CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN TỐ CHI PHỐI CUỘC CHỐNG, PHÁ ẤP CHIẾN LƯỢC Ở MỸ THO (TÂY TIỀN GIANG) 1. Khái quát địa lý – hành chính và đặc điểm xã hội - nhân văn khu vực Mỹ Tho (Tây Tiền Giang) 1. Khái quát địa lý – hành chính của Mỹ Tho (Tây Tiền Giang) Trong giai đoạn 1961 – 1965, Mỹ Tho là vùng đất phía tây của tỉnh Mỹ Tho cùng tên theo phân chia của chính quyền cách mạng, bao gồm các huyện Cái Bè, Cai Lậy, Châu Thành, Chợ Gạo và thị xã Mỹ Tho. Tuy nhiên cần làm rõ thêm giai đoạn từ 1956 – 1967, thực hiện chủ trương xác nhập các tỉnh để thuận lợi trong việc lãnh đạo phong trào cách mạng, chính quyền cách mạng đã xác nhập 2 tỉnh Mỹ Tho và Gò Công trước đây thành một tỉnh - đặt tên là tỉnh Mỹ Tho.
Còn chính quyền Sài Gòn lại thành lập tỉnh Định Tường trên địa bàn tỉnh Mỹ Tho cũ và tỉnh Gò Công vào năm 1956, sau đó lại lập tỉnh Gò Công từ quận Gò Công vào tháng 12 năm 1963. Như vậy, trong thời gian 1961 - 1965, cả địa bàn tỉnh Tiền Giang ngày nay được chính quyền cách mạng đặt là tỉnh Mỹ Tho (còn chính quyền Sài Gòn lại đặt là tỉnh Định Tường đến 12/1963). Tuy nhiên, trong nhân dân nói chung lại gọi khu vực phía tây tỉnh này là Mỹ Tho, còn khu vực phía đông tỉnh là Gò Công. Họ không gọi khu vực này theo tên tỉnh của chính quyền Sài Gòn là Định Tường, cũng như họ không gọi chung cả hai là Mỹ Tho như phân chia của chính quyền cách mạng.
Vì thế, trong nhiều tác phẩm lịch sử địa phương ở Tiền Giang ngày nay, khi đề cập đến Tiền Giang trong giai đoạn này (1956 - 1967), đúng ra phải gọi là tỉnh Mỹ Tho nhưng lại thường dùng từ Mỹ Tho – Gò Công. Điều này cho thấy thói quen phân biệt hai khu vực này ảnh hưởng sâu đậm trong nhân dân. Cũng do địa bàn chiến lược quan trọng của Mỹ Tho mà vào tháng 12/1963, chính quyền Sài Gòn đã tách phần Gò Công ra và thành lập tỉnh Gò Công, tỉnh Định Tường cơ bản trở về địa giới của tỉnh Mỹ Tho thời Pháp thuộc. Hơn nữa, đến năm 1967, chính quyền cách mạng lại tách tỉnh Mỹ Tho ra thành 2 tỉnh Mỹ Tho, Gò Công và thành phố Mỹ Tho ngang cấp tỉnh.
Hiện nay, Mỹ Tho là vùng đất phía tây của tỉnh Tiền Giang, bao gồm các huyện Cái Bè, Cai Lậy, Châu Thành, Tân Phước (thành lập năm 1994 từ phần đất tách ra của Cai Lậy và Châu Thành), Chợ Gạo và thành phố Mỹ Tho. 15 Về phía chính quyền Sài Gòn, Mỹ Tho trong giai đoạn 1961 – 1963 là phần đất phía tây của tỉnh Định Tường, từ năm 1964, trở thành đơn vị hành chính cấp tỉnh khi tách phần đất phía đông tỉnh này để tái lập tỉnh Gò Công. Toàn tỉnh Định Tường được chia thành 8 quận thì vùng đất Mỹ Tho đã có 6 quận (trừ 2 quận của Gò Công). Dưới đây là bản thống kê các đơn vị hành chính của toàn tỉnh Định Tường: STT QUẬN SỐ Dân số Diện tích Tổng Xã Ấp 01 Long Định 2 24 195 149.
Theo đó, vùng đất Mỹ Tho chiếm 12/16 tổng, 93/124 xã, 603/903 ấp về đơn vị hành chính; dân số Mỹ Tho là 523.741 người trong tổng số 694.547 người toàn tỉnh với diện tích 146.050 mẫu trong tổng diện tích toàn tỉnh là 202.165 mẫu toàn tỉnh. Như vậy, Mỹ Tho chiếm vị trí quan trọng trong toàn tỉnh Định Tường, chiếm trên ¾ dân số (78%), và gần ¾ diện tích cả tỉnh. Mỹ Tho nằm ở vị trí trung tâm của miền Trung Nam Bộ, phía bắc giáp tỉnh Long An, phía tây giáp tỉnh Đồng Tháp, phía nam và tây nam giáp tỉnh Bến Tre, phía đông giáp khu vực Gò Công. Vùng Mỹ Tho nằm dọc theo phía bắc sông Tiền, có chiều dài từ đông sang tây khoảng 78 km, chiều rộng từ bắc xuống nam: rộng nhất khoảng 30km, hẹp nhất khoảng 10km.
Địa bàn toàn vùng chủ yếu là đồng bằng, xen kẻ các giồng cát chạy dọc theo hướng Đông Bắc – Tây Nam. Mỹ Tho được chia làm hai vùng rõ rệt. Vùng đất phù sa nằm dọc sông Tiền, phía nam lộ 4 (nay là quốc lộ 1), là khu vực đông dân cư nhất. Vùng thứ hai là vùng Đồng Tháp Mười, là khu vực thưa dân và còn phần hoang vu.
16 Đường giao thông thủy bộ tạo nên một hệ thống giao thông khá hoàn chỉnh. Đặc biệt là hệ thống sông ngòi, kinh rạch chằng chịt, vừa là hệ thống giao thông thủy rất tiện lợi, đồng thời cũng rất thuận tiện cho hoạt động chiến tranh du kích. Đó là sông Tiền chạy dọc theo hướng đông – tây, là ranh giới tự nhiên ngăn cách với tỉnh Bến Tre, tỉnh Vĩnh Long. Dọc theo sông Tiền là hệ thống các sông nhánh chạy theo hướng bắc – nam như sông Cái Cối, sông Trà Lọt, sông Trà Tân, sông Ba Rài và hàng loạt các con rạch nhỏ khác.
Ngoài ra, ở vùng này cũng sớm có các kênh đào nối liền Mỹ Tho với khu vực Sài Gòn – Chợ Lớn như kinh Bưu điện, kinh Chợ Gạo. Về đường bộ, quan trọng nhất là quốc lộ 4 (nay là quốc lộ 1) chạy từ Bắc Mỹ Thuận, giáp tỉnh Vĩnh Long đến tỉnh Long An với chiều dài khoảng 78 km, cắt đôi khu vực này thành 2 khu vực nam lộ và bắc lộ. Ngoài ra, tỉnh lộ 28 từ thị xã Mỹ Tho chạy dọc theo sông Tiền đến thị trấn Cái Bè. Lộ 24 từ thị xã Mỹ Tho xuống Chợ Gạo, Gò Công.
Lộ 12 từ thị trấn Cai Lậy qua Đồng Tháp Mười đến tỉnh Kiến Tường. Lộ 30 từ An Thái Trung đến thị xã Cao Lãnh. Ngoài ra, còn có các lộ sườn như lộ Chùa Phật Đá, lộ Cổ Chi từ Tân Hiệp đến Phú Mỹ, lộ Ba Dừa từ thị trấn Cai Lậy đến ngã tư Hưng Long. Đặc điểm xã hội - nhân văn và truyền thống yêu nước của nhân dân Mỹ Tho Cùng với Nam Bộ, vùng đất Mỹ Tho mới chỉ được khai phá từ thế kỉ XVII bởi những di dân người Hoa và lưu dân người Việt.
Trải qua thời gian lịch sử, Mỹ Tho đã nhiều lần thay đổi về tổ chức hành chính, cũng như địa giới và tên gọi. Năm 1753, chúa Nguyễn lấy vùng đất phía tây đặt làm đạo Trường Đồn, trong đó bao gồm cả vùng Mỹ Tho. Năm 1832, sau cuộc cải cách hành chính của Vua Minh Mạng, Mỹ Tho trở thành một phần của tỉnh Định Tường, một trong sáu tỉnh của Nam Kỳ lúc bấy giờ. Năm 1859, thực dân Pháp bắt đầu xâm lược Việt Nam.
Bằng Hiệp ước ký ngày 5 tháng 6 năm 1862 giữa Pháp với triều Nguyễn, ba tỉnh miền Đông bị Pháp chiếm, trong đó có Mỹ Tho. “Năm 1867, thực dân chiếm nốt ba tỉnh còn lại ở miền tây Nam Kỳ, xóa bỏ Nam Kỳ lục tỉnh của nhà Nguyễn. Sau đó, thực dân đã chia Nam Kỳ ra nhiều hạt thanh tra (Inspeetion), đứng đầu mỗi hạt thanh tra là Thanh tra Công việc Bổn xứ” [61, tr. Trong đó, vùng đất Mỹ Tho chia thành 2 khu tham biện (Mỹ Tho và Cai Lậy) trong 4 khu tham biện của tỉnh Định Tường cũ.
Năm 1876, Thống đốc Nam Kỳ lại chia Nam Kỳ thành 4 hạt hành chính lớn: Sài Gòn, Mỹ Tho, Vĩnh Long và Bassac. Khi đó, Mỹ Tho lại trở thành một trong bốn khu tham biện trong hạt hành chính lớn: Mỹ Tho. 17 Về mặt hành chính, tháng 12 năm 1899, thực dân Pháp ban hành Nghị định đổi khu tham biện thành tỉnh từ ngày 1 tháng 1 năm 1900. Khi đó, hai khu tham biện Mỹ Tho và Gò Công nhập lại thành tỉnh Mỹ Tho.
Tuy nhiên, “đến năm 1902, lại tách thành 2 tỉnh Mỹ Tho, Gò Công và tồn tại đến năm 1945” [45, tr. Từ đó, vùng đất Mỹ Tho trở thành một đơn vị hành chính cấp tỉnh của chính quyền thực dân. Cộng đồng cư dân ở Mỹ Tho đã hình thành tương đối sớm vào khoảng nửa sau thế kỉ XVII với hai thành phần dân tộc chính là lưu dân người Việt và di dân người Hoa. Người Hoa chủ yếu cư trú ở thị xã Mỹ Tho và các trung tâm dân cư đông đúc như các thị trấn Cái Bè, Tân Hiệp, Chợ Gạo, Cai Lậy.
Họ chủ yếu làm nghề buôn bán và các nghề thủ công truyền thống. Sau khi Hiệp định Genève được ký kết, cơ cấu xã hội có sự thay đổi lớn. Hàng vạn người Bắc di cư vào Nam, trong đó có một bộ phận chuyển đến cư trú ở vùng đất Mỹ Tho. Mỹ - Diệm đã đưa về Mỹ Tho hơn 30.000 đồng bào công giáo di cư từ miền Bắc vào bố trí ở 3 khu vực: Long Định, Xoài Hột (Bình Đức) và xã Xuân Đông (Chợ Gạo).
Đây đều là những vị trí trọng yếu xung quanh thị xã Mỹ Tho. “Ý đồ của chúng là vừa để thành lập vành đai bảo vệ, vừa gây chia rẽ đồng bào Nam Bắc, chia rẽ lương giáo” [48, tr. Theo “Bảng điều tra sơ lược về tỉnh Định Tường năm 1962”, dân số toàn tỉnh vào thời điểm này là 694. Trong đó người Việt chiếm 98%, còn lại là người Hoa và khoảng vài chục người thuộc các dân tộc khác.
Thành phần nông dân chiếm đại đa số với hơn 80% dân số. Còn lại là binh lính, công chức, một số thương nhân và thợ thủ công. Lực lượng công nhân chỉ chiếm số lượng vài ngàn người, chủ yếu làm trong các hãng xưởng như xay xát lúa gạo, xẻ gỗ, các hãng nước mắn và một số ngành nghề khác. Thợ thủ công thuộc nhiều ngành nghề khác nhau, khá đa dạng.
Lực lượng công chức chủ yếu trong ngành giáo dục, y tế và các ngành dịch vụ điện, nước, công trình công cộng, giao thông vận tải. Dân số trong vùng Mỹ Tho phân bố không đều, chủ yếu tập trung ở các thị xã, thị trấn và dọc theo lộ 4 [143, tr. Về tôn giáo, Mỹ Tho là vùng đất có đủ các tôn giáo lớn ở Việt Nam: Cao Đài, Hòa Hảo, Thiên chúa, Tin Lành, Phật giáo. Tuy nhiên, đa số nhân dân vẫn theo tín ngưỡng thờ cúng ông bà tổ tiên.
Sau khi Hiệp định Genève được kí kết, Mỹ - Diệm đã đưa hàng ngàn đồng bào miền Bắc di cư đến định cư trên vùng đất Mỹ Tho. Họ chủ yếu là những người theo đạo Thiên chúa bị dụ dỗ, cưỡng ép di cư vào Nam. Vì thế, Công giáo có khoảng hơn 20.000 tín đồ, tập trung phần lớn ở xã Xuân Đông, Hòa Định huyện Chợ Gạo, xã Bình Đức, Long Định huyện Châu Thành, xã Ngũ Hiệp huyện Cai Lậy. Đạo Cao Đài có khoảng 18 30.