Quá Trình Mở Rộng Chiến Tranh Của Mỹ Ra Toàn Đông Dương (1969-1973)

Từ sau Hiệp định Genève 1954, Mỹ can thiệp sâu vào Việt Nam, ủng hộ Ngô Đình Diệm phá hoại hiệp… 240 trang · Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Minh Sơn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Dung
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Mở Rộng Chiến Tranh Của Mỹ Tại Đông Dương (1969-1973)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài và mục đích nghiên cứu
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Không gian nghiên cứu
• Thời gian nghiên cứu
• Lĩnh vực nghiên cứu
• Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• Cơ sở phương pháp luận
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Về mặt khoa học
• Về mặt thực tiễn
• Nguồn tài liệu sử dụng
• Đóng góp của luận án
• Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước
• 1.2. Khái quát những thành tựu của các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 1.3. Những vấn đề chưa rõ và tiếp tục được nghiên cứu làm rõ trong đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỪ CAN THIỆP VÀO ĐÔNG DƯƠNG ĐẾN VIỆC HÌNH THÀNH CHIẾN LƯỢC VIỆT NAM HÓA CHIẾN TRANH CỦA MỸ (1953-1969)
• 2.1. Chính sách của Mỹ và lập trường của Nixon về Đông Dương (1953-1968)
• 2.1.1. Chính sách của Mỹ đối với Đông Dương và lập trường của Nixon trên cương vị Phó Tổng thống (1953-1961)
• 2.1.1.1. Mỹ ủng hộ Pháp trong cuộc chiến tranh ở Đông Dương
• 2.1.1.2. Mỹ vận động một cuộc giải cứu cho Pháp ở Điện Biên Phủ
• 2.1.1.3. Mỹ chủ trương phá hoại Hiệp định Genève 1954 và can thiệp sâu rộng vào Đông Dương
• 2.1.2. Chính sách của Mỹ đối với Đông Dương và quan điểm của Nixon trong vai trò là chính khách của Đảng Cộng hòa (1961-1968)
• 2.1.2.1. Chính sách của Mỹ đối với Đông Dương
• 2.1.2.2. Quan điểm của Nixon về chính sách của Mỹ đối với Đông Dương
• 2.2. Chính sách của Mỹ đối với Đông Dương từ khi Nixon lên làm Tổng thống (1969-1973)
• 2.2.1. Tác động của tình hình trong nước và thế giới đối với chính sách của Mỹ
• 2.2.1.1. Tác động của cuộc tấn công Tết Mậu Thân 1968 đối với chính sách của Mỹ
• 2.2.1.2. Sự ra đời của “Học thuyết Nixon”, chiến lược toàn cầu “ngăn chặn thực tế” và Việt Nam hóa chiến tranh
• 2.2.1.2.1. “Học thuyết Nixon” và chiến lược toàn cầu “ngăn chặn thực tế”
• 2.2.1.2.2. Chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh
• 2.3. Những thách thức đối với Mỹ trong việc thực hiện chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh, buộc phải mở rộng chiến tranh sang Campuchia (1970) và Lào (1971)
• 2.3.1. Vai trò của tuyến vận tải chiến lược Đường Trường Sơn
• 2.3.1.1. Vai trò của Đường Trường Sơn trên lãnh thổ Lào
• 2.3.1.2. Vai trò của Đường Trường Sơn trên lãnh thổ Campuchia
• 2.3.2. Vai trò của cảng Sihanouk-Ville
• 3. CHƯƠNG 3: MỸ VỚI QUÁ TRÌNH MỞ RỘNG CHIẾN TRANH RA TOÀN ĐÔNG DƯƠNG (1969-1973)
• 3.1. Mỹ thực hiện quá trình mở rộng chiến tranh sang Campuchia (1969-1973)
• 3.1.1. Các hoạt động quân sự bí mật của Mỹ chống Campuchia
• 3.1.1.1. Các hoạt động chống phá bằng lực lượng thám báo biệt kích
• 3.1.1.2. Các chiến dịch ném bom bí mật xuống Campuchia
• 3.1.2. Đảo chính Sihanouk dựng lên chính quyền Lon Nol
• 3.1.3. Mỹ viện trợ cho chính quyền Lon Nol thực hiện âm mưu chống phá cách mạng
• 3.1.4. Mỹ công khai mở các chiến dịch quân sự sang Campuchia
• 3.1.4.1. Các chiến dịch quân sự phối hợp giữa Mỹ với quân đội Sài Gòn sang Campuchia (từ 29/4/1970 đến 30/6/1970)
• 3.1.4.2. Mỹ yểm trợ các chiến dịch quân sự phối hợp giữa quân đội Sài Gòn và FANK (từ 30/6/1970 đến 15/8/1973)
• 3.1.5. Mỹ tiếp tục ném bom Campuchia theo chiến dịch Thỏa thuận Tự do (Operation Freedom Deal) từ ngày 19/5/1970 đến 15/8/1973
• 3.2. Mỹ thực hiện quá trình mở rộng chiến tranh sang Lào (1969-1973)
• 3.2.1. Mỹ củng cố chính quyền và lực lượng vũ trang phái hữu ở Lào
• 3.2.2. Mỹ thực hiện Chiến tranh đặc biệt tăng cường và các chiến dịch ném bom bí mật trên lãnh thổ Lào
• 3.2.2.1. Chiến tranh đặc biệt tăng cường ở Lào
• 3.2.2.2. Các chiến dịch ném bom bí mật xuống Lào
• 3.2.3. Mỹ yểm trợ chính quyền Sài Gòn mở cuộc hành quân Lam Sơn 719 đánh sang Lào
• 3.2.4. Mỹ tiếp tục leo thang chiến tranh sau thất bại của chiến dịch Lam Sơn 719
• 3.3. Mỹ phối hợp leo thang chiến tranh và ngoại giao
• 3.3.1. Chính sách ngoại giao “nước lớn” với chiến dịch Linebacker I và II của Mỹ
• 3.3.2. Động thái của Mỹ sau Hiệp định Paris và Vientiane năm 1973
• 4. CHƯƠNG 4: TÁC ĐỘNG VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA QUÁ TRÌNH MỞ RỘNG CHIẾN TRANH CỦA MỸ RA TOÀN ĐÔNG DƯƠNG (1969-1973)
• 4.1. Đối với Mỹ
• 4.1.1. Phong trào phản chiến bùng nổ và lan rộng trên khắp nước Mỹ
• 4.1.1.1. Phong trào phản chiến của thanh niên, sinh viên và công nhân ở Mỹ
• 4.1.1.2. Phong trào phản đối chiến tranh của quân nhân Mỹ
• 4.1.2. Nội bộ chính giới Mỹ bị chia rẽ sâu sắc vì chiến tranh
• 4.2. Đối với chính quyền Sài Gòn
• 4.2.1. Nội bộ chính quyền Sài Gòn ngày càng mâu thuẫn sâu sắc
• 4.2.2. Quân đội Sài Gòn suy sụp tinh thần và mất khả năng chiến đấu
• 4.3. Đối với mặt trận ngoại giao giữa Mỹ và Việt Nam
• 4.4. Đối với sự phục hồi của lực lượng cách mạng sau năm 1968
• 4.4.1. Tình đoàn kết, chiến đấu của nhân dân ba nước Việt Nam-Lào-Campuchia thêm thắt chặt để chống lại âm mưu chia cắt Đông Dương của Mỹ
• 4.4.2. Sự phục hồi của lực lượng cách mạng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• BẢNG CHỮ VIẾT TẮT ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mở Rộng Chiến Tranh Mỹ Ở Đông Dương 1969 1973

Từ sau Hiệp định Genève 1954, Mỹ can thiệp sâu vào Việt Nam, ủng hộ Ngô Đình Diệm phá hoại hiệp thương thống nhất. Miền Nam Việt Nam nằm trong quỹ đạo của Mỹ, trải qua các đời Tổng thống Eisenhower, Kennedy, Johnson và Nixon. Sau khi thắng cử năm 1968, Nixon tìm cách thoát khỏi Chiến tranh Việt Nam bằng "nền hòa bình trong danh dự". Ông đề ra Học thuyết Nixon, chiến lược "ngăn chặn thực tế" và Việt Nam hóa chiến tranh. Tuy nhiên, chính quyền Nixon không những tiếp tục chiến tranh ở Việt Nam, mà còn mở rộng sang Campuchia (1970) và Lào (1971), làm chiến tranh lan rộng ra toàn Đông Dương. Hành động này đặt ra nhiều câu hỏi về động cơ và tác động của việc leo thang chiến tranh.

1.1. Bối cảnh lịch sử và sự can thiệp của Mỹ vào Đông Dương

Sau Hiệp định Geneva, Mỹ lo ngại về nguy cơ Việt Nam thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng Lao động Việt Nam sẽ ảnh hưởng đến khu vực. Tổng thống Eisenhower đã ủng hộ Ngô Đình Diệm, từ đó can thiệp sâu vào Đông Dương. Diệm đã phá hoại hiệp thương tổng tuyển cử, đưa miền Nam Việt Nam vào quỹ đạo của Mỹ. Sự can thiệp này kéo dài qua nhiều đời tổng thống, dẫn đến sự leo thang của Chiến tranh Việt Nam.

1.2. Học thuyết Nixon và chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh

Học thuyết Nixon ra đời như một giải pháp để Mỹ thoát khỏi Chiến tranh Việt Nam bằng “nền hòa bình trong danh dự”. Chiến lược toàn cầu "ngăn chặn thực tế" và Việt Nam hóa chiến tranh được đưa ra. Tuy nhiên, việc thực hiện chiến lược này gặp nhiều khó khăn. Thay vì giảm bớt sự can dự, Nixon lại quyết định mở rộng chiến tranh sang các nước láng giềng Campuchia và Lào.

II. Thách Thức Cho Mỹ Mở Rộng Chiến Tranh Ra Đông Dương

Trong bối cảnh buộc phải xuống thang chiến tranh, Nixon lại đưa quân vào các chiến dịch lớn ở Campuchia và Lào. Câu hỏi đặt ra là tại sao Nixon lại leo thang khi đang đàm phán hòa bình, rút quân và giải cứu tù binh? Liệu Việt Nam hóa chiến tranh có bị ảnh hưởng bởi hành động này? Và hành động đó sẽ tác động đến Mỹ, chính quyền thân Mỹ, và phản ứng của dư luận quốc tế ra sao? Để giải đáp những câu hỏi này, luận án tập trung vào quá trình mở rộng chiến tranh của Mỹ ra toàn Đông Dương (1969-1973).

2.1. Vai trò của Đường Trường Sơn và cảng Sihanoukville

Một trong những lý do chính để Mỹ mở rộng chiến tranh là nhằm cắt đứt tuyến chi viện chiến lược Đường Trường Sơn. Tuyến đường này đi qua Lào và Campuchia, đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ lực lượng cách mạng ở miền Nam Việt Nam. Ngoài ra, cảng Sihanoukville ở Campuchia cũng được sử dụng để vận chuyển hàng hóa quân sự, khiến Mỹ lo ngại và quyết định can thiệp.

2.2. Âm mưu chia cắt Đông Dương và ngăn chặn chi viện

Mỹ tìm cách chia cắt các nước Đông Dương để ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam. Việc mở rộng chiến tranh sang Campuchia và Lào là một phần trong kế hoạch này. Mỹ hy vọng có thể bóp nghẹt cuộc chiến tranh cách mạng ở miền Nam và giúp chính quyền Sài Gòn tự đứng vững. Đồng thời tạo tiền đề cho việc Mỹ rút quân dần khỏi Việt Nam.

III. Cách Mỹ Mở Rộng Chiến Tranh Sang Campuchia 1969 1973

Mỹ thực hiện mở rộng chiến tranh sang Campuchia từ 1969-1973, bắt đầu bằng các hoạt động quân sự bí mật, lực lượng thám báo biệt kích. Sau đó là chiến dịch Menu ném bom bí mật. Cuộc Đảo chính Sihanouk dựng lên chính quyền Lon Nol, được Mỹ viện trợ để chống phá cách mạng. Mỹ công khai mở các chiến dịch quân sự phối hợp với quân đội Sài Gòn sang Campuchia, yểm trợ các chiến dịch quân sự phối hợp giữa quân đội Sài Gòn và FANK. Tiếp tục ném bom Campuchia theo chiến dịch Thỏa thuận Tự do (Operation Freedom Deal) từ ngày 19/5/1970 đến 15/8/1973.

3.1. Các hoạt động quân sự bí mật chống Campuchia

Trước khi công khai đưa quân vào Campuchia, Mỹ đã tiến hành nhiều hoạt động bí mật. Các hoạt động này bao gồm việc sử dụng lực lượng thám báo biệt kích để thu thập thông tin và phá hoại. Đặc biệt, Chiến dịch Menu là một loạt các cuộc ném bom bí mật nhằm vào các căn cứ của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam trên đất Campuchia.

3.2. Đảo chính Lon Nol và viện trợ của Mỹ

Cuộc đảo chính lật đổ Sihanouk và đưa Lon Nol lên nắm quyền là một bước ngoặt quan trọng. Mỹ đã viện trợ cho chính quyền Lon Nol để chống lại lực lượng cách mạng. Sự can thiệp này đã làm gia tăng sự bất ổn ở Campuchia và leo thang cuộc chiến tranh.

3.3. Các chiến dịch quân sự phối hợp Mỹ Sài Gòn tại Campuchia

Sau đảo chính, Mỹ công khai mở các chiến dịch quân sự sang Campuchia, phối hợp với quân đội Sài Gòn. Mục tiêu là tiêu diệt các căn cứ của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam và hỗ trợ chính quyền Lon Nol. Các chiến dịch này gây ra nhiều thiệt hại cho cả dân thường và quân đội.

IV. Mỹ Mở Rộng Chiến Tranh Sang Lào Chiến Lược Hành Động

Từ năm 1969-1973, Mỹ mở rộng chiến tranh sang Lào, củng cố chính quyền và lực lượng vũ trang phái hữu. Mỹ thực hiện Chiến tranh đặc biệt tăng cường và các chiến dịch ném bom bí mật trên lãnh thổ Lào. Mỹ yểm trợ chính quyền Sài Gòn mở cuộc hành quân Lam Sơn 719 đánh sang Lào. Sau thất bại của chiến dịch Lam Sơn 719, Mỹ tiếp tục leo thang chiến tranh, phối hợp leo thang chiến tranh và ngoại giao. Sau Hiệp định Paris và Vientiane năm 1973, Mỹ có những động thái mới.

4.1. Chiến tranh đặc biệt tăng cường và ném bom bí mật ở Lào

Mỹ tăng cường Chiến tranh đặc biệt ở Lào, sử dụng lực lượng địa phương để chống lại Pathet Lào. Đồng thời, Mỹ tiến hành các chiến dịch ném bom bí mật, gây ra nhiều thiệt hại cho cơ sở hạ tầng và dân thường. Mục tiêu là cắt đứt tuyến chi viện của Quân đội Nhân dân Việt Nam cho miền Nam.

4.2. Chiến dịch Lam Sơn 719 và thất bại của Mỹ

Chiến dịch Lam Sơn 719 là một nỗ lực lớn của Mỹ và chính quyền Sài Gòn nhằm đánh chiếm Tchepone, một thị trấn quan trọng trên Đường 9. Tuy nhiên, chiến dịch này đã thất bại, gây ra nhiều tổn thất cho cả hai bên và làm suy yếu Chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh.

4.3. Ngoại giao nước lớn và các động thái sau Hiệp định Paris

Trong quá trình leo thang chiến tranh, Mỹ cũng sử dụng chính sách ngoại giao "nước lớn", tìm kiếm sự ủng hộ của Liên Xô và Trung Quốc. Sau khi ký Hiệp định Paris và Vientiane năm 1973, Mỹ có những động thái mới, tập trung vào việc hỗ trợ các chính quyền thân Mỹ ở Đông Dương.

V. Tác Động Của Mở Rộng Chiến Tranh Mỹ Ra Đông Dương

Việc mở rộng chiến tranh tác động đến nhiều mặt: Phong trào phản chiến bùng nổ và lan rộng trên khắp nước Mỹ, nội bộ chính giới Mỹ bị chia rẽ sâu sắc vì chiến tranh. Nội bộ chính quyền Sài Gòn ngày càng mâu thuẫn sâu sắc, quân đội Sài Gòn suy sụp tinh thần và mất khả năng chiến đấu. Tình đoàn kết, chiến đấu của nhân dân ba nước Việt Nam-Lào-Campuchia thêm thắt chặt để chống lại âm mưu chia cắt Đông Dương của Mỹ.

5.1. Phong trào phản chiến và chia rẽ trong nội bộ nước Mỹ

Việc mở rộng chiến tranh đã làm gia tăng sự phản đối trong nước Mỹ. Phong trào phản chiến bùng nổ, với sự tham gia của sinh viên, công nhân và thậm chí cả quân nhân Mỹ. Nội bộ chính giới cũng bị chia rẽ sâu sắc, với nhiều người chỉ trích chính sách chiến tranh của Richard Nixon.

5.2. Suy yếu của chính quyền và quân đội Sài Gòn

Chiến tranh lan rộng đã làm suy yếu chính quyền Sài Gòn. Nội bộ chính quyền ngày càng mâu thuẫn, tham nhũng lan tràn. Quân đội Sài Gòn suy sụp tinh thần và mất khả năng chiến đấu, phụ thuộc ngày càng nhiều vào sự hỗ trợ của Mỹ. Chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh thất bại.

5.3. Tình đoàn kết của nhân dân ba nước Đông Dương

Đối mặt với sự can thiệp của Mỹ, nhân dân ba nước Việt Nam, Lào và Campuchia đã tăng cường đoàn kết, chiến đấu chống lại kẻ thù chung. Tình đoàn kết này là một yếu tố quan trọng giúp các nước Đông Dương giành thắng lợi cuối cùng.

VI. Bài Học Từ Mở Rộng Chiến Tranh Kết Luận Tương Lai

Quá trình mở rộng chiến tranh của Mỹ ra toàn Đông Dương là một thất bại lớn. Việt Nam hóa chiến tranh phá sản, Mỹ phải ký Hiệp định Paris và rút quân. Bài học rút ra là không thể giải quyết các vấn đề chính trị bằng quân sự, và sự can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia khác sẽ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Trong bối cảnh hiện nay, bài học này vẫn còn giá trị.

6.1. Thất bại của Việt Nam hóa chiến tranh và Hiệp định Paris

Việc mở rộng chiến tranh không những không cứu vãn được tình hình, mà còn làm cho Việt Nam hóa chiến tranh thất bại. Mỹ buộc phải ký Hiệp định Paris và rút quân, chấm dứt sự can thiệp trực tiếp vào Chiến tranh Việt Nam.

6.2. Bài học về sự can thiệp và hậu quả chiến tranh

Sự can thiệp của Mỹ vào Đông Dương đã gây ra nhiều đau khổ và mất mát cho nhân dân ba nước. Bài học rút ra là không nên can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia khác, và cần giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.

6.3. Ứng dụng bài học trong bối cảnh quốc tế hiện nay

Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, với nhiều xung đột và tranh chấp, bài học từ Chiến tranh Việt Nam vẫn còn giá trị. Cần tránh xa các hành động can thiệp và tôn trọng chủ quyền của các quốc gia khác.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử Việt Nam (mã số: 9229013) với đề tài "Quá trình mở rộng chiến tranh của Mỹ ra toàn Đông Dương (1969-1973)" do nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Sơn thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2023), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Ngọc Dung và TS. Phan Văn Hoàng.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau sự kiện Tết Mậu Thân 1968, chính quyền Mỹ dưới sự điều hành của Tổng thống Richard Nixon bước vào Nhà Trắng đầu năm 1969 với cam kết đem lại một "nền hòa bình trong danh dự" nhằm đưa nước Mỹ ra khỏi cuộc chiến tranh Việt Nam. Tuy nhiên, trên thực tế, chính quyền Nixon không chỉ tiếp tục chiến tranh thông qua chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh" (Vietnamization) thuộc khuôn khổ "Học thuyết Nixon" (Nixon Doctrine) và chiến lược toàn cầu "ngăn chặn thực tế" (Strategy of Realist Deterrence), mà còn thực hiện bước leo thang quân sự mở rộng chiến trường sang Campuchia (1970) và Lào (1971), biến cuộc chiến thành "Đông Dương hóa chiến tranh". Khoảng trống nghiên cứu mà tác giả xác định là việc làm sáng tỏ một cách toàn diện bối cảnh, động cơ, bản chất hai mặt trong việc hoạch định chính sách của Nixon, cũng như phân tích nguyên nhân tại sao trong thế buộc phải rút quân, Mỹ lại tiếp tục mở rộng chiến tranh và hậu quả thực tế của quá trình này đối với các bên tham chiến.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là phục dựng và giải thích có hệ thống quá trình mở rộng chiến tranh của Mỹ ra toàn Đông Dương trong nhiệm kỳ của Tổng thống Nixon (1969-1973); từ đó rút ra các tác động, ảnh hưởng của quá trình này đối với nội bộ nước Mỹ, các chính quyền thân Mỹ ở Đông Dương và phong trào cách mạng của nhân dân ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia.

Tác giả đặt ra 4 câu hỏi nghiên cứu chính:

1. Tại sao trong bối cảnh buộc phải xuống thang chiến tranh để đi đến đàm phán hòa bình, rút quân và hồi hương những tù binh Mỹ về nước, Nixon lại đưa Mỹ và quân đội Sài Gòn vào các chiến dịch quân sự có quy mô lớn đánh sang Campuchia (1970) và Lào (1971)?
2. Chủ trương leo thang mở rộng chiến tranh của chính quyền Nixon tác động và ảnh hưởng đến chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh như thế nào?
3. Hành động leo thang mở rộng chiến tranh của Nixon tác động và ảnh hưởng như thế nào đến nước Mỹ và các chính quyền thân Mỹ ở Đông Dương?
4. Phản ứng của Quốc hội Mỹ, nhân dân Mỹ và thế giới ra sao trước hành động leo thang mở rộng chiến tranh của Nixon?

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể gồm 5 nhiệm vụ:

1. Làm rõ bối cảnh lịch sử, giải thích nguyên nhân Mỹ tiếp tục chiến tranh xâm lược Việt Nam thông qua chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh.
2. Tái hiện quá trình Mỹ mở rộng chiến tranh sang Campuchia (1970) và Lào (1971), biến chiến tranh lan rộng thành Đông Dương hóa chiến tranh.
3. Làm rõ vai trò của Tổng thống Nixon đối với việc hình thành và thực thi chủ trương mở rộng chiến tranh giai đoạn 1969-1973.
4. Làm sáng tỏ âm mưu, thủ đoạn của Mỹ trong việc chia cắt ba nước Đông Dương nhằm ngăn chặn sự chi viện của hậu phương miền Bắc cho chiến trường miền Nam qua tuyến Đường Trường Sơn, bóp nghẹt cuộc chiến tranh cách mạng miền Nam và tìm kiếm giải pháp để chính quyền, quân đội Sài Gòn tự đứng vững khi quân Mỹ rút lui.
5. Rút ra tác động và ảnh hưởng của quá trình mở rộng chiến tranh đối với cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam của Mỹ trong giai đoạn 1969-1973.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam của Mỹ giai đoạn 1969-1973, tập trung vào việc triển khai chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh và quá trình leo thang mở rộng chiến tranh sang Campuchia và Lào; vai trò của cá nhân Tổng thống Nixon trong việc ban hành các quyết định chính sách đối với ba nước Đông Dương.
• Không gian nghiên cứu: Toàn bộ lãnh thổ ba nước Đông Dương gồm Việt Nam, Campuchia và Lào.
• Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 20/01/1969 (thời điểm Richard Nixon tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Mỹ) đến ngày 27/01/1973 (thời điểm ký kết Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam và Mỹ buộc phải rút quân về nước).
• Lĩnh vực nghiên cứu: Lịch sử chính trị, quân sự, ngoại giao và hoạt động viện trợ kinh tế của chính quyền Mỹ tại Đông Dương giai đoạn 1969-1973.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Tác giả đã phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu liên quan theo hai nhóm tác giả nước ngoài và tác giả trong nước:

Nhóm công trình của các tác giả nước ngoài

• Bruce W. Jentleson (2004, 2007) trong Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ: Động cơ của sự lựa chọn trong thế kỷ XXI đánh giá chiến tranh Việt Nam là thất bại nặng nề nhất của Mỹ trong Chiến tranh Lạnh, làm tổn hại 4 mục tiêu lợi ích quốc gia: Quyền lực (Power), Hòa bình (Peace), Thịnh vượng (Prosperity) và Nguyên tắc (Principles); đồng thời nhận định Việt Nam hóa chiến tranh là hành động được tiến hành trong sự hoài nghi và hỗn loạn.
• Daniel Ellsberg (2006) trong Những bí mật về chiến tranh Việt Nam (Hồi ức về Việt Nam và Hồ sơ Lầu Năm Góc) công bố tài liệu mật chứng minh Cố vấn Henry Kissinger mưu tính một "khoảng thời gian quá độ hợp lý" để kéo dài chiến tranh và mở rộng quy mô can thiệp; tiếp cận tài liệu Nghiên cứu An ninh Quốc gia (NSSM).
• Gabriel Kolko (2003) trong Giải phẫu một cuộc chiến tranh, Việt Nam, Mỹ và kinh nghiệm lịch sử hiện đại phân tích mối quan hệ song trùng giữa chiến tranh và ngoại giao của chính quyền Nixon - Kissinger.
• Henry Kissinger trong Hồi ký: Cuộc chạy đua vào Nhà Trắng và Trật tự thế giới (World Order, 2016) biện giải cho việc sử dụng sức mạnh quân sự nhằm đạt "hòa bình trong danh dự".
• Jeffrey Kimball (2007) với Hồ sơ chiến tranh Việt Nam: tiết lộ lịch sử bí mật của chiến lược thời kỳ Nixon khai thác hồ sơ thành văn, băng ghi âm giải mã về chiến lược của Nixon.
• Nguyễn Phú Đức (2009a) với Những cuộc đàm phán về hòa bình Việt Nam và Tại sao Mỹ thua ở Việt Nam phản ánh quan điểm từ góc nhìn cựu cố vấn ngoại giao của chính quyền Sài Gòn.
• Pierre Asselin (2005) trong Nền hòa bình mong manh: Washington, Hà Nội và tiến trình của Hiệp định Paris khảo sát diễn trình đàm phán ngoại giao.
• Richard Nixon (1978, 1985) trong The Memoirs of Richard Nixon biện minh cho các chiến dịch ném bom, mở rộng chiến sự sang Campuchia, Lào và miền Bắc qua chiến dịch Linebacker I, II dưới chiêu bài "hòa bình trong danh dự" và sự ủng hộ của "số đông thầm lặng".
• James M. McCormick (2004) trong Nước Mỹ nửa thế kỷ: Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ trong và sau Chiến tranh lạnh phân tích chính sách can thiệp với học thuyết "súng và bơ".
• William Shawcross (1989) trong Màn phụ Kissinger, Nixon và sự tàn phá Campuchia làm rõ chiến dịch ném bom bí mật B-52 Operation Menu (3/1969) và sự can thiệp của Mỹ dẫn đến biến cố đảo chính Sihanouk (3/1970).
• Các nghiên cứu và tài liệu khác của: Bùi Diễm, Michael D. Sallah - Mitch Weiss - Joe Mahr, Nguyen Duy Hinh, Nick Turse, Robert McNamara, Palmer (1987), Herring (1998), Cohen (1979), Currey (2014), Joyaux (1981), Meyer (1971), Fraser & Murray (2002), Shapiro (2009), Warner (1995).

Nhóm công trình của các tác giả trong nước

• Ban chỉ đạo Tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (2000) trong Chiến tranh cách mạng Việt Nam 1945-1975 - Thắng lợi và bài học đúc kết bản chất của Việt Nam hóa chiến tranh là sự kết hợp của 3 loại hình: chiến tranh giành dân, chiến tranh bóp nghẹt và chiến tranh hủy diệt.
• Tập thể tác giả công trình Lịch sử Việt Nam 1965-1975 phân tích bối cảnh ra đời của Học thuyết Nixon và sự phối hợp chiến đấu của nhân dân ba nước Đông Dương.
• Đảng Nhân dân Cách mạng Lào và Đảng Cộng sản Việt Nam (2011) trong Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam 1930-2007 cung cấp tư liệu về sự chi viện trên tuyến Đường Trường Sơn (đường Tây Trường Sơn qua đất Lào) và cuộc chiến đấu chống lại 3 triệu tấn bom đạn Mỹ trên chiến trường Lào.
• Hội đồng Chỉ đạo biên soạn Lịch sử Nam Bộ kháng chiến (2011) với Lịch sử Nam Bộ kháng chiến khẳng định hành động mở rộng chiến tranh của Mỹ đã biến Đông Dương thành một chiến trường thống nhất.
• Lê Đình Chỉnh (Chủ biên, 2021) trong Quan hệ đặc biệt Việt Nam - Campuchia (1930-2020) làm rõ quan hệ liên minh chiến đấu chống đế quốc Mỹ xâm lược.
• Nguyễn Tất Thắng và Phạm Thúy Nga (2005) trong Đại tướng Võ Nguyên Giáp với cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước phân tích quan điểm của Đại tướng về bản chất hiếu chiến của Nixon và nhận định "Việt Nam hóa chiến tranh tức là chiến tranh theo một kiểu khác".
• Trần Văn Giàu (2006) trong Trần Văn Giàu Tổng tập (Tập IV: 1965-1975) chỉ rõ việc chuyển từ phi Mỹ hóa sang Việt Nam hóa thực chất là "đổi màu da trên xác chết" và việc mở rộng chiến tranh ra toàn Đông Dương là sai lầm chiến lược của Nixon.
• Viện Sử học - Nguyễn Văn Nhật (Chủ biên, 2013) trong Lịch sử Việt Nam (Tập 13) trình bày những chủ trương chỉ đạo của Đảng nhằm đánh bại chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh.
• Các công trình tuyển tập của Đại tướng Hoàng Văn Thái, Tổng Bí thư Lê Duẩn, Đại tướng Lê Trọng Tấn, Đại tướng Văn Tiến Dũng; các nghiên cứu của Lương Ninh (2015), Phan Văn Hoàng (2018), Lê Xung Kích (2005), Trần Đức Cường (2014), Nguyễn Quang Ngọc (2007), Nguyễn Kỳ Phong (2006), Phạm Việt Trung - Nguyễn Xuân Kỳ - Đỗ Văn Nhung (1982), Nguyễn Đình Bin (2005).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án tập trung giải quyết các vấn đề chưa được khảo sát thấu đáo:

1. Luận giải căn nguyên chính quyền Nixon tiếp tục mở rộng chiến trường sang Lào và Campuchia trong tình thế quân đội Mỹ đang phải tìm cách rút lui;
2. Phân tích tác động ngược chiều của việc bắt quân đội Sài Gòn gánh vác chiến trường toàn Đông Dương dẫn tới sự quá tải và suy sụp nhanh chóng;
3. Bóc trần bản chất hai mặt của chính sách ngoại giao "nước lớn" của Mỹ (hòa hoãn với Liên Xô, xích lại gần Trung Quốc) nhằm cô lập cách mạng Đông Dương và chiến thuật "vừa đánh vừa đàm" tại bàn đàm phán Paris;
4. Chứng minh quá trình mở rộng chiến tranh của Mỹ vô hình trung tạo thời cơ khách quan cho lực lượng cách mạng Việt Nam phục hồi sau năm 1968 và thắt chặt liên minh chiến đấu giữa ba nước Việt Nam - Lào - Campuchia.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm

• Cơ sở phương pháp luận: Luận án dựa trên thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng hệ thống quan điểm, lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam về chiến tranh và chiến tranh cách mạng giải phóng dân tộc.
• Khung phân tích chuyên ngành: Luận án vận dụng một số nội dung cơ bản của "Lý thuyết khu vực" (vùng địa quân sự - chính trị) trong khu vực học và nghiên cứu liên ngành để lý giải các địa bàn tác chiến chiến lược (khu vực phía Đông Campuchia, cảng Sihanoukville, tuyến hành lang vận tải chiến lược Đường Trường Sơn / Đường 9 - Nam Lào, thị trấn Tchepone, Cánh đồng Chum - Xiengkhuang).

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Phương pháp lịch sử: Tái hiện trung thực, khách quan diễn trình lịch sử các sự kiện, chính sách, bước leo thang quân sự và ngoại giao của Mỹ tại Việt Nam, Lào, Campuchia từ năm 1953 đến 1973 (trọng tâm 1969-1973) gắn liền với bối cảnh quốc tế thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
• Phương pháp logic: Phân tích, vạch rõ mối quan hệ bản chất, nguyên nhân - kết quả giữa các sách lược của Mỹ: từ Học thuyết Nixon đến Việt Nam hóa chiến tranh, sự bế tắc chiến thuật dẫn đến Đông Dương hóa chiến tranh; phân tích quan hệ ngoại giao tam giác Mỹ - Liên Xô - Trung Quốc và mối quan hệ giữa Mỹ với các chính quyền thân Mỹ tại Sài Gòn, Phnom Penh và Vientiane.
• Phương pháp liên ngành và khu vực học: Phân tích các yếu tố địa chính trị, vị trí địa lý quân sự của bán đảo Đông Dương.
• Phương pháp thống kê, so sánh, đối chiếu tư liệu: Phân loại, kiểm chứng số liệu giải mật về quân số, viện trợ tài chính, số phi vụ ném bom, trọng lượng bom đạn và mức độ thiệt hại của các bên tham chiến.

Nguồn tư liệu sử dụng

• Tư liệu Đảng và Nhà nước Việt Nam: Văn kiện Đảng Toàn tập, văn kiện của Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng; công trình nghiên cứu và tổng kết của Viện Sử học, Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam.
• Tư liệu của chính quyền Sài Gòn: Hồ sơ, công văn, phúc trình, báo cáo của Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng Việt Nam Cộng hòa lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TP. Hồ Chí Minh).
• Tư liệu giải mật của phía Mỹ: Hồ sơ, báo cáo chính sách của Bộ Ngoại giao Mỹ, Bộ Quốc phòng Mỹ, Bộ chỉ huy Viện trợ Quân sự Mỹ ở Việt Nam (MACV), Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), tài liệu Nghiên cứu An ninh Quốc gia (NSSM); hồi ký chính trị của các nhân vật chủ chốt (Richard Nixon, Henry Kissinger, Robert McNamara...).
• Bảng từ viết tắt các tổ chức, lực lượng xuất hiện trong văn bản:

Chữ viết tắt	Tên tiếng Việt	Tên gốc tiếng Anh / tiếng Pháp
CIA	Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ	Central Intelligence Agency
FANK	Lực lượng Vũ trang Quốc gia Khmer	Forces Armées Nationales Khmères
FARK	Lực lượng Vũ trang Hoàng gia Khmer	Forces Armées Royales Khmères
FUNK	Mặt trận Đoàn kết Dân tộc Khmer	Front Uni National Khmer
GM	Binh đoàn cơ động	Groupments Mobiles
GRUNK	Chính phủ Đoàn kết Dân tộc Vương quốc Campuchia	Gouvernement Royal d'Union Nationale du Kampuchea
MACV	Bộ chỉ huy Viện trợ Quân sự Mỹ ở Việt Nam	Military Assistance Command Vietnam
SEATO	Tổ chức Hiệp ước Đông Nam Á	Southeast Asia Treaty Organization
SOG	Nhóm Nghiên cứu và Quan sát	Studies and Observations Group
WSAG	Nhóm hành động đặc biệt Washington	Washington Special Action Group

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 điểm duyệt toàn diện lịch sử nghiên cứu đề tài ở trong và ngoài nước. Tác giả chỉ ra rằng các công trình đã công bố đã làm rõ nguyên nhân Mỹ can thiệp và thất bại qua các chiến lược: Chiến tranh một phía (1954-1960), Chiến tranh đặc biệt (1961-1965), Chiến tranh cục bộ (1965-1968) và Việt Nam hóa chiến tranh (1969-1973). Tuy nhiên, các tài liệu trước đây chưa đi sâu phân tích một cách hệ thống tính tất yếu và hậu quả của việc mở rộng chiến tranh sang toàn bộ ba nước Đông Dương dưới thời Nixon. Chương này xác lập cơ sở khoa học, khẳng định việc tiếp tục khai thác các tài liệu giải mật của Mỹ và tư liệu lưu trữ của chính quyền Sài Gòn để làm sáng tỏ bản chất của quá trình Đông Dương hóa chiến tranh là hoàn toàn cần thiết.

Chương 2. Từ can thiệp vào Đông Dương đến việc hình thành chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh của Mỹ (1953-1969)

Chương 2 phục dựng tiến trình can thiệp của Mỹ vào Đông Dương từ năm 1953 đến 1969 gắn với vai trò của Richard Nixon qua các cương vị Phó Tổng thống (1953-1961), chính khách Đảng Cộng hòa (1961-1968) và Tổng thống (từ 1969):

• Giai đoạn 1953-1961: Mỹ ủng hộ Pháp, tìm cách can thiệp Điện Biên Phủ, sau đó phá hoại Hiệp định Genève 1954. Báo cáo của CIA lúc bấy giờ khẳng định nếu tổ chức tổng tuyển cử năm 1956, có khoảng 80% dân số Việt Nam sẽ bầu cho Chủ tịch Hồ Chí Minh; Giám đốc CIA Allen Dulles thừa nhận thắng lợi của Hồ Chí Minh là không thể ngăn cản. Mỹ gây sức ép đưa Ngô Đình Diệm lên làm Thủ tướng (7/1954), tổ chức "trưng cầu dân ý" phế truất Bảo Đại (10/1955) và thành lập Việt Nam Cộng hòa. Tại Lào, Mỹ can thiệp làm sụp đổ các chính phủ liên hiệp, trải qua 9 lần thay đổi nội các từ 1954 đến 1962, tăng viện trợ lên tới 830 triệu USD trong giai đoạn 1955-1965. Tại Campuchia, Mỹ bác bỏ đường lối trung lập của Norodom Sihanouk, chỉ đạo CIA và các lực lượng chống đối thực hiện các âm mưu như "Bangkok Plot" (1958), gửi bom thư mưu sát Sihanouk (8/1959), tài trợ cho Sơn Ngọc Thành lập tổ chức Khmer Tự do (Khmer Serei).
• Giai đoạn 1961-1968: Chính quyền Kennedy và Johnson tiếp tục phá hoại Hiệp định Genève 1962 về Lào. Mỹ lập Nhóm Nghiên cứu và Quan sát (SOG) ngày 24/01/1964 theo Kế hoạch OPLAN 34A; sử dụng máy bay T-28 ném bom bí mật tuyến đường Tây Trường Sơn qua Lào do Đại sứ Leonard S. Unger chỉ huy; xây dựng "lực lượng đặc biệt" người H'mong gồm 17.000 quân do Vàng Pao chỉ huy.
• Giai đoạn 1969: Sau đòn tấn công Tết Mậu Thân 1968 của quân dân cách mạng Việt Nam, Nixon lên cầm quyền công bố "Học thuyết Nixon" tại Guam (7/1969) và triển khai chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh". Tuy nhiên, việc vận chuyển nhân lực, vật lực của hậu phương miền Bắc qua tuyến Đường Trường Sơn (chạy qua Lào và Campuchia) cùng việc tiếp nhận hàng viện trợ qua cảng Sihanoukville đã tạo thành thách thức sống còn đối với Mỹ, buộc Nixon phải tính đến phương án tiến công sang Campuchia và Lào.

Giai đoạn / Địa bàn	Hành động và sự kiện then chốt của Mỹ	Mục tiêu chiến lược
Việt Nam (1954-1956)	Dựng chính quyền Ngô Đình Diệm; cự tuyệt Tổng tuyển cử theo Hiệp định Genève 1954.	Ngăn chặn làn sóng cách mạng, chia cắt lâu dài Việt Nam.
Lào (1954-1965)	Viện trợ 830 triệu USD; 9 lần tác động đổi chính phủ; lập lực lượng Vàng Pao (17.000 quân).	Phá vỡ chính phủ liên hiệp, chặn hành lang Tây Trường Sơn.
Campuchia (1955-1959)	Ép Sihanouk vào SEATO; tiến hành Bangkok Plot (1958) và vụ mưu sát bằng bom thư (1959).	Xóa bỏ nền trung lập của Campuchia, dựng phe phái thân Mỹ.
Đông Dương (1969)	Ban hành Học thuyết Nixon, khởi động "Việt Nam hóa chiến tranh".	Rút quân Mỹ, chuyển gánh nặng xương máu cho quân đội Sài Gòn.

Chương 3. Mỹ với quá trình mở rộng chiến tranh ra toàn Đông Dương (1969-1973)

Chương 3 trình bày chi tiết các hành động quân sự leo thang công khai và bí mật của Mỹ trên toàn bán đảo Đông Dương:

• Chiến trường Campuchia (1969-1973): Bắt đầu bằng chiến dịch ném bom bí mật B-52 Operation Menu (tháng 3/1969); Mỹ giật dây Lon Nol - Sirik Matak đảo chính Sihanouk (18/3/1970); đưa quân Mỹ và quân đội Sài Gòn ồ ạt tiến công công khai sang Campuchia từ ngày 29/4/1970 đến 30/6/1970 nhằm triệt phá cơ quan đầu não và "đất thánh" của cách mạng miền Nam; tiếp tục yểm trợ không quân cho quân đội Sài Gòn và quân đội Lon Nol (FANK) từ 30/6/1970 đến 15/8/1973; triển khai chiến dịch ném bom rải thảm Operation Freedom Deal (19/5/1970 - 15/8/1973).
• Chiến trường Lào (1969-1973): Đẩy mạnh "Chiến tranh đặc biệt tăng cường", tăng cường ném bom hủy diệt; dùng không quân và pháo binh yểm trợ quân đội Sài Gòn mở cuộc hành quân quy mô lớn Lam Sơn 719 (đầu năm 1971) đánh vào Đường 9 - Nam Lào hướng tới mục tiêu then chốt là thị trấn Tchepone hòng cắt đứt tuyến chi viện Trường Sơn.
• Leo thang phối hợp quân sự và ngoại giao: Sau thất bại nặng nề tại Lam Sơn 719 và cuộc Tiến công chiến lược năm 1972 của quân dân ta, Mỹ thực hiện chính sách ngoại giao "nước lớn" (hòa hoãn Liên Xô, tiếp cận Trung Quốc) nhằm cô lập cách mạng Việt Nam. Đồng thời, Mỹ "Mỹ hóa trở lại" cuộc chiến bằng không quân và hải quân qua chiến dịch Linebacker I và Linebacker II (cuộc tập kích chiến lược 12 ngày đêm bằng B-52 đánh phá Hà Nội, Hải Phòng cuối tháng 12/1972). Thất bại trong trận "Điện Biên Phủ trên không" đã đập tan nỗ lực cứu vãn vị thế đàm phán của Nixon, buộc Mỹ phải ký Hiệp định Paris ngày 27/01/1973 và sau đó là Hiệp định Vientiane về Lào (1973).

Chương 4. Tác động và ảnh hưởng của quá trình mở rộng chiến tranh của Mỹ ra toàn Đông Dương (1969-1973)

Chương 4 phân tích các hệ quả toàn diện từ hành động leo thang của chính quyền Nixon:

• Đối với nội bộ nước Mỹ: Làm bùng nổ làn sóng phản chiến rộng khắp của các tầng lớp sinh viên, thanh niên, công nhân và các cựu chiến binh Mỹ; gây chia rẽ sâu sắc trong nội bộ chính giới và Quốc hội Mỹ, làm suy giảm nghiêm trọng uy tín quốc tế và sức mạnh kinh tế - xã hội của Mỹ.
• Đối với chính quyền và quân đội Sài Gòn: Việc bị đẩy ra tác chiến trên cả ba mặt trận Việt Nam, Lào, Campuchia đã làm quân đội Sài Gòn bị phân tán lực lượng, chịu tổn thất nặng nề về sinh lực và phương tiện chiến tranh, suy sụp tinh thần chiến đấu và mất khả năng tự đứng vững khi quân viễn chinh Mỹ rút đi.
• Đối với mặt trận ngoại giao: Làm bộc lộ tính chất ngoan cố, lật lọng của chính quyền Nixon trong chiến thuật "vừa đánh vừa đàm", nhưng cuối cùng Mỹ vẫn không thể thay đổi được các điều khoản căn bản của Hiệp định Paris.
• Đối với phong trào cách mạng ba nước Đông Dương: Hành động mở rộng chiến tranh của Mỹ đã tạo điều kiện khách quan để lực lượng cách mạng Việt Nam củng cố bàn đạp chiến lược, khôi phục thế và lực sau Tết Mậu Thân 1968; đồng thời gắn kết chặt chẽ ba dân tộc Việt Nam - Lào - Campuchia thành một liên minh chiến đấu thống nhất, cùng đánh bại các kế hoạch quân sự của đế quốc Mỹ và tay sai.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học và lịch sử

Theo tự công bố của luận án, công trình đạt được các điểm đóng góp mới cụ thể:

1. Luận giải và làm sáng tỏ nguyên nhân, mục tiêu cốt lõi của chính quyền Mỹ khi chuyển dịch từ chủ trương "phi Mỹ hóa chiến tranh" sang "Việt Nam hóa chiến tranh" sau năm 1968; vạch rõ âm mưu tìm kiếm một "nền hòa bình trong danh dự" nhằm che giấu thất bại quân sự không thể tránh khỏi.
2. Làm sáng tỏ bối cảnh lịch sử và tính chất phi thực tế của việc chuyển giao toàn bộ gánh nặng tác chiến từ quân đội viễn chinh Mỹ sang quân đội Sài Gòn trên quy mô toàn chiến trường Đông Dương giai đoạn 1969-1973.
3. Phân tích rõ âm mưu và bước đường cùng của Mỹ khi phải "Mỹ hóa" trở lại cuộc chiến thông qua hai chiến dịch ném bom quy mô lớn Linebacker I và II đánh phá miền Bắc Việt Nam.
4. Bóc trần bản chất hai mặt của chính sách ngoại giao "nước lớn" của Mỹ trong việc hòa hoãn với Liên Xô và xích lại gần Trung Quốc nhằm cô lập phong trào kháng chiến của nhân dân Đông Dương, kết hợp chiến thuật trì hoãn, giằng dai tại Hội nghị Paris.
5. Chứng minh một cách khoa học rằng việc Mỹ mở rộng chiến tranh ra toàn Đông Dương đã tạo thời cơ chiến lược cho lực lượng cách mạng miền Nam phục hồi lực lượng sau Mậu Thân 1968, thắt chặt tình đoàn kết chiến đấu liên minh ba nước Đông Dương, đưa chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh đến bờ vực phá sản hoàn toàn và buộc Mỹ phải ký Hiệp định Paris ngày 27/01/1973 để rút quân về nước.

Ý nghĩa thực tiễn và bài học lịch sử

• Luận án đúc kết bài học lịch sử về quan hệ liên minh đặc biệt giữa ba dân tộc Việt Nam - Lào - Campuchia trước các âm mưu chia rẽ của các thế lực đế quốc; khẳng định khối đoàn kết này là tài sản quý báu cần tiếp tục được gìn giữ, phát huy trong bối cảnh quốc tế hiện đại.
• Cung cấp nguồn tài liệu khoa học được kiểm chứng từ các hồ sơ giải mật của phía Mỹ (CIA, Lầu Năm Góc, MACV) và hồ sơ lưu trữ của chính quyền Sài Gòn phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử quân sự và lịch sử ngoại giao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát quá trình hoạch định và thực thi chính sách mở rộng chiến tranh của chính quyền Nixon trong khung thời gian giới hạn từ 20/01/1969 đến 27/01/1973 (thời điểm ký kết Hiệp định Paris). Các diễn biến tiếp theo về sự sụp đổ hoàn toàn của các chính thể thân Mỹ tại Đông Dương trong giai đoạn 1973-1975 chỉ được phản ánh như hệ quả logic chứ không thuộc trọng tâm phân tích sâu của văn bản.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục khảo cứu sâu hơn các nguồn tư liệu giải mật bổ sung của các bên liên quan sau năm 1973 để đánh giá toàn diện giai đoạn kết thúc chiến tranh (1973-1975) trên toàn bán đảo Đông Dương;
  • Mở rộng hướng tiếp cận liên ngành xã hội học quân sự và kinh tế chính trị về tác động dài hạn của các chiến dịch ném bom hủy diệt đối với môi trường và cư dân ba nước Đông Dương.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Thuộc các chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Lịch sử Thế giới, Lịch sử Quan hệ Quốc tế và Lịch sử Quân sự; cung cấp góc nhìn hệ thống về sự tương tác giữa chiến trường quân sự và bàn đàm phán ngoại giao.
• Cán bộ nghiên cứu chiến lược và hoạch định chính sách đối ngoại: Cung cấp tư liệu thực chứng về phương thức điều hành chính sách ngoại giao "nước lớn", các thủ đoạn đàm phán quốc tế và kinh nghiệm xây dựng quan hệ hữu nghị truyền thống giữa Việt Nam với hai nước láng giềng Lào và Campuchia.
• Phần đáng tham khảo nhất: Hệ thống tư liệu giải mật của Mỹ (hồ sơ NSSM, tài liệu CIA, Lầu Năm Góc) tại Chương 2 và Chương 3, cùng các phân tích về sự sụp đổ của tuyến phòng thủ Đường 9 - Nam Lào trong chiến dịch Lam Sơn 719.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chính quyền Nixon quyết định mở rộng chiến tranh sang Campuchia (1970) và Lào (1971) dù đang chịu áp lực rút quân?
Mỹ mở rộng chiến tranh nhằm mục tiêu triệt phá các cơ quan đầu não, căn cứ hậu cần ("đất thánh") của cách mạng Việt Nam, cắt đứt tuyến vận tải chiến lược Đường Trường Sơn (chạy qua Lào và Campuchia) và phong tỏa cảng tiếp nhận viện trợ Sihanoukville. Mục đích sâu xa là làm suy yếu lực lượng cách mạng miền Nam, tạo khoảng đệm an toàn để quân đội Sài Gòn có thể tự gánh vác chiến trường, giúp Mỹ rút quân viễn chinh về nước mà vẫn giữ được chính quyền thân Mỹ.

2. Chiến dịch ném bom bí mật đầu tiên của Mỹ xuống Campuchia dưới thời Nixon có tên là gì?
Đó là chiến dịch ném bom rải thảm bí mật bằng máy bay B-52 mang tên Operation Menu (Chiến dịch Thực đơn), được Nixon bí mật phát động vào tháng 3/1969. Sau đó, các cuộc ném bom công khai tiếp tục được tiến hành qua chiến dịch Operation Freedom Deal (19/5/1970 - 15/8/1973).

3. Chiến dịch quân sự quy mô lớn nhất của quân đội Sài Gòn đánh sang lãnh thổ Lào năm 1971 có tên gọi là gì và tập trung vào địa bàn nào?
Đó là cuộc hành quân Lam Sơn 719 diễn ra vào đầu năm 1971 do quân đội Sài Gòn thực hiện với sự yểm trợ tối đa của không quân và hỏa lực Mỹ, tập trung đánh vào khu vực Đường 9 - Nam Lào với mục tiêu then chốt là đánh chiếm thị trấn Tchepone.

4. Chính sách ngoại giao "nước lớn" của chính quyền Nixon trong giai đoạn 1969-1973 nhằm mục đích gì?
Nixon và Kissinger chủ trương thực hiện hòa hoãn với Liên Xô và xích lại gần Trung Quốc nhằm khoét sâu mâu thuẫn Xô - Trung, hạn chế sự chi viện quốc tế cho cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam, cô lập phong trào cách mạng ba nước Đông Dương, đồng thời tạo áp lực ngoại giao buộc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phải nhượng bộ tại bàn đàm phán Paris.

5. Việc mở rộng chiến tranh tác động như thế nào đến khả năng tự đứng vững của quân đội Sài Gòn?
Việc mở rộng chiến tranh khiến quân đội Sài Gòn phải căng mình trên cả ba chiến trường (Việt Nam, Campuchia, Lào). Lực lượng bị dàn mỏng, gánh chịu thiệt hại nặng nề về người và phương tiện chiến tranh tại các chiến dịch lớn (như Lam Sơn 719), dẫn đến suy sụp tinh thần chiến đấu nghiêm trọng và đẩy chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh đến chỗ phá sản hoàn toàn.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Minh Sơn đã phục dựng một cách chân thực và có hệ thống quá trình Mỹ mở rộng chiến tranh ra toàn Đông Dương dưới thời Tổng thống Richard Nixon giai đoạn 1969-1973. Bằng việc kết hợp chặt chẽ các nguồn sử liệu giải mật của Mỹ, tài liệu lưu trữ của chính quyền Sài Gòn và văn kiện lãnh đạo của Đảng, công trình đã luận giải sâu sắc bản chất hiếu chiến, mâu thuẫn giữa lời nói và hành động của giới cầm quyền Mỹ, vạch rõ nguyên nhân phá sản của chiến lược Việt Nam hóa và Đông Dương hóa chiến tranh. Đồng thời, luận án khẳng định quy luật tất yếu về sức mạnh của khối đại đoàn kết chiến đấu ba dân tộc Việt Nam - Lào - Campuchia là nhân tố quyết định đưa tới thắng lợi của Hiệp định Paris năm 1973, mở đường cho sự nghiệp giải phóng hoàn toàn bán đảo Đông Dương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2. Từ can thiệp vào Đông Dương đến việc hình thành chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh của Mỹ (1953-1969) Chương 3. Mỹ với quá trình mở rộng chiến tranh ra toàn Đông Dương (1969-1973) Chương 4.

Tác động và ảnh hưởng của quá trình mở rộng chiến tranh của Mỹ ra toàn Đông Dương (1969-1973) Kết luận Tài liệu tham khảo Các công trình có liên quan đến đề tài được công bố Phụ lục 9 NỘI DUNG CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU --- 1. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Hiệp định Genève 1954 về Đông Dương hứa hẹn sẽ đem lại hòa bình, độc lập và thống nhất cho ba dân tộc Đông Dương: Việt Nam-Lào-Campuchia. Thế nhưng, trong suốt 19 năm sau đó (1954-1973), với bốn đời Tổng thống liên tiếp: Eisenhower, Kennedy, Johnson và Nixon, Mỹ ra sức phá hoại Hiệp định Genève, xâm lược miền Nam, gây chiến tranh phá hoại miền Bắc âm mưu chia cắt Việt Nam. Vào đầu năm 1969, trở thành Tổng thống, Nixon đề ra “Học thuyết Nixon”, chiến lược toàn cầu “ngăn chặn thực tế” và chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh.

Sau đó, Mỹ từng bước leo thang mở rộng chiến tranh sang Campuchia (1970) và Lào (1971), chiến tranh lan rộng trở thành Đông Dương hóa chiến tranh. Quá trình leo thang mở rộng chiến tranh của Mỹ ra toàn Đông Dương (1969-1973) trở thành đề tài cho những công trình nghiên cứu của nhiều tác giả. Các công trình nghiên cứu của các tác giả nƣớc ngoài Đây là những công trình nghiên cứu mang tầm quốc gia, những công trình này giúp người nghiên cứu khai thác nguồn tài liệu có liên quan đến chính sách của Mỹ ở Đông Dương giai đoạn 1969-1973. Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ: Động cơ của sự lựa chọn trong thế kỷ XXI.

Tác phẩm gồm hai phần, 10 chương với 500 trang, được biên soạn như một giáo trình về chính sách đối ngoại của Mỹ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Phần có liên quan đến đề tài nằm ở Chương V: Bối cảnh chiến tranh lạnh: Những bài học và di sản. Tác giả cho rằng: “Chiến tranh Việt Nam: là thất bại nặng nề nhất trong chính sách đối ngoại của Mỹ thời kỳ Chiến tranh lạnh. Nó đã nhấn chìm bốn mục tiêu then chốt dùng để xác định lợi ích quốc gia của Mỹ, gồm: Quyền lực (Power), Hòa bình (Peace), Thịnh vượng (Prosperity) và Nguyên tắc (Principles).

Đối với chiến lược, chính sách ngoại giao của Mỹ, thất bại này đã thể hiện trên tất cả các khía cạnh: hòa bình đã không đạt được, sức mạnh bị hao mòn, những nguyên tắc bị vi phạm, sự thịnh vượng bị tổn hại” (Jentleson, 2007, tr. 10 Nói về Việt Nam hóa chiến tranh, tác giả cho rằng: “Đó là một hành động trong nghi ngờ và bị công kích bởi sự hoài nghi đã được tiến hành trong hỗn loạn, nhưng vẫn được tiến hành”. Quan điểm này của Jentleson làm cho những ai nghiên cứu về chiến tranh Việt Nam giai đoạn 1969-1973, không thể không đặt ra câu hỏi là: tại sao, chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh, sản phẩm của bộ đôi chính khách có nhiều trải nghiệm trên chính trường là Tổng thống Nixon và Cố vấn Kissinger lại bị hoài nghi và được tiến hành trong sự hỗn loạn? Và tại sao nó vẫn phải tiến hành? Câu hỏi này, cần được người nghiên cứu đi sau giải thích và tiếp tục làm sáng tỏ hơn trong đề tài nghiên cứu của mình. Những bí mật về chiến tranh Việt Nam (Hồi ức về Việt Nam và Hồ sơ Lầu Năm Góc).

Sau ba năm tham chiến ở Việt Nam, năm 1967, Daniel Ellsberg trở về Mỹ và làm việc trong nhóm nghiên cứu tối mật về hoạch định chính sách đối với Việt Nam của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng McNamara.