Luận án Tiến sĩ: Quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại Hoa Kỳ thời Barack Obama

Luận án tiến sĩ nghiên cứu Quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại hoa kỳ dưới thời tổng thống barack obama 2008 2016luận án, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Ngô Thị Bích Lan
• Người hướng dẫn: PTS. Đào Minh Hồng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống Barack Obama (2008 - 2016)
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ của đề tài
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• Nguồn tài liệu
• Đóng góp của đề tài
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Về quyền lực mềm Hoa Kỳ
• 1.1.1. Tài liệu nước ngoài
• 1.1.2. Tài liệu trong nước
• 1.2. Về chính sách đối ngoại Hoa Kỳ
• 1.2.1. Tài liệu nước ngoài
• 1.2.2. Tài liệu trong nước
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. Chương 2: TỔNG QUAN VỀ QUYỀN LỰC MỀM VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI HOA KỲ (2008 – 2016)
• 2.1. Tổng quan về quyền lực mềm
• 2.1.1. Khái niệm quyền lực
• 2.1.2. Phân loại quyền lực
• 2.1.3. Lý thuyết quyền lực mềm của Joseph S. Nye
• 2.2. Những nhân tố tác động đến chính sách đối ngoại Hoa Kỳ dưới thời Barack Obama (2008 – 2016)
• 2.2.1. Bối cảnh quốc tế
• 2.2.1.1. Khủng hoảng kinh tế 2008 – 2009
• 2.2.1.2. Suy giảm quyền lực lãnh đạo của Hoa Kỳ
• 2.2.1.3. Sự trỗi dậy của Trung Quốc
• 2.2.2. Tình hình trong nước
• 2.2.2.1. Chính trị
• 2.3. Những điểm chính trong chính sách đối ngoại của B. Obama
• 2.3.1. Nhiệm kỳ thứ nhất
• 2.3.1.1. Giải quyết chiến tranh và đảm bảo an ninh
• 2.3.1.2. Củng cố trật tự thế giới do Hoa Kỳ lãnh đạo
• 2.3.1.3. Tăng cường vị thế ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương
• 2.3.1.4. Nhân rộng các giá trị Mỹ
• 2.3.2. Nhiệm kỳ thứ hai
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI QUYỀN LỰC MỀM TRONG CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI HOA KỲ DƯỚI THỜI BARACK OBAMA (2008 – 2016)
• 3.1. Quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại Hoa Kỳ (2008 – 2016)
• 3.1.1. Sử dụng quyền lực mềm của Hoa Kỳ trong lịch sử
• 3.1.2. Obama và định hướng sử dụng quyền lực mềm
• 3.1.2.1. Định hướng của Barack Obama
• 3.1.2.2. Hoạt động của Hillary Clinton
• 3.1.3. Các nguồn lực và biện pháp thực hiện
• 3.1.3.1. Nguồn lực quyền lực mềm
• 3.1.3.2. Biện pháp thực hiện
• 3.2. Triển khai quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại Hoa Kỳ (2008 – 2016)
• 3.2.1. Giải quyết chiến tranh bằng con đường hòa bình
• 3.2.1.1. Rút quân và hỗ trợ tái thiết Iraq
• 3.2.1.2. Nỗ lực kết thúc chiến tranh tại Afghanistan
• 3.2.2. Tăng cường liên kết kinh tế khu vực và quốc tế
• 3.2.2.1. Hợp tác với các quốc gia
• 3.2.2.2. Thiết lập chương trình hợp tác với APEC
• 3.2.2.3. Xây dựng TPP
• 3.2.3. Phổ biến các giá trị Mỹ trên phạm vi toàn cầu
• 3.2.3.1. Thúc đẩy dân chủ, nhân quyền
• 3.2.3.2. Trao đổi văn hóa – giáo dục
• 3.2.3.3. Xây dựng nền ngoại giao công chúng
• 3.2.4. Mở rộng phạm vi hợp tác an ninh – quốc phòng
• 3.2.4.1. Tăng cường hiện diện quân sự
• 3.2.4.2. Hỗ trợ nhân đạo và thiên tai
• 4. Chương 4: KẾT QUẢ VÀ HẠN CHẾ CỦA VIỆC SỬ DỤNG QUYỀN LỰC MỀM TRONG CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI HOA KỲ (2008 – 2016)
• 4.1. Những kết quả nổi bật
• 4.2. Sự đối đầu giữa sức mạnh cứng Trung Quốc và sức mạnh mềm Hoa Kỳ
• 4.3. Những hạn chế khác
• 4.4. Một số nhận xét về việc sử dụng quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại Hoa Kỳ dưới thời B. Obama
• 4.4.1. Quy mô rộng lớn, bao trùm nhiều lĩnh vực
• 4.4.2. Tập trung chủ yếu vào các quốc gia, khu vực bất ổn và kém phát triển
• 4.4.3. Sử dụng kết hợp sức mạnh mềm với sức mạnh cứng
• 4.4.4. Kế thừa lịch sử ngoại giao Hoa Kỳ
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Toàn cảnh quyền lực mềm chính sách đối ngoại Obama 2008 2016

Giai đoạn 2008-2016 đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng trong chính sách đối ngoại Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama. Sau giai đoạn ưu tiên sức mạnh cứng của chính quyền tiền nhiệm, chính quyền Obama đã chủ trương khôi phục và đề cao vai trò của quyền lực mềm như một công cụ chiến lược. Luận án tiến sĩ lịch sử của Ngô Thị Bích Lan cung cấp một phân tích sâu sắc về cách thức Hoa Kỳ triển khai quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại dưới thời tổng thống Barack Obama. Trọng tâm của chính sách này là nỗ lực hàn gắn hình ảnh nước Mỹ, xây dựng lại lòng tin với các đồng minh và đối tác thông qua đối thoại và hợp tác. Thay vì áp đặt, cách tiếp cận của Obama nhấn mạnh vào việc thu hút và thuyết phục, sử dụng các giá trị văn hóa, chính trị và chính sách đối ngoại hợp pháp để đạt được mục tiêu. Khái niệm quyền lực thông minh (smart power), sự kết hợp linh hoạt giữa sức mạnh cứng và mềm, trở thành kim chỉ nam cho các hoạt động ngoại giao. Cách tiếp cận này được xem là một nỗ lực nhằm thích ứng với một thế giới đa cực, nơi sức mạnh quân sự đơn thuần không còn đủ để giải quyết các thách thức toàn cầu phức tạp. Phân tích này sẽ làm rõ cơ sở lý luận, quá trình triển khai và những kết quả, hạn chế của việc vận dụng sức mạnh mềm trong hai nhiệm kỳ của Tổng thống Obama, một di sản vẫn còn gây nhiều tranh luận.

1.1. Hiểu đúng về sức mạnh mềm theo học thuyết Joseph Nye

Học giả Joseph Nye là người đầu tiên định hình khái niệm sức mạnh mềm (soft power) một cách khoa học. Theo ông, đây là quyền lực “khiến người khác muốn những thứ mà mình muốn thông qua hợp tác hơn là ép buộc”. Nó không dựa trên sự cưỡng chế (cây gậy) hay mua chuộc (củ cà rốt) mà dựa trên khả năng thu hút và hấp dẫn. Nguồn gốc của sức mạnh mềm đến từ ba trụ cột chính: văn hóa, các giá trị chính trị và chính sách đối ngoại. Thứ nhất, sức hấp dẫn văn hóa Mỹ, thể hiện qua phim ảnh, âm nhạc, giáo dục và lối sống, có khả năng lan tỏa và tạo ra sự ngưỡng mộ trên toàn cầu. Thứ hai, các giá trị dân chủ, tự do và nhân quyền, khi được Mỹ thực hành một cách nhất quán cả trong và ngoài nước, sẽ tạo nên uy tín và sự chính danh. Cuối cùng, chính sách đối ngoại được cộng đồng quốc tế xem là hợp pháp và có đạo đức sẽ khuyến khích các quốc gia khác hợp tác. Chính quyền Obama đã nhận thức rõ tầm quan trọng của cả ba yếu tố này trong nỗ lực phục hồi vị thế lãnh đạo của Hoa Kỳ.

1.2. Bối cảnh quốc tế định hình chính sách đối ngoại Mỹ

Tổng thống Barack Obama nhậm chức trong một bối cảnh đầy thách thức. Về đối nội, Hoa Kỳ đang chìm trong cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính tồi tệ nhất kể từ Đại Suy thoái. Về đối ngoại, hình ảnh và uy tín của quốc gia đã suy giảm nghiêm trọng sau các cuộc chiến tại Iraq và Afghanistan. Chính sách đơn phương của chính quyền George W. Bush đã làm xói mòn lòng tin của các đồng minh truyền thống và làm gia tăng chủ nghĩa bài Mỹ trên toàn cầu. Cùng lúc đó, trật tự thế giới đang chứng kiến những thay đổi sâu sắc. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc và các cường quốc mới nổi khác đang thách thức vị thế đơn cực của Hoa Kỳ. Các vấn đề an ninh phi truyền thống như khủng bố, biến đổi khí hậu, phổ biến vũ khí hạt nhân đòi hỏi các giải pháp hợp tác đa phương thay vì hành động đơn lẻ. Chính bối cảnh phức tạp này đã thúc đẩy chính quyền Obama phải điều chỉnh chiến lược, ưu tiên các công cụ của quyền lực mềm và chủ nghĩa đa phương để xây dựng lại cầu nối, tập hợp lực lượng và giải quyết các vấn đề chung một cách hiệu quả hơn.

II. Thách thức di sản đối ngoại suy giảm quyền lực của Hoa Kỳ

Khi bước vào Nhà Trắng năm 2009, Tổng thống Obama phải đối mặt với một di sản đối ngoại nặng nề và nhận thức về sự suy giảm tương đối của quyền lực Hoa Kỳ. Luận án của Ngô Thị Bích Lan chỉ rõ, chính quyền tiền nhiệm đã để lại một nước Mỹ sa lầy trong hai cuộc chiến tốn kém ở Trung Đông, các mối quan hệ đồng minh rạn nứt và hình ảnh quốc gia bị tổn hại trên trường quốc tế. Việc lạm dụng sức mạnh cứng và chủ nghĩa đơn phương đã làm giảm sút đáng kể sức mạnh mềm của Hoa Kỳ. Các cuộc khảo sát dư luận toàn cầu thời điểm đó cho thấy sự sụt giảm niềm tin vào vai trò lãnh đạo của Mỹ. Thách thức này không chỉ đến từ các chính sách trước đó mà còn từ sự thay đổi cấu trúc của hệ thống quan hệ quốc tế. Sự trỗi dậy của các cường quốc kinh tế mới, đặc biệt là Trung Quốc, đã tạo ra một môi trường cạnh tranh địa chính trị phức tạp hơn. Quyền lực không còn chỉ tập trung ở một quốc gia mà đã được phân tán, đòi hỏi Washington phải có một chiến lược khôn khéo hơn để duy trì ảnh hưởng. Nhiệm vụ hàng đầu của học thuyết Obama là phải giải quyết đồng thời các cuộc khủng hoảng trước mắt và định vị lại vai trò của Hoa Kỳ trong một thế giới đang thay đổi, một nhiệm vụ đòi hỏi sự ưu tiên cho ngoại giao và quyền lực thông minh.

2.1. Tác động từ khủng hoảng kinh tế 2008 và cuộc chiến Iraq

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 bắt nguồn từ Mỹ không chỉ gây ra suy thoái kinh tế trầm trọng trong nước mà còn làm lung lay nền tảng sức mạnh kinh tế của Hoa Kỳ, một trụ cột quan trọng của quyền lực quốc gia. Khủng hoảng làm suy yếu mô hình kinh tế thị trường tự do mà Mỹ luôn cổ vũ, từ đó làm giảm sức hấp dẫn văn hóa Mỹ và uy tín toàn cầu. Đồng thời, cuộc chiến kéo dài và tốn kém ở Iraq đã tiêu tốn hàng nghìn tỷ đô la và sinh mạng, làm cạn kiệt nguồn lực quốc gia và gây chia rẽ sâu sắc trong xã hội Mỹ. Trên trường quốc tế, cuộc chiến bị nhiều quốc gia coi là bất hợp pháp, làm dấy lên làn sóng phản đối và làm tổn hại nghiêm trọng đến tính chính danh trong chính sách đối ngoại của Washington. Di sản này đặt ra một giới hạn thực tế cho khả năng can thiệp quân sự của chính quyền Obama và buộc họ phải tìm kiếm các phương thức tiếp cận ít tốn kém và bền vững hơn, trong đó ngoại giao công chúng và các công cụ sức mạnh mềm được đặt lên hàng đầu.

2.2. Sự trỗi dậy của Trung Quốc trong quan hệ quốc tế

Sự trỗi dậy của Trung Quốc là một trong những yếu tố địa chính trị quan trọng nhất định hình chính sách đối ngoại Mỹ trong thế kỷ 21. Trong khi Mỹ sa lầy ở Trung Đông, Trung Quốc đã tận dụng thời cơ để gia tăng ảnh hưởng kinh tế, chính trị và quân sự, đặc biệt là ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Bắc Kinh đã triển khai chiến lược sức mạnh mềm của riêng mình thông qua các sáng kiến viện trợ, đầu tư và ngoại giao văn hóa, thu hút nhiều quốc gia đang phát triển. Sự cạnh tranh này không chỉ đơn thuần về kinh tế hay quân sự, mà còn là cuộc cạnh tranh về mô hình phát triển và các giá trị. Điều này đặt ra một thách thức trực tiếp đối với vai trò lãnh đạo truyền thống của Hoa Kỳ. Chính quyền Obama nhận ra rằng không thể đối đầu trực diện với Trung Quốc bằng sức mạnh cứng. Thay vào đó, cần một chiến lược phức hợp hơn, vừa hợp tác trong các vấn đề toàn cầu, vừa cạnh tranh bằng cách củng cố các liên minh và phát huy tối đa lợi thế về quyền lực mềm và các giá trị dân chủ.

III. Phương pháp triển khai quyền lực thông minh của Obama Clinton

Để đối phó với các thách thức phức tạp, chính quyền Obama, với vai trò nổi bật của Ngoại trưởng Hillary Clinton trong nhiệm kỳ đầu, đã tiên phong áp dụng học thuyết quyền lực thông minh (smart power). Đây không phải là sự từ bỏ sức mạnh cứng, mà là “khả năng kết hợp quyền lực cứng của sự ép buộc và mua chuộc với quyền lực mềm của sự hấp dẫn để tạo ra một chiến lược thành công”. Phương pháp này đòi hỏi sự lựa chọn công cụ chính sách phù hợp cho từng bối cảnh cụ thể, thay vì mặc định dựa vào sức mạnh quân sự. Học thuyết Obama nhấn mạnh vào việc tái xây dựng các công cụ ngoại giao và phát triển đã bị xem nhẹ trước đó. Chính quyền đã tăng cường ngân sách cho Bộ Ngoại giao và USAID, đồng thời triển khai hàng loạt sáng kiến mới. Mục tiêu là sử dụng mọi công cụ sẵn có trong kho vũ khí chính sách của Mỹ - từ ngoại giao, kinh tế, quân sự, chính trị, pháp lý đến văn hóa - để thúc đẩy lợi ích quốc gia. Triết lý này thể hiện rõ qua việc ưu tiên các giải pháp đa phương, xây dựng các liên minh rộng rãi để chia sẻ gánh nặng và tăng cường tính hợp pháp cho các hành động của Mỹ, qua đó khuếch đại ảnh hưởng của chính sách đối ngoại Mỹ trên toàn cầu.

3.1. Vai trò của ngoại giao công chúng và ngoại giao văn hóa

Nhận thức rằng hình ảnh nước Mỹ đã bị tổn hại, chính quyền Obama đã đầu tư mạnh mẽ vào ngoại giao công chúng và ngoại giao văn hóa. Đây là nỗ lực nhằm trực tiếp tương tác và thu phục trái tim và khối óc của người dân các nước, thay vì chỉ làm việc với chính phủ của họ. Các chương trình trao đổi giáo dục như Fulbright và Sáng kiến Thủ lĩnh trẻ Đông Nam Á (YSEALI) được mở rộng, tạo cơ hội cho thế hệ lãnh đạo tương lai trải nghiệm và hiểu hơn về xã hội và các giá trị dân chủ của Mỹ. Ngoại giao văn hóa được thúc đẩy thông qua các sự kiện nghệ thuật, âm nhạc, thể thao. Đặc biệt, chính quyền đã tận dụng sức mạnh của công nghệ và truyền thông xã hội để truyền tải thông điệp và đối thoại trực tiếp với công chúng toàn cầu. Những bài phát biểu quan trọng của Obama tại Cairo hay Accra, nhắm đến thế giới Hồi giáo và châu Phi, là những ví dụ điển hình về nỗ lực sử dụng lời nói và ý tưởng để xây dựng cầu nối và hàn gắn những chia rẽ.

3.2. Học thuyết Obama ưu tiên chủ nghĩa đa phương trong đối ngoại

Một trong những thay đổi rõ nét nhất trong chính sách đối ngoại Mỹ dưới thời Obama là sự quay trở lại với chủ nghĩa đa phương. Trái ngược với xu hướng hành động đơn phương trước đó, Obama khẳng định rằng các thách thức toàn cầu lớn nhất không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết. Chính quyền của ông đã tích cực tái cam kết với các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc, tham gia vào các diễn đàn như G20, và nỗ lực củng cố các liên minh truyền thống với châu Âu và châu Á. Nguyên tắc cốt lõi của học thuyết Obama là “lãnh đạo từ phía sau” (leading from behind) hoặc xây dựng các liên minh quốc tế để cùng hành động. Cách tiếp cận này không chỉ giúp chia sẻ chi phí và rủi ro mà còn làm tăng tính chính danh và hiệu quả của các hành động do Mỹ dẫn dắt. Việc tập hợp một liên minh quốc tế rộng rãi để can thiệp vào Libya năm 2011 hay đàm phán thỏa thuận hạt nhân Iran (JCPOA) là những minh chứng cho việc ưu tiên chủ nghĩa đa phương.

IV. Bí quyết xoay trục và tái cân bằng châu Á Thái Bình Dương

Một trong những di sản đối ngoại nổi bật nhất của chính quyền Obama là chính sách xoay trục châu Á, sau này được gọi là chiến lược tái cân bằng châu Á-Thái Bình Dương. Đây là một biểu hiện cụ thể và tham vọng của việc áp dụng quyền lực thông minh vào một khu vực có tầm quan trọng chiến lược sống còn đối với Hoa Kỳ trong thế kỷ 21. Nhận thấy tương lai kinh tế và an ninh của Mỹ gắn liền với châu Á, và trước sự gia tăng ảnh hưởng nhanh chóng của Trung Quốc, Washington đã quyết định tái đầu tư nguồn lực ngoại giao, kinh tế và quân sự vào khu vực này. Chiến lược này không chỉ đơn thuần là việc điều chuyển lực lượng quân sự, mà là một nỗ lực toàn diện nhằm tăng cường sự hiện diện và can dự của Mỹ trên mọi lĩnh vực. Mục tiêu là khẳng định vai trò cường quốc Thái Bình Dương của Hoa Kỳ, củng cố các đồng minh, xây dựng quan hệ đối tác với các quốc gia mới nổi, và tham gia định hình các quy tắc, chuẩn mực của khu vực. Việc triển khai sức mạnh mềm đóng vai trò trung tâm trong chiến lược tái cân bằng, thể hiện qua việc thúc đẩy thương mại tự do, các giá trị dân chủ, và tăng cường giao lưu nhân dân.

4.1. Mục tiêu chiến lược của chính sách xoay trục châu Á

Mục tiêu của chính sách xoay trục châu Á rất đa dạng. Về an ninh, chiến lược này nhằm củng cố các liên minh hiệp ước lâu đời với Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Philippines và Thái Lan, đồng thời tăng cường hợp tác an ninh với các đối tác mới như Việt Nam, Singapore và Ấn Độ để đảm bảo ổn định và tự do hàng hải. Về kinh tế, Mỹ muốn tận dụng sự năng động của khu vực để thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm trong nước, đồng thời thiết lập các tiêu chuẩn cao cho thương mại và đầu tư. Về chính trị-ngoại giao, Washington tìm cách tham gia sâu hơn vào các thể chế khu vực như ASEAN, APEC và Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS) để có tiếng nói trong việc định hình cấu trúc khu vực. Cuối cùng, một mục tiêu không chính thức nhưng quan trọng là tạo ra một đối trọng chiến lược với ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc, đảm bảo rằng không một quốc gia nào có thể chi phối châu Á-Thái Bình Dương và thách thức trật tự dựa trên luật lệ.

4.2. Sáng kiến TPP và các nỗ lực hợp tác kinh tế khu vực

Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) được coi là trụ cột kinh tế của chiến lược tái cân bằng châu Á-Thái Bình Dương. Đây không chỉ là một thỏa thuận thương mại thông thường mà còn là một công cụ địa chính trị quan trọng. Bằng cách quy tụ 12 nền kinh tế chiếm 40% GDP toàn cầu, TPP được thiết kế để thiết lập các tiêu chuẩn cao về lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ và doanh nghiệp nhà nước. Mục tiêu của Mỹ là viết ra các quy tắc thương mại cho thế kỷ 21 trước khi Trung Quốc làm điều đó với các tiêu chuẩn thấp hơn. TPP là một ví dụ điển hình của việc sử dụng sức mạnh mềm kinh tế để củng cố vai trò lãnh đạo, gắn kết các đồng minh và đối tác vào một trật tự kinh tế do Mỹ dẫn dắt, và khuyến khích các cải cách trong nước ở các quốc gia thành viên. Dù cuối cùng Mỹ đã rút khỏi TPP dưới thời chính quyền kế nhiệm, nhưng trong giai đoạn 2008-2016, nó là công cụ trung tâm trong nỗ lực can dự kinh tế của Obama tại khu vực.

V. Top thành tựu từ quyền lực mềm trong đối ngoại Hoa Kỳ

Việc kiên trì áp dụng quyền lực mềm và quyền lực thông minh đã mang lại nhiều thành tựu đáng chú ý cho chính sách đối ngoại Mỹ dưới thời Tổng thống Obama. Những thành công này không chỉ giải quyết các vấn đề gai góc mà còn góp phần quan trọng vào việc khôi phục uy tín và hình ảnh của Hoa Kỳ trên trường quốc tế. Thay vì các cuộc can thiệp quân sự tốn kém, chính quyền đã ưu tiên các giải pháp ngoại giao phức tạp, đòi hỏi sự kiên nhẫn và hợp tác đa phương. Từ việc ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran thông qua đàm phán đến việc chấm dứt hàng thập kỷ thù địch với Cuba, di sản đối ngoại của Obama cho thấy sức mạnh của đối thoại và cam kết. Những thành tựu này minh chứng rằng trong nhiều trường hợp, sự hấp dẫn của các giá trị, tính hợp pháp của chính sách và sức mạnh của ngoại giao có thể hiệu quả hơn vũ lực. Chúng cũng phản ánh một sự thay đổi trong cách tiếp cận của Mỹ đối với vai trò lãnh đạo toàn cầu, một vai trò dựa trên sự hợp tác và xây dựng đồng thuận nhiều hơn là sự áp đặt đơn phương. Phân tích các kết quả nổi bật này sẽ làm rõ tính hiệu quả của việc sử dụng quyền lực mềm trong thực tiễn.

5.1. Thành công đột phá của thỏa thuận hạt nhân Iran JCPOA

Thỏa thuận Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA) năm 2015 với Iran được xem là một trong những thành tựu ngoại giao lớn nhất của chính quyền Obama. Thay vì lựa chọn hành động quân sự, một giải pháp tiềm ẩn nhiều rủi ro, chính quyền đã dẫn dắt một liên minh quốc tế (P5+1) sử dụng một chiến lược quyền lực thông minh. Sức mạnh cứng được áp dụng thông qua các lệnh trừng phạt kinh tế khắc nghiệt để đưa Iran vào bàn đàm phán. Song song đó, sức mạnh mềm được phát huy tối đa qua nhiều năm đối thoại ngoại giao bền bỉ, xây dựng lòng tin và tìm kiếm một giải pháp hòa bình. Thỏa thuận hạt nhân Iran (JCPOA) đã thành công trong việc ngăn chặn con đường sở hữu vũ khí hạt nhân của Tehran, đồng thời tránh được một cuộc chiến tranh tiềm tàng ở Trung Đông. Đây là một minh chứng hùng hồn cho hiệu quả của chủ nghĩa đa phương và sức mạnh của ngoại giao khi được thực thi một cách kiên định.

5.2. Quá trình bình thường hóa quan hệ với Cuba lịch sử

Quyết định bình thường hóa quan hệ với Cuba vào năm 2014 là một bước đi lịch sử, chấm dứt hơn 50 năm chính sách bao vây cấm vận không hiệu quả. Đây là một chiến thắng gần như thuần túy của quyền lực mềm. Chính quyền Obama lập luận rằng chính sách cô lập đã thất bại trong việc tạo ra thay đổi ở Cuba và chỉ làm tổn hại đến lợi ích của người dân và hình ảnh của Mỹ ở Mỹ Latinh. Bằng cách mở lại đại sứ quán, nới lỏng các hạn chế đi lại và thương mại, và thúc đẩy giao lưu nhân dân, Washington đã sử dụng sự hấp dẫn của văn hóa, kinh tế và các ý tưởng của mình để tạo ra ảnh hưởng từ bên trong. Chuyến thăm lịch sử của Tổng thống Obama đến Havana năm 2016 đã truyền đi một thông điệp mạnh mẽ về hòa giải và hy vọng. Động thái này không chỉ cải thiện đáng kể quan hệ song phương mà còn được hoan nghênh rộng rãi trên toàn thế giới, đặc biệt là ở khu vực Mỹ Latinh, giúp xóa bỏ một trong những rào cản lớn cuối cùng đối với vai trò lãnh đạo của Mỹ tại đây.

VI. Đánh giá di sản đối ngoại của Obama và tương lai quyền lực Mỹ

Kết thúc hai nhiệm kỳ, di sản đối ngoại của Obama để lại một bức tranh phức tạp với nhiều thành tựu và cả những hạn chế. Luận án tiến sĩ của Ngô Thị Bích Lan đã cung cấp một cái nhìn toàn diện, đánh giá khách quan về nỗ lực ưu tiên quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại Mỹ. Rõ ràng, cách tiếp cận này đã thành công trong việc khôi phục phần lớn uy tín và hình ảnh của Hoa Kỳ sau giai đoạn sụt giảm nghiêm trọng. Tỷ lệ ủng hộ vai trò lãnh đạo của Mỹ trên toàn cầu đã tăng lên đáng kể. Bằng cách nhấn mạnh vào chủ nghĩa đa phương và ngoại giao, chính quyền Obama đã giải quyết được một số vấn đề quốc tế hóc búa mà không cần đến giải pháp quân sự. Tuy nhiên, di sản này cũng không tránh khỏi những chỉ trích và tranh cãi. Một số nhà phân tích cho rằng việc quá chú trọng vào sức mạnh mềm đã khiến nước Mỹ trở nên do dự, yếu thế trước các đối thủ quyết đoán hơn, đặc biệt là trong các cuộc khủng hoảng như ở Syria hay Ukraine. Việc đánh giá công bằng đòi hỏi phải nhìn nhận cả những thành công và những thách thức chưa được giải quyết, từ đó rút ra những bài học quý giá cho tương lai của quyền lực và chính sách đối ngoại Hoa Kỳ trong một thế giới đầy biến động.

6.1. Những hạn chế và tranh cãi trong việc sử dụng sức mạnh mềm

Mặc dù có nhiều thành công, việc áp dụng sức mạnh mềm của chính quyền Obama cũng bộc lộ những giới hạn. Tại Trung Đông, cuộc nội chiến Syria trở thành một thảm họa nhân đạo mà chính sách của Mỹ tỏ ra bất lực. “Lằn ranh đỏ” về vũ khí hóa học bị vượt qua mà không có sự đáp trả quân sự mạnh mẽ đã bị chỉ trích là làm suy yếu sự răn đe của Mỹ. Sự trỗi dậy của Nhà nước Hồi giáo (IS) cũng cho thấy giới hạn của việc can thiệp hạn chế. Trong quan hệ với Nga, việc sáp nhập Crimea và can thiệp vào miền đông Ukraine đã diễn ra mà Mỹ và phương Tây chủ yếu chỉ có thể đáp trả bằng các biện pháp trừng phạt. Những người chỉ trích cho rằng học thuyết Obama quá thận trọng, tạo ra khoảng trống quyền lực cho các đối thủ lấp đầy. Các cuộc tranh luận về việc liệu quyền lực mềm có đủ sức đối phó với những thách thức an ninh cứng rắn nhất hay không vẫn tiếp tục là một phần quan trọng trong việc đánh giá di sản của ông.

6.2. Bài học kinh nghiệm cho chính sách đối ngoại Mỹ hiện đại

Giai đoạn 2008-2016 cung cấp nhiều bài học quan trọng cho chính sách đối ngoại Mỹ trong tương lai. Bài học lớn nhất có lẽ là sự cần thiết của quyền lực thông minh (smart power) – một chiến lược cân bằng, linh hoạt, biết khi nào cần dùng đến ngoại giao, khi nào cần đến sức mạnh kinh tế và khi nào sức mạnh quân sự là không thể thiếu. Di sản của Obama khẳng định rằng trong một thế giới kết nối, ngoại giao công chúng và việc xây dựng các liên minh đa phương không phải là một lựa chọn, mà là một yêu cầu bắt buộc để duy trì vai trò lãnh đạo hiệu quả. Nó cũng cho thấy rằng sự kiên nhẫn trong ngoại giao có thể mang lại những kết quả bền vững mà vũ lực không thể đạt được. Tuy nhiên, nó cũng là lời nhắc nhở rằng sức mạnh mềm cần được củng cố bởi một sức mạnh cứng đáng tin cậy. Việc tìm ra sự cân bằng phù hợp giữa hai yếu tố này sẽ tiếp tục là thách thức trung tâm đối với các nhà hoạch định chính sách đối ngoại Hoa Kỳ trong các thập kỷ tới khi điều hướng trong môi trường quan hệ quốc tế ngày càng phức tạp.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về quyền lực mềm trong quan hệ quốc tế và lịch sử ngoại giao đặt ra những đòi hỏi cấp thiết về việc đánh giá sự tương tác giữa lý thuyết quan hệ quốc tế đương đại và thực tiễn hoạch định chính sách của các siêu cường. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử thế giới (mã số: 9229011) với đề tài "Quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống Barack Obama (2008 – 2016)" do NCS Ngô Thị Bích Lan thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đào Minh Hồng và TS. Lê Phụng Hoàng, là công trình khoa học tiên phong phục dựng và đánh giá toàn diện sự chuyển dịch mô hình quyền lực của Hoa Kỳ trong giai đoạn bản lề đầu thế kỷ XXI.

Khoảng trống học thuật (research gap) mà luận án giải quyết xuất phát từ việc phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận chính sách đối ngoại của chính quyền Barack Obama theo lát cắt sự vụ hoặc nhìn nhận quyền lực mềm ở góc độ lý thuyết trừu tượng, thiếu sự đối chiếu lịch sử - thực chứng mang tính hệ thống qua trọn vẹn hai nhiệm kỳ (2008 – 2016). Các nghiên cứu quốc tế của Joseph S. Nye (2004, 2011), Colin Dueck (2015), hay Kurt Campbell (2016) hoặc tập trung thuần túy vào mặt khái niệm "quyền lực thông minh", hoặc chỉ phân tích cục bộ ở chiến lược Tái cân bằng châu Á – Thái Bình Dương, chưa làm rõ cơ chế chuyển hóa nguồn lực mềm (power resources) thành sức ảnh hưởng thực tế (effective influence) trên bình diện toàn cầu dưới tác động của cuộc khủng hoảng tài chính 2008 – 2009 và sự trỗi dậy của các cường quốc mới nổi.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được xác lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Những nhân tố quốc tế, đối nội và cá sinh nào đã thúc đẩy chính quyền Barack Obama lựa chọn và tái định hình quyền lực mềm thành trụ cột xuyên suốt trong chính sách đối ngoại giai đoạn 2008 – 2016?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Quá trình triển khai quyền lực mềm của Hoa Kỳ được cụ thể hóa qua những phương thức, nguồn lực và chương trình hành động nào trên các địa bàn trọng điểm (châu Á – Thái Bình Dương, Trung Đông, châu Phi)?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Hiệu quả thực tế và những giới hạn cố hữu của quyền lực mềm Hoa Kỳ dưới thời Obama là gì khi đối mặt với sự trỗi dậy của sức mạnh cứng từ các đối thủ chiến lược?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Việc chuyển hướng sang quyền lực mềm và "quyền lực thông minh" là sự điều chỉnh bắt buộc nhằm phục hồi tính chính danh và uy tín quốc tế của Hoa Kỳ sau sự suy giảm vị thế từ chính sách đơn phương của chính quyền George W. Bush.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Dù khôi phục thành công hình ảnh và mạng lưới liên minh đa phương, việc phụ thuộc vào quyền lực mềm và sự do dự trong sử dụng sức mạnh cứng răn đe đã tạo ra các khoảng trống quyền lực địa chính trị, bộc lộ sự bất đối xứng trước sức mạnh cứng của Trung Quốc và Nga.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết quyền lực mềm và quyền lực thông minh của Joseph S. Nye, khung phân tích lợi ích quốc gia 4Ps (Power, Peace, Prosperity, Principles) của Bruce W. Jentleson, kết hợp phương pháp luận duy vật lịch sử. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian toàn cầu với trọng tâm là các khu vực chuyển dịch chiến lược (Đông Nam Á, Đông Bắc Á, Trung Đông), xử lý khối dữ liệu lưu trữ từ Nhà Trắng (obamawhitehouse.archives.gov), Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (state.gov), Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), Cục Giáo dục và Văn hóa Hoa Kỳ (ECA), cùng các hệ thống chỉ số thăm dò dư luận toàn cầu (Gallup International, Pew Research Center) trong khung thời gian từ 2008 đến 2016.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu ghi nhận hai dòng chảy học thuật chủ lưu: lý thuyết quyền lực mềm và thực tiễn chính sách đối ngoại Hoa Kỳ thế kỷ XXI.

Dòng nghiên cứu lý thuyết bắt đầu từ công trình nền tảng Bound to Lead: The Changing Nature of American Power (1990) của Joseph S. Nye, chỉ ra sự dịch chuyển của bản chất quyền lực từ các yếu tố hữu hình truyền thống (địa lý, tài nguyên, dân số, quân sự) sang các yếu tố vô hình (khoa học kỹ thuật, thông tin, giáo dục, thể chế). Sau biến cố 11/9/2001, Nye tiếp tục công bố The Paradox of American Power (2002) và Soft Power: The Means to Success in World Politics (2004), hoàn thiện định nghĩa quyền lực mềm là "khả năng khiến người khác muốn những thứ mà mình muốn thông qua hợp tác hơn là ép buộc", được sản sinh từ ba nguồn lực cốt lõi: văn hóa quốc gia, giá trị chính trị và chính sách đối ngoại hợp pháp mang tính đạo đức. Đến The Future of Power (2011), Nye mở rộng sang khái niệm "quyền lực thông minh" (smart power) và "quyền lực không gian mạng" (cyberpower), nhấn mạnh nghệ thuật phối hợp khéo léo giữa quyền lực cứng (cưỡng chế, mua chuộc) và quyền lực mềm (thu hút, thuyết phục).

Dòng nghiên cứu thực chứng và chính sách ghi nhận những tranh luận học thuật gay gắt. Một trường phái ủng hộ chủ nghĩa đa phương và ngoại giao thể chế gồm Jan Melissen (2005) với The New Public Diplomacy, Wilson Dizard Jr. (2001) về ngoại giao kỹ thuật số, Inderjeet Parmar và Michael Cox (2010) với Soft Power and US Foreign Policy, lập luận rằng môi trường toàn cầu hóa và kỷ nguyên thông tin đòi hỏi Hoa Kỳ phải từ bỏ lối tư duy bá quyền áp đặt, chuyển sang xây dựng mạng lưới quan hệ công chúng quốc tế và ngoại giao công chúng chiều sâu. Ngược lại, trường phái hiện thực phê phán với các đại diện tiêu biểu như Colin S. Gray (2011) trong Hard Power and Soft Power: The Utility of Military Force as an Instrument of Policy in the 21st Century và Eliot A. Cohen (2016) trong The Big Stick: The Limits of Soft Power and the Necessity of Military Force khẳng định quyền lực mềm không thể thay thế năng lực răn đe quân sự; việc ảo tưởng vào quyền lực mềm đơn lập sẽ làm tê liệt ý chí chiến lược quốc gia. Colin Dueck (2015) trong The Obama Doctrine xem đường lối của Obama là "chủ nghĩa hiện thực thận trọng" nhưng chứa đựng nguy cơ thoái lui chiến lược, trong khi William Blum (2014) trong America's Deadliest Export: Democracy chỉ trích việc xuất khẩu giá trị dân chủ và nhân quyền thực chất chỉ là vỏ bọc ý thức hệ phục vụ can thiệp chính trị.

Tại Việt Nam, các công trình của Đào Minh Hồng, Lê Hồng Hiệp (2013), Hoàng Khắc Nam (2012), Vũ Dương Huân (2003), Nguyễn Thái Yên Hương (2011) đã đặt nền móng lý luận quan hệ quốc tế và phân tích cục diện nước lớn. Tuy nhiên, luận án của NCS Ngô Thị Bích Lan tạo lập vị thế học thuật độc lập thông qua việc hệ thống hóa toàn bộ tiến trình 8 năm cầm quyền của Barack Obama dưới lăng kính chuyển hóa quyền lực mềm, so sánh đối chiếu đa chiều giữa quyền lực mềm Hoa Kỳ với quyền lực cứng/sắc bén của Trung Quốc và quyền lực chuẩn tắc của Liên minh châu Âu (EU), lấp đầy khoảng trống về một công trình chuyên khảo lịch sử ngoại giao toàn diện tại Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào việc làm rõ và mở rộng lý thuyết quyền lực mềm trong bối cảnh quá độ trật tự quốc tế:

1. Kiểm chứng cơ chế chuyển đổi quyền lực (Power Conversion): Luận án chứng minh rằng nguồn lực mềm dồi dào không tự động chuyển hóa thành ảnh hưởng thực tế nếu thiếu cấu trúc thể chế thực thi nhất quán và sự tương thích về mặt văn hóa - chính trị tại quốc gia tiếp nhận.
2. Cụ thể hóa mô hình Quyền lực thông minh (Smart Power Framework): Luận án hệ thống hóa cách thức chính quyền Obama vận hành công thức kết hợp: lấy quyền lực mềm làm phương thức dẫn dắt chủ đạo, sử dụng ngoại giao đa phương làm đòn bẩy, đồng thời duy trì quyền lực cứng như một bảo chứng răn đe phía sau ("nói chuyện nhẹ nhàng và mang theo cây gậy lớn" theo phiên bản hiện đại hóa).
3. Bổ sung chiều kích lịch sử - cấu trúc vào lý thuyết Quan hệ quốc tế: Khắc phục tính phi lịch sử trong một số mô hình phương Tây, luận án đặt sự biến động của quyền lực mềm trong mối quan hệ biện chứng với quy luật vận động của cấu trúc kinh tế - chính trị toàn cầu và sự biến thiên của dư luận quốc tế.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng lý thuyết:

• Trục lý thuyết cốt lõi: Kết hợp lý thuyết Quyền lực mềm/Quyền lực thông minh của Joseph S. Nye với mô hình 4Ps của Bruce W. Jentleson (xung lực giữa Power - Sức mạnh, Peace - Hòa bình, Prosperity - Thịnh vượng, Principles - Nguyên tắc).
• Trục phân tích chính sách đối ngoại 3 cấp độ (Three Levels of Analysis):
  • Cấp độ hệ thống quốc tế: Trật tự thế giới đa cực hóa, sự trỗi dậy của nhóm BRICS, cấu trúc G2 tiềm tàng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, tác động toàn cầu của khủng hoảng tài chính 2008.
  • Cấp độ quốc gia: Áp lực từ chủ nghĩa đảng phái nội bộ Hoa Kỳ, phong trào Chiếm phố Wall (Occupy Wall Street), giới hạn ngân sách quốc phòng (Sequestration), yêu cầu tái thiết kinh tế quốc gia.
  • Cấp độ cá nhân: Tư duy đối ngoại theo chủ nghĩa đa phương và triết lý dung hòa của Tổng thống Barack Obama cùng vai trò triển khai ngoại giao "Quyền lực thông minh" của Ngoại trưởng Hillary Clinton.
• Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích xác định rõ tính khả dụng của quyền lực mềm phụ thuộc chặt chẽ vào bản chất thể chế chính trị của đối tác, mức độ nhạy cảm về chủ quyền quốc gia và sự hiện diện của các xung đột địa chính trị trực tiếp.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án được thiết kế theo hệ hình phương pháp luận duy vật lịch sử kết hợp phân tích chính sách đối ngoại liên ngành (Lịch sử thế giới, Quan hệ quốc tế, Chính trị học, Kinh tế chính trị):

• Bản thể luận và nhận thức luận: Tiếp cận hiện tượng lịch sử khách quan, đặt chính sách đối ngoại Hoa Kỳ trong sự vận động không ngừng của các mối quan hệ nhân - quả, mâu thuẫn biện chứng giữa lợi ích dân tộc - vị thế đế chế và áp lực cấu trúc quốc tế.
• Thiết kế hỗn hợp định tính - định lượng lịch sử (Historical Mixed-Methods): Kết hợp phân tích văn bản lưu trữ, phân tích diễn ngôn chính trị với định lượng hóa các chỉ số tài trợ quốc tế, số liệu viện trợ và biến thiên thăm dò ý kiến công luận thế giới.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu trải qua 4 bước kiểm định nghiêm ngặt:

1. Thu thập tài liệu gốc sơ cấp: Khai thác kho văn kiện chính sách từ Thư viện Tổng thống Obama (obamawhitehouse.archives.gov), Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, các báo cáo Quốc hội (CRS Reports), ngân sách phân bổ của USAID và Cục Giáo dục - Văn hóa (ECA).
2. Phân kỳ lịch sử đồng đại và lịch đại: Phân chia thành hai giai đoạn nghiên cứu đối chiếu: Nhiệm kỳ I (2008 – 2012: Định hình học thuyết, hàn gắn quan hệ đồng minh, xử lý khủng hoảng rút quân) và Nhiệm kỳ II (2012 – 2016: Triển khai chiến lược Tái cân bằng, hoàn tất các hiệp định thể chế kinh tế - môi trường, đối mặt với thách thức địa chính trị phức tạp).
3. Kỹ thuật tam giác giác hóa (Triangulation): Đối chiếu chéo giữa tuyên bố chính thức của Nhà Trắng với tài liệu phân tích độc lập của các viện nghiên cứu chiến lược hàng đầu (CSIS, Brookings, RAND, Council on Foreign Relations) và dữ liệu thực địa tại các quốc gia tiếp nhận.
4. Kiểm định độ tin cậy và tính hợp lệ: Đánh giá tính xác thực của nguồn sử liệu sơ cấp, loại bỏ các thiên kiến tuyên truyền chính trị bằng cách đối chứng với các thống kê độc lập của các tổ chức quốc tế (UNHCR, WB, IMF).

Data và phân tích

Luận án tổng hợp và xử lý các hệ thống dữ liệu định lượng chuyên sâu:

• Dữ liệu phân bổ ngân sách nhân quyền và viện trợ phát triển (Bảng 3.1a – 3.1e): Chi phí hoạt động nhân quyền toàn cầu của Hoa Kỳ giai đoạn 2011 – 2016, chi tiết viện trợ nhân quyền và thúc đẩy xã hội dân sự tại Đông Nam Á và Đông Á (Thái Lan, Myanmar, Trung Quốc) thông qua Quỹ Bảo vệ Nhân quyền (Human Rights Defenders Fund - HRDF) và Sáng kiến Đối tác Trung Đông (MEPI).
• Chỉ số trao đổi văn hóa - giáo dục (Bảng 3.1): Thống kê mức độ lan tỏa giá trị và tiếp cận xã hội thông qua các chương trình như Fulbright, Humphrey Fellowship, và đặc biệt là Sáng kiến Lãnh đạo Trẻ Đông Nam Á (YSEALI) với mạng lưới hàng chục nghìn thanh niên tham gia giai đoạn 2013 – 2016.
• Năng lực phản ứng hỗ trợ nhân đạo và an ninh biển (Bảng 3.2, 3.2a, 3.2b): Chỉ tiêu và kết quả thực tế về tốc độ can thiệp cứu trợ thiên tai của USAID (2014 – 2016) tại các điểm nóng bão lũ châu Á - Thái Bình Dương; các gói tài trợ nâng cao năng lực thực thi pháp luật hàng hải (Maritime Security Initiative) và Quỹ Tài chính Quân sự Nước ngoài (FMF) tại Đông Nam Á.
• Thống kê uy tín lãnh đạo toàn cầu (Bảng 4.1a, 4.1b): Dữ liệu thăm dò dư luận quốc tế của Gallup (2008 – 2016) đo lường tỉ lệ ủng hộ của công chúng toàn cầu đối với vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ, so sánh tương quan với mức độ tín nhiệm dành cho Trung Quốc, Nga và Đức.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dựa trên bằng chứng sử liệu và dữ liệu phân tích, luận án rút ra 4 phát hiện mang tính đột phá:

1. Sự phục hồi nhảy vọt của tính chính danh và uy tín toàn cầu của Hoa Kỳ: Dữ liệu Bảng 4.1a chỉ ra rằng, tỉ lệ công chúng thế giới ủng hộ sự lãnh đạo của Hoa Kỳ đã tăng vọt từ mức đáy 34% năm 2008 (cuối thời kỳ Bush) lên mức trung bình 45% – 52% trong suốt hai nhiệm kỳ của Obama. Việc thay đổi diễn ngôn ngoại giao từ "đơn phương can thiệp" sang "lắng nghe, tôn trọng luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương" đã thành công trong việc hóa giải tâm lý chống Mỹ (anti-Americanism) tại Tây Âu và Mỹ Latinh, tiêu biểu là việc bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Cuba (2015) và ký kết thỏa thuận hạt nhân Iran (JCPOA, 2015).
2. Thể chế hóa quyền lực mềm thông qua các cấu trúc liên kết kinh tế - môi trường đỉnh cao: Luận án chỉ ra rằng quyền lực mềm dưới thời Obama không dừng lại ở giao lưu nhân dân thuần túy mà được nâng lên cấp độ định hình luật chơi quốc tế (norm-setting power). Hai di sản nổi bật là Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) - thiết lập chuẩn mực thương mại thế kỷ XXI bao hàm lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ - và vai trò dẫn dắt ký kết Hiệp định Khí hậu Paris (2015).
3. Nghịch lý "lãnh đạo từ phía sau" (Leading from Behind) và khoảng trống răn đe: Luận án phát hiện sự hạn chế có tính cơ cấu khi Hoa Kỳ quá thiên lệch về quyền lực mềm và né tránh sử dụng sức mạnh quân sự trực tiếp. Điển hình là sự kiện không thực thi "lằn ranh đỏ" (red line) về vũ khí hóa học tại Syria năm 2013 và phản ứng kiềm chế khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea năm 2014. Sự do dự này đã làm suy giảm năng lực răn đe của chiếc ô an ninh Hoa Kỳ trong mắt các đồng minh truyền thống.
4. Sự bất đối xứng trong cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tại châu Á – Thái Bình Dương: Trong khi Hoa Kỳ tập trung lan tỏa các giá trị quy chuẩn (dân chủ, nhân quyền, xã hội dân sự qua YSEALI, nâng cao năng lực thể chế), Trung Quốc đã tận dụng triệt để sức mạnh kinh tế cứng và chính sách ngoại giao "séc khổng lồ" (BRI, AIIB) để lôi kéo các quốc gia đang phát triển. Dữ liệu tài trợ cho thấy nguồn lực tài chính của Hoa Kỳ dành cho các cam kết kinh tế mềm ở Đông Nam Á thường bị phân tán và chậm triển khai hơn so với quy mô đầu tư hạ tầng trực tiếp của Bắc Kinh.

Implications đa chiều

• Ý nghĩa học thuật: Bổ sung luận cứ chứng minh quyền lực mềm và quyền lực cứng là hai mặt tương hỗ trong một chiến lược đại tổng lực (Grand Strategy); việc tách rời hoặc tuyệt đối hóa một thành tố đều dẫn tới thất bại chính sách.
• Hàm ý phương pháp luận: Khẳng định giá trị của việc kết hợp phương pháp phân kỳ lịch sử ngoại giao với khung lượng hóa chỉ số dư luận và phân tích mạng lưới ngoại giao công chúng.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách:
  • Đối với các nước lớn: Cung cấp bài học kinh nghiệm về việc duy trì sự cân bằng giữa cam kết đạo đức quốc tế với chi phí ngân sách và năng lực răn đe thực tế.
  • Đối với các quốc gia tầm trung và đang phát triển (trong đó có Việt Nam): Gợi mở bài học sâu sắc trong việc xây dựng chiến lược "ngoại giao văn hóa" và "ngoại giao công chúng", đa dạng hóa mạng lưới đối tác, tận dụng các cơ chế đa phương để bảo vệ lợi ích an ninh và nâng cao vị thế quốc tế trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn gay gắt.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn nhìn nhận một số giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn tiếp cận nguồn sử liệu tuyệt mật: Do quy chế giải mật văn bản lưu trữ ngoại giao của Chính phủ Hoa Kỳ thường có độ trễ 25 – 30 năm, các tài liệu tuyệt mật liên quan đến các cuộc họp kín của Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC) về các quyết sách can thiệp quân sự/ngoại giao chưa thể tiếp cận trọn vẹn tại thời điểm hoàn thành luận án (2020).
• Độ trễ tác động của chính sách: Quyền lực mềm và các chương trình ngoại giao công chúng (như giáo dục thế hệ lãnh đạo trẻ YSEALI) có độ trễ thế hệ, cần 10 – 20 năm để đo lường chính xác mức độ chuyển hóa thành quyết sách chính trị của các đối tác khi các hạt nhân này bước vào bộ máy lãnh đạo quốc gia.

Các hướng nghiên cứu tiếp nối có giá trị cao bao gồm:

1. So sánh đối chiếu sự biến đổi mô hình quyền lực Hoa Kỳ qua ba thời kỳ Tổng thống liên tiếp: Barack Obama (Quyền lực thông minh / Đa phương) – Donald Trump (Chủ nghĩa dân tộc "America First" / Quyền lực cứng giao dịch) – Joe Biden (Phục hồi liên minh giá trị dân chủ).
2. Tác động của cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội đối với sự xói mòn hoặc tái định hình không gian quyền lực kỹ thuật số (Cyberpower) và chiến tranh thông tin bất đối xứng.
3. Nghiên cứu trường hợp so sánh (Comparative Case Study) về hiệu quả thực thi quyền lực mềm giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc tại các khu vực đang chuyển dịch địa chính trị nhanh như Đông Nam Á, Nam Thái Bình Dương và châu Phi.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra những tác động học thuật và thực tiễn rõ nét:

• Đóng góp học thuật: Trở thành công trình tham khảo chuẩn mực trong hệ thống đào tạo sau đại học ngành Lịch sử thế giới, Quan hệ quốc tế, Hoa Kỳ học tại các cơ sở giáo dục đại học lớn ở Việt Nam (Trường ĐH KHXH&NV – ĐHQG TP.HCM, Học viện Ngoại giao, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh). Tác giả đã công bố 5 công trình khoa học chuyên ngành trên các tạp chí uy tín làm nền tảng cho luận án.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử - ngoại giao tin cậy phục vụ công tác nghiên cứu chiến lược, dự báo chính sách đối ngoại của các cơ quan hoạch định ngoại giao và nghiên cứu quốc tế trong việc nhận diện bản chất chính sách của các đời Tổng thống Hoa Kỳ.
• Lợi ích xã hội và hội nhập: Nâng cao nhận thức của cộng đồng học thuật trong nước về cơ chế vận hành của ngoại giao công chúng, các chuẩn mực quốc tế mới về kinh tế - môi trường, từ đó đóng góp vào quá trình chủ động hội nhập quốc tế toàn diện của đất nước.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Tiếp cận khung phân tích phương pháp luận lịch sử - chính sách đối ngoại chuẩn mực, phương pháp xử lý tài liệu lưu trữ tiếng Anh sơ cấp từ Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế: Sở hữu tài liệu chuyên khảo toàn diện, có hệ thống dữ liệu bảng biểu định lượng chi tiết về ngoại giao Hoa Kỳ giai đoạn 2008 – 2016 phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.
• Chuyên viên hoạch định chính sách đối ngoại: Tiếp thu các bài học kinh nghiệm thực tiễn về quản trị khủng hoảng, kỹ trị ngoại giao công chúng, nghệ thuật cân bằng giữa sức mạnh cứng và mềm trong ứng phó với cạnh tranh địa chính trị phức tạp.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án đối với học thuyết Quyền lực mềm của Joseph S. Nye là gì? Trả lời: Luận án không tiếp cận lý thuyết của Nye như một tập hợp khái niệm bất biến mà phục dựng tiến trình tiến hóa khái niệm gắn liền với lịch sử thực tiễn: từ Soft Power (1990, 2004) chuyển sang Smart Power (2011) và Cyberpower. Đóng góp độc đáo nhất là luận án chứng minh tính hai mặt của quyền lực mềm trong thực tiễn bang giao: Quyền lực mềm có khả năng phục hồi tính chính danh vượt trội nhưng hoàn toàn bất lực trong việc thay thế sức mạnh răn đe cứng khi đối đầu với các xung đột mang tính sinh tồn địa chính trị.

2. Điểm đột phá về phương pháp luận của luận án khi so sánh với các công trình quốc tế cùng chủ đề? Trả lời: Trong khi các học giả phương Tây thường tiếp cận theo giác độ Phân tích Chính sách Đối ngoại đơn thuần (Foreign Policy Analysis) hoặc Xã hội học Chính trị (Political Sociology), luận án đã kết hợp phương pháp luận Sử học Marxist (Chủ nghĩa duy vật lịch sử) với phương pháp phân kỳ lịch sử đồng đại - lịch đại và phân tích 3 cấp độ (hệ thống - quốc gia - cá nhân). Cách tiếp cận này giúp nhìn nhận quyền lực mềm Hoa Kỳ không phải là ý muốn chủ quan thuần túy của Tổng thống Obama, mà là sản phẩm tất yếu của quá trình điều chỉnh chiến lược nhằm duy trì lợi ích tư bản bá quyền trong bối cảnh suy thoái kinh tế và đa cực hóa toàn cầu.

3. Phát hiện gây bất ngờ nhất về mặt dữ liệu trong luận án là gì? Trả lời: Đó là sự phân hóa rõ rệt về hiệu quả tiếp nhận quyền lực mềm Hoa Kỳ giữa các khu vực: Mặc dù tỉ lệ ủng hộ Hoa Kỳ tăng kỷ lục tại Tây Âu và Đông Nam Á (theo thống kê Gallup Bảng 4.1a), nhưng tại Trung Đông – nơi chính quyền Obama đầu tư nguồn lực ngoại giao công chúng và viện trợ nhân đạo khổng lồ qua MEPI – mức độ hoài nghi và phản ứng tiêu cực đối với chính sách Hoa Kỳ vẫn duy trì ở mức rất cao do di sản can thiệp quân sự và sự bế tắc của tiến trình hòa bình Trung Đông.

4. Nghiên cứu có cung cấp giao thức tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) hay không? Trả lời: Luận án thiết lập hệ thống danh mục sử liệu minh bạch, định danh chính xác các đường dẫn lưu trữ công khai của Chính phủ Hoa Kỳ (obamawhitehouse.archives.gov, state.gov), mã hóa phân loại các bảng biểu tài trợ theo từng năm tài khóa (FY 2011 – 2016), cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng truy xuất, đối chiếu và tái lặp quy trình phân tích định lượng.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Trả lời: Trọng tâm nghiên cứu thập kỷ tới chuyển dịch sang việc khảo sát sự tương tác giữa quyền lực mềm truyền thống với quyền lực thuật toán (Algorithmic Power), phân tích tác động của các chiến dịch thông tin trên không gian mạng đến nền ngoại giao công chúng, và sự thích ứng chiến lược của các nước vừa và nhỏ trước sự va chạm giữa hai mô hình chuẩn mực phương Tây và phương Đông.

Kết luận

1. Luận án đã hoàn thành xuất sắc việc phục dựng một cách khoa học, khách quan và hệ thống toàn bộ bức tranh lịch sử chính sách đối ngoại Hoa Kỳ qua hai nhiệm kỳ của Tổng thống Barack Obama (2008 – 2016) dưới giác độ vận dụng quyền lực mềm.
2. Làm sáng tỏ các nhân tố mang tính quyết định hình thành nên định hướng quyền lực mềm: sự suy giảm vị thế sau chính sách đơn phương thời George W. Bush, tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, sự trỗi dậy của Trung Quốc và tư duy chính trị chú trọng đa phương của Tổng thống Barack Obama cùng Ngoại trưởng Hillary Clinton.
3. Phân tích chi tiết quy trình triển khai quyền lực mềm trên các lĩnh vực then chốt: giải quyết xung đột bằng đàm phán ngoại giao (Cuba, Iran), thiết lập mạng lưới liên kết kinh tế - môi trường đỉnh cao (TPP, Paris Accord), thúc đẩy ngoại giao công chúng và giao lưu văn hóa - giáo dục (YSEALI, Fulbright).
4. Đánh giá toàn diện kết quả thực thi: khôi phục thành công hình ảnh và vai trò lãnh đạo toàn cầu của Hoa Kỳ, ngăn ngừa xung đột trực tiếp quy mô lớn, nhưng đồng thời bộc lộ giới hạn nghiêm trọng khi để lộ các khoảng trống quyền lực răn đe tại Trung Đông và Đông Âu.
5. Khẳng định quy luật bản chất của ngoại giao Hoa Kỳ: Việc chuyển đổi phương thức từ quyền lực cứng sang quyền lực mềm/thông minh chỉ là sự thay đổi về công cụ và biện pháp chiến thuật, mục tiêu bất biến cốt lõi xuyên suốt mọi đời Tổng thống vẫn là bảo vệ tối đa lợi ích quốc gia và duy trì vị thế lãnh đạo tối cao của Hoa Kỳ trong hệ thống quốc tế.
6. Luận án đóng góp hệ thống tư liệu khoa học chuẩn mực, phương pháp luận nghiên cứu lịch sử ngoại giao liên ngành sâu sắc, mở ra các hướng nghiên cứu giàu tiềm năng về sự biến dịch của quyền lực quốc tế trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Trong quá trình thực hiện đề tài, NCS đã tập hợp các nguồn tài liệu được nghiên cứu bởi nhiều tác giả trong và ngoài nước, trong đó tập trung vào 2 mảng nghiên cứu chính là quyền lực mềm Hoa Kỳ và chính sách đối ngoại Hoa Kỳ. Về quyền lực mềm Hoa Kỳ 1. Tài liệu nước ngoài Nếu xem xét lịch sử ngoại giao của các quốc gia nói riêng và lịch sử quan hệ quốc tế nói chung, việc sử dụng quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại các nước đã có từ rất sớm. Tuy nhiên, phải đến giai đoạn cuối của chiến tranh lạnh, Joseph S.

Nye, cựu trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ dưới thời Bill Clinton mới lần đầu tiên chính thức đưa ra khái niệm “quyền lực mềm”. Từ sau những nghiên cứu của Joseph S. Nye, khái niệm “quyền lực mềm” được sử dụng rộng rãi trong các nghiên cứu về ngoại giao lẫn chính trị quốc tế. Tác phẩm đầu tiên của Joseph S.

Nye về quyền lực mềm được công bố vào năm 1990, Bound to lead – The Changing Nature of American Power (tạm dịch: Giới hạn của lãnh đạo: Bản chất đang thay đổi của quyền lực Hoa Kỳ), Basic Books, New York. Trong cuốn sách này, Joseph S. Nye đưa ra khái niệm về “quyền lực mềm” (soft power). Để có thể đưa ra khái niệm này, Joseph S.

Nye đã phân tích bản chất của quyền lực trong quá khứ và quá trình chuyển đổi quyền lực của Hoa Kỳ từ sau Liên bang Xô viết tan rã và Trật tự 2 cực Yalta kết thúc. Công trình này của Joseph S. Nye được chia làm 3 phần: Quyền lực trong quá khứ; Những đối thủ mới của Hoa Kỳ; Những thách thức mới của quyền lực. Nye phân tích những đặc điểm của quyền lực trong quá khứ và quá trình chuyển đổi quyền lực của Hoa Kỳ hiện tại.

Nye dự đoán rằng sau khi Liên Xô sụp đổ, quyền lãnh đạo của thế giới sẽ thuộc về Hoa Kỳ với điều kiện Hoa Kỳ buộc phải thay đổi bản chất của quyền lực lãnh đạo. Nye đồng thời phân tích các nguyên nhân khiến cho bản chất quyền lực đang thay đổi trong thế giới chính trị. Theo đó, quyền lực quốc tế lúc bấy giờ của mỗi quốc gia sẽ tùy thuộc vào trình độ phát triển khoa học kỹ thuật, giáo dục, kinh tế; những yếu tố quyền lực truyền thống như địa lý, dân số, tài nguyên đã không còn mang tính quyết định như trước. 12 Bên cạnh đó, Joseph S.

Nye phân tích những lợi thế cũng như khó khăn mà Hoa Kỳ có thể đối mặt trong thế kỷ mới khi muốn giữ chân ở vị trí lãnh đạo thế giới. Nye so sánh những lợi thế về sức mạnh về kinh tế, quân sự và văn hóa của Hoa Kỳ so với các nước khác như Liên Xô, Trung Quốc, Nhật Bản và EU. Trên cơ sở đó, Joseph S. Nye cho rằng Hoa Kỳ nên chuyển đổi quyền lực, tập trung phát triển vào sức mạnh mềm hơn là giữ vững sức mạnh cứng kiểu cũ như trước đây.

Có thể thấy, Bound to Lead – The Changing Nature of American Power là một công trình khá công phu của Joseph S. Nye về quyền lực lãnh đạo của Hoa Kỳ. Đây có thể được xem là công trình đặt nền tảng đầu tiên cho quá trình nghiên cứu quyền lực mềm Hoa Kỳ những năm sau đó của bản thân tác giả cũng như nhiều học giả khác. Trong cuốn sách này, Joseph S.

Nye chưa phân tích sâu, kỹ về nội hàm và phương thức thực thi quyền lực mềm nhưng tác giả đã lý giải và đưa ra những dự đoán khá thực tế về sự cần thiết và tầm quan trọng của việc chuyển đổi quyền lực lãnh đạo Hoa Kỳ đầu thế kỷ XX. Công trình cung cấp nguồn tư liệu giá trị cho luận án trong tìm hiểu quyền lực mềm Hoa Kỳ giai đoạn đầu theo lý thuyết của Joseph S. Nye, từ đó tiếp tục nghiên cứu và phân tích những thay đổi, bổ sung và thực thi quyền lực mềm Hoa Kỳ trong những giai đoạn tiếp theo. Nye công bố tác phẩm tiếp theo về quyền lực mềm là The Paradox of American Power (tạm dịch: Nghịch lý của sức mạnh Mỹ), Oxford University Press, New York.

Đây là cuốn sách được Joseph S. Nye viết sau khi nước Mỹ xảy ra sự kiện 11/09/2001. Cuốn sách gồm 5 phần, phân tích những nhân tố tác động đến lợi ích và quyền lực lãnh đạo của Hoa Kỳ trong thế kỷ mới. Tác giả cho rằng, bi kịch của sự kiện 11/09/2001 là hồi chuông báo thức cho sự tự mãn của Hoa Kỳ trong thời gian dài kể từ sau chiến tranh lạnh.

Sau khi Liên bang Xô viết sụp đổ, chưa quốc gia nào đủ sức trở thành đối thủ cạnh tranh hoặc đe dọa sức mạnh và quyền lực của Hoa Kỳ trong hệ thống chính trị quốc tế. Nye, người Mỹ dường như ngày càng không chắc chắn về việc định hình chính sách đối ngoại của quốc gia. Các cuộc khảo sát ý kiến cho thấy đa phần dân Mỹ quan tâm nhiều đến những vấn đề đối nội và ít đặt sự chú ý đến phần còn lại của thế giới. Lý do của việc này là bởi họ cho rằng Hoa Kỳ là bất khả xâm phạm, không thể bị tấn công hoặc bị vượt qua.

Họ kiêu ngạo về sức mạnh của Hoa Kỳ trên chính 13 trường quốc tế, thậm chí không thèm để ý đến các dân tộc khác, tưởng chừng như tính “bất khả vượt” của các mặt kinh tế, quân sự, văn hóa của Hoa Kỳ là bất biến. Sự kiện 11/9/2001 chính là hồi báo mối liên hệ giữa năng lực, sức mạnh và các giá trị của Hoa Kỳ bên ngoài, về khả năng Hoa Kỳ bị thù ghét và bị tổn thương. Trong bối cảnh đó, Joseph S. Nye phân tích các nhân tố tác động đến sự cần thiết phải chuyển hướng trong quyền lực của Hoa Kỳ đầu thế kỷ XXI như cuộc cách mạng công nghệ, toàn cầu hóa, sự nổi lên của các quốc gia khác, những bài học từ việc sử dụng sức mạnh cứng trước đây… Ông cho rằng bản chất của quyền lực trong kỷ nguyên công nghệ thông tin và toàn cầu hóa đã thay đổi.

Sự kết nối chủ động giữa các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội với người dân đã ngày càng một gia tăng nhanh chóng đến mức chính phủ không theo kịp. Chính vì vậy, cách quản lý quyền lực tập trung đã không còn phù hợp. Nye đưa ra các giá trị mới của quyền lực mềm quốc gia trong kỷ nguyên công nghệ thông tin bao gồm: thống trị về mặt văn hóa và ý tưởng bởi các giá trị toàn cầu thịnh hành (nhấn mạnh vào chủ nghĩa tự do, chủ nghĩa đa nguyên và quyền tự trị); tiếp cận các kênh truyền thông đa dạng và ảnh hưởng nhiều hơn trong cách thức định hình các vấn đề; nâng cao uy tín quốc gia thông qua thực thi chính sách đối ngoại và đối nội. Nye đồng thời chỉ ra sức mạnh quốc gia Hoa Kỳ trước hết cần tập trung vào các vấn đề đối nội như kinh tế, xã hội.

Nếu nền kinh tế và các giá trị của Hoa Kỳ sụp đổ, dù là sức mạnh cứng hay sức mạnh mềm Hoa Kỳ cũng không thể giữ được. Việc chuyển đổi quyền lực (power conversion) trong thế kỷ mới, chuyển từ sức mạnh các nguồn lực quốc gia (power resources) thành sức ảnh hưởng của quốc gia (effective in fluence) là vấn đề lâu dài của Hoa Kỳ. The Paradox of American Power có giá trị tham khảo cho luận án ở những nội dung phân tích về tính cần thiết chuyển đổi bản chất quyền lực Hoa Kỳ sau sự kiện 11/09/2001 như các nhân tố tác động của kỷ nguyên công nghệ thông tin, quá trình toàn cầu hóa, bài học từ việc sử dụng sức mạnh cứng của Hoa Kỳ trong quá khứ, nêu lên nội hàm mới của quyền lực mềm quốc gia trong kỷ nguyên công nghệ thông tin. Tuy nhiên, do thời điểm xuất bản năm 2002 nên công trình chưa bàn đến các vấn đề về quyền lực mềm của Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống B.

Dựa trên những luận điểm của Joseph S. Nye, luận án tiếp tục kế thừa, phát triển và đi sâu nghiên cứu quyền lực mềm trong chính sách đối ngoại Hoa Kỳ (2008 – 2016). 14 Năm 2004, với tác phẩm Soft Power: The Means To Success In World Politics (tạm dịch: Quyền lực mềm: Phương thức thành công trong chính trị thế giới), New York, được xem là công trình hoàn chỉnh nhất của Joseph S. Nye về quyền lực mềm.

Cuốn sách gồm 5 chương: Bản chất đang thay đổi của quyền lực; Các nguồn quyền lực mềm của Hoa Kỳ; Quyền lực mềm của các quốc gia khác; Thực thi quyền lực mềm; Quyền lực mềm và chính sách đối ngoại Hoa Kỳ. Trong cuốn sách này, Joseph S. Nye đã hoàn thiện khái niệm và nội hàm quyền lực mềm. Nye cho rằng sức mạnh quân sự và kinh tế có thể khiến các quốc gia khác thay đổi thái độ của họ nhưng đôi khi có thể đạt được những điều bạn muốn mà không cần phải đe dọa (“cây gậy”) hoặc dụ dỗ (“củ cà rốt”), đó là sử dụng “bộ mặt thứ hai của quyền lực”.

Nye nhắc lại “một quốc gia có thể đạt được mục đích của mình trên trường quốc tế khi các quốc gia khác ngưỡng mộ những giá trị của họ, bắt chước những việc làm của họ, khao khát đạt tới sự thịnh vượng và cởi mở như họ và theo đuổi những điều đó”. Nye đồng thời chỉ ra nguồn lực của quyền lực mềm chính là tất cả những thứ tài sản của quốc gia đó có thể tạo ra ra sự hấp dẫn, cụ thể quyền lực mềm của một quốc gia nằm ở ba nguồn chính: nền văn hóa (ở những điểm có tính hấp dẫn), giá trị về chính trị (áp dụng trong và ngoài nước) và chính sách đối ngoại (khi được xem là hợp pháp và có tính đạo đức). Với công trình này, Joseph S. Nye đã làm cho khái niệm quyền lực mềm trong nghiên cứu chính sách đối ngoại và chính trị quốc tế đã được định hình rõ ràng hơn.

Nye đưa ra 3 loại hình quyền lực trong thời đại thông tin và toàn cầu hóa bao gồm: quyền lực quân sự, quyền lực kinh tế và quyền lực mềm. Theo ông, nước Mỹ có rất nhiều nguồn lực mềm khác nhau, trong cuốn sách của mình, ông chủ yếu tập trung nghiên cứu các khía cạnh ảnh hưởng đến danh tiếng và sự thu hút. Nye phân tích các khía cạnh hấp dẫn của Hoa Kỳ như: tiến bộ khoa học kỹ thuật, điện ảnh, lý tưởng dân chủ, văn hóa kinh doanh, tập quán phổ biến ở nhiều quốc gia khác nhau (Hồi giáo, châu Mỹ, châu Phi, châu Á, châu Âu).