng; ông đã lên án những cuộc thi cử và cách thức sửa bài trong những kỳ thi này”[31, tr. Nhà hoạt động giáo dục Chikondi Mpokosa (2008), có nghiên cứu về công tác QL HĐ HD của giáo viên trong các trường 9 TPHT. Nghiên cứu này đã thu hút được sự quan tâm rất lớn của cộng đồng giáo dục, đặc biệt có ảnh hưởng đến các chương trình về giáo dục của UNICEF. Có thể nói, vai trò của quản lý hoạt động dạy học đóng vai trò rất to lớn trong việc làm ra chất lượng dạy học.

Tương tự, John Dewey (1859 – 1952) lý luận rằng nhà trường phải được tổ chức dưới hình thức một cộng đồng mang tính chất hợp tác để ở đó, nhiệt tình giao tiếp và tính chất dân chủ được bồi dưỡng và phát huy. Đây chính là xu hướng đổi mới phương pháp dạyhọc hiện nay nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS thông qua việc hợp tác giữa thầy và trò. Dewey đặt lên vai người thầy trách nhiệm hết sức nặng nề, “nếu người thầy làm tốt nhiệm vụ của mình, sẽ không cần bất kỳ một hình thức cải cách nào khác. Một cộngđồng dân chủ, hợp tác có thể được hình thành ngay từ trong lớp học”[53, tr.

Các nhà giáo dục học Xô Viết trước đây như: V.Axukhomlinxki, Giakharobva, Macarenco. đã tổng kết các kinh nghiệm quý báu về công tác quản lí trường học qua nhiều tác phẩm nổi tiếng, trong đó các tác giả đã khẳng định người hiệu trưởng sẽ quản lí thành công HĐDH khi xây dựng được một đội ngũ giáo viên yêu nghề, vững mạnh về nghiệp vụ , phát huy được huy được tính sáng tạo trong lao động của họ và tạo môi trường phù hợp để họ hoàn thiện tay nghề sư phạm. Các tác giả nhấn mạnh rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động quản lí của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động dạy học của đội ngũ giáo viên” V.Axukhomlinxki cho rằng một trong những biện pháp để quản lý hoạt động dạy học hiệu quả là xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên trở thành tập hợp “những người yêu, biết giao tiếp với trẻ nắm vững chuyên môn giảng dạy, nắm vững các khoa học có liên quan đến các môn học trong nhà trường, vận dụng linh hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lí học. trong thực tiễn công tác của mình đồng thời phải hình thành thạo kỹ năng trong một lĩnh vực nào đó.

” 10 Một nghiên cứu khác được thực hiện vào năm 2011, tại Hoa Kỳ, thảo luận về vai trò quản lý HĐDH của người làm hiệu trưởng trong các trường học. Nhóm nghiên cứu gồm hơn 30 nhà giáo dục cao cấp ở Hoa Kỳ đưa ra các giải pháp về quản lý HĐDH và đề ra các phương hướng phát triển các phương pháp quản lý HĐDH trong tương lai. Nghiên cứu đã đề xuất chuẩn nghề nghiệp dạy học (national professional teaching standards). Ngoài ra, trong các nghiên cứu về quản lý HĐ DH trong các trường THPT, việc nắm vững chương trình dạy học là một tiền đề để đảm bảo hiệu quả QL hoạt động dạy và học.

Hai giáo sư chuyên ngành về giáo dục là Jon Wiles, Joseph Bondi tác giả của Xây dựng chương trình học: Hướng dẫn thực hành đã giới thiệu về các vấn đề có liên quan đến chương trình học của Hoa Kỳ, lịch sử phát triển và quá trình xây dựng và các nỗ lực đổi mới chương trình học ở Hoa Kỳ, về các nhà xây dựng chương trình học nổi tiếng, về tư tưởng và ảnh hưởng của họ đối với nền giáo dục Hoa Kỳ. Pollock, trên cơ sở các công trình nghiên cứu thực tế giảng dạy và tổng hợp lý thuyết, đã giới thiệu Các phương pháp dạy học hiệu quả với mục đích phát huy cao độ khả năng học tập của HS, nâng cao chất lượng giảng dạy của GV đứng lớp. Trong đó, các tác giả cho rằng nhà trường và CBQL có nhiệm vụ đào tạo và huấn luyện GV các phương pháp dạy học (PPDH) hiệu quả, cần chuẩn bị chủ trương và hệ thống để tuyên dương GV thành công trong khi thực hiện một phương pháp mới. Stronge, tác giả của cuốn Những phẩm chất của người giáo viên hiệu quả đề cập đến quá trình đào tạo, QL cách GV soạn bài, dạy bài và cách QL lớp học.

Trong đó QL hoạt động học của HS bao gồm HS giỏi, HS có năng khiếu và những HS yếu kém.Pickering trình bày chi tiết hơn nhiều khía cạnh khác nhau của QL lớp học mà mỗi GV có thể tiến hành QL lớp học của mình qua Quản lý hiệu quả lớp học. Bên cạnh đó, các tác giả xem xét vai trò của CBQL nhà trường trong việc QL một bối cảnh rộng hơn là QL ở cấp trường học. 11 Tại các quốc gia khác, ví dụ như ở Nam Phi, Bộ Giáo dục Nam Phi đã yêu cầu các nhóm nghiên cứu giáo dục quốc gia này đưa ra Bộ hướng dẫn về công tác quản lý HĐ DHnhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong các trường THPT từ năm 2008. Điều này cho thấy rằng không chỉ ở các quốc gia phát triển, mà ngay cả ở các quốc gia đang phát triển cũng rất quan tâm đến công tác QL dạy và học nhằm hỗ trợ GV, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giáo dục các công dân tương lai của đất nước.

Ở Việt Nam Đã có nhiều công trình nghiên cứu chủ yếu về mặt lý luận như quản lý và các chức năng quản lý, về tiêu chuẩn và các chức năng cần có của người quản lý, về vai trò của Hiệu trưởng và đội ngũ CBQL, về sự liên hệ giữa khoa học quản lý và các khoa học khác. Cũng có những công trình nghiên cứu về chân dung người cán bộ quản lý nhà trường. Có thể kể đến các công trình của các tác giả: Nguyễn Văn Lê, Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sĩ Hồ, Lê Tuấn. Trong các công trình đó, các tác giả đã nhấn mạnh vai trò của quản lý trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục.

Một số nghiên cứu khác của các tác giả Tôn Thân (2011), Phan Văn Kha (2011) cũng tập trung vào vấn đề đổi mới quản lý HĐDH cấp THPT. Các tác giả đặc biệt lưu ý đến vai trò của người làm lãnh đạo (Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn) trong công tác này. Ngoài ra, các tác giả như Trần Ngọc Giao (2012), Nguyễn Hữu Độ (2011), Đỗ Thị Bích Loan (2011) trong nghiên cứu của mình đã đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ trong quản lý HĐ DH. Từ các nghiên cứu của các tác giả nêu trên cho thấy mối quan tâm của các nhà nghiên cứu giáo dục về quản lý HĐ DH trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam.

Từ yêu cầu đổi mới Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) nói chung và đổi mới nội dung, PPDH nói riêng, nhiều người nghiên cứu đã nghiên cứu sâu về vấn đề đổi mới nội dung dạy học theo phương pháp nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống, vấn đề lấy HS làm trung tâm trong hoạt động dạy học của các tác giả như: Đặng Quốc Bảo, cẩm nang nâng cao năng lực quản lí nhà 12 trường(Đặng Quốc Bảo, 2007); Thái Duy Tuyên, Giáo dục học hiện đại (những nội dung cơ bản) (Thái Duy Tuyên, 2001); Tác giả Trần Kiểm với những tài liệu, giáo trình chuyên khảo về khoa học quản lí giáo dục như “Khoa học quản lí nhà trường phổ thông”(Trần Kiểm, 2002),“Khoa học quản lí giáo dục - Một số vấn đề lí luận và thực tiễn (Trần Kiểm, 2008),“Những vấn đề cơ bản của Khoa học quản lí giáo dục (Trần Kiểm, 2008).