Sách giáo khoa Lịch sử 10 Kết nối tri thức - Vũ Minh Giang, Phạm Hồng Tùng

Khám phá nội dung sách giáo khoa lịch sử lớp 10 bộ sách Kết nối tri thức với chương trình giáo dục mới nhất. Tìm hiểu kiến thức lịch sử phong phú và phương

• Tác giả: Vũ Minh Giang
• Trường học: Nhà Xuất Bản Giáo Dục Việt Nam
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Lịch sử 10 (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
• Loại tài liệu: Sách giáo khoa

Tóm tắt

I. Tổng quan về sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 Kết nối tri thức

Sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 thuộc bộ sách 'Kết nối tri thức với cuộc sống' do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam biên soạn là tài liệu học tập chuẩn theo chương trình giáo dục phổ thông mới. Tác phẩm do các chuyên gia đầu ngành như Vũ Minh Giang, Phạm Hồng Tung cùng đội ngũ biên soạn giàu kinh nghiệm thực hiện. Nội dung sách bao gồm 7 chủ đề chính, từ lịch sử và sự học, vai trò của sử học, các nền văn minh thế giới đến văn minh Đông Nam Á và nền văn minh Việt Nam. Sách áp dụng phương pháp tiếp cận liên môn, kết nối kiến thức lịch sử với thực tiễn cuộc sống, giúp học sinh phát triển năng lực tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Cấu trúc bài học khoa học với hệ thống câu hỏi, hoạt động và tư liệu tham khảo phong phú, hỗ trợ tối đa quá trình tự học.

1.1. Đối tượng và mục tiêu đào tạo

Sách hướng đến hai nhóm đối tượng chính: học sinh lựa chọn khối khoa học xã hội nhân văn và những em yêu thích lịch sử. Mục tiêu đào tạo tập trung vào ba lĩnh vực: kiến thức nền tảng về lịch sử thế giới và dân tộc, kỹ năng nghiên cứu khoa học và năng lực ứng dụng thực tiễn. Hệ thống chủ đề được thiết kế theo hướng phân hóa, đáp ứng nhu cầu định hướng nghề nghiệp đa dạng. Đặc biệt, sách nhấn mạnh vai trò của sử học trong việc hình thành tư duy hệ thống, khả năng phân tích đa chiều và kỹ năng giao tiếp hiệu quả.

1.2. Cấu trúc nội dung sách

Sách gồm 7 chủ đề chính với 14 bài học, mỗi chủ đề khám phá một khía cạnh quan trọng của lịch sử. Chủ đề đầu tiên giới thiệu về hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử. Chủ đề 2-4 tập trung vào vai trò của sử học, các nền văn minh thế giới và cách mạng công nghiệp. Chủ đề 5-7 đề cập đến văn minh Đông Nam Á, nền văn minh Việt Nam trước 1858 và đời sống cộng đồng các dân tộc. Mỗi bài học đều có cấu trúc thống nhất: mở đầu, kiến thức trọng tâm, hoạt động và phần vận dụng.

II. Phân tích ưu điểm và hạn chế của sách giáo khoa

Sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 Kết nối tri thức sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội so với các bộ sách truyền thống. Điểm nổi bật nhất là cách tiếp cận liên môn, kết nối kiến thức lịch sử với các lĩnh vực khoa học khác như địa lý, kinh tế, xã hội học. Hệ thống tư liệu đa dạng bao gồm hình ảnh, bản đồ, tư liệu gốc giúp học sinh tiếp cận trực quan và sinh động. Phương pháp dạy học tích cực được áp dụng triệt để thông qua hệ thống câu hỏi mở, bài tập tình huống và hoạt động nhóm. Tuy nhiên, sách vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định. Nội dung một số bài học khá nặng về lý thuyết, chưa cân đối giữa lý thuyết và thực hành. Một số khái niệm chuyên ngành chưa được giải thích rõ ràng, gây khó khăn cho học sinh trong quá trình tự học. Ngoài ra, hệ thống bài tập vận dụng đôi khi chưa thực sự sát với thực tiễn đời sống.

2.1. Ưu điểm vượt trội

Sách áp dụng phương pháp dạy học tích cực với ưu điểm nổi bật là kích thích tư duy phản biện. Hệ thống câu hỏi mở và bài tập tình huống khuyến khích học sinh suy nghĩ độc lập, tìm kiếm giải pháp sáng tạo. Tư liệu minh họa phong phú bao gồm bản đồ, hình ảnh, tư liệu gốc giúp học sinh hình dung rõ nét về các sự kiện lịch sử. Cấu trúc bài học linh hoạt cho phép giáo viên linh hoạt điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Đặc biệt, sách nhấn mạnh vai trò của học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức, biến quá trình học thành trải nghiệm khám phá.

2.2. Những điểm cần cải tiến

Nội dung lý thuyết chiếm tỷ lệ cao khiến học sinh cảm thấy khô khan, thiếu hấp dẫn. Một số bài học thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các chủ đề, gây khó khăn trong việc xây dựng hệ thống kiến thức tổng thể. Hệ thống bài tập vận dụng đôi khi mang tính hình thức, chưa thực sự giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Ngoài ra, sách chưa cung cấp đủ tài liệu tham khảo mở rộng cho những học sinh có nhu cầu nghiên cứu sâu hơn. Việc thiếu sự đa dạng trong phương pháp đánh giá cũng là một hạn chế cần khắc phục.

III. Phương pháp học tập hiệu quả với sách giáo khoa

Để khai thác tối đa giá trị của sách giáo khoa Lịch sử lớp 10, học sinh cần áp dụng phương pháp học tập chủ động và khoa học. Bước đầu tiên là đọc kỹ phần giới thiệu và mục tiêu bài học để xác định trọng tâm kiến thức. Học sinh nên kết hợp đọc sách với việc nghiên cứu thêm tài liệu tham khảo từ các nguồn uy tín như thư viện, trang web chuyên ngành. Việc lập sơ đồ tư duy sau mỗi bài học giúp hệ thống hóa kiến thức, dễ dàng ghi nhớ và liên kết các sự kiện lịch sử. Tham gia tích cực vào các hoạt động nhóm, thảo luận và thuyết trình sẽ rèn luyện kỹ năng giao tiếp và thuyết phục. Cuối cùng, việc thường xuyên làm bài tập vận dụng và đề kiểm tra sẽ giúp củng cố kiến thức, phát hiện kịp thời những lỗ hổng trong quá trình học.

3.1. Kỹ thuật đọc hiểu và ghi nhớ

Học sinh nên đọc lướt toàn bộ bài học để nắm bắt cấu trúc tổng thể trước khi đi vào chi tiết. Việc gạch chân những khái niệm quan trọng, sự kiện then chốt giúp tập trung vào nội dung cốt lõi. Phương pháp ghi chép theo sơ đồ tư duy kết hợp hình ảnh và từ khóa hiệu quả hơn ghi chép truyền thống. Đối với những sự kiện phức tạp, học sinh nên chia nhỏ thành các mốc thời gian và sự kiện chính. Việc lặp lại kiến thức sau mỗi buổi học thông qua hệ thống câu hỏi ôn tập sẽ tăng cường khả năng ghi nhớ lâu dài.

3.2. Áp dụng kiến thức vào thực tiễn

Học sinh nên liên hệ kiến thức lịch sử với các vấn đề đương đại thông qua các hoạt động điều tra, nghiên cứu tại địa phương. Việc tham quan bảo tàng, di tích lịch sử giúp củng cố kiến thức sách vở bằng trải nghiệm thực tế. Học sinh có thể áp dụng kiến thức lịch sử để phân tích các sự kiện thời sự, từ đó hình thành quan điểm khách quan và khoa học. Việc viết nhật ký học tập, ghi chép cảm nhận sau mỗi bài học cũng là phương pháp hiệu quả để rèn luyện tư duy phản biện.

IV. Vai trò của sách giáo khoa trong giáo dục lịch sử

Sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 đóng vai trò nền tảng trong việc hình thành nhận thức lịch sử và phát triển năng lực công dân cho học sinh. Thông qua hệ thống kiến thức đa dạng, sách giúp học sinh hiểu biết về quá trình hình thành, phát triển của xã hội loài người từ giai đoạn cổ đại đến hiện đại. Sách không chỉ cung cấp kiến thức thuần túy mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy lịch sử, khả năng phân tích đa chiều và đánh giá sự kiện. Đặc biệt, sách góp phần quan trọng trong việc giáo dục tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và trách nhiệm công dân. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, sách giúp học sinh nhận thức được vị trí của dân tộc trong cộng đồng quốc tế, từ đó hình thành ý thức bảo vệ di sản văn hóa và môi trường.

4.1. Giáo dục nhận thức lịch sử

Sách giáo khoa giúp học sinh nhận thức được tính khách quan của lịch sử thông qua việc phân tích các nguồn tư liệu đa dạng. Học sinh được làm quen với khái niệm hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử, từ đó hiểu rằng lịch sử không phải là sự kiện cố định mà là quá trình giải thích và tái hiện liên tục. Hệ thống bài học khuyến khích học sinh đánh giá đa chiều các sự kiện, tránh tư duy phiến diện. Giáo dục nhận thức lịch sử còn bao gồm việc hình thành khả năng phân biệt sự thật lịch sử với quan điểm chủ quan.

4.2. Phát triển năng lực công dân

Sách giáo khoa góp phần quan trọng trong việc hình thành năng lực công dân thông qua giáo dục giá trị như tinh thần đoàn kết, trách nhiệm xã hội và lòng yêu nước. Học sinh được khuyến khích tham gia các hoạt động cộng đồng, tìm hiểu về di sản văn hóa địa phương. Nội dung sách nhấn mạnh vai trò của mỗi cá nhân trong việc bảo vệ di sản, môi trường và phát triển bền vững. Thông qua các chủ đề về văn minh Đông Nam Á và nền văn minh Việt Nam, học sinh hiểu rõ hơn về cội nguồn dân tộc, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH LỊCH SỬ 10 (BỘ SÁCH KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Lịch sử 10 thuộc bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam biên soạn và ấn hành. Công trình được phát triển dưới sự chỉ đạo học thuật của GS.TS Vũ Minh Giang (Tổng Chủ biên xuyên suốt), PGS.TS Phạm Hồng Tung (Tổng Chủ biên cấp THPT kiêm Chủ biên), cùng đội ngũ tác giả gồm PGS.TS Nguyễn Nhật Linh, TS. Phạm Văn Lợi, PGS.TS Vũ Văn Quân, PGS.TS Đặng Hồng Sơn, PGS.TS Phạm Văn Thủy và PGS.TS Trần Thị Vinh. Trong hệ thống phân phối chương trình, môn Lịch sử cấp Trung học phổ thông được định vị là môn học thuộc nhóm Khoa học xã hội và Nhân văn, phục vụ định hướng nghề nghiệp chuyên sâu cho học sinh và đồng thời là tài liệu nhập môn phương pháp luận cho bậc đại học, cao đẳng thuộc các chuyên ngành liên quan.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ:

• Cung cấp hệ thống khái niệm nền tảng về bản chất của hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử.
• Rèn luyện phương pháp luận nghiên cứu lịch sử: thu thập, giám định và xử lý các loại hình sử liệu (trực tiếp và gián tiếp).
• Phân tích cơ sở hình thành và thành tựu của các nền văn minh nhân loại từ cổ đại đến hiện đại.
• Phát triển năng lực liên ngành, ứng dụng tri thức lịch sử vào công tác bảo tồn di sản, du lịch văn hóa và các ngành công nghiệp văn hóa.

Về mặt cấu trúc, cuốn sách gồm 7 chủ đề với 14 bài học, kết hợp hệ thống phụ trợ khoa học gồm Bảng tra cứu khái niệm, thuật ngữ (trang 143) và Bảng phiên âm danh từ riêng nước ngoài (trang 145). Tiến trình bài học được vận hành theo quy chuẩn cấu trúc kép: tuyến chính cung cấp tri thức cơ bản và tư liệu học thuật; tuyến phụ bổ trợ thông tin liên môn và giải thích thuật ngữ chuyên sâu. Điểm đặc sắc của cuốn sách nằm ở việc từ bỏ cách tiếp cận thuần túy biên niên sự kiện để chuyển sang cấu trúc chuyên đề kết hợp phương pháp luận Sử học thực hành.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                       TIẾN TRÌNH CẤU TRÚC 7 CHỦ ĐỀ

Các chương/chủ đề chính

1. Chủ đề 1: Lịch sử và Sử học (Bài 1 - 2): Xác lập cơ sở nhận thức luận lịch sử; phân biệt giữa khách thể lịch sử (hiện thực lịch sử) và chủ thể nhận thức (nhận thức lịch sử) dựa trên luận điểm của Edward Hallett Carr; hệ thống hóa nguyên tắc nghiên cứu (khách quan, trung thực, nhân văn, tiến bộ); phân loại sử liệu (sơ cấp/thứ cấp; hiện vật, chữ viết, truyền miệng, hình ảnh, đa phương tiện) và quy trình xử lý dữ liệu lịch sử.
2. Chủ đề 2: Vai trò của Sử học (Bài 3 - 4): Làm rõ tính liên ngành giữa Sử học với Khoa học tự nhiên (phương pháp định tuổi bằng đồng vị carbon $^{14}\text{C}$, trắc địa, công nghệ 3D) và Khoa học xã hội - Nhân văn (Văn học, Địa lý, Luật học); xác định vị trí của Sử học trong chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa và bảo tồn di sản thế giới (quần thể Tràng An, Cố đô Huế, Hoàng thành Thăng Long).
3. Chủ đề 3: Một số nền văn minh thế giới thời kì cổ - trung đại (Bài 5 - 6): Định nghĩa ranh giới học thuật giữa văn hóa và văn minh theo chuẩn UNESCO 1892 và phân kỳ ba thời đại của Ph. Ăng-ghen; phân tích các nền văn minh phương Đông: Ai Cập (sông Nin, chữ tượng hình, bia Rosetta do Champollion giải mã năm 1822), Ấn Độ (chế độ đẳng cấp Varna, Phật giáo, Hin-đu giáo, kinh Veda, sử thi Mahabharata, Ramayana), Trung Hoa (Nho gia, Đạo gia, Pháp gia, chữ giáp cốt, Bốn phát minh lớn, Sử ký của Tư Mã Thiên); và văn minh phương Tây (Hy Lạp - La Mã cổ đại: kinh tế biển, thể chế cộng hòa, Thế vận hội Olympic).
4. Chủ đề 4: Các cuộc cách mạng công nghiệp trong lịch sử thế giới (Bài 7 - 8): Phân tích các bước chuyển biến công nghệ từ động cơ hơi nước, điện năng đến tự động hóa và công nghệ số.
5. Chủ đề 5: Văn minh Đông Nam Á (Bài 9 - 10): Khảo cứu các điều kiện địa lý, hải thương và quá trình tiếp biến văn hóa phương Đông để định hình bản sắc khu vực thời cổ - trung đại.
6. Chủ đề 6: Một số nền văn minh trên đất nước Việt Nam trước năm 1858 (Bài 11 - 12): Khảo sát các nền văn minh Văn Lang - Âu Lạc, Chăm-pa, Phù Nam và văn minh Đại Việt.
7. Chủ đề 7: Cộng đồng các dân tộc Việt Nam (Bài 13 - 14): Khái quát đời sống vật chất, tinh thần và lịch sử hình thành khối đại đoàn kết dân tộc.

Logic phát triển nội dung: Đi từ nhận thức luận và phương pháp thao tác chuyên ngành (Chủ đề 1, 2), mở rộng ra tiến trình văn minh nhân loại và biến chuyển công nghệ mang tính toàn cầu (Chủ đề 3, 4), sau đó định vị vào không gian văn hóa khu vực Đông Nam Á (Chủ đề 5) và tập trung phân tích lịch sử văn minh, cấu trúc xã hội bản địa Việt Nam (Chủ đề 6, 7).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết nhận thức luận lịch sử: Xác lập luận điểm về tính khách quan tuyệt đối của hiện thực lịch sử và tính tương đối, tiệm tiến của nhận thức lịch sử. Minh họa tính trung thực của người chép sử qua dẫn chứng Thái sử nước Tề thời Xuân Thu (548 TCN) sẵn sàng chịu chết để bảo vệ sự thật lịch sử, kết hợp quan điểm của nhà sử học Đức thế kỷ XVIII Johann Martin Chladenius về tính bất khả kháng của thế giới quan người nghiên cứu.
• Khung phân tích hình thái văn minh: Xác lập 6 tiêu chí cơ bản nhận diện văn minh: nhà nước, đô thị, chữ viết, tổ chức xã hội, luân lý và kỹ thuật. Cơ sở hình thành được phân tích đa diện qua tương tác địa - kinh tế (lưu vực sông lớn ở phương Đông so với kinh tế thương nghiệp biển ở Địa Trung Hải), kết cấu dân cư và thể chế chính trị.
• Khung phân tích nghiên cứu liên ngành: Ứng dụng hệ phương pháp lịch đại (nghiên cứu dọc theo trình tự thời gian) và đồng đại (nghiên cứu ngang giữa các hiện tượng cùng thời điểm), tích hợp các kỹ thuật vật lý - hóa học ($^{14}\text{C}$ xác định niên đại văn hóa Đông Sơn) và thống kê kinh tế (phân tích sổ địa bạ triều Nguyễn năm 1805 - 1815).

                            KHUNG PHÂN LOẠI SỬ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật chuyên ngành: Lập danh mục, tìm kiếm, phân loại và xử lý nguồn sử liệu; thực hiện các bước thẩm định độ tin cậy và giá trị nội tại của văn bản; tra cứu thuật ngữ chuyên ngành và phiên âm hệ thống danh từ riêng chữ La-tinh.
• Kỹ năng phân tích học thuật: So sánh văn bản đa nguồn để phát hiện sự sai biệt trong nhận thức lịch sử (như đối chiếu nội dung hai tấm văn bia tại Mactan - Philippines ghi chép về thủ lĩnh Lapu-Lapu và nhà thám hiểm Ferdinand Magellan); đối chiếu tư liệu văn học (Bình Ngô đại cáo, Tắt đèn, Số đỏ) với thực tế lịch sử.
• Năng lực vận dụng thực tiễn: Xây dựng báo cáo khảo sát lịch sử di tích địa phương; đánh giá tác động kinh tế - xã hội của di sản; giải quyết các bài toán tình huống thực tế về việc bảo tồn nguyên trạng di tích lịch sử so với cải tạo hiện đại hóa.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp dạy học dựa trên năng lực và tiếp cận khám phá qua nguồn tư liệu (inquiry-based and source-based learning). Cấu trúc bài giảng loại bỏ hoàn toàn phương thức thuyết giảng truyền thụ một chiều, thay vào đó xây dựng không gian học tập tương tác thông qua việc phân tích tư liệu gốc:

                            MÔ HÌNH BÀI HỌC DỰA TRÊN TƯ LIỆU

• Hệ thống bài tập và nghiên cứu tình huống (Case studies): Người học tiếp cận trực tiếp với các trích đoạn văn bản mang tính chứng cứ lịch sử như tác phẩm Đại Việt sử ký toàn thư (bản in năm 1998 của Viện Khoa học Xã hội), Hoàng Lê nhất thống chí (Ngô gia văn phái), hay số liệu trắc lượng phóng xạ $^{14}\text{C}$ tại các di chỉ Đông Sơn, Việt Khê, Làng Vạc từ công trình của GS. Phan Huy Lê (2012).
• Thực hành và Đánh giá (Practical Exercises & Assessment):
  • Luyện tập: Yêu cầu lập bảng so sánh cơ sở hình thành các nền văn minh phương Đông, vẽ trục thời gian tiến trình lịch sử cổ - trung đại, phân loại các nhóm sử liệu dựa trên các hiện vật khảo cổ cụ thể (mũi tên đồng Cổ Loa, lá đề Hoàng thành Thăng Long).
  • Vận dụng: Yêu cầu viết bài phân tích quan điểm bảo tồn nguyên trạng di tích, khảo sát lịch sử dòng họ/ngôi trường, hoặc thiết lập kế hoạch hành động bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể tại địa phương (như Hát Xoan Phú Thọ).
• Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines): Giáo trình cung cấp công cụ tự điều hướng gồm Bảng giải nghĩa thuật ngữ chuyên ngành (tr. 143) và Bảng hướng dẫn phiên âm tên riêng quốc tế (tr. 145), hỗ trợ học viên tự tra cứu tài liệu tham khảo và đọc hiểu các công trình khảo cứu chuyên sâu.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuyển đổi phương pháp tiếp cận: Khác biệt so với các giáo trình lịch sử truyền thống vốn tổ chức hoàn toàn theo trục biên niên sự kiện chính trị - quân sự, cuốn sách tiếp cận theo cấu trúc chuyên đề lịch sử văn minh và phương pháp luận Sử học ứng dụng.
• Tích hợp dữ liệu liên ngành và công nghệ đương đại:
  • Đưa vào giáo trình kỹ thuật ứng dụng công nghệ số, viễn thám, trí tuệ nhân tạo (AI), bảo tàng ảo 3D (chuyên đề Bảo vật quốc gia tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia).
  • Sử dụng số liệu giám định đồng vị phóng xạ carbon $^{14}\text{C}$ và tài liệu địa bạ khai thác từ các công trình nghiên cứu lịch sử kinh tế.
• Tích hợp các văn bản chiến lược và dữ liệu kinh tế di sản:
  • Cập nhật số liệu và danh mục ngành từ Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 (Quyết định số 1755/QĐ-TTg, phê duyệt ngày 8/9/2016).
  • Trích dẫn báo cáo của Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2019) về tỷ trọng đóng góp của công nghiệp văn hóa đối với tổng doanh thu và việc làm toàn cầu (chiếm 4,04% doanh thu toàn cầu và 2,21% lao động).
  • Đưa vào dữ liệu thực tiễn từ các sự kiện đương đại như "Cuộc diễu hành vàng của các Pharaon" diễn ra tại Cairo (Ai Cập) ngày 3/4/2021, minh chứng cho sức sống và giá trị kinh tế của di sản trong xã hội hiện đại.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh Trung học phổ thông: Học sinh lớp 10 lựa chọn tổ hợp môn Khoa học xã hội và Nhân văn theo định hướng nghề nghiệp chuyên sâu.
• Sinh viên bậc Đại học và Cao đẳng: Sinh viên năm thứ nhất các chuyên ngành Lịch sử học, Sư phạm Lịch sử, Việt Nam học, Đông phương học, Văn hóa học, Du lịch học, Báo chí và Quản lý di sản sử dụng làm tài liệu nhập môn phương pháp luận Sử học và tiến trình văn minh thế giới.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có kiến thức nền tảng về Lịch sử và Địa lý cấp Trung học cơ sở; kỹ năng đọc hiểu văn bản khoa học xã hội; khả năng đọc lược đồ không gian và phân tích bảng số liệu cơ bản.
• Giảng viên và Giáo viên: Sử dụng làm căn cứ thiết kế giáo án phát triển năng lực; tổ chức các seminar khoa học, hoạt động dạy học tích hợp liên môn và các dự án khảo sát thực địa.
• Tự học và Nghiên cứu độc lập: Tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý văn hóa, thuyết minh viên du lịch cần hệ thống hóa lý thuyết sử liệu và kiến thức văn minh nhân loại.

---

Câu hỏi thường gặp

---

Kết luận

Giáo trình Lịch sử 10 (bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống") xác lập chuẩn mực khoa học về cấu trúc biên soạn giáo khoa định hướng năng lực. Cuốn sách cung cấp nền tảng phương pháp luận nghiên cứu Sử học thực chứng, hệ thống hóa toàn diện các nền văn minh cổ - trung đại trên thế giới và ở Việt Nam, đồng thời tích hợp các yêu cầu ứng dụng thực tiễn trong bảo tồn di sản và công nghiệp văn hóa.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học:

1. Nắm vững phương pháp luận Sử học và kỹ năng xử lý sử liệu (Chủ đề 1, 2).
2. Nghiên cứu tiến trình phát triển của các nền văn minh nhân loại và biến chuyển công nghệ thế giới (Chủ đề 3, 4).
3. Đi sâu khảo cứu các nền văn minh khu vực Đông Nam Á, văn minh bản địa và cộng đồng các dân tộc Việt Nam (Chủ đề 5, 6, 7).

Nguồn tài nguyên bổ trợ khuyến nghị bao gồm hệ thống bảo tàng thực địa, di sản văn hóa thế giới (Hoàng thành Thăng Long, Cố đô Huế, Quần thể danh thắng Tràng An), bảo tàng ảo 3D và các chuyên khảo về phương pháp luận Sử học liên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VŨ MINH GIANG (Tổng Chủ biên xuyên suốt) ` nã! PHẠM HỒNG TUNG (Tổng Chủ biên cấp THPT kiêm Chủ biên) NGUYỄN NHẬT LINH - PHẠM VĂN LỢI - VŨ VĂN QUÂN TT. DANG HỒNG SƠN -PHẠM VĂN THUỶ - TRẦN THỊ VINH NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM VŨ MINH GIANG (Tổng Chủ biên xuyên suốt) PHAM HỒNG TUNG (Tổng Chủ biên cấp THPT kiêm Chủ biên) NGUYỄN NHẬT LINH - PHẠM VĂN LỢI - VŨ VĂN QUÂN - ĐẶNG HỒNG SƠN PHAM VAN THUY - TRAN THIVINH LICH SU NHA XUAT BAN GIAO DUC VIET NAM MỤC LỤC Lời nói đầu Hướng dẫn sử dụng sách CHỦ DE 1. LICH SU VA SU HQC Bài 1. Hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử Bài 2.

Tri thức lịch sử và cuộc sống CHỦ ĐỀ 2. VAI TRÒ CỦA SỬ HỌC Bài 3. Sử học với các lĩnh vực khoa học Bài 4. Sử học với một số lĩnh vực, ngành nghề hiện đại CHỦ ĐỀ 3.

MỘT SỐ NỀN VĂN MINH THẾ GIỚI ao THỜI KÌ CỔ - TRUNG ĐẠI Bài 5. Khái niệm văn minh. Một số nền văn minh phương Đông 33 thời kì cổ - trung đại Bài 6. Một số nền văn minh phương Tây thời kì cổ - trung đại 48 CHỦ ĐỀ 4.

CÁC CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 58 TRONG LỊCH SỬ THẾ GIỚI Bài 7. Các cuộc cách mạng công nghiệp thời kì cận đại 58 Bài 8. Các cuộc cách mạng công nghiệp thời kì hiện đại 68 CHỦ ĐỀ 5. VĂN MINH ĐÔNG NAM Á 76 Bài 9.

Cơ sở hình thành văn minh Đông Nam Á thời kì cổ - trung đại 76 Bài 10. Hành trình phát triển và thành tựu của văn minh Đông Nam Á 85 thời kì cổ - trung đại CHU DE 6. MOT SỐ NỀN VĂN MINH TRÊN ĐẤT NƯỚC 93 VIỆT NAM (TRƯỚC NĂM 1858) Bài L1. Một số nền văn minh cổ trên đất nước Việt Nam.

Văn minh Đại Việt 108 CHỦ ĐỀ 7. CỘNG ĐỒNG CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM 123 Bài 13. Đời sống vật chất và tinh thần của cộng đồng các dân tộc Việt Nam 123 Bài 14. Khối đại đoàn kết dân tộc trong lịch sử Việt Nam 136 Bảng tra cứu khái niệm, thuật ngữ 143 Bảng phiên âm 145 LỜI NÓI ĐẦU Các em học sinh thân mến! Các em đang có trong tay cuốn sách giáo khoa Lịch sử 10 thuộc bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Lịch sử là một môn học, thuộc nhóm Khoa học xã hội và Nhân văn, được lựa chọn theo định hướng nghề nghiệp ở cấp Trung học phổ thông. Cuốn sách này được biên soạn dành cho học sinh có thiên hướng lựa chọn nghề nghiệp là các ngành khoa học xã hội và nhân văn, cũng như những học sinh yêu thích và mong muốn tìm hiểu về những vấn đề đầy thú vị, hấp dẫn của lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc. Lựa chọn học Lịch sử 10, trước hết học sinh sẽ được tìm hiểu một số chủ để mang tính nhập môn Lịch sử nói chung, cũng như một số chủ đề về lịch sử chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, văn minh của nhân loại và của dân tộc. Bên cạnh đó, học sinh cũng sẽ được tiếp cận với những chủ đề mang tính định hướng nghề nghiệp, giúp mở rộng, nâng cao kiến thức và rèn luyện năng lực lịch sử, đáp ứng yêu cầu phân hoá sâu ở cấp Trung học phổ thông.

Việc tìm hiểu những nội dung này còn giúp học sinh hiểu sâu hơn vai trò của Sử học trong đời sống thực tế, biết được những ngành nghề có liên quan đến lịch sử để có cơ sở định hướng nghề nghiệp trong tương lai, cũng như có đủ năng lực để giải quyết những tình huống trong thực tiễn cuộc sống. Hãy cùng hoạt động, tương tác với thầy cô và các bạn, chủ động tìm kiếm thông tin, kết nối tri thức lịch sử với cuộc sống để chuẩn bị những gì tốt nhất cho tương lai của các em nhé! Chúc các em học tập tốt và có những trải nghiệm thật bổ ích! CÁC TÁC GIẢ _ HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH a TT an Mục tiêu bài học: Xác định nhấn mạnh kiến thức, năng + hot ống tin eng pi cat Sig thông tấp lực và phẩm chất, thái độ học sinh cần — " BB Ne te sachin ets đạt được sau khi học. 1 Vnngesrmdtosrangphpsehinos Stele ina.di0lngtesldc eben henphseh Xác định nhiệm vụ, vấn đề học tập học sinh cần giải quyết; kết nối với những điều học sinh đã biết, nêu vấn để nhằm kích thích tư duy, tạo hứng thú với bài học mới. Sử bọc món khoa học có tính liên ngành, Hình thành kiến thức mới: va ni học về túng lnh vựccủa đối sống Nội dung của bài học (bao gồm kênh va ngiy clog diy hơn v quả khứ age tn en gio Bi vy hình và kênh chữ) là các mục nội dung đi kèm các hoạt động học để học sinh tiếp nhận kiến thức mới; được thiết kế theo hai tuyến là một tuyến chính, một tuyến phụ.

Tuyến chính: Nội dung chính của bài học, gồm kênh bê) chữ, kênh hình, tư liệu và các câu hỏi, yêu cầu để định hướng hoạt động học Khi hệt TC Khoan neki TCS tập của học sinh. tàng ác (0g, An) 9 5 KhokgthekiITCN om - aie Singin door okta9, ‘te a Lanta P———— (a Beg tan bg ot 5 "hong hrbinggfoslinge Tuyến phụ: “Sự sạn tế tá ã. nhzSï35N4fonL Gian Thông tin bổ trợ hoặc có tính liên môn để giải thích, mở rộng, làm rõ nội dung Biến hors nguântài nguyênvàlàđường dao het ag ae thuong cho de nie tong khu vú, cũng nhu icing cong Sl Dang Nam A valcke nen dng bin qude stig rg oka fa tuyến chính. 16 Vi vel in dng Nam A stm pit tr 0 tg ke ‘how dng Kal te hiền và huôn án bảng | ebROaIOn ed BE tg cường bến, fem tankopt a ak ng Tư liệu: Được trích dẫn từ các nguồn tư liệu tak: ih ate ng Dg nesta 924 EEN Soin, khác nhau.

Đây cũng là tuyến chính, là Mo ố tương qc làng Mi su hiện Đông Nam Á lui Vaya ngữ liệu để giáo viên tổ chức các hoạt (neki vx, động dạy học, giúp học sinh tự nhận Ud: Nimztn ml bine pla vn ca dco und gi cihicoksnphalienhanhchingvate unk mia ps hangman m vọng thức bài học. Lâm inh vin hod qui ong ss Dy Nam A a algNin (Cha), Lh ng a A.D Gi 4 29) Phone tp que Ox din Pa Nia 6 phong te chân ct ngũ chế hing nhiên hình thúc nhu thuỷ từng (bả xác mếng sông, hoi Hing (40th ng (chônđuới đặ) và điể tíng để sức ngoài đáng cho chi vn). Khi định có ang, người hân phải co đầu có râuvà mặc đổ tảng. „+ Luyện tập: a 1a Hệ tất ft ns a ta Eich tn PR Na Các câu hỏi, bài tập để củng cố kiến `3 Hiếp nộnhãnh gum em tượng nhất thức, rèn luyện các kĩ năng gắn với kiến thức vừa học.

| LUYỆN TẬP VÀ VẬN DUNG ”e 1. Tập bảng b hồng (ho vẽ sở để đo) về cơ số hình thành của c hổ tân "mìnhcổ tin đt nước Vật Nam: Em bủycboft những điểm giếngnha và khác nhaov£oø sở hình thành ca cc nến vn mìnhấy @ Vận dụng: 2. Hay thingké mot sthinh ntiệ biểu cñaclcnế vận iÍnhcổ tiênđất nưệc ‘Vitam theo gợi ý sim Các bài tập giúp học nee van dung `". > > z kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết Hos động hi > : : Bà de cá > : R các tình huống, vấn để trong thực tiễn.

Đi ông nhún, > : a i @ Bảng tra cứu khái niệm, thuật ngữ: 1.Em hãy gi thích tại so phiên bản cửa trồng đóng Ngọc Lä được Việt Nam. “Ma chọn làm quà tặng Liên hợp quốc nhận địykỉiệm 50 năm ng thành lập thức nhớ giải nghĩa một số khái niệm, thuật ngữ 2. Hye im mots inh dn cho thy si ống trườngtồ ca nhữnggiá các nến vn minhcổ trên đất nước Việt Nam được dùng trong sách. tự Bảng phiên âm: hướng dẫn phiên âm các tên riêng, tên địa danh nước ngoài và tên nguyên gốc (chữ La-tinh).

Chủ đề 1 LỊCH SỬ VÀ SỬ HỌC HIỆN THỰC LỊCH SỬ VÀ NHẬN THỨC LỊCH SỬ Học xong bài này, em sẽ: » _ Trình bày được khái niệm lịch sử, Sử học. » _ Nêu được chức năng, nhiệm vụ, đối tượng nghiên cứu, một số nguyên tắc, phương pháp cơ bản của Sử học. Phân biệt được các nguồn sử liệu, hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử. = Van dung được mộtsố phương pháp cơ bản của Sửhọc khi sưu tảm, xửIí thông tin sử liệu để học tập, khám phá lịch sử.

Cầu Long Biên bắc qua sông Hồng ở Hà Nội được xây dựng trong thời gian từ năm 1898 đến năm 1902. Trong suốt hơn một thế kỉ qua, cây cẩu này đã “chứng kiến” nhiều sự kiện, quá trình lịch sử quan trọng của Thủ đô và đất nước. Cây cầu chính là một hiện vật lịch sử. Việc khai thác thông tin từ những hiện vật như vậy có vai trò như thế nào trong nghiên cứu lịch sử? 1.

Lịch sử là gì? Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ. Lịch sử loài người là toàn bộ những hoạt động của con người từ khi xuất hiện đến ngày nay, bao gồm cả lịch sử quá trình tương tác của con người với tự nhiên và quá trình con người tương tác với nhau. Lịch sử “là quá trình tương tác không ngừng giữa nhà sử học và sự thật lịch sử, là cuộc đối thoại không bao giờ dứt giữa hiện tại và quá khứ”. 30) Lịch sử được hiểu theo hai nghĩa khác nhau: hiện thực lịch sử và nhận thúc lịch sử.

Hiện thực lịch sử là tất cả những gì đã diễn ra trong quá khứ. Do đó, hiện thực lịch sử tồn tại hoàn toàn khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người. Chúng ta chỉ có thể tìm hiểu, nhận thức và trình bày, tái hiện lịch sử theo những cách khác nhau chứ không thể thay đổi được hiện thực lịch sử. Nhận thức lịch sử là những hiểu biết của con người về hiện thực lịch sử, được trình bày, tái hiện theo những cách khác nhau: kể chuyện, ghi chép, nghiên cứu, trình điễn, lập đài tưởng niệm, thực hành các nghi lễ, phong tục,.

Một số hiện vật lịch sử và cách tái hiện lịch sử nước Âu Lạc >< ⁄, Hình 2. Mũi tên đồng tìm thấy = t ở ( Loa (1959) Hình 3. Khuôn đúc tên đồng Hình 4. Tác phẩm tìm thấy ở Cổ Loa (2004) Chuyệnnỏthân của Tô Hoài Giữa hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử luôn có khoảng cách, bởi dù có cố gắng đến đâu thì con người cũng không thể nhận thức và tái hiện hoàn toàn đẩy đủ hiện thực lịch sử đúng như nó đã xảy ra.