phần Mở đầu và Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung luận văn đƣợc cấu trúc làm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Khái quát về vùng đất Thanh Quân Chƣơng 2: Di sản văn hóa vật thể Chƣơng 3: Di sản văn hóa phi vật thể 6 CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ VÙNG ĐẤT THANH QUÂN 1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên 1. Vị trí địa lý Nhƣ Xuân là một trong 11 huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa, nằm ở phía Tây Nam của tỉnh, cách trung tâm Thành phố Thanh Hóa 60km. Phía Bắc giáp huyện Thƣờng Xuân, phía Nam và phía Tây giáp tỉnh Nghệ An, phía Đông giáp huyện Nhƣ Thanh.
Tổng diện tích đất tự nhiên 72.171,84 ha; đất đai phì nhiêu, màu mỡ, thuận lợi cho phát triển nông, lâm nghiệp. Toàn huyện có 18 xã, thị trấn. Thanh Quân là xã cuối cùng về phía Tây huyện Nhƣ Xuân, cách trung tâm huyện hơn 30km theo đƣờng Yên Cát - Thanh Quân. Phía Tây và phía Nam giáp huyện Quỳ Châu tỉnh Nghệ An; Phía bắc giáp huyện Thƣờng Xuân - Thanh Hoá; Phía Đông giáp xã Thanh Sơn, Thanh Phong.
Đây là vùng tam giác án ngữ con đƣờng thiên di của ngƣời Thái từ Tây Bắc xuống. Nhờ vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên thích hợp với tập quán, vùng đất Thanh Quân từ sớm đã trở thành điểm dừng chân để ngƣời Thái sinh cơ, lập nghiệp.Điều kiện tự nhiên * Địa hình Địa hình Nhƣ Xuân thuộc loại đồi, núi thấp và nghiêng theo các hƣớng khá phức tạp. Độ cao trung bình 150 – trên 1.000m, nhiều dãy núi có chiều cao lên tới 1. Do nhiều yếu tố tác động nên bề mặt địa hình huyện Nhƣ Xuân vẫn tiếp tục thay đổi.
Thuộc huyện Nhƣ Xuân, đặc điểm địa hình Thanh Quân có nhiều nét tƣơng đồng. Thanh Quân nằm gọn trong một thung lũng, bốn bề là đồi núi bao bọc. Hệ thống đồi núi trên địa bàn Thanh Quân chủ yếu có cấu tạo đá vôi, núi đất đƣợc phân bổ nhƣ sau: Núi Phả Puc có độ cao 120m chạy dài từ thôn Làng Trung xuống thôn Thanh Tiến và thôn Thống Nhất. 7 Núi Sẳn Sƣ trải dài từ thôn Thanh Tân, qua Chiềng Cà 1 và 2 cho đến thôn Ná Cà 1.
Đây là dãy núi cao nhất tiếp giáp với địa phận của các xã thuộc huyện Quỳ Châu của tỉnh Nghệ An. Núi Bù Tốn là một dãy núi cao tiếp giáp với Nghệ An, nằm trên địa phận của thôn Làng Trung. Đồi Pú Pỏm thuộc thôn Làng Trung với ba mỏm núi, là nơi dựng Đền Chín Gian để dâng trâu, tế trời. Núi Đốn Xa có độ cao100m; xƣa có giặc Xá đến đóng quân và dựng đồn tại nơi này.
Núi Phả Lẻm (núi đá cao, nhọn hoắt) cao 130m, dài 100m, nằm ở khu Ná Hiếng của thôn Thống Nhất. Đối với ngƣời Thanh Quân, đây là một ngọn núi thiêng. Núi Pú Cù (núi có nhiều lau lách) có độ cao trên 1000m, nằm trên địa phận của thôn Thanh Tân. Núi Phả Pen (núi đá phẳng) có độ cao 250m, nằm ở thôn Thanh Tiến.
Đồi Tèn Tây thuộc thôn Chiềng Cà. Tƣơng truyền trong kháng chống Pháp, giặc nhiều lần đi qua và dừng chân tại đây, bởi vậy đồi đƣợc đặt tên này. Núi Pú Cọc là dãy núi thấp bao quanh thôn Ná Cà 1. Núi Phả Đẻn Mƣớng là ranh giới tự nhiên giữa hai xã Thanh Quân và xã Thanh Sơn.
Núi Sủng là dãy đồi núi tiếp nối với núi Sẳn Sƣ thuộc địa phận thôn Thanh Nhân. Núi Tèn Quan nằm tại thôn Lâu Quán có độ cao trên 1000m tiếp giáp với xã Châu Nga, Quỳ Châu, Nghệ An. Hệ thống hang động trong phạm vi địa bàn của xã bao gồm: Thăm Phả Binh thuộc thôn Làng Trung.