Chính Sách Đối Ngoại Của Liên Bang Nga Từ Năm 1991 Đến Nay

Khóa luận phân tích lịch sử chính sách đối ngoại của Liên bang Nga sau thời kỳ Xô viết, khám phá những biến động và xu hướng hiện tại.

• Tác giả: Đặng Quang Hào
• Người hướng dẫn: TS. Lê Phụng Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Chính Sách Đối Ngoại Của Liên Bang Nga Từ Năm 1991 Đến Nay
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA LIÊN BANG NGA TỪ NĂM 1991 — 1993
• 1.1. Những thông tin cơ bản về Liên bang Nga
• 1.2. Phân tích thực tế chính sách đối ngoại của Liên bang Nga trong giai đoạn 1991 - 1993
• 2. CHƯƠNG II: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA LIÊN BANG NGA TRONG GIAI ĐOẠN 1994 — 1999
• 2.1. Nội dung sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Liên bang Nga trong giai đoạn 1994 - 1999
• 2.2. Phân tích các chính sách đối ngoại cụ thể
• 2.2.1. Đối với Tây Âu
• 2.2.2. Đối với khu vực Châu Á - Thái Bình Dương
• 2.2.3. Đối với Nhật Bản
• 2.2.4. Đối với Hàn Quốc
• 3. CHƯƠNG III: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA LIÊN BANG NGA TỪ NĂM 2000 — 2004
• 3.1. Tư tưởng chủ đạo của Nga trong nhiệm kỳ đầu của tổng thống V.
• 3.2. Phân tích chính sách đối ngoại trong giai đoạn 2000 - 2004
• 3.2.1. Đối với Mỹ
• 3.2.2. Đối với EU
• 3.2.3. Đối với khu vực Châu Á - Thái Bình Dương
• 3.2.4. Đối với Trung Quốc
• 3.2.5. Đối với Nhật Bản
• 3.2.6. Đối với Hàn Quốc
• 4. CHƯƠNG IV: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA LIÊN BANG NGA TỪ NĂM 2004 ĐẾN NAY
• 4.1. Nội dung chính sách đối ngoại của Liên bang Nga trong giai đoạn từ năm 2004 đến nay
• 4.2. Phân tích các chính sách đối ngoại cụ thể
• 4.2.1. Đối với các nước SNG
• 4.2.2. Đối với EU
• 4.2.3. Đối với NATO
• 4.2.4. Đối với khu vực Châu Á - Thái Bình Dương
• 4.2.5. Đối với Trung Quốc
• 4.2.6. Đối với Ấn Độ
• 4.2.7. Đối với Bắc Triều Tiên
• 4.2.8. Đối với Hàn Quốc
• 4.2.9. Đối với khu vực Đông Nam Á
• PHẦN CUỐI
• KẾT LUẬN
• TƯ LIỆU THAM KHẢO
• LỜI CẢM ƠN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Đối Ngoại Của Liên Bang Nga Từ Năm 1991

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga từ năm 1991 đến nay đã trải qua nhiều biến động lớn. Sau khi Liên Xô tan rã, Nga đã phải định hình lại vị thế của mình trên trường quốc tế. Chính sách này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong nội bộ mà còn là phản ứng trước các thách thức toàn cầu. Việc nghiên cứu chính sách này giúp hiểu rõ hơn về quan hệ quốc tế và tình hình chính trị thế giới hiện nay.

1.1. Lịch Sử Hình Thành Chính Sách Đối Ngoại Của Nga

Chính sách đối ngoại của Nga bắt đầu từ những năm đầu sau khi Liên Xô tan rã. Giai đoạn này chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ trong chính trị Nga và các mối quan hệ quốc tế. Nga đã tìm cách khôi phục vị thế của mình thông qua các hiệp định và hợp tác quốc tế.

1.2. Các Nguyên Tắc Cơ Bản Trong Chính Sách Đối Ngoại

Chính sách đối ngoại của Nga được xây dựng trên các nguyên tắc như bảo vệ an ninh quốc gia, duy trì hợp tác quốc tế và phát triển kinh tế Nga. Những nguyên tắc này đã định hình các quyết định quan trọng trong quan hệ với các nước khác.

II. Những Thách Thức Trong Chính Sách Đối Ngoại Của Nga

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga không chỉ đối mặt với những thách thức từ bên ngoài mà còn từ chính nội bộ. Các cuộc xung đột khu vực, sự cạnh tranh với các cường quốc khác, và các vấn đề kinh tế đã tạo ra áp lực lớn lên chính sách này. Việc phân tích những thách thức này giúp hiểu rõ hơn về động lực và chiến lược của Nga.

2.1. Cuộc Xung Đột Tại Ukraine Và Tác Động Đến Chính Sách Đối Ngoại

Cuộc xung đột tại Ukraine đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện chính trị ở châu Âu. Nga đã phải điều chỉnh chính sách đối ngoại để đối phó với các lệnh trừng phạt và sự cô lập từ phương Tây.

2.2. Quan Hệ Với Các Cường Quốc Khác

Quan hệ với Mỹ và EU đã trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Nga đã tìm cách củng cố quan hệ với các nước như Trung Quốc và Ấn Độ để tạo ra một thế cân bằng mới trong quan hệ quốc tế.

III. Phương Pháp Chính Trong Chính Sách Đối Ngoại Của Nga

Để đối phó với các thách thức, Liên bang Nga đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau trong chính sách đối ngoại. Những phương pháp này không chỉ bao gồm ngoại giao truyền thống mà còn cả các chiến lược phi truyền thống nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia.

3.1. Ngoại Giao Kinh Tế

Nga đã sử dụng ngoại giao kinh tế như một công cụ quan trọng để tăng cường ảnh hưởng của mình. Việc ký kết các hiệp định thương mại và đầu tư với các nước khác đã giúp Nga củng cố vị thế kinh tế của mình trên trường quốc tế.

3.2. Sử Dụng Lực Lượng Quân Đội

Sự hiện diện quân sự của Nga tại các khu vực chiến lược đã trở thành một phần không thể thiếu trong chính sách đối ngoại. Điều này không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn để thể hiện sức mạnh của Nga trên trường quốc tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chính Sách Đối Ngoại Nga

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đã có những ứng dụng thực tiễn rõ rệt trong các mối quan hệ quốc tế. Những quyết định và hành động của Nga đã ảnh hưởng đến nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới.

4.1. Quan Hệ Nga Trung Quốc

Quan hệ giữa Nga và Trung Quốc đã trở nên chặt chẽ hơn trong những năm gần đây. Hai nước đã hợp tác trong nhiều lĩnh vực, từ kinh tế đến quân sự, nhằm đối phó với các thách thức chung.

4.2. Vai Trò Của Nga Trong Các Tổ Chức Quốc Tế

Nga đã tích cực tham gia vào các tổ chức quốc tế như BRICS và SCO để tăng cường ảnh hưởng của mình. Sự tham gia này không chỉ giúp Nga bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn tạo ra cơ hội hợp tác với các nước khác.

V. Kết Luận Về Chính Sách Đối Ngoại Của Nga Trong Tương Lai

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga trong tương lai sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức và cơ hội. Việc phân tích các xu hướng hiện tại sẽ giúp dự đoán được những thay đổi trong chính sách này. Sự linh hoạt và khả năng thích ứng sẽ là yếu tố quyết định cho thành công của Nga trên trường quốc tế.

5.1. Dự Đoán Xu Hướng Chính Sách Đối Ngoại

Dự đoán rằng Nga sẽ tiếp tục củng cố quan hệ với các nước không thuộc phương Tây, đồng thời tìm kiếm các cơ hội hợp tác mới trong bối cảnh toàn cầu đang thay đổi.

5.2. Tác Động Của Chính Sách Đối Ngoại Đến Kinh Tế Nga

Chính sách đối ngoại sẽ có tác động lớn đến kinh tế Nga trong tương lai. Việc duy trì các mối quan hệ tốt với các đối tác chiến lược sẽ giúp Nga phát triển bền vững hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga từ năm 1991 đến nay" được thực hiện bởi sinh viên Đặng Quang Hào (Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh) dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lê Phụng Hoàng. Đề tài được đặt trong bối cảnh lịch sử sau sự kiện Liên Xô tan rã vào tháng 12/1991, khi Liên bang Nga bước vào thời kỳ chuyển đổi toàn diện về chính trị, kinh tế, xã hội và tìm kiếm định hướng đối ngoại mới trên trường quốc tế.

Lý do chọn đề tài xuất phát từ nhu cầu phân tích những bước ngoặt lớn trong hoạch định chính sách đối ngoại của Liên bang Nga – quốc gia kế thừa Liên Xô – trong thập niên cuối của thế kỷ XX và thập niên đầu của thế kỷ XXI. Việc nghiên cứu này nhằm góp phần đánh giá tổng thể lịch sử, chính trị, kinh tế của nước Nga qua từng giai đoạn lịch sử cụ thể, đồng thời khắc phục tính phân mảnh, đơn lẻ của các bài nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào một giai đoạn ngắn hoặc một lĩnh vực, một khu vực địa lý hẹp.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác định rõ ràng:

1. Trình bày hệ thống các mốc thời gian và sự kiện lịch sử chủ chốt trong từng giai đoạn phát triển của nền ngoại giao Nga từ năm 1991 đến giai đoạn 2008–2009.
2. Phân tích các bước chuyển hướng và điều chỉnh chiến lược ngoại giao: từ chính sách "Định hướng Đại Tây Dương" (1991–1993), sang chính sách cân bằng Đông – Tây (1994–1999), đến đường lối ngoại giao thực dụng bảo đảm lợi ích quốc gia dưới thời Tổng thống V. Putin (2000–2004) và giai đoạn tiếp nối từ năm 2004 trở đi.
3. Làm rõ thực tiễn triển khai quan hệ đối ngoại của Nga với các đối tác chiến lược: Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), phương Tây (Mỹ, Tây Âu/EU, NATO), khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Bán đảo Triều Tiên, Đông Nam Á/ASEAN).
4. Phân tích những nét cơ bản trong mối quan hệ truyền thống và hợp tác nhiều mặt giữa Việt Nam và Liên bang Nga từ năm 1991 đến thời điểm hoàn thành khóa luận.

Đối tượng nghiên cứu là đường lối, học thuyết an ninh và thực tiễn chính sách đối ngoại của Liên bang Nga. Phạm vi thời gian nghiên cứu kéo dài từ ngày 12/6/1990 (khi Liên bang Nga tuyên bố chủ quyền) và tháng 12/1991 (thành lập SNG) cho đến năm 2008–2009 (thời điểm Tổng thống D. Medvedev nhậm chức và Thủ tướng V. Putin điều hành chính phủ). Phạm vi không gian bao trùm các khu vực địa chính trị trọng điểm trên toàn cầu mà nền ngoại giao Nga hướng tới.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận vận dụng khung lý luận về quan hệ quốc tế, các văn kiện đối ngoại và các học thuyết an ninh quốc gia của Liên bang Nga qua các thời kỳ:

• Quan điểm từ bỏ hệ tư tưởng Mac – Lênin, xây dựng thể chế dân chủ và kinh tế thị trường đầu thập niên 1990.
• Khái niệm "Định hướng Đại Tây Dương" (chính sách ngoại giao thân phương Tây một chiều).
• Học thuyết chiến lược "con đại bàng hai đầu" (chính sách cân bằng Đông – Tây).
• Học thuyết An ninh Quốc gia Liên bang Nga ban hành tháng 12/1997 và bản sửa đổi, bổ sung ban hành đầu năm 2000 (xác định mục tiêu xây dựng thế giới đa cực, chống thế giới đơn cực, bảo vệ vai trò nước lớn và mở rộng điều kiện sử dụng sức mạnh để bảo vệ chủ quyền).
• Nguyên tắc đối ngoại thực dụng do Tổng thống V. Putin đề xướng (đặt lợi ích kinh tế và mục tiêu đối nội làm thước đo cho hoạt động ngoại giao).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp 4 phương pháp chuyên ngành lịch sử và quan hệ quốc tế:

1. Phương pháp lịch sử: Tái hiện tiến trình vận động, các sự kiện, hiệp ước và hoạt động ngoại giao theo đúng trình tự thời gian từ năm 1991 đến năm 2009.
2. Phương pháp logic: Phân tích bản chất, quy luật vận động và các nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự thay đổi lập trường đối ngoại của Nga qua từng thời kỳ.
3. Phương pháp phân tích, tổng hợp: Xử lý dữ liệu từ các văn bản pháp lý, các bản tuyên bố chung, hiệp ước song phương, đa phương và các chỉ số kinh tế thương mại.
4. Phương pháp so sánh, liên hệ: So sánh đối chiếu hiệu quả ngoại giao giữa các giai đoạn lãnh đạo (thời kỳ B. Yeltsin và thời kỳ V. Putin), cũng như so sánh mức độ ưu tiên giữa các hướng địa chính trị.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu dựa trên các văn kiện lịch sử, các bản tin tham khảo đặc biệt của Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN), bài nghiên cứu trên các tạp chí học thuật chuyên ngành (Tạp chí Nghiên cứu Châu Âu, Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế, Tạp chí Những vấn đề Kinh tế Thế giới), cùng các công trình nghiên cứu chuyên khảo của các học giả trong và ngoài nước (như E. Primakov, Nguyễn Quang Thuận, Lê Thanh Vạn, Hà Mỹ Hương, Lê Văn Mỹ, Nguyễn An Hà, Hoàng Minh Hà, Ngô Xuân Bình...).

Nội dung chính theo từng chương

Thông tin cơ bản về Liên bang Nga

Phần này cung cấp bức tranh tổng quan về địa lý, dân cư, thể chế, lịch sử và tình hình kinh tế – xã hội của nước Nga:

• Địa lý và hành chính: Diện tích lớn nhất thế giới trải dài trên hai lục địa Á – Âu; dân số đạt 142,2 triệu người (theo thống kê năm 2007), gồm trên 100 dân tộc (người Nga chiếm 81,5%, Tác-ta chiếm 3,8%, U-crai-na chiếm 3%). Cơ cấu hành chính gồm 84 chủ thể liên bang (trong đó có 21 nước cộng hòa, 11 tỉnh tự trị, 2 thành phố trực thuộc trung ương là Mát-xcơ-va và Xanh Pê-téc-bua), được phân chia thành 7 đại khu hành chính.
• Lãnh đạo chủ chốt thời điểm 2008: Tổng thống D. Medvedev (nhậm chức 07/5/2008), Thủ tướng Chính phủ V. Putin, Chủ tịch Hội đồng Liên bang S. Mironov, Chủ tịch Duma Quốc gia B. Gryzlov (Đảng "Nước Nga thống nhất" chiếm đa số với 315/450 ghế tại Duma khóa 5 bầu tháng 12/2007).
• Kinh tế – xã hội (2001–2007): Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt 6–8%/năm; GDP năm 2007 đạt trên 1.200 tỷ USD; dự trữ vàng và ngoại tệ đạt trên 507 tỷ USD tính đến đầu tháng 5/2008 (đứng thứ 3 thế giới); Nga đã trả trước hạn khoản nợ 23,7 tỷ USD kế thừa từ thời Liên Xô cho Câu lạc bộ Paris; quỹ bình ổn đạt 3.697,38 tỷ rúp cuối năm 2007.

Chương I: Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga trong giai đoạn 1991 – 1993

Chương I làm rõ thời kỳ Nga triển khai đường lối "Định hướng Đại Tây Dương" do Tổng thống B. Yeltsin và Ngoại trưởng Kozyrev dẫn dắt:

• Nội dung chính sách: Coi các nước tư bản phát triển là "đồng minh tự nhiên", đặt ưu tiên hàng đầu vào việc gia nhập thế giới phương Tây nhằm thu hút viện trợ kinh tế và chuyển đổi sang mô hình tư bản chủ nghĩa.
• Thực tiễn triển khai:
  • Với SNG: Thành lập ngày 08/12/1991 (Nga, Belarus, Ukraine) và mở rộng qua Tuyên bố Alma-Ata lên 12 nước năm 1993. Do nghiêng hẳn về phương Tây, quan hệ Nga – SNG suy giảm nghiêm trọng; sự tan rã của khu vực sử dụng đồng rúp năm 1993 khiến khối lượng trao đổi thương mại của Nga với SNG năm 1992 giảm 70%, năm 1993 giảm 28%.
  • Với Tây Âu và Mỹ: Nga gia nhập Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ngày 01/6/1992; các nước phương Tây cam kết viện trợ 24 tỷ USD. Đức trở thành bạn hàng lớn nhất với kim ngạch 13 tỷ USD/năm. Mỹ cam kết viện trợ 5,2 tỷ USD đầu năm 1992 (thực tế giải ngân 3,6 tỷ USD bảo đảm tín dụng mua ngũ cốc và 150 triệu USD cứu trợ nhân đạo). Ký kết Hiệp ước START 1 (thời Gorbachev) và START 2 (tháng 1/1993 giữa Yeltsin và Bush), theo đó Nga phải cắt giảm đầu đạn xuống còn 3.000 và dỡ bỏ các tên lửa mang nhiều đầu đạn – vốn là thế mạnh của Nga.
  • Với Châu Á – Thái Bình Dương: Quan hệ bị thu hẹp đáng kể. Kim ngạch buôn bán Nga – Trung Quốc đạt 7,68 tỷ USD năm 1993. Quan hệ Nga – Nhật đình trệ sau khi Yeltsin hủy chuyến thăm tháng 9/1992 do tranh chấp 4 đảo thuộc quần đảo Kuril; thương mại Xô – Nhật từ 732 tỷ yên (1991) giảm còn 424 tỷ yên (1993). Thương mại Nga – Ấn Độ năm 1992 giảm xuống mức kỷ lục chỉ còn 1 tỷ USD.
• Hạn chế: Kế hoạch viện trợ kiểu "Marshall mới" không diễn ra, viện trợ phương Tây mang tính nhỏ giọt; Nga bị gạt ra ngoài các liên kết kinh tế và tiến trình an ninh Châu Âu, vị thế cường quốc bị suy giảm nghiêm trọng.

Chương II: Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga trong giai đoạn 1994 – 1999

Chương II phân tích sự điều chỉnh chiến lược sang thế cân bằng Đông – Tây sau thất bại của chính sách thân phương Tây một chiều:

• Nội dung điều chỉnh: Khôi phục vị thế cường quốc, đặt lợi ích dân tộc lên hàng đầu, tái lập quan hệ ưu tiên với SNG và các đối tác truyền thống ở Châu Á – Thái Bình Dương. Học thuyết An ninh Quốc gia tháng 12/1997 cảnh báo việc NATO mở rộng sang phía Đông là nguy cơ lớn nhất, khẳng định quyền sử dụng mọi lực lượng (kể cả vũ khí hạt nhân) để bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ.
• Thực tiễn triển khai:
  • Với SNG: Ký kết các hiệp ước về khu vực mậu dịch tự do, liên minh thuế quan (1995); triển khai bảo vệ biên giới chung (nhất là khu vực tiếp giáp Afghanistan). Ký kết Hiệp ước Liên minh Nga – Belarus (tháng 7/1997).
  • Với Mỹ: Nga thể hiện lập trường cứng rắn hơn, bác bỏ quan hệ bất bình đẳng. Tuy nhiên, do áp lực kinh tế, Nga vẫn phải nhượng bộ một số mặt (như duy trì hiệu lực của Đạo luật Jackson-Vanik phía Mỹ). Kim ngạch thương mại hai chiều năm 1998 đạt trên 7 tỷ USD. Đỉnh điểm bất đồng diễn ra khi NATO tấn công Nam Tư và tách Kosovo (1999), buộc Nga chuyển sang vai trò trung gian hòa giải và can dự trực tiếp.
  • Với Tây Âu: Ký hiệp định dỡ bỏ rào cản mậu dịch (1994); chính thức gia nhập Câu lạc bộ Paris ngày 17/6/1996 (mở ra cơ hội thu hồi 130 tỷ USD nợ từ các nước đang phát triển); gia nhập khối G8 ngày 17/5/1998. Pháp trở thành bạn hàng lớn thứ 8 của Nga với kim ngạch đạt gần 3,2 tỷ USD năm 1997.
  • Với Châu Á – Thái Bình Dương: Nâng tầm quan hệ đối thoại mang tính xây dựng với Trung Quốc qua chuyến thăm của Chủ tịch Giang Trạch Dân (1994); tham gia Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) từ năm 1993.

Chương III: Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga trong giai đoạn 2000 – 2004

Chương III trình bày bước chuyển mình căn bản dưới thời Tổng thống V. Putin:

• Tư tưởng chủ đạo: Đề cao tính thực dụng trong ngoại giao, lấy hiệu quả kinh tế và phục vụ mục tiêu đối nội làm thước đo tối thượng. Ban hành Học thuyết An ninh Quốc gia mới (đầu năm 2000), khẳng định quyết tâm xây dựng trật tự thế giới đa cực, chống trật tự đơn cực.
• Tác động của sự kiện 11/9/2001: V. Putin nhanh chóng ủng hộ liên minh chống khủng bố toàn cầu do Mỹ đứng đầu, chia sẻ thông tin tình báo, mở hành lang bay qua Afghanistan và chấp nhận sự hiện diện tạm thời của quân đội Mỹ tại Trung Á. Đổi lại, Nga tạo điều kiện quốc tế thuận lợi để trấn áp lực lượng ly khai tại Chechnya, được Mỹ công nhận quy chế kinh tế thị trường (năm 2002) và giảm sức ép quốc tế.
• Thực tiễn triển khai:
  • Với SNG: Năm 2000, xuất khẩu của Nga sang SNG tăng 31% (đạt 14,6 tỷ USD - mức cao nhất từ năm 1991). Ký hiệp định hướng tới Không gian kinh tế thống nhất (2003) giữa Nga, Belarus, Ukraine, Kazakhstan.
  • Với Mỹ: Ký Tuyên bố chung về quan hệ đối tác chiến lược mới và Hiệp ước cắt giảm vũ khí tiến công chiến lược (tháng 5/2002 tại Moscow), giảm số lượng đầu đạn hạt nhân mỗi bên xuống còn 1.750 – 2.200; dù vậy, Mỹ vẫn đơn phương rút khỏi Hiệp ước ABM ngày 13/12/2002 để xây dựng hệ thống NMD.
  • Với EU: EU chiếm tới 40% kim ngạch ngoại thương của Nga; Đức chiếm trên 10% kim ngạch ngoại thương (năm 2003 thương mại Nga – Đức vượt 33 tỷ USD, chiếm 7,1% tổng FDI vào Nga). Nga đẩy mạnh vai trò nhà cung ứng năng lượng hàng đầu cho Châu Âu.
  • Với NATO: Chuyển sang cơ chế hợp tác có chừng mực thông qua Hội đồng thường trực hỗn hợp Nga – NATO (tháng 4/2001).

Chương IV: Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga từ năm 2004 đến nay

Chương IV phân tích giai đoạn nền ngoại giao Nga gia tăng tính tự chủ, cứng rắn bảo vệ lợi ích cốt lõi khi tiềm lực kinh tế đã phục hồi:

• Với phương Tây: Nga phản đối gay gắt kế hoạch triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ tại Đông Âu và việc NATO tiếp tục mở rộng sang không gian hậu Xô Viết.
• Với SNG: Chuyển dịch quan hệ năng lượng sang cơ chế thị trường sòng phẳng (với Ukraine, Moldova, Georgia), củng cố liên minh an ninh tập thể (CSTO).
• Với Châu Á – Thái Bình Dương: Nâng tầm quan hệ đối tác chiến lược với Trung Quốc (kim ngạch thương mại đạt hơn 30 tỷ USD năm 2006); thúc đẩy cơ chế hợp tác ba bên Nga – Trung – Ấn; mở rộng quan hệ với ASEAN và tham gia các cơ chế an ninh khu vực.

Những nét cơ bản trong quan hệ Việt Nam – Liên bang Nga từ năm 1991 đến nay

Khóa luận dành phần chuyên đề làm rõ mối quan hệ truyền thống đặc biệt giữa hai nước. Trải qua giai đoạn trầm lắng đầu thập niên 1990 do những biến động nội bộ của Nga, quan hệ song phương từng bước được khôi phục, củng cố trên cơ sở đối tác tin cậy, hợp tác kinh tế thương mại, kỹ thuật quân sự và năng lượng dầu khí.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận hệ thống hóa các chỉ số kinh tế và các mốc chuyển dịch ngoại giao lớn của Liên bang Nga qua bảng tổng hợp sau:

Giai đoạn	Định hướng chiến lược chính	Quan hệ với Phương Tây (Mỹ, EU, NATO)	Quan hệ với SNG và Châu Á – TBD	Dữ liệu / Kết quả nổi bật
1991 – 1993	Định hướng Đại Tây Dương (thân phương Tây một chiều)	Tìm cách gia nhập khối các nước tư bản; ký START 2; nhận viện trợ tín dụng	Giảm sút nghiêm trọng; khu vực đồng rúp tan rã; quan hệ Châu Á mờ nhạt	- Thương mại Nga – SNG giảm 70% (1992), giảm 28% (1993) - Viện trợ Mỹ: 3,6 tỷ USD tín dụng ngũ cốc, 150 triệu USD nhân đạo
1994 – 1999	Cân bằng Đông – Tây ("Con đại bàng hai đầu")	Cứng rắn hơn trước sự mở rộng của NATO; phản đối can thiệp Nam Tư; gia nhập G8 (1998)	Tái lập ưu tiên với SNG; ký Hiệp ước liên minh Nga – Belarus; nối lại đối thoại với Trung Quốc	- Gia nhập CLB Paris (17/6/1996) để đòi 130 tỷ USD nợ - Thương mại Nga – Pháp đạt gần 3,2 tỷ USD (1997) - Thương mại Nga – Mỹ đạt trên 7 tỷ USD (1998)
2000 – 2004	Ngoại giao thực dụng, đa cực hóa (V. Putin nhiệm kỳ 1)	Tận dụng sự kiện 11/9/2001 để hòa nhập liên minh chống khủng bố; ký hiệp ước cắt giảm vũ khí 2002	Coi SNG là ưu tiên số 1; xúc tiến Không gian kinh tế chung (2003); đẩy mạnh quan hệ với Trung Quốc, Ấn Độ	- Xuất khẩu sang SNG tăng 31% (2000), đạt 14,6 tỷ USD - Cắt giảm đầu đạn hạt nhân xuống 1.750 – 2.200 mỗi bên - Thương mại Nga – Đức vượt 33 tỷ USD (2003) - EU chiếm 40% kim ngạch ngoại thương Nga
2004 – 2009	Tự chủ chiến lược, ngoại giao năng lượng	Cương quyết phản đối lá chắn tên lửa Mỹ tại Đông Âu và NATO mở rộng	Chuyển sang giá năng lượng thị trường với SNG; đẩy mạnh cơ chế Nga – Trung – Ấn và ASEAN	- Thương mại Nga – Trung Quốc vượt 30 tỷ USD (2006) - GDP Nga năm 2007 đạt trên 1.200 tỷ USD - Dự trữ ngoại hối vượt 507 tỷ USD (tháng 5/2008)

Về đóng góp học thuật, khóa luận đã:

• Phân kỳ lịch sử ngoại giao Nga một cách khoa học, logic qua 4 giai đoạn gắn liền với bối cảnh nội trị và năng lực kinh tế của nước Nga.
• Khắc phục các hạn chế của những công trình nghiên cứu trước đó (vốn chỉ khảo sát từng giai đoạn ngắn hoặc từng bài báo riêng lẻ), cung cấp một hệ thống tư liệu tổng quát, cập nhật đến năm 2008–2009.
• Chỉ rõ bài học lịch sử về mối quan hệ biện chứng giữa sức mạnh kinh tế nội tại và vị thế trên trường quốc tế: một chính sách đối ngoại chỉ có thể thành công khi xuất phát từ thực lực kinh tế và kiên quyết bảo vệ lợi ích cốt lõi của quốc gia.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Tác giả tự nhìn nhận nguồn tư liệu dịch thuật tiếng Việt thời điểm nghiên cứu còn hạn chế, các nguồn thông tin báo chí và dịch thuật nhanh chưa phản ánh đầy đủ chiều sâu của mọi tài liệu lưu trữ ngoại giao; một số đánh giá còn mang tính chủ quan của người viết ở bước đầu nghiên cứu.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi quá trình hiện thực hóa Chiến lược đối ngoại của Liên bang Nga đến năm 2020; nghiên cứu sâu hơn về vị trí chiến lược của khối ASEAN trong không gian đối ngoại của Nga; phân tích tác động của các động thái ngoại giao năng lượng và sự điều hành của cặp lãnh đạo D. Medvedev – V. Putin đối với trật tự thế giới đa cực trong những thập niên tiếp theo.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Lịch sử Thế giới, Sư phạm Lịch sử, Quan hệ Quốc tế, Quốc tế học và Khu vực học (đặc biệt là nghiên cứu Nga và Đông Âu).
• Người nghiên cứu về lịch sử ngoại giao thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh, các học thuyết an ninh quốc gia của các nước lớn và quá trình hình thành trật tự thế giới đa cực.
• Nội dung đáng tham khảo nhất là các phân tích chi tiết về sự chuyển đổi mô hình ngoại giao từ "thân phương Tây" sang "thực dụng đa phương", cùng hệ thống số liệu kinh tế – ngoại giao giữa Nga với Mỹ, EU, SNG và Trung Quốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao chính sách "Định hướng Đại Tây Dương" (1991–1993) của Nga bị coi là không mang lại kết quả như kỳ vọng?
   Chính sách này xuất phát từ ảo tưởng về sự giúp đỡ toàn diện của phương Tây (kỳ vọng vào một kế hoạch Marshall mới). Thực tế, viện trợ phương Tây rất nhỏ giọt (chủ yếu là tín dụng mua ngũ cốc và hàng cứu trợ), trong khi Nga phải nhượng bộ đơn phương nhiều quyền lợi an ninh (START 2) và đánh mất thị trường truyền thống tại SNG và Châu Á, khiến nền kinh tế rơi vào khủng hoảng trầm trọng.

2. Học thuyết An ninh Quốc gia tháng 12/1997 của Nga xác định mối nguy cơ lớn nhất là gì?
   Văn bản xác định nguy cơ lớn nhất đối với an ninh và vị thế của Nga là việc khối quân sự NATO mở rộng sang phía Đông, trong khi các cơ chế an ninh quốc tế hiện hành chưa đủ khả năng bảo vệ hòa bình. Do đó, Nga khẳng định quyền sử dụng mọi lực lượng, kể cả vũ khí hạt nhân, để tự vệ.

3. Sự kiện ngày 11/9/2001 đã tạo điều kiện thuận lợi gì cho chính sách đối ngoại của Tổng thống V. Putin?
   Sự kiện này giúp Nga gia nhập liên minh chống khủng bố toàn cầu cùng Mỹ, từ đó vô hiệu hóa sự chỉ trích của phương Tây đối với chiến dịch chống ly khai tại Chechnya, được Mỹ công nhận quy chế kinh tế thị trường (năm 2002), thúc đẩy đàm phán gia nhập WTO và thiết lập quan hệ đối tác chiến lược mới với Washington.

4. Tiềm lực kinh tế của Liên bang Nga giai đoạn 2000–2008 được phản ánh qua những con số cụ thể nào trong văn bản?
   Tăng trưởng GDP đạt trung bình 6–8%/năm; GDP năm 2007 đạt trên 1.200 tỷ USD; dự trữ vàng và ngoại tệ đạt trên 507 tỷ USD vào đầu tháng 5/2008 (thứ 3 thế giới); Nga trả trước hạn toàn bộ 23,7 tỷ USD nợ cho Câu lạc bộ Paris; quỹ bình ổn đạt trên 3.697 tỷ rúp cuối năm 2007.

5. Vai trò của khu vực SNG được định vị như thế nào trong chính sách đối ngoại của Nga qua các giai đoạn?
   SNG luôn được xác định là hướng ưu tiên số một về địa chính trị và an ninh do các ràng buộc lịch sử, văn hóa và lãnh thổ. Dù bị suy giảm trong giai đoạn 1991–1993, từ năm 1994 và đặc biệt dưới thời Putin, SNG trở thành không gian chiến lược sống còn với các hiệp ước an ninh tập thể, khu vực mậu dịch tự do và liên minh thuế quan.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đặng Quang Hào đã tái hiện một cách hệ thống, khách quan toàn bộ tiến trình biến đổi và điều chỉnh chính sách đối ngoại của Liên bang Nga từ năm 1991 đến giai đoạn 2008–2009. Công trình làm nổi bật quy luật tất yếu từ sự thất bại của chính sách thân phương Tây một chiều đến việc xác lập đường lối cân bằng Đông – Tây và trường phái ngoại giao thực dụng, tự chủ dưới thời Tổng thống V. Putin. Đây là tài liệu tổng hợp có giá trị tư liệu khoa học vững chắc, đóng góp thiết thực cho công tác học tập và nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử quan hệ quốc tế hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: CHÍNH SÁCH DOL NGOẠI CUA LIEN BANG NGA TRONG GIAI DOAN 1991 — 1993. Nội dung chính sách đối ngoại của Liên bang Nga giai đoạn 1991 - 1993 Có thể nói rằng từng chỉ tiết trong chính sách đối ngoại của quốc gia giầu tiềm lực nhất thể giới Liên bang Nga thời hậu Xô Viết đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Ngay sau khi hình thành, trong xã hội Nga đã tồn tại nhiều quan điểm đổi ngoại như : - Chính sách thân phương Tây - Chinh sách cân bằng Đông - Tây - Chính sách hoài nghỉ nhìn đâu cũng thấy kẻ thủ Ngay tử những ngày đầu bước chân vao điện Kremli, tong thông B.Eltsin đã hướng nước Nga theo phương thức nhà nước ở phương Tây. Lúc này đôi với vị tổng thông của nước Nga mới này, điều đó không những là phướng án không thê khác ma dường như là một lí tưởng.

Đó là đường lối mà người ta có thẻ tìm thấy những điểm căn bản khác biệt so với Liên Xô: Thứ nhất. Ban lãnh đạo Nga từ bỏ tư tưởng Mac - Lénin , từ bỏ Đảng cộng sản với tư cách là lực lượng lãnh đạo đuy nhất trong hệ thông chính trị. Xây dựng một nước Nga thành “một quốc gia mới chia xẻ những giá trị dân chủ và kính tế thị trường” Thứ ba. Quan hệ với các quốc gia trên cơ sở hai bên cùng có lợi , không chịu chi phổi bởi bat cứ * lí do tư tưởng giáo điều nào" _ Chúng ta có thể hiểu rằng chính sách đổi ngoại giai đoạn nảy được khái quát băng thuật ngữ “ định kh ca Tây Dương” mang đậm mâu sắc thân phương Tây.

Coi các nước tư bản phát triển là "' đồng minh tự nhiên của Nga"“?”, "những lợi ích dai han của Nga năm trong sự liên minh với phương TayTM, coi quan hệ đồng minh với các nước dân chủ công nghiệp phát triển là ưu tiên quan trọng hàng đầu” như ngoại trưởng Kozyrev nhiều lằn tuyên bố. Tuy với tư cách là “quốc gia kế tục Liên Xô” nhưng rd rang nước Nga đang có gắng hình thành cho mình những khái niệm chuẩn mực, mẫu số và chi số riêng vẻ dân chủ tự do vả kinh tế thị trường. Từ những phương điện, nước Nga là một bộ phận không thé tách rời khỏi Châu Au cùng với đỏ với mong muốn, cô vũ lôi kéo Liên bang Nga khỏi hệ thống tư tướng cộng sản của các nước Phương Tay đã thúc đẩy quá () TLTKDB, TTXVN, Sé 1I - 1992 (`) TLTKDB, TTXVN ngày7 - 12 - 1992 GVHD: TS. Lê Phụng Hoàng Trang 15 SVIHI :Đặng Quang Hao Chỉnh sách đôi ngoại cua Liên bang Nga tử nam 1991 den nay.

trình gia nhập gia đỉnh phương Tay cua Liên bang Nga. Chính vi thẻ tuy không thủ địch với những quốc gia. wong lãnh thô than cận trước đây nhưng uu tiền số một trong chính sách đối ngoại của Lién bang Nga lúc nay là phương Tay. Phan tích thực tế chính sách đối ngoại của Liên bang Nga mạn giai đoạn 1991 -1993:.

Đối với các nước SNG Do có nhiều rang buộc vẻ vấn dé lãnh thỏ. van hoá lịch sư. nên Nga rất coi trong. dé cao môi quan hệ với các nước SNG lên vị thé ưu tiên trong chính sách đổi ngoại của mình.

Ngày § - 12 - 1991, các nhà lãnh đạo 3 nước Nga. Belarut vả Ucraina đã kí thỏa thuận vẻ thánh lập cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG). chỉnh thức 11 nước cộng hòa thước [.iên Xô cũ kí biện bán thỏa thuận thành lập SNG va thông qua tuyên bố Alma - Ata. Năm 1993, Georgia cing tuyén bỏ gia nhập tô chức nay.

Nhu vậy SNG có 12 thành viên. bao gôm hau hết các nước Liên X6 cũ. chỉ trừ 3 nước Ban-tic. Nga fa thành viên lớn nhất trone tô chức các nước SNG.

mặt khác còn là quốc gia thừa kẻ Liên Xô vẻ mọi mặt.iên bang Nga luôn Ý thức rằng ảnh hưởng của họ tới các nước SNG sẽ tác động rat lớn quyền lợi địa kính té và địa chính trị của họ. Nhưng do lúc nảy chính sách “Dinh hướng Đại lây Dương” dang ngự trị một cách day thách thức trong chính sách ngoại giao của Nga nên quan hệ Nga - SNG giảmsút mạnh. Nhất là vào năm 1993 khi Nga lâm vào khúng hoảng kinh tram trọng. chí số thương mại hai chiều hạ xudng.

Sự thiếu tỏ chức của SNG dẫn đến Sự tan rã của khu vực sử dụng đông rip vào năm 1993. còn tác động đến khôi lượng trao đôi của Nga với các nước SNG bị giảm theo nhịp. độ năm sau so với năm trước : năm 1992 giam 70%, năm 1993 giảm 28% "Co thé noi, trong những nim 1991 - 1993 quan hệ Nga- SNG chưa đáp img được nhiều tiêm nang von có của hai ben. Mặc dù nhiều van bản.

tuyên bo được ki kết nhưng thực hiện không nhiêu. Dé là điểm hạn chế trong quan hệ Nga— SNG giai đoạn này, 2. Đối với phương Tây : a) Đối với Tây Âu Với ý dịnh sẵn sảng hướng vẻ phương Tây bằng mọi giá trong việc triển khai những hoạch định trong chính sách đổi ngoại của mình đã dé ra. Nước Nga chủ trương hợp tác chặt chế với liên minh châu Au bằng củ niềm tin, va sự hi vọng.

Ngày I 6 - 1992 Nga tham gia quỹ tiên tệ quốc tế với một mong muốn là nhận được sự hỗ trợ tải chính của 16 chức nảy. Đông thời năm 1992 Mỹ - Tay Âu đã cam kết trợ giúp 24 0 Déla với mong muốn chuyển nên kinh tế nước nảy tử công sản sang tư ban, Đặc biệt là nước nước Đức cường quốc công nghiệp số | Chau Âu đã dành cho Nga sự ủng hộ tai chỉnh lớn nhất và là ban hang lớn nhất của Nga với kim nghạch thương °® Nguyễn Quang Thuan Sdd. trang 263 GVHD: TS. Lê Phụng Hoang Trang lo SVIH :l)ăng Quang Hảo Chỉnh xách doi ngoại cua Lien bang Nga từ năm |991 đến nay, mại đạt 13 tí USD! năm”, Chính những điều đó là phản cứng anh hương mạnh mẻ đến tư tương cua người Neu ma ngay chính họ cũng nhận ra có thẻ chẻ độ X6 viết khong bao giờ cho họ những điều đó.

Vẻ chính trị: day là mot thanh tỏ) quan trọng tác dong trực tiếp dén kinh tẻ. chính vì thẻ Nga di dân tiếp cận với châu Au với một thái độ hợp túc chan tinh. Các cuộc viếng thâm cua ca hai bén thẻ hiện môi quan hệ than thiết Nga - EU:. Tháng 2 1992 tong thông l3.

Litsin thâm Pháp thiết lập quan hệ va sự ôn định chau Au. trong cuộc gập nay hai ben đã thông nhất với nhau một số van dé quốc tế quan trong. Thang 9 - 1993 hộ trưởng quốc phòng Anh Ritxkin thăm Nga va kí thoa hiệp trong do, Anh giúp huan luyện các si quan Nga bị giải ngũ do việc giảm quan số cua bo quốc phỏng nước nay. Chuyên công du cua thu tướng Pháp tháng 11/1993 chiếm vị trí đậc biệt cho dự án “hiệp ước dn định và an nình cho toàn lục địa Châu Âu”.

Dự án ôn định và an toàn Chau Âu nay được 12 nước cộng đồng Châu Âu đông \¥ trong cuộc họp thượng dinh ngáy 19 10 1993, Bang những động thái đối ngoại thực tế đó, chứng to sự cải thiện đẳng kẻ trong quan hệ Nga - EU. b) Dai với Mỹ Nước Nga- phan tư quan trọng nhất cua Lién Bang Xô Viết ke thù so | của chu nghia tư bản trước đây, dang dan cái cách minh dé trở thành một thành viên trong hàng ngũ các nước tu bạn. Do là điều vui mừng khap khơi của nước Mỹ - quốc gia dừng du chu nghĩa tư ban. Chính vi thé chúng ta khong có gi khó hiệu khi nước Mỹ tiên hành ngay những biện pháp giúp do nước Nga phát triển trước hết là vẻ kính tế.

Tham chi Mỹ sẽ thực hiện một kẻ hoạch “Marshall” mới cho nước Nga như đã từng làm với cho nước Đức va nước Nhật Ban sau chiến tranh the giới thứ I, Dicu nay được thẻ hiện trong rất nhiều lời lẻ biểu lộ sự đồng tinh trong khoảng thời gian 1992 1993. Day chính là nguyên nhân cho sự khởi dau mới của môi quan hệ mới giữa Washington - Matxcova - “buổi đầu bình minh của một ki nguyễn mdi”. Quan hệ Nga- Mỹ đã có những két qua bước dau. Đầu năm 1992 Mỹ kí cam kết viện trợ cho NgaŠ.2 tì USD: cung cap được 3.6 t USD bang |bao dam tín dụng cho các chuyén tau cho ngũ cóc và LÍ triệu USD viện trợ nhản đạo!”.

Nhung chúng ta cũng nẻn nhớ đây mới chi là viện trợ nhân đạo thỏi. Thé day, môi quan hệ cường quốc ngang ngứa với Mỹ thời Lien X06 trước day có lẻ đã là giải thoại ở nước Nea lúc nảy. Ngày 3 4 4 - 1993 diễn ra hội đàm cao cap nguyen thu quốc gia Nga - Mỹ. Sau khi kết thúc các nhà lành đạo rất hài lòng va tuyén bỏ ring“ việc xảy dựng quan hệ Nga- Mỹ mang tinh chất mới ” Trong lĩnh vực an ninh va quản su.

không lâu trước khi Liên XO sup đỏ Gooebachop va Bush (bố ky hiệp ước cất giảm vũ khí tiến cong chiến lược giải đoạn | ( SIARI 1) theo đó. 13 kho vũ Khi hạt nhân cua hai nước sẽ được thu triều trong bay năm tiếp theo. Dur luận quốc te cho rang Nga đã bị bat lợi khi ki hiệp ước này.EMsin ký START 2 với nội dung dén năm 2003 hai bẻn cat giảm xuống côn 3000 đầu đạn hạt nhân cho phía Nga và 3500 cho phía Mỹ, Hơn nữa. Nga con phái thảo gỡ những tén lưa mang nhiều dau (*) fap chỉ những van đc kính $é the gan xế Š nằm 2002 trang 46 tac giá: 1s Nguyễn Van lắm 2 IL ERD.

EIXVNngay 3Ð 2 1993 IKIRDIA EINVN ngạy 17 4 1993 GIVEID: TS. be Phung Hoang [rang 17 SVLH -Dặng Quang [ào Chỉnh sách đổi ngoại cua | tên bang Nga từ nữm 199] đến nay đạn la loại vũ khí chiếm ưu thẻ so với Mỹ. START2 rõ rằng rất bắt lợi cho các lực lượng vũ trang Nga von đã suy yêu. Do một so bat dong piữa hai bén, đến nay START 2 văn chưa hoàn toàn có hiệu lực.

Khong những thẻ trong thời gian này chỉnh quyền Bill Clinton con hết sức thuyết phục các nước của minh dng hộ Nga. Và với mục dich của người Mỹ: Bien nước Nea thanh một nước tư ban mới. bién những tư tương lí tương. tu day công san thánh một cỏ may tu bản mới ma nước Mỹ là hình mẫu điện hình li tưởng nhất.

€) Đối với NATO Mỗi quan hệ này rắt quan trọng.