Chương 1 TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Đến nay đã có nhiều nhà khoa học trong nước và quốc tế nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ, trong đó có phong trào nhân dân thé giới và nhân dân các nước Tây Âu phản đối Mỹ xâm lược Việt Nam (1954-1975). Có thê chia thành các nhóm công trình nghiên cứu chủ yếu sau đây: 1. Nhóm công trình nghiên cứu về lịch sử thế giới hiện đại, tư tướng Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế, đường lối đối ngoại của Đảng và tông kết ngoại giao - Một số công trình nghiên cứu lịch sử như: Lịch sử thé giới hiện đại (Nguyễn Anh Thái chủ biên, 1998). Trong đó các tác giả phân tích mối quan hệ quốc tế dẫn tới Chiến tranh thế giới thứ hai và diễn biến, kết quả hình thành Trật tự thế giới hai cực, quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến 1995.
Ba cuốn Lịch sử quan hệ quốc tế (1945-1990) của Tran Văn Đào - Phan Doãn Nam (2001), Lịch sử quan hệ quốc tế hiện đại (1945-2000) do Trần Nam Tiễn chủ biên (2008), Lịch sử quan hệ quốc rễ (Bogaturov Aleksey Demofenovich Averkov Viktor Viktorovich, 2013) đã phác họa tình hình thế giới sau Thế chiến thứ hai, qua đó phân tích cơ sở hình thành trật tự thế giới hai cực, cuộc chiến tranh lạnh, mâu thuẫn và đối đầu giữa hai khối Đông - Tây; phong trào giải phóng dân tộc và quan hệ quốc tế ở các nước Á-Phi-Mỹ Latinh; quá trình hòa dịu, Chiến tranh lạnh kết thúc và sự hình thành trật tự thế giới mới. Cuốn Đồng Tây Nam Bắc: Những diễn biến chính trong quan hệ quốc tế từ 1945 (Học viện Ngoại giao, 2009) đi sâu vào Chiến tranh lạnh ở châu Âu và trên thế giới, quan hệ giữa Mỹ với các nước phương Tây. Cuốn Lịch sử quan hệ đối ngoại Việt Nam (1940- 2010) của Vũ Dương Ninh (2014) phân tích đường lối đối ngoại của Đảng, Nhà nước qua các thời kỳ, diễn tiến quan hệ đối ngoại Việt Nam. Những công trình trên giúp cho nghiên cứu bối cảnh lich sử thé giới trong thời gian diễn ra phong trào nhân dân Tây Âu phản đối chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam.
- Một số công trình nghiên cứu lý luận về chính sách đối ngoại: Thé giới 50 năm qua (1945-1995) và thế giới trong 25 năm tới (1996-2020) (Nguyễn Cơ 10 Thạch, 1998) nêu lên tầm nhìn chiến lược trên bình diện quốc tế đã qua và suy nghĩ về đổi mới tư duy trong đường lối ngoại giao, nhận thức mới về thế giới va sự thích ứng của Việt Nam. Cuốn Chinh sách đối ngoại của một số nước lớn trên thé giới do Phạm Minh Sơn chủ biên (2008) phân tích nội dung cơ bản chính sách đối ngoại của các nước Mỹ, Anh, Pháp, CHLB Đức., quan hệ đối ngoại giữa Mỹ và các nước Tây Âu với Việt Nam (1954-1975). Cuốn Một số vấn dé quan hệ quốc tế, chính sách doi ngoại và ngoại giao Việt Nam của Vũ Dương Huân (2 tập, 2009) đề cập tư tưởng đối ngoại, phương pháp, phong cách, nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh; lý luận quan hệ quốc tẾ, trật tự và cục diện thế gidi; chiến lược đối ngoại của các nước lớn, chính sách đối ngoại của Việt Nam. Vũ Dương Ninh (chủ biên): Việt Nam trong thé giới dang đổi thay (2017) là công trình tập hợp nhiều bài tiếp cận từ góc độ khoa học lịch sử, nêu lên những suy nghĩ về những ngày đã qua của cách mạng Việt Nam và năm tháng sắp tới.
- Những công trình nghiên cứu về đối ngoại nhân dân: tiêu biểu như cuốn Hoạt động đối ngoại nhân dân Việt Nam (Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, 2003) nêu lên một số quan điểm, khái niệm cơ bản và khái quát sự hình thành, phát triển, đóng góp của công tác đối ngoại nhân dân qua các thời kỳ cách mạng. Cuốn Ngoại giao nhân dân trong quan hệ đối ngoại của Mỹ (Nguyễn Thị Thanh Thủy, 2010) phân tích những khía cạnh chức năng, mục tiêu, cơ sở pháp lý, cơ cau tổ chức và các hình thức ngoại giao nhân dân của Mỹ. Giáo trình Quan hệ công chúng của chính phủ trong văn hóa đối ngoại (Lê Thanh Bình chủ biên, 2011) nêu một số khái niệm, vai trò, chức năng, nhiệm vụ quan hệ công chúng của chính phủ và các cơ quan đối ngoại của Việt Nam. Vũ Lê Thái Hoàng: “Ngoại giao công chúng trong thế kỷ 21”, Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế, số 1 (76), 3-2009, trình bày bối cảnh ra đời, lịch sử, nội hàm “ngoại giao công chúng” và thực tiễn vận dụng ở Việt Nam.
Nhìn chung, các cuốn sách trên có giá trị nghiên cứu về cơ sở lý luận, thực tiễn hoạt động và vận dụng kinh nghiệm vào công tác đối ngoại nhân dân. Nhìn chung, những công trình trên giúp cho việc nghiên cứu bối cảnh lịch sử thế giới trong thời gian diễn ra phong trào nhân dân Tây Âu phản đối cuộc 11 chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam; về chính sách đối ngoại và ngoại giao của Việt Nam, nhất là đối ngoại nhân dân trong thời kỳ lịch sử này. - Những công trình nghiên cứu về tw twéng Hồ Chi Minh và đường lối đối ngoại của Đảng, tổng kết thực tiễn ngoại giao: phải kê đến cuôn Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác ngoại giao (Viện Quan hệ quốc tế, 1990) làm rõ tư tưởng, quan điểm, quá trình hoạt động, kinh nghiệm của Người trong công tác ngoại giao từ năm 1941 đến 1969. Trong đó nêu lên sự chỉ đạo của Người đối với việc hình thành mặt trận nhân dân thế giới ủng hộ Việt Nam chống Mỹ xâm lược.
Cuốn Chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh (Phùng Hữu Phú, Vũ Dương Ninh, Lê Mậu Hãn, Phạm Xanh - 1995) đề cập đến vấn đề đại đoàn kết trong tư tưởng Hồ Chí Minh là một chiến lược, có nội dung cụ thể, rộng lớn được vận dụng hiệu quả, sáng tạo trong chiến dau giành độc lập tự do, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng xã hội mới. Cuốn Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về một số vấn dé quốc tế (Phan Ngọc Liên chủ biên, 1995) đề cập kết quả nghiên cứu bước đầu trong tư duy của Hồ Chí Minh về tính chất thời đại, tính nhất quán trong mục tiêu và linh hoạt trong sắp xếp lực lượng, trong chỉ đạo chiến lược, vv. Cuốn Hồ Chí Minh - trí tuệ lớn của nên ngoại giao Việt Nam hiện đại (Nguyễn Phúc Luân, 1999) phân tích một số quan điểm của Người về “bạn và thù”, sách lược tập hợp lực lượng, chính sách đối ngoại, phương pháp và dự báo thời cơ. Cuốn Hồ Chi Minh với chiến lược đoàn kết quốc tế trong cách mạng giải phóng dân tộc (Lê Văn Yên, 2010) làm rõ một trong những nhân tố làm nên thang lợi của cách mạng Việt Nam là chiến lược đoàn kết quốc tế Hồ Chí Minh.
Nguyễn Dy Niên có hai cuốn tiêu biểu: Quán triệt tu tưởng Hồ Chí Minh thực hiện đường lỗi đối ngoại cua Đảng trong giai đoạn mới (2001) và Từ tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh (2002) đã luận chứng nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao, phương pháp, nghệ thuật hoạt động; vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh và quá trình hình thành, phát triển, hoàn thiện tư tưởng của Người về ngoại giao; về đường lối quốc tế, chính sách đối ngoại của Dang, vv. Cuốn Góp phan tìm hiểu tư tưởng Hỗ Chí Minh về ngoại giao (Vũ Dương Huân chủ biên, 2002) đã khái quát nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao; nêu lên nội dung tư tưởng ngoại giao và phương pháp ngoại giao. Cuốn Tw ứzởng 12 Hồ Chí Minh về ngoại giao (Vũ Dương Huân, 2005) với bốn nội dung lớn tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao, bối cảnh ra đời, nguồn gốc, quá trình hình thành và phát triển, đặc biệt những quan điểm, tư tưởng của Người trong thời kỳ chống Mỹ (1954-1969). Cuốn Hồ Chí Minh với cuộc đấu tranh vì hòa bình và tiến bộ của nhân loại (Lê Văn Tích chủ biên, 2010) nêu lên một số vấn đề lý luận và thực tiễn cống hiến của Hồ Chí Minh đối với cuộc đấu tranh vì hòa bình và tiến bộ của nhân loại.
Công trình Việt Nam - Thé giới và hội nhập (Vũ Dương Ninh, 2007) có nhiều bài viết về quan điểm đoàn kết quốc tế của Chủ tịch Hồ Chí Minh. - Một số cuốn sách viết về hoạt động đối ngoại của các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước, Mặt trận Giải phóng, tổng kết kinh nghiệm. Bên cạnh cung cấp thông tin về những sự kiện thực tiễn, thể hiện rõ chủ trương đối ngoại trong vận động quốc tế của Đảng, còn nêu lên nhiều nhận định quan trọng. Các bài viết tiêu biểu như: “Đồng chí Lê Duan với công tác ngoại giao” (Đinh Nho Liêm) trong sách Lê Duẩn và cách mạng Việt Nam (Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Dang, 2007); cuén Phạm Văn Đồng trong lòng nhân dân Việt Nam và bạn bè quốc té (2002); về Lê Đức Thọ có ba cuỗn: Nhớ về anh Lê Đức Thọ (2000), Lê Đức Thọ: Người cộng sản kiên cường - Nhà lãnh đạo tải năng (2011), Các cuộc thương lượng Lê Duc Thọ - Kissinger tại Paris (Lưu Văn Lợi - Nguyễn Anh Vũ, 2002); cuốn Mặt trận ngoại giao thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1965-1975) của Nguyễn Duy Trinh (1979); cuốn hồi ký Gia đình, bạn bè và dat nước (Nguyễn Thị Bình, 2012); cuốn Sức mạnh Việt Nam (1976); cuỗn Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước - Thắng lợi và bài học (Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh thuộc Bộ Chính trị, 2015) nêu ra một số kinh nghiệm hoạt động của Đảng, Nhà nước trong đoàn kết quốc tế.
- Một số tài liệu hội thảo khoa học như: 50 năm ngoại giao Việt Nam dưới sự lãnh dao cua Đảng Cộng sản Việt Nam (Học viện Quan hệ quốc tẾ, 1995) đã phân tích sâu sắc quá trình đấu tranh ngoại giao kết hợp đấu tranh quân sự, chính trị trong công cuộc bảo vệ và xây dựng Tổ quốc qua các thời kỳ. Đặc biệt là sự phối hợp giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao nhà nước, đối ngoại nhân dân và những bài học kinh nghiệm được rút ra. Tài liệu Tổng luận 50 năm hoạt động ngoại giao 13 Việt Nam (Bộ Ngoại giao, 1999) tập trung vào 3 nội dung lớn: bối cảnh thế giới và những đặc trưng quan hệ quốc tế; khái quát những nét lớn trong đấu tranh ngoại giao; rút ra 4 đặc điểm của nền ngoại giao Việt Nam; thành công, hạn chế, thiếu sót và 7 bài học lớn trong đối ngoại.