Phong Trào Chống Phá Ấp Chiến Lược Ở Miền Tây Nam Bộ (1961 – 1965)

Chiến lược Ấp Chiến Lược là xương sống của chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" (1961-1965) của Mỹ và chính quyền Sài Gòn tại… 260 trang · Đại học Huế · 2017.

• Tác giả: Phạm Đức Thuận
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Công Huỳnh Kỳ
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Phong Trào Chống Phá Ấp Chiến Lược Ở Miền Tây Nam Bộ (1961 – 1965)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: PHONG TRÀO CHỐNG PHÁ ẤP CHIẾN LƯỢC Ở MIỀN TÂY NAM BỘ (1961 - 1963)
• 2.1. Những nhân tố tác động đến phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ
• 2.2. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội
• 2.3. Truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân miền Tây Nam Bộ
• 2.4. Phong trào đấu tranh chống Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở miền Tây Nam Bộ từ năm 1954 đến năm 1960
• 2.5. Mỹ và chính quyền Sài Gòn triển khai chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” và thực hiện “quốc sách ấp chiến lược” ở miền Tây Nam Bộ
• 2.6. Chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” và sự ra đời của quốc sách “ấp chiến lược”
• 2.7. Quá trình triển khai “quốc sách ấp chiến lược” ở miền Tây Nam Bộ
• 2.8. Quân và dân miền Tây Nam Bộ chống phá ấp chiến lược (1961 – 1963)
• 2.9. Chủ trương của Đảng về chống phá ấp chiến lược từ năm 1961 đến năm 1963
• 2.10. Bước đầu của phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ (1961 – 1962)
• 2.11. Hưởng ứng phong trào “thi đua Ấp Bắc giết giặc lập công”, đẩy mạnh phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ trong năm 1963
• 2.12. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHONG TRÀO CHỐNG PHÁ ẤP CHIẾN LƯỢC (ẤP TÂN SINH) Ở MIỀN TÂY NAM BỘ (1964 - 1965)
• 3.1. Mỹ và chính quyền Sài Gòn điều chỉnh hình thức bình định từ quốc sách ấp chiến lược thành chính sách ấp tân sinh
• 3.2. Khái quát về chính sách ấp tân sinh
• 3.3. Quá trình triển khai chính sách ấp tân sinh ở miền Tây Nam Bộ
• 3.4. Quân và dân miền Tây Nam Bộ tiếp tục đẩy mạnh phong trào chống phá ấp chiến lược, góp phần đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” từ năm 1964 đến năm 1965
• 3.5. Chủ trương của Đảng về chống phá ấp chiến lược từ năm 1964 đến năm 1965
• 3.6. Cao trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ trong năm 1964
• 3.7. Tiếp tục đẩy mạnh chống phá ấp chiến lược, góp phần đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ trong năm 1965
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ PHONG TRÀO CHỐNG PHÁ ẤP CHIẾN LƯỢC Ở MIỀN TÂY NAM BỘ (1961 - 1965)
• 4.1. Đặc điểm của phong trào
• 4.2. Phong trào diễn ra quyết liệt với những hình thức, biện pháp đấu tranh phong phú, đa dạng, linh hoạt, phù hợp với địa bàn sông nước miền Tây Nam Bộ
• 4.3. Quốc sách ấp chiến lược là âm mưu, thủ đoạn đi ngược lại các giá trị văn hóa truyền thống ở nông thôn miền Tây Nam Bộ, do đó phong trào còn là cuộc đấu tranh bảo vệ những giá trị văn hóa ở nơi đây
• 4.4. Sự đoàn kết chiến đấu giữa hai dân tộc Việt – Khmer là nhân tố quan trọng cho thắng lợi của phong trào chống phá ACL ở miền Tây Nam Bộ
• 4.5. Vai trò của phong trào
• 4.6. Góp phần đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ và CQSG ở miền Tây Nam Bộ
• 4.7. Thắng lợi của phong trào là cơ sở để mở rộng vùng giải phóng ở nông thôn miền Tây Nam Bộ, tạo điều kiện để tiếp nhận sự chi viện của hậu phương miền Bắc, đồng thời khẳng định vai trò to lớn của “ba mũi giáp công” trong chống phá ấp chiến lược
• 4.8. Phong trào góp phần tăng cường tình đoàn kết, gắn bó giữa hai dân tộc Việt - Khmer trên địa bàn miền Tây Nam Bộ
• 4.9. Một số hạn chế của phong trào
• 4.10. Bài học kinh nghiệm của phong trào
• 4.11. Đánh giá đúng âm mưu, thủ đoạn của đối phương làm cơ sở cho việc đề ra các chủ trương, biện pháp đấu tranh đúng đắn, phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương
• 4.12. Kết hợp chặt chẽ “ba mũi giáp công” tạo nên sức mạnh tổng hợp để giành thắng lợi, bên cạnh đó xây dựng vững chắc thế trận lòng dân tại địa phương
• 4.13. Phát huy vai trò của đồng bào Khmer ở miền Tây Nam Bộ
• 4.14. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phong Trào Chống Phá Ấp Chiến Lược 1961 1965

Chiến lược Ấp Chiến Lược là xương sống của chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" (1961-1965) của Mỹ và chính quyền Sài Gòn tại Miền Nam Việt Nam. Mục tiêu chính là kiểm soát nông thôn, tách dân khỏi cách mạng, phá hoại hậu phương. Thực chất, đây là một cuộc chiến giành dân, kiểm soát территории, và cô lập lực lượng cách mạng. Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm đã sử dụng nhiều thủ đoạn chính trị, kinh tế, quân sự để thực hiện chính sách này. Tuy nhiên, Phong trào Chống Phá Ấp Chiến Lược đã nổ ra mạnh mẽ, trở thành một trong những yếu tố quan trọng làm phá sản chiến lược của đối phương. Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo và tổ chức phong trào này.

1.1. Bối Cảnh Lịch Sử Hình Thành Ấp Chiến Lược Tại Miền Nam

Chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" của Mỹ và chính quyền Sài Gòn đặt trọng tâm vào việc bình định nông thôn, cô lập lực lượng cách mạng. Chính sách Ấp Chiến Lược ra đời như một công cụ để thực hiện mục tiêu này. Việc dồn dân, kiểm soát đi lại, và áp đặt các biện pháp an ninh nghiêm ngặt là những đặc điểm chính. Tuy nhiên, chính sách này đã vấp phải sự phản kháng mạnh mẽ từ người dân. Sự tham gia của nhân dân là yếu tố then chốt trong việc làm thất bại Ấp Chiến Lược.

1.2. Mục Tiêu Và Phương Pháp Triển Khai Ấp Chiến Lược Của Mỹ Diệm

Mục tiêu của Ấp Chiến Lược là "tát nước bắt cá", kiểm soát chặt chẽ nông thôn, tách rời quần chúng khỏi cách mạng, đánh bại chiến tranh du kích. Các phương pháp triển khai bao gồm xây dựng hệ thống phòng thủ kiên cố, tổ chức lực lượng vũ trang địa phương, và áp đặt các quy định sinh hoạt khắt khe. Việc kiểm soát kinh tế cũng là một phần quan trọng của chiến lược này. Tuy nhiên, sự hà khắc và bất công đã gây ra sự phẫn nộ trong dân chúng.

II. Vấn Đề Thách Thức Của Ấp Chiến Lược Ở Miền Tây Nam Bộ

Miền Tây Nam Bộ, với địa hình sông nước phức tạp và truyền thống cách mạng lâu đời, trở thành một chiến trường trọng điểm trong cuộc chiến chống Ấp Chiến Lược. Sự gắn bó giữa người dân và cách mạng, cùng với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, đã tạo nên một sức mạnh to lớn. Tuy nhiên, Mỹ và chính quyền Sài Gòn cũng tăng cường các biện pháp đàn áp, càn quét, gây nhiều khó khăn cho phong trào cách mạng. Địa bàn trọng điểm như Vĩnh Long, Bến Tre, Mỹ Tho, Cần Thơ, Long An diễn ra nhiều cuộc đấu tranh ác liệt. Sự tham gia của nhân dân là yếu tố quyết định thành công của phong trào.

2.1. Địa Hình Sông Nước Và Ảnh Hưởng Đến Phong Trào Chống Phá

Địa hình sông nước ở Miền Tây Nam Bộ tạo ra nhiều khó khăn cho việc kiểm soát và di chuyển của quân đội chính quyền Sài Gòn. Đồng thời, nó cũng tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng cách mạng hoạt động bí mật và bất ngờ. Du kích chiến tranh phát huy hiệu quả cao trong môi trường này. Lực lượng vũ trang địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ dân làng và chống lại các cuộc càn quét.

2.2. Sự Khó Khăn Về Kinh Tế Xã Hội Do Ấp Chiến Lược Gây Ra

Ấp Chiến Lược gây ra nhiều xáo trộn và khó khăn cho đời sống kinh tế - xã hội của người dân. Việc dồn dân, hạn chế đi lại, và kiểm soát sản xuất đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống hàng ngày. Nông dân là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Sự phẫn nộ và bất mãn trong dân chúng đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phong trào chống phá.

2.3. Âm Mưu Thâm Độc Của Đế Quốc Mỹ Và Ngụy Quyền Sài Gòn

Áp Chiến Lược là âm mưu của đế quốc Mỹ nhằm tiêu diệt cách mạng Việt Nam bằng sức mạnh quân sự. Chúng ra sức tăng cường lực lượng vũ trang, trang bị nhiều vũ khí hiện đại và sử dụng nhiều chiến thuật tàn bạo để đàn áp phong trào cách mạng. Từ đó, phong trào đấu tranh ở nông thôn diễn ra vô cùng ác liệt, đặc biệt tại các địa phương trọng điểm.

III. Cách Quân Và Dân Miền Tây Nam Bộ Chống Phá Ấp Chiến Lược

Phong trào chống phá Ấp Chiến Lược ở Miền Tây Nam Bộ diễn ra với nhiều hình thức đa dạng và sáng tạo, kết hợp đấu tranh chính trị, vũ trang, và binh vận. Đấu tranh chính trị đóng vai trò quan trọng trong việc vận động quần chúng, vạch trần âm mưu của địch, và gây áp lực lên chính quyền. Đấu tranh vũ trang được sử dụng để bảo vệ dân làng, tiêu diệt địch, và phá hủy các công trình của Ấp Chiến Lược. Binh vận được triển khai để vận động binh lính địch quay về với nhân dân.

3.1. Đấu Tranh Chính Trị Vận Động Quần Chúng Vạch Trần Âm Mưu

Đấu tranh chính trị là một trong những hình thức đấu tranh quan trọng nhất trong phong trào chống phá Ấp Chiến Lược. Việc vận động quần chúng tham gia vào các hoạt động biểu tình, mít tinh, và phản đối đã tạo ra sức ép lớn lên chính quyền. Vạch trần âm mưu của địch và tuyên truyền về đường lối cách mạng cũng là những hoạt động quan trọng. Sự đoàn kết của nông dân là yếu tố then chốt.

3.2. Đấu Tranh Vũ Trang Tiêu Diệt Địch Phá Hủy Công Trình Ấp Chiến Lược

Đấu tranh vũ trang được sử dụng để bảo vệ dân làng, tiêu diệt địch, và phá hủy các công trình của Ấp Chiến Lược. Các đội du kích địa phương đã phối hợp với lực lượng vũ trang chủ lực để tiến hành các cuộc tấn công bất ngờ và hiệu quả. Việc phá hủy hàng rào, đồn bốt, và các công trình phòng thủ của địch đã góp phần làm suy yếu hệ thống Ấp Chiến Lược.

3.3. Binh Vận Vận Động Binh Lính Địch Quay Về Với Nhân Dân

Binh vận là một hình thức đấu tranh đặc biệt nhằm vận động binh lính địch quay về với nhân dân, hoặc không tham gia vào các hoạt động đàn áp. Các hoạt động binh vận bao gồm tuyên truyền, phát truyền đơn, và tổ chức các cuộc gặp gỡ, đối thoại với binh lính địch. Thành công của binh vận đã góp phần làm suy yếu tinh thần chiến đấu của quân đội chính quyền Sài Gòn.

IV. Vai Trò Đảng Trong Phong Trào Chống Phá Ấp Chiến Lược 1961 1965

Vai trò lãnh đạo của Đảng là yếu tố then chốt quyết định thắng lợi của Phong trào Chống Phá Ấp Chiến Lược. Đảng đã đề ra đường lối đúng đắn, chỉ đạo sát sao, và phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân. Đảng đã xây dựng hệ thống tổ chức từ trung ương đến địa phương, đảm bảo sự thống nhất và hiệu quả trong chỉ đạo. Phong trào đồng khởi là một ví dụ điển hình cho sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng. BàI học lịch sử về vai trò lãnh đạo của Đảng vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay.

4.1. Đường Lối Đúng Đắn Của Đảng Về Chống Phá Ấp Chiến Lược

Đường lối của Đảng về chống phá Ấp Chiến Lược tập trung vào việc kết hợp đấu tranh chính trị, vũ trang, và binh vận; phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân; và xây dựng thế trận lòng dân vững chắc. Đường lối này đã được cụ thể hóa thành các nghị quyết, chỉ thị, và hướng dẫn cụ thể, đảm bảo sự thống nhất và hiệu quả trong chỉ đạo.

4.2. Hệ Thống Tổ Chức Của Đảng Từ Trung Ương Đến Địa Phương

Hệ thống tổ chức của Đảng từ trung ương đến địa phương được xây dựng chặt chẽ và thống nhất. Các cấp ủy Đảng đã bám sát cơ sở, nắm bắt tình hình, và chỉ đạo sát sao phong trào. Việc xây dựng và củng cố các chi bộ Đảng ở nông thôn là một nhiệm vụ quan trọng. Đảng viên đóng vai trò nòng cốt trong việc vận động, tổ chức, và lãnh đạo quần chúng.

4.3. Vai Trò Của Đảng Trong Vận Động Và Tổ Chức Quần Chúng Tham Gia

Đảng đã đóng vai trò quan trọng trong việc vận động và tổ chức quần chúng tham gia vào phong trào chống phá Ấp Chiến Lược. Các đảng viên đã đi sâu vào quần chúng, tuyên truyền, giải thích, và vận động nhân dân tham gia vào các hoạt động đấu tranh. Việc xây dựng và củng cố các đoàn thể quần chúng (như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên) là một nhiệm vụ quan trọng.

V. Ứng Dụng Bài Học Từ Chống Phá Ấp Chiến Lược Cho Hiện Tại

Nghiên cứu về phong trào chống phá Ấp Chiến Lược không chỉ có ý nghĩa lịch sử mà còn mang lại những bài học quý giá cho hiện tại. Việc phát huy tinh thần đoàn kết, tự lực tự cường; xây dựng thế trận lòng dân vững chắc; và kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại vẫn còn nguyên giá trị. Tác động của phong trào đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc là vô cùng to lớn. Hậu quả của chiến tranh vẫn còn ảnh hưởng đến ngày nay.

5.1. Phát Huy Tinh Thần Đoàn Kết Tự Lực Tự Cường Trong Xây Dựng

Tinh thần đoàn kết, tự lực tự cường là một trong những bài học quan trọng nhất từ phong trào chống phá Ấp Chiến Lược. Trong bối cảnh hiện nay, việc phát huy tinh thần này có ý nghĩa to lớn trong việc xây dựng và phát triển đất nước. Việc khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong nước; phát huy sáng kiến và năng lực sáng tạo của nhân dân; và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ là những nhiệm vụ quan trọng.

5.2. Xây Dựng Thế Trận Lòng Dân Vững Chắc Trong Bảo Vệ Tổ Quốc

Thế trận lòng dân vững chắc là một trong những yếu tố quyết định thắng lợi trong mọi cuộc chiến tranh. Việc xây dựng và củng cố thế trận lòng dân đòi hỏi sự gắn bó mật thiết giữa Đảng, Nhà nước, và nhân dân. Cần chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; giải quyết kịp thời những bức xúc, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; và xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

VI. Kết Luận Giá Trị Lịch Sử Và Ý Nghĩa Của Phong Trào Chống Phá

Phong trào chống phá Ấp Chiến Lược là một trang sử vẻ vang trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ của dân tộc ta. Phong trào đã góp phần quan trọng vào việc đánh bại chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" của Mỹ và chính quyền Sài Gòn, tạo tiền đề cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975. Miền Nam Việt Nam đã hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất. Phong trào cách mạng đã khẳng định sức mạnh to lớn của nhân dân.

6.1. Đánh Giá Đúng Về Tầm Quan Trọng Của Phong Trào Trong Lịch Sử

Phong trào chống phá Ấp Chiến Lược cần được đánh giá đúng và khách quan trong lịch sử. Phong trào không chỉ là một cuộc đấu tranh quân sự mà còn là một cuộc đấu tranh chính trị, tư tưởng, và văn hóa sâu sắc. Việc nghiên cứu và giảng dạy về phong trào này có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục truyền thống yêu nước và cách mạng cho thế hệ trẻ.

6.2. Tiếp Tục Nghiên Cứu Và Khai Thác Các Góc Độ Mới Của Đề Tài

Việc nghiên cứu về phong trào chống phá Ấp Chiến Lược cần được tiếp tục và mở rộng. Cần khai thác các nguồn tư liệu mới; nghiên cứu các góc độ mới (như vai trò của phụ nữ, thanh niên, các dân tộc thiểu số); và phân tích sâu sắc hơn các bài học kinh nghiệm. Kết quả nghiên cứu cần được công bố rộng rãi để phục vụ công tác giảng dạy, học tập, và tuyên truyền.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ lịch sử với đề tài “Phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ (1961 – 1965)” do nghiên cứu sinh Phạm Đức Thuận thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế, thuộc chuyên ngành Lịch sử Việt Nam (mã số: 62 22 03 13), bảo vệ năm 2017 dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Văn Hoa và PGS.TS. Trương Công Huỳnh Kỳ.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn đã xác định việc thiết lập “ấp chiến lược” là “quốc sách”, đóng vai trò “xương sống” của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (1961 – 1965). Mục đích cốt lõi của quốc sách này là gom dân, chiếm đất, kiểm soát chặt chẽ khu vực nông thôn, triệt phá căn cứ cách mạng và cách ly nhân dân khỏi các lực lượng vũ trang giải phóng theo phương châm “tát nước bắt cá”. Sau cuộc đảo chính tháng 11-1963, chương trình được điều chỉnh mang tên gọi “ấp tân sinh” nhưng bản chất bình định vẫn không thay đổi. Miền Tây Nam Bộ là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng, vừa là vựa lúa lớn của cả nước, vừa sở hữu địa hình sông nước và rừng ngập mặn thuận lợi cho chiến tranh nhân dân. Mặc dù đã có các công trình đề cập đến cuộc kháng chiến chống Mỹ trên quy mô toàn miền Nam hoặc lịch sử Đảng bộ địa phương, nhưng trước thời điểm tác giả thực hiện công trình, chưa có một nghiên cứu chuyên sâu, độc lập nào tái hiện toàn diện và có hệ thống phong trào chống phá ấp chiến lược trên toàn địa bàn miền Tây Nam Bộ trong suốt giai đoạn 1961 – 1965.

Mục đích nghiên cứu của luận án là trình bày một cách có hệ thống phong trào đấu tranh chống phá ấp chiến lược của quân và dân miền Tây Nam Bộ từ năm 1961 đến năm 1965; từ đó rút ra các đặc điểm, vai trò, hạn chế và bài học kinh nghiệm lịch sử phục vụ sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ địa bàn Tây Nam Bộ hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể qua bốn nội dung:

• Một là, phân tích những biện pháp thiết lập “ấp chiến lược” của Mỹ và chính quyền Sài Gòn, cũng như bối cảnh lịch sử của phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ giai đoạn từ năm 1961 đến năm 1965.
• Hai là, trình bày những điều kiện của phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ, những chủ trương của Trung ương Đảng Lao động Việt Nam, Trung ương Cục miền Nam về đấu tranh chống phá ấp chiến lược trong giai đoạn Mỹ thực hiện chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” ở miền Nam Việt Nam (1961 – 1965), đồng thời phân tích sự vận dụng chủ trương của Đảng trong đấu tranh chống phá ấp chiến lược ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ.
• Ba là, tái hiện quá trình quân và dân miền Tây Nam Bộ từng bước phá tan “quốc sách” ấp chiến lược của Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở khu vực miền Tây Nam Bộ.
• Bốn là, đưa ra những nhận xét về những đặc điểm nổi bật, về vai trò cũng như những hạn chế của phong trào, trên cơ sở đó rút ra những bài học kinh nghiệm của phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ đối với công cuộc xây dựng và phát triển miền Tây Nam Bộ hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Phong trào đấu tranh chống phá ấp chiến lược của quân và dân miền Tây Nam Bộ trong giai đoạn 1961 – 1965.
• Phạm vi thời gian: Từ năm 1961 đến năm 1965, tương ứng với khoảng thời gian Mỹ và chính quyền Sài Gòn triển khai chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” và thực hiện quốc sách ấp chiến lược (sau đó là ấp tân sinh) ở miền Nam Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Địa bàn miền Tây Nam Bộ giai đoạn 1961 – 1965, bao gồm các tỉnh theo cách gọi của chính quyền cách mạng là Vĩnh Long, Trà Vinh, Cần Thơ (gồm Hậu Giang), Rạch Giá, Sóc Trăng (gồm phần lớn Bạc Liêu), Cà Mau (gồm huyện Giá Rai / Đông Hải thuộc Bạc Liêu). Địa bàn này tương ứng với các đơn vị hành chính do chính quyền Việt Nam Cộng hòa quản lý gồm Vĩnh Long, Vĩnh Bình, Phong Dinh, Chương Thiện (thành lập tháng 12-1961), Kiên Giang, Ba Xuyên và An Xuyên.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân loại tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài thành bốn nhóm tài liệu cơ bản:

1. Nhóm các công trình nghiên cứu trong nước về cuộc kháng chiến chống Mỹ:

• Nhóm công trình lịch sử toàn quốc và quân sự: Công trình Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước: Thắng lợi và bài học (1995) của Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị; công trình Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (Tập 3, 2010) do Nguyễn Văn Minh chủ biên; công trình Lịch sử phong trào đấu tranh chống phá bình định trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) (Tập 2, 2015) do Nguyễn Huy Thục chủ biên (Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam). Các tài liệu này làm rõ đường lối chỉ đạo chung của Đảng, khẳng định hiệu lực của phương châm “hai chân, ba mũi” và chiến lược tiến công tổng hợp.
• Nhóm công trình về chiến trường Nam Bộ: Chung một bóng cờ (1993) do Trần Bạch Đằng chủ biên (chứa đựng hồi ức của các đồng chí lãnh đạo Khu ủy Tây Nam Bộ như Nguyễn Thành Thơ, Vũ Đình Liệu); Khu VIII - Trung Nam Bộ trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975) (2004) do Nguyễn Minh Đường chủ biên; Miền Nam giữ vững thành đồng của GS. Trần Văn Giàu (in lại trong Tổng tập Trần Văn Giàu, 2006); các công trình của Hà Minh Hồng như Phong trào chống phá bình định nông thôn ở Nam bộ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1969-1975) (2000) và Nam Bộ 1945 - 1975 - Những góc nhìn từ lịch sử chiến tranh cách mạng (2008); Lịch sử Nam Bộ kháng chiến (2010) của Hội đồng Ban Chỉ đạo biên soạn Lịch sử Nam Bộ kháng chiến; Lịch sử Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam (1954-1975) (2010) do Nguyễn Quý chủ biên.

2. Nhóm các công trình nghiên cứu của các tác giả ngoài nước:

• Các chuyên gia và nhà hoạch định quân sự phương Tây: Sir Robert Thompson với hai tác phẩm Defeating communist insurgency: The lesson of Malaya and Vietnam (1965) và Make for the Hills: Memories of Far Eastern Wars - No Exit From Vietnam (1989), chỉ ra sự áp dụng mô hình chống nổi dậy Mã Lai vào nông thôn miền Nam Việt Nam là một sai lầm do không phân biệt được lực lượng cách mạng và nhân dân bản địa; Báo cáo của Lầu Năm Góc mang tên The Strategic Hamlet Program 1961 - 1963 (1971) ghi nhận các khía cạnh tổ chức, viện trợ và mục tiêu chống nổi dậy; William Colby với tác phẩm Một chiến thắng bị bỏ lỡ (2007) phân tích mô hình thí điểm Buôn Enao; Robert McNamara với hồi ký Nhìn lại quá khứ, tấn thảm kịch và những bài học về Việt Nam (1995) thừa nhận thất bại bắt nguồn từ việc không hiểu văn hóa và truyền thống bất khuất của dân tộc Việt Nam.
• Các nhà nghiên cứu và học giả quốc tế: Gabriel Kolko trong tác phẩm Giải phẫu một cuộc chiến tranh (1989) phân tích sự phẫn uất của nông dân đồng bằng sông Cửu Long trước chính sách cưỡng bức di dân; Neil Sheehan trong Sự lừa dối hào nhoáng (2003) miêu tả tình trạng bế tắc chiến thuật của Mỹ sau trận Ấp Bắc; George C. Herring trong tác phẩm Cuộc chiến tranh dài ngày nhất của nước Mỹ 1950 – 1975 (2004) vạch rõ sự tha hóa, tham nhũng và tính chất cưỡng bức của chính quyền Sài Gòn tại cơ sở; Edward Miller trong Liên minh sai lầm (2016) phân tích sự đổ vỡ quan hệ giữa chính quyền Ngô Đình Diệm và Mỹ xung quanh mục tiêu “cách mạng nhân vị” và kiểm soát nông thôn; luận văn của James M. Higgins (1989) và Peter Francis Leahy (1990) về nguyên nhân thất bại của chương trình ấp chiến lược.

3. Nhóm các công trình chuyên khảo và luận án chuyên sâu về ấp chiến lược:

• Luận án và chuyên khảo Đảng lãnh đạo cuộc đấu tranh chống phá “quốc sách” ấp chiến lược của Mỹ - ngụy ở miền Nam Việt Nam (1961-1965) (2003) của Trần Thị Thu Hương; công trình Phong trào đấu tranh chống phá ấp chiến lược 1963 - 1964 (2006) của Nguyễn Công Thục; luận án tiến sĩ Phong trào chống, phá ấp chiến lược ở miền Đông Nam Bộ (1961-1965) (2006) của Huỳnh Thị Liêm.
• Các luận văn của học viên Học viện Quốc gia Hành chánh Sài Gòn: Nguyễn Viết Danh (1963) với đề tài Quốc sách Ấp Chiến lược trong công cuộc phát triển kinh tế Quốc gia và Nguyễn Văn Tương (1969) với Thử lượng giá các cuộc cải tổ hành chánh xã ấp từ năm 1964 đến nay.
• Các bài báo học thuật trên Tạp chí Học tập, Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, Tạp chí Lịch sử Quân sự của các tác giả Duy Nghĩa (1963), Trần Văn Giàu (1968), Phạm Quang Toàn (1976), Nguyễn Công Thục (1999).

4. Nhóm công trình lịch sử địa phương tại miền Tây Nam Bộ:

• Công trình của lực lượng vũ trang: Bộ sách Những trận đánh của lực lượng vũ trang đồng bằng sông Cửu Long (9 tập); Quân Khu 9 - 30 năm kháng chiến (1995); Tây Nam Bộ 30 năm kháng chiến 1954-1975; Lịch sử Tây Nam Bộ kháng chiến; Kỷ yếu hội thảo khoa học 50 năm chiến thắng Đầm Dơi - Cái Nước - Chà Là, Ý nghĩa và bài học kinh nghiệm (2013) với tham luận của Phạm Văn Trà, Mai Quang Phấn, Vũ Quang Đạo, Đinh Quang Hải, Hồ Khang, Trần Hữu Huy, Trần Ngọc Long, Hồ Sơn Đài.
• Lịch sử Đảng bộ các tỉnh, huyện: Địa chí và Lịch sử Đảng bộ các tỉnh Bạc Liêu, Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng, Trà Vinh, Vĩnh Long, Kiên Giang, Minh Hải; lịch sử truyền thống phong trào yêu nước của đồng bào Khmer Trà Vinh; lịch sử Đảng bộ các huyện Đầm Dơi, Thốt Nốt, Ô Môn, Châu Thành, Duyên Hải, Phú Quốc, Vĩnh Thuận, Giồng Riềng.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Các công trình trước đây phần lớn nhìn nhận phong trào chống phá ấp chiến lược trong bức tranh chung của toàn miền Nam hoặc dừng lại ở phạm vi một số tỉnh, huyện riêng lẻ mà chưa kết nối thành một hệ thống xuyên suốt trên địa bàn miền Tây Nam Bộ. Luận án đã kế thừa các tư liệu và phương pháp luận đi trước, tập trung lấp đầy khoảng trống về một công trình lịch sử chuyên biệt, phân tích sâu sắc các đặc trưng sông nước, tính chất đấu tranh bảo vệ văn hóa truyền thống và vai trò của khối đoàn kết Việt – Khmer tại miền Tây Nam Bộ trong giai đoạn 1961 – 1965.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết và khái niệm:

• Khái niệm “Ấp chiến lược” (ACL): Được xác định theo Từ điển bách khoa quân sự Việt Nam là khu dồn dân ở nông thôn miền Nam do Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm thiết lập từ năm 1961 nhằm tách nhân dân ra khỏi cách mạng, phục vụ chính sách bình định trong “Chiến tranh đặc biệt”. Ấp chiến lược mang tính chất cứ điểm phòng vệ, áp dụng bộ máy kiểm soát nghiêm ngặt (ngũ gia liên bảo, thanh niên vũ trang), hào rào thép gai bao bọc và canh gác ngày đêm.
• Khái niệm “Ấp tân sinh”: Là tên gọi mới của ấp chiến lược sau cuộc đảo chính lật đổ Ngô Đình Diệm (11-1963). Luận án làm rõ đây là hình thức “bình mới rượu cũ”, thay đổi hình thức rào kín sang tuần tra kiểm soát bên ngoài nhưng mục tiêu bình định, gom dân không thay đổi.
• Khung phân tích lý luận: Dựa trên nền tảng của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, phân tích các hiện tượng lịch sử trong mối quan hệ nhân - quả, điều kiện kinh tế - xã hội và quy luật phát triển của chiến tranh nhân dân giải phóng dân tộc.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp chủ đạo: Sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp logic để tái hiện tiến trình sự kiện theo trình tự thời gian và rút ra bản chất, quy luật vận động của phong trào.
• Các phương pháp nghiên cứu cụ thể: Sưu tầm, xử lý và giám định văn bản lịch sử; phương pháp điền dã thực địa tại các địa bàn nông thôn Tây Nam Bộ; phỏng vấn nhân chứng lịch sử và các cán bộ lão thành cách mạng; phương pháp thống kê, so sánh, đối chiếu tư liệu giữa các bên tham chiến; phương pháp phân tích và tổng hợp lịch sử.

Nguồn tư liệu và dữ liệu:

• Văn kiện lãnh đạo của Đảng: Tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các nghị quyết, chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam, Trung ương Cục miền Nam và Khu ủy miền Tây Nam Bộ.
• Tài liệu lưu trữ lịch sử: Hồ sơ, bản đồ, báo cáo hành quân, sơ đồ thiết lập ấp lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TP. Hồ Chí Minh) thuộc Phủ Tổng thống Đệ nhất Việt Nam Cộng hòa, Bộ Công chính và Giao thông, Hội đồng Quân nhân Cách mạng, Bộ Đặc nhiệm Văn hóa Xã hội; tài liệu tại Phòng Khoa học Quân khu 9 và trung tâm lưu trữ các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.
• Nguồn hồi ký và điều tra thực tế: Các lời kể của nhân chứng trực tiếp tham gia chỉ huy, chiến đấu tại Quân khu 9 giai đoạn 1961 – 1965, kết hợp khảo sát dấu tích thực địa các căn cứ và ấp chiến lược cũ.

Nội dung chính theo từng chương

Bố cục của luận án gồm phần Mở đầu, bốn chương nội dung chính, phần Kết luận, Danh mục công trình công bố, Tài liệu tham khảo và Phụ lục.

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu (25 trang)

Chương này xác định vấn đề nghiên cứu về ấp chiến lược và ấp tân sinh; điểm luận toàn diện hệ thống công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước, công trình của các học giả quốc tế, các luận án, luận văn chuyên khảo và các công trình lịch sử Đảng bộ địa phương tại Tây Nam Bộ; làm rõ các cơ sở lý luận, dữ liệu mà đề tài kế thừa cũng như những nội dung khoa học cần tiếp tục đi sâu giải quyết.

Chương 2: Phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ (1961 – 1963) (66 trang)

• Những nhân tố tác động: Phân tích điều kiện tự nhiên sông ngòi, kênh rạch chằng chịt, hệ thống rừng ngập mặn U Minh Thượng, U Minh Hạ tạo thành hệ thống căn cứ địa địa phương (như các làng rừng Cà Mau, căn cứ Mỹ Phước của Tỉnh ủy Sóc Trăng, căn cứ Phương Bình của Tỉnh ủy Cần Thơ). Về xã hội, miền Tây Nam Bộ là nơi cư trú của ba dân tộc chính gồm Việt, Hoa và Khmer (trong đó có hơn 300.000 đồng bào Khmer sinh hoạt tập trung tại các phum sóc, chùa chiền); phân tích truyền thống đấu tranh bất khuất từ thời chống Pháp (tiêu biểu như khởi nghĩa của Nguyễn Trung Trực, vụ án Đồng Nọc Nạng năm 1928, Khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940) và phong trào Đồng Khởi giai đoạn 1959 – 1960 (tấn công Biệt khu Bình Hưng, phá khu trù mật Vị Thanh – Hỏa Lựu).
• Âm mưu của đối phương: Mỹ và chính quyền Sài Gòn triển khai chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, áp dụng chiến thuật trực thăng vận, thiết xa vận, hạm đội nhỏ trên sông; ban hành nghị định ngày 21-12-1961 thành lập tỉnh Chương Thiện nhằm chia cắt căn cứ U Minh với Cần Thơ, dựng vành đai bảo vệ đầu não Vùng IV chiến thuật.
• Quá trình chống phá của quân dân Tây Nam Bộ: Trình bày sự lãnh đạo của Khu ủy Khu 9; phân tích bước đầu chống phá giai đoạn 1961 – 1962; cao trào hưởng ứng phong trào thi đua Ấp Bắc giết giặc lập công trong năm 1963 với các chiến thắng quân sự quan trọng như Đầm Dơi – Cái Nước – Chà Là, Tam Sóc, Sen Trắng, Lộc Ninh, tạo thế hỗ trợ quần chúng nổi dậy phá vỡ từng mảng ấp chiến lược.

Chương 3: Phong trào chống phá ấp chiến lược (ấp tân sinh) ở miền Tây Nam Bộ (1964 - 1965) (36 trang)

• Sự điều chỉnh của đối phương: Sau cuộc đảo chính lật đổ Ngô Đình Diệm ngày 1-11-1963, chính quyền Sài Gòn chuyển sang chính sách “ấp tân sinh”, tái tổ chức địa bàn thành Khu chiến thuật 41 và 42 thuộc Vùng IV chiến thuật nhằm tăng cường tuần tra, gom dân có trọng điểm.
• Phong trào chống phá phát triển mạnh mẽ: Quán triệt chủ trương của Trung ương Đảng và Trung ương Cục miền Nam, quân dân Tây Nam Bộ đẩy mạnh tiến công trong năm 1964 và năm 1965. Lực lượng vũ trang chủ lực phối hợp với bộ đội địa phương và du kích đánh tiêu diệt nhiều đồn bốt, chi khu, tiêu biểu là chiến thắng Vĩnh Thuận (1964); kết hợp chặt chẽ việc phá ấp, phá thế kiềm kẹp của địch với việc củng cố chính quyền tự quản, giải phóng phần lớn nông thôn miền Tây Nam Bộ, góp phần làm thất bại hoàn toàn chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”.

Chương 4: Một số nhận xét về phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ (1961 - 1965) (34 trang)

• Đặc điểm của phong trào:
  • Phong trào diễn ra quyết liệt với hình thức, biện pháp đa dạng, thích ứng với địa hình sông nước miền Tây Nam Bộ.
  • Quốc sách ấp chiến lược xâm phạm cấu trúc làng xóm mở truyền thống, do đó phong trào còn mang tính chất của cuộc đấu tranh bảo vệ các giá trị văn hóa nông thôn.
  • Khối đại đoàn kết chiến đấu giữa hai dân tộc Việt – Khmer là nhân tố giữ vai trò quan trọng trong thắng lợi của phong trào.
• Vai trò của phong trào: Góp phần trực tiếp đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở Vùng IV chiến thuật; mở rộng vùng giải phóng, tạo địa bàn an toàn tiếp nhận vũ khí chi viện từ hậu phương miền Bắc qua các đoàn tàu không số cập bến Trà Vinh, Bạc Liêu, Cà Mau; khẳng định và hoàn thiện nghệ thuật kết hợp “ba mũi giáp công” (quân sự, chính trị, binh vận); thắt chặt mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa đồng bào Việt và Khmer.
• Hạn chế và bài học kinh nghiệm: Luận án chỉ ra những lúng túng, khó khăn ban đầu khi đối phó với chiến thuật cơ động mới của đối phương; đúc kết ba bài học kinh nghiệm lịch sử: đánh giá đúng âm mưu đối phương để đề ra biện pháp thích hợp; kết hợp chặt chẽ ba mũi giáp công xây dựng thế trận lòng dân; phát huy vai trò của đồng bào dân tộc Khmer.

Bảng tổng hợp danh mục số liệu thống kê được luận án sử dụng:

Ký hiệu bảng	Tên bảng thống kê trong văn bản luận án	Nội dung phản ánh
Bảng 2.1	Thống kê ngân khoản xây dựng ấp chiến lược (1962 – 1963)	Dự toán và chi phí tài chính của chính quyền Sài Gòn cho việc lập ấp
Bảng 2.2	Tổng kết công tác lập ấp chiến lược đến trung tuần tháng 4-1963	Số liệu tiến độ gom dân và xây dựng ấp trên các địa bàn
Bảng 2.3	Thống kê ấp chiến lược tính đến tháng 11-1962	Quy mô, số lượng ấp chiến lược hoàn thành trong giai đoạn đầu
Bảng 3.1	Thống kê ấp chiến lược tính đến tháng 10-1963	Thực trạng hệ thống ấp trước thời điểm chính quyền Ngô Đình Diệm sụp đổ
Bảng 3.2	Bảng tổng hợp tình hình an ninh từ ngày 1-11-1963 đến 15-11-1963	Sự suy thoái, tan rã của hệ thống đồn bốt, ấp chiến lược sau đảo chính

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án xác định bốn đóng góp mới về mặt khoa học và thực tiễn:

• Thứ nhất, trình bày một cách có hệ thống âm mưu, thủ đoạn của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa trong quá trình thực hiện quốc sách ấp chiến lược ở miền Nam Việt Nam nói chung và ở miền Tây Nam Bộ nói riêng.
• Thứ hai, tái hiện một cách có hệ thống và toàn diện phong trào chống phá ấp chiến lược của quân và dân Tây Nam Bộ trong giai đoạn chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (1961 – 1965) của Mỹ và chính quyền Sài Gòn, làm rõ nghệ thuật kết hợp đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị và binh vận.
• Thứ ba, phân tích, làm rõ những đặc điểm nổi bật, cũng như vai trò và những hạn chế của phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ, đồng thời rút ra những bài học kinh nghiệm cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay.
• Thứ tư, cung cấp một số tư liệu mới, góp phần phục vụ công tác biên soạn giáo trình giảng dạy, học tập và giáo dục truyền thống lịch sử Việt Nam, đặc biệt là thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 – 1975).

Về giải pháp và kiến nghị vận dụng: Luận án đúc kết các bài học lịch sử về củng cố thế trận lòng dân, giữ vững an ninh nông thôn, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết các dân tộc Kinh – Khmer, ứng dụng vào việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc phòng tại khu vực Tây Nam Bộ trong bối cảnh hiện nay.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, đề tài được giới hạn nghiên cứu trong khung thời gian 1961 – 1965 gắn với chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” và phạm vi không gian 6 tỉnh miền Tây Nam Bộ theo cơ cấu tổ chức kháng chiến thời kỳ này. Do đối tượng nghiên cứu tập trung vào phong trào chống phá ấp chiến lược, các hoạt động tác chiến lớn ngoài địa bàn nông thôn hoặc các giai đoạn đấu tranh chống bình định sau năm 1965 chưa nằm trong phạm vi giải quyết của luận án.

Về hướng nghiên cứu tiếp, từ cơ sở dữ liệu và phương pháp luận của công trình, các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục mở rộng tìm hiểu phong trào chống phá các chương trình bình định nông thôn của Mỹ và chính quyền Sài Gòn trong giai đoạn “Chiến tranh cục bộ” (1965 – 1968) và “Việt Nam hóa chiến tranh” (1969 – 1975) tại miền Tây Nam Bộ; đồng thời tiến hành các nghiên cứu so sánh chuyên sâu giữa phong trào tại Tây Nam Bộ với các chiến trường khác như Trung Nam Bộ (Khu 8) và miền Đông Nam Bộ (Khu 7).

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật đối với:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên thuộc các chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Lịch sử Quân sự.
• Các nhà hoạch định chính sách, cán bộ quản lý văn hóa - xã hội tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long khi tìm hiểu về lịch sử địa phương, chính sách tôn giáo và công tác vận động đồng bào dân tộc Khmer.
• Các cơ sở đào tạo đại học, cao đẳng và các trường phổ thông trung học tại miền Tây Nam Bộ phục vụ việc tích hợp tài liệu vào chương trình giảng dạy lịch sử địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Phạm vi địa bàn miền Tây Nam Bộ trong luận án bao gồm những tỉnh nào trong giai đoạn 1961 – 1965? Theo tổ chức của chính quyền cách mạng, miền Tây Nam Bộ giai đoạn này gồm 6 tỉnh: Vĩnh Long, Trà Vinh, Cần Thơ (bao gồm cả Hậu Giang), Rạch Giá, Sóc Trăng (bao gồm phần lớn Bạc Liêu) và Cà Mau (bao gồm huyện Giá Rai / Đông Hải thuộc Bạc Liêu). Phía chính quyền Việt Nam Cộng hòa quản lý tương ứng với các tỉnh Vĩnh Long, Vĩnh Bình, Phong Dinh, Chương Thiện, Kiên Giang, Ba Xuyên và An Xuyên.

2. Chính quyền Sài Gòn thành lập tỉnh Chương Thiện vào thời gian nào và nhằm mục đích gì? Ngày 21-12-1961, Tổng thống Ngô Đình Diệm ban hành nghị định thành lập tỉnh Chương Thiện (tách ra từ phần đất của tỉnh Phong Dinh và Kiên Giang). Mục đích của việc lập tỉnh mới này là nhằm tăng cường bộ máy tề điệp, chia cắt sự liên lạc và chi viện từ căn cứ kháng chiến U Minh về Cần Thơ, thiết lập vành đai bảo vệ từ xa cho bộ máy Vùng IV chiến thuật tại Cần Thơ, đồng thời tạo bàn đạp tiến công vào căn cứ U Minh.

3. Bản chất của việc đổi tên từ “ấp chiến lược” thành “ấp tân sinh” sau ngày 1-11-1963 là gì? Văn bản luận án chỉ rõ việc đổi tên này thực chất là biện pháp “bình mới rượu cũ”. Sau khi chính quyền Diệm bị lật đổ, chính quyền Sài Gòn tiếp tục thực hiện mục tiêu gom dân, kiểm soát nông thôn nhưng thay đổi hình thức phòng thủ nghiêm ngặt kiểu rào kín bằng tổ chức tuần tra bên ngoài của các lực lượng vũ trang cơ động nhằm xoa dịu sự phản kháng của nông dân.

4. Khái niệm “ba mũi giáp công” trong luận án được hiểu như thế nào? “Ba mũi giáp công” là sự kết hợp chặt chẽ giữa ba hình thức đấu tranh: đấu tranh quân sự (tiến công tiêu diệt đồn bốt, diệt ác trừ gian, hỗ trợ nổi dậy), đấu tranh chính trị (quần chúng trực tiếp phản đối dồn dân, đòi bồi thường, bảo vệ ruộng vườn) và binh vận (kêu gọi binh lính chính quyền Sài Gòn đào ngũ, rã ngũ hoặc quay súng về với cách mạng).

5. Vì sao sự tham gia của đồng bào Khmer lại là đặc điểm nổi bật của phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ? Giai đoạn 1961 – 1965, miền Tây Nam Bộ có hơn 300.000 đồng bào Khmer sinh sống gắn bó với các phum sóc và chùa chiền. Việc chính quyền Sài Gòn cưỡng bức gom dân vào ấp chiến lược đã xâm phạm trực tiếp đời sống tâm linh, tập quán và văn hóa truyền thống của người Khmer, thúc đẩy đồng bào cùng các sư sãi đoàn kết chặt chẽ với người Việt đứng lên kiên quyết đấu tranh chống phá ấp chiến lược.

Kết luận

Luận án “Phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ (1961 – 1965)” của tác giả Phạm Đức Thuận là công trình nghiên cứu lịch sử chuyên khảo, tái hiện có hệ thống quá trình quân và dân miền Tây Nam Bộ đấu tranh đánh bại quốc sách ấp chiến lược và chính sách ấp tân sinh của Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Tác phẩm đã làm nổi bật các đặc điểm độc thù của vùng đồng bằng sông nước, nghệ thuật kết hợp ba mũi giáp công và vai trò của khối đoàn kết dân tộc Việt – Khmer trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Những kết quả nghiên cứu và tư liệu lưu trữ trong luận án đóng góp nguồn tài liệu học thuật cho công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử quân sự và lịch sử địa phương Nam Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Trong cuộc chiến tranh của Mỹ ở miền Nam Việt Nam, dồn dân lập “ấp chiến lược” (ACL) là một biện pháp quan trọng được Mỹ và chính quyền Sài Gòn (CQSG) quyết tâm thực hiện trong giai đoạn triển khai chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (1961 – 1965), theo đó chính sách “ấp chiến lược” đã được nâng tầm “quốc sách” và được xác định là “xương sống” quyết định sự thành bại của chiến lược này. Thực hiện chương trình ấp chiến lược, bên cạnh việc sử dụng các thủ đoạn về chính trị, kinh tế, tâm lý, chiêu hồi thì Mỹ và CQSG còn sử dụng các chiến thuật quân sự mới như trực thăng vận, thiết xa vận hòng càn quét tiêu diệt các lực lượng cách mạng, các cơ sở cách mạng của ta, dồn dân lập “ấp chiến lược”, tách nhân dân ra khỏi cách mạng, thực hện mưu đồ áp đặt chủ nghĩa thực dân mới tại miền Nam. Theo tài liệu Tổng kết bình định của Quân Giải phóng (1974) thì: “Quốc sách ấp chiến lược nhằm “tát nước bắt cá”, kiểm soát chặt nông thôn, tách quần chúng ra khỏi đảng và lực lượng vũ trang để đánh bại khởi nghĩa và chiến tranh du kích” [73].

Theo Từ điể n bách khoa quân sự Viê ̣t Nam, ACL được định nghĩa là: Khu dồ n dân ở nông thôn miề n Nam do Mỹ và chính quyề n Ngô Đình Diê ̣m lập ra từ năm 1961 nhằ m tách nhân dân ra khỏi cách mạng, “tát nước bắ t cá” để thực hiê ̣n chính sách bình đi ̣nh của Mỹ ở miề n Nam Viê ̣t Nam. Ấp chiế n lược mang tính chấ t cứ điể m phòng vê ̣ của chính quyề n Sài Gòn chố ng phong trào nổ i dậy và chiế n tranh du kích của nhân dân miề n Nam trong giai đoạn “chiế n tranh đặc biê ̣t”. Ấp chiế n lược được xây dựng theo những tiêu chuẩn thố ng nhấ t; xế p các hộ thành từng nhóm có trách nhiê ̣m kiể m soát và bảo vê ̣ lẫn nhau (ngũ gia liên bảo); tổ chức thanh niên vũ trang bảo vê ̣ ấ p; mọi sinh hoạt đề u phải tuân theo những quy đi ̣nh nghiêm ngặt; bên 7 ngoài có hàng rào bao quanh, cổ ng ra vào được canh gác ngày đêm, có hầ m hào chiế n đấ u để chố ng các cuộc tấ n công của du kích; quản lý bằ ng biê ̣n pháp tổ ng hợp: chính tri ̣, quân sự, kinh tế , văn hóa, trong đó quân sự là hàng đầ u. Mỹ - Diê ̣m coi chương trình xây dựng ấ p chiế n lược là quố c sách, là xương số ng của chiế n tranh đặc biê ̣t [68, tr.

Sau cuô ̣c đảo chiń h ngày 1-11-1963, chương trình ấp chiến lược tuy không còn là “quố c sách” nhưng vẫn có vai trò quan tro ̣ng trong chiń h sách chiế n tranh của Mỹ và chính quyề n Sài Gòn với tên go ̣i mới là “ấ p tân sinh”. Theo Từ điể n bách khoa quân sự Viê ̣t Nam thì “ấ p tân sinh” là: “Bộ phận ưu tiên hàng đầ u trong chính sách “bình đi ̣nh” của Mỹ ở miề n Nam Viê ̣t Nam (trong những năm cuố i của “chiế n tranh đặc biê ̣t”), mục đích vẫn như ấ p chiế n lược nhưng biê ̣n pháp mi ̣ dân xảo quyê ̣t hơn với hê ̣ thố ng phòng thủ nghiêm ngặt kiể u ấ p chiế n lược được thay thế bằ ng tổ chức tuầ n tra bên ngoài của lực lượng vũ trang” [68, tr. Như vậy có thể nhận thấy ấp chiến lược là một bộ phận của chính sách bình định nông thôn của Mỹ và CQSG trong giai đoạn 1961 -1965, được xem là “xương sống” của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”. Trong giai đoạn 1962 – 1963, chính sách này được nâng tầm “quốc sách” với mục tiêu tách lực lượng cách mạng ra khỏi nhân dân, “tát nước bắt cá”.

Tuy nhiên từ khi chính quyền Ngô Đình Diệm sụp đổ, tên gọi ấp chiến lược đã được đổi thành ấp tân sinh, nhưng thực chấ t của viê ̣c thay đổ i tên go ̣i này chỉ là hình thức “bình mới rươ ̣u cũ”, do vậy mà trong hoạt động chỉ đạo đấu tranh chống phá ấp chiến lược, Đảng bộ các cấp vẫn sử dụng thuật ngữ ấp chiến lược trong suốt giai đoạn 1961 – 1965. Để đối phó với âm mưu và thủ đoạn của Mỹ - CQSG trong rào dân lập ấp chiến lược, Trung ương Đảng Lao Động Việt Nam đã lãnh đạo và phát động quân dân miền Nam đấu tranh chống càn quét, dồn dân và phá ACL với khí thế rất sôi nổi và quyết liệt. Phong trào chống phá ACL ở mỗi nơi tuy có quy mô, diễn biến khác nhau nhưng đều đã góp phần quan trọng làm phá sản chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” với quốc sách ấp chiến lược. 8 Xuất phát từ điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và đặc điểm vùng miền mà phong trào chống phá ACL ở miền Nam đã diễn ra ở nhiều nơi với nhiều biện pháp đấu tranh đa dạng, phong phú trong đó có phong trào chống phá ACL ở miền Tây Nam Bộ.

Phong trào chống phá ACL ở miền Tây Nam Bộ là một bộ phận của phong trào chống phá ACL trên toàn miền Nam Việt Nam, phong trào này đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp đấu tranh chống Mỹ của quân dân cả nước trong giai đoạn 1961 – 1965. Tại nơi đây, quán triệt và vận dụng sáng tạo đường lối chiến tranh nhân dân và nghệ thuật quân sự của Đảng thì Khu ủy miền Tây Nam Bộ và các địa phương miền Tây Nam Bộ đã trực tiếp lãnh đạo quân dân nơi đây phát động một phong trào chống phá ACL trên quy mô lớn, quyết liệt với nhiều hình thức đấu tranh phong phú, đa dạng, qua đó giành được nhiều thắng lợi quan trọng góp phần vào thắng lợi chung của phong trào chống phá ấp chiến lược trên toàn miền Nam trong giai đoạn 1961 – 1965. Miền Tây Nam Bộ với các tỉnh là Vĩnh Long, Trà Vinh, Cần Thơ (gồm Hậu Giang), Rạch Giá, Sóc Trăng (gồm phần lớn tỉnh Bạc Liêu) và Cà Mau (gồm huyện Đông Hải - Bạc Liêu) đã hợp thành vựa lúa lớn của cả nước và là vùng nông thôn rộng lớn bậc nhất ở miền Nam. Chính vì vậy mà phong trào chống phá ACL ở nơi đây đã diễn ra quyết liệt, mạnh mẽ và sôi nổi nhằm chống lại chính sách bình định nông thôn, thiết lập ACL của Mỹ - CQSG.

Cuộc chiến đấu chống lại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” trong đó tiêu biểu nhất là phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ không chỉ góp phần vào thắng lợi chung của phong trào trên toàn miền Nam mà còn để lại những bài học kinh nghiệm quý giá cho cách mạng Việt Nam. Bên cạnh những nét tương đồng với các vùng miền khác trên toàn miền Nam thì phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ cũng có những đặc điểm riêng mang tính đặc thù… Đến hôm nay nhiều nội dung về phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ vẫn chưa được nghiên cứu một cách thấu đáo cũng như chưa rút ra được các đặc điểm, vai trò cũng như những hạn chế và bài học kinh nghiệm của phong trào này ở miền Tây Nam Bộ trong giai đoạn từ năm 1961 đến năm 1965. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Nhóm các công trình nghiên cứu về cuô ̣c kháng chiế n chố ng Mỹ có đề cập đến phong trào chống phá ấp chiến lược ̀ h nghiên cứu của các tác giả trong nước 1.

Nhóm các công trin Các công trình nghiên cứu trong nước về lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ đề cập đến phong trào chống phá ACL có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như: Công triǹ h Tổ ng kế t cuộc kháng chiế n chố ng Mỹ, cứu nước: Thắ ng lợi và bài học (Nxb Chính tri ̣ quố c gia, Hà Nô ̣i, 1995) của Ban Chỉ đa ̣o tổ ng kế t chiế n tranh ̀ h này đã triǹ h bày khái quát những nô ̣i dung cơ trực thuô ̣c Bô ̣ Chiń h tri.̣ Công trin bản của đường lố i, chiế n lươ ̣c và sách lươ ̣c do Đảng đề ra trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước nói chung và giai đoa ̣n 1961 - 1965 nói riêng. Công trình đã đề câ ̣p những vấ n đề cơ bản về phong trào chố ng phá ACL, đã góp phầ n làm rõ vai trò, ý nghiã của đấ u tranh chố ng phá ACL trên cả ba mũi giáp công, đồ ng thời chỉ ra những kinh nghiê ̣m không chỉ đố i với phong trào chố ng phá ACL mà còn cả cuô ̣c kháng chiế n chố ng My,̃ cứu nước giai đoạn 1954 - 1975 và chỉ rõ: Ở miề n Nam, chiế n tranh nhân dân phát triể n sâu rộng trên cả 3 vùng chiế n lược, các hình thức vũ trang, đấ u tranh chính tri ̣, ba mũi giáp công trên các chiế n trường cũng phát triể n mạnh làm cho quố c sách ấ p chiế n lược bi ̣ phá sản, các chiế n thuật “trực thăng vận”, “thiế t xa vận” giảm hiê ̣u lực… Chiế n lược tiế n công tổ ng hợp của nhân dân miề n Nam đã phát huy được hiê ̣u lực rấ t lớn trong viê ̣c chố ng phá “quố c sách” ấ p chiế n lược [14, tr. Nhắc đến vai trò của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam trong phong trào chống phá ấp chiến lược trên toàn miền Nam có thể kể đến công trình Chung một bóng cờ (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1993) do Trần Bạch Đằng chủ biên. Công trình đã khắc họa rõ nét sự lãnh đạo của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, nêu rõ tầm quan trọng của phương thức đấu tranh “hai chân, ba mũi” trong tiến công tiêu diệt kẻ thù, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Trong công trình này, hai nhà lãnh đạo tiêu biểu của miền Tây 10 Nam Bộ là Nguyễn Thành Thơ và Vũ Đình Liệu - nguyên là Bí thư Khu ủy miền Tây Nam Bộ đã trình bày những nét chính về cuộc kháng chiến của quân dân Quân khu 9- Tây Nam Bộ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975) trong đó có phong trào chống phá ấp chiến lược ở miền Tây Nam Bộ (1961 – 1965) [89].