Chiến Tranh Nhân Dân Ở Quảng Bình Trong Kháng Chiến Chống Mỹ (1965-1973)

Khám phá chiến tranh nhân dân ở Quảng Bình trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước giai đoạn 1965-1973, những sự kiện và bài học lịch sử quan trọng.

• Tác giả: Mai Xuân Toàn
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Cung
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Chiến Tranh Nhân Dân Ở Quảng Bình Trong Kháng Chiến Chống Mỹ, Cứu Nước Những Năm 1965 - 1973
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chiến Tranh Nhân Dân Quảng Bình 1965 1973

Cuộc chiến tranh nhân dân ở Quảng Bình (1965-1973) là một phần quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Quảng Bình, cùng với Vĩnh Linh, đóng vai trò là tuyến đầu của miền Bắc xã hội chủ nghĩa, hậu phương trực tiếp của cách mạng miền Nam, đặc biệt là chiến trường Trị - Thiên. Vị trí chiến lược này khiến Quảng Bình trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của đế quốc Mỹ. Nghiên cứu về cuộc chiến tranh này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự hy sinh và tinh thần chiến đấu của nhân dân Quảng Bình.

1.1. Vị trí chiến lược của Quảng Bình trong kháng chiến chống Mỹ

Quảng Bình không chỉ là tuyến đầu của miền Bắc mà còn là điểm khởi đầu của tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại, chi viện cho chiến trường miền Nam và các nước bạn Lào, Campuchia. Điều này khiến Mỹ tập trung lực lượng lớn để đánh phá, biến Quảng Bình thành nơi thử lửa ác liệt nhất trong cuộc chiến tranh phá hoại.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu về chiến tranh nhân dân Quảng Bình

Nghiên cứu này giúp tái hiện bức tranh toàn cảnh về cuộc chiến tranh nhân dân, từ cơ sở hình thành, phát triển đến diễn biến chính. Đồng thời, nó khẳng định vai trò của Quảng Bình trong cuộc đối đầu với đế quốc Mỹ, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc. Nghiên cứu này cũng cung cấp tư liệu lịch sử quý giá cho các thế hệ sau.

II. Thách Thức và Khó Khăn Trong Chiến Tranh ở Quảng Bình

Quảng Bình phải đối mặt với cuộc chiến tranh phá hoại kéo dài và khốc liệt nhất. Mỹ sử dụng không quân, hải quân và cả lực lượng gián điệp, biệt kích để tấn công. Mục tiêu của chúng là phá hủy cơ sở vật chất, cắt đứt tuyến đường chi viện và làm suy yếu ý chí chiến đấu của nhân dân Quảng Bình. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân và dân Quảng Bình đã kiên cường bám trụ, sản xuất và chiến đấu, lập nên những chiến công vang dội. Theo Đại tướng Võ Nguyên Giáp, để tổng kết cuộc chiến tranh phá hoại toàn diện, cần nghiên cứu ở Quảng Bình.

2.1. Các hình thức phá hoại của đế quốc Mỹ tại Quảng Bình

Đế quốc Mỹ sử dụng nhiều hình thức phá hoại khác nhau, từ ném bom, bắn phá bằng hải quân đến sử dụng gián điệp, biệt kích. Mục tiêu của chúng là phá hủy các công trình giao thông, kho tàng, bệnh viện, trường học và các khu dân cư. Sự tàn phá này gây ra những thiệt hại to lớn về người và của cho Quảng Bình.

2.2. Ảnh hưởng của chiến tranh đến đời sống nhân dân Quảng Bình

Cuộc chiến tranh đã gây ra những ảnh hưởng nặng nề đến đời sống của nhân dân Quảng Bình. Họ phải sống trong cảnh bom đạn, thiếu thốn lương thực, thuốc men và các nhu yếu phẩm khác. Tuy nhiên, với tinh thần yêu nước và ý chí kiên cường, họ đã vượt qua mọi khó khăn, vừa sản xuất, vừa chiến đấu, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc.

2.3. Khó khăn trong đảm bảo giao thông vận tải chi viện chiến trường

Việc đảm bảo giao thông vận tải chi viện chiến trường là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn. Mỹ liên tục đánh phá các tuyến đường, cầu cống, gây ách tắc giao thông. Tuy nhiên, với tinh thần “mở đường mà đi, đánh địch mà tiến”, quân và dân Quảng Bình đã không quản ngại hy sinh, gian khổ, đảm bảo thông suốt các tuyến đường, chi viện kịp thời cho chiến trường.

III. Cách Quảng Bình Xây Dựng Chiến Tranh Nhân Dân Hiệu Quả

Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, Quảng Bình đã xây dựng một thế trận chiến tranh nhân dân vững chắc. Điều này bao gồm việc xây dựng lực lượng vũ trang địa phương, tổ chức phòng không nhân dân, đảm bảo hậu cần tại chỗ và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng. Sức mạnh tổng hợp của chiến tranh nhân dân đã giúp Quảng Bình đánh bại cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ.

3.1. Xây dựng lực lượng vũ trang địa phương vững mạnh

Lực lượng vũ trang địa phương, bao gồm bộ đội địa phương, dân quân tự vệ, đóng vai trò nòng cốt trong cuộc chiến tranh nhân dân. Họ được huấn luyện kỹ càng, trang bị vũ khí đầy đủ và có tinh thần chiến đấu cao. Lực lượng này đã phối hợp chặt chẽ với bộ đội chủ lực, đánh bại nhiều cuộc tấn công của địch.

3.2. Tổ chức phòng không nhân dân rộng khắp

Công tác phòng không nhân dân được tổ chức rộng khắp, từ thành thị đến nông thôn. Các hầm hào, công sự được xây dựng để bảo vệ người dân khỏi bom đạn. Các đơn vị pháo cao xạ, súng máy phòng không được bố trí để bắn trả máy bay địch. Nhờ đó, thiệt hại về người và của được giảm thiểu đáng kể.

3.3. Đảm bảo hậu cần tại chỗ cho chiến tranh

Việc đảm bảo hậu cần tại chỗ là một yếu tố quan trọng để duy trì cuộc chiến tranh nhân dân. Quảng Bình đã đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp để cung cấp lương thực, thực phẩm, thuốc men và các nhu yếu phẩm khác cho quân và dân. Đồng thời, công tác vận chuyển, phân phối hàng hóa cũng được tổ chức chặt chẽ.

IV. Chiến Tranh Nhân Dân Quảng Bình Bài Học Kinh Nghiệm Quý Báu

Cuộc chiến tranh nhân dân ở Quảng Bình đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là bài học về phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân, về tinh thần tự lực tự cường, về sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và về sự kết hợp chặt chẽ giữa chiến đấu và sản xuất. Những bài học này vẫn còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay. Cần chủ động vận dụng sáng tạo đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phương.

4.1. Phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân trong chiến tranh

Sức mạnh của chiến tranh nhân dân nằm ở sự tham gia của toàn dân. Mỗi người dân đều là một chiến sĩ, mỗi làng xã là một pháo đài. Sự đoàn kết, đồng lòng của toàn dân đã tạo nên sức mạnh vô địch, đánh bại mọi kẻ thù xâm lược.

4.2. Tinh thần tự lực tự cường chủ động sáng tạo

Trong điều kiện bị bao vây, cô lập, Quảng Bình đã phát huy cao độ tinh thần tự lực tự cường, chủ động sáng tạo. Quân và dân đã tự chế tạo vũ khí, cải tiến kỹ thuật, tìm ra những cách đánh giặc độc đáo, hiệu quả.

4.3. Vai trò lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh trong chiến tranh

Đảng bộ tỉnh Quảng Bình đã có vai trò lãnh đạo sáng suốt, đưa ra những quyết sách đúng đắn, phù hợp với tình hình thực tế. Đảng bộ đã động viên, tổ chức, chỉ đạo quân và dân vượt qua mọi khó khăn, giành thắng lợi trong cuộc chiến tranh.

V. Ứng Dụng Bài Học Chiến Tranh vào Xây Dựng Quảng Bình

Những bài học từ chiến tranh nhân dân có thể được ứng dụng vào công cuộc xây dựng và phát triển Quảng Bình ngày nay. Tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực tự cường, khả năng sáng tạo và sự lãnh đạo đúng đắn là những yếu tố quan trọng để xây dựng Quảng Bình trở thành một tỉnh giàu mạnh, văn minh. Gắn xây dựng thế trận với củng cố hệ thống chính trị và phát triển kinh tế - xã hội để đảm bảo hậu cần tại chỗ cho chiến tranh nhân dân.

5.1. Phát triển kinh tế xã hội dựa trên tinh thần tự lực

Quảng Bình cần phát huy tinh thần tự lực tự cường, khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế của địa phương để phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, cần chủ động hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư, học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển.

5.2. Xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh

Hệ thống chính trị cần được xây dựng vững mạnh, đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và quyền làm chủ của nhân dân. Cần tăng cường công tác xây dựng Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng.

5.3. Giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ

Cần tăng cường công tác giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho thế hệ trẻ. Khơi dậy lòng tự hào về lịch sử, văn hóa của dân tộc, về những đóng góp to lớn của các thế hệ cha anh trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.

VI. Tương Lai Của Nghiên Cứu Chiến Tranh Nhân Dân Quảng Bình

Nghiên cứu về chiến tranh nhân dân ở Quảng Bình vẫn còn nhiều dư địa để phát triển. Cần tiếp tục khai thác các nguồn tư liệu mới, đi sâu phân tích các khía cạnh khác nhau của cuộc chiến tranh và rút ra những bài học kinh nghiệm sâu sắc hơn. Nghiên cứu này sẽ góp phần làm phong phú thêm kho tàng tri thức lịch sử của dân tộc và cung cấp những luận cứ khoa học cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nâng cao tinh thần tự lực, tự cường, chủ động phòng, tránh, đánh trả trong tình huống có chiến tranh bao vây, cô lập và ngăn chặn.

6.1. Khai thác các nguồn tư liệu mới về chiến tranh

Cần tiếp tục khai thác các nguồn tư liệu mới, bao gồm các tài liệu lưu trữ, hồi ký, phỏng vấn nhân chứng lịch sử. Việc này sẽ giúp làm sáng tỏ nhiều vấn đề còn chưa được nghiên cứu đầy đủ.

6.2. Nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh của chiến tranh

Cần đi sâu nghiên cứu về các khía cạnh khác nhau của cuộc chiến tranh, như vai trò của phụ nữ, thanh niên, các dân tộc thiểu số, tác động của chiến tranh đến môi trường, văn hóa, xã hội.

6.3. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cần được ứng dụng vào thực tiễn, phục vụ công tác giáo dục, tuyên truyền, xây dựng lực lượng vũ trang, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu (5 trang), kết luận (4 trang), tài liệu tham khảo (21 trang), nội dung luận án dài 171 trang, chia làm 4 chương: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu (16 trang) Chƣơng 2. Cơ sở hình thành và phát triển của chiến tranh nhân dân ở Quảng Bình trong kháng chiến chống Mỹ những năm 1965-1973 (50 trang). Quân và dân Quảng Bình tiến hành chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ những năm 1965-1973 (66 trang).

Đặc điểm, ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm của chiến tranh nhân dân ở Quảng Bình những năm 1965-1973 (39 trang). 8 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Tiếp cận dưới góc độ nghiên cứu chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại, đã có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước được công bố, chủ yếu như sau: 1. Các công trình nghiên cứu về chiến tranh nhân dân Việt Nam 1.

Ở trong nước Nghiên cứu về chiến tranh cách mạng nói chung, chiến tranh nhân dân trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước nói riêng đã có rất nhiều công trình: Võ Nguyên Giáp (1970), Mấy vấn đề về đường lối quân sự của Đảng ta, Nxb Quân đội Nhân dân, Hà Nội; Nắm vững đường lối chiến tranh nhân dân đánh thắng chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1972), Nxb Quân đội Nhân dân, Hà Nội; Chiến tranh giải phóng dân tộc và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc (1979), Nxb Quân đội Nhân dân, Hà Nội,. Với vai trò là Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, các công trình của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã thể hiện rõ nét những quan điểm về đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng và Nhà nước Việt Nam, như về quá trình hình thành và phát triển đường lối chiến tranh nhân dân Việt Nam của Đảng, về tư tưởng chiến tranh nhân dân của Hồ Chí Minh, về mục đích, lực lượng, phương thức tiến hành, nghệ thuật quân sự của chiến tranh nhân dân, nổi bật là tư tưởng toàn dân đánh giặc, cả nước đánh giặc, lấy lực lượng vũ trang nhân dân làm nòng cốt. Tác giả khẳng định 1930-1945 là thời kì hình thành đường lối khởi nghĩa toàn dân và chiến tranh nhân dân của Đảng, đi đến hoàn chỉnh ở thời kì 1945-1954 và được nâng cao trong thời kì 1954-1975. Riêng về công trình Nắm vững đường lối chiến tranh nhân dân đánh thắng chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, gồm 5 bài viết, sau khi tổng kết những thắng lợi hết sức to lớn mà quân và dân ta đã giành được trong cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, tác giả phân tích tính chất, mục đích thủ đoạn đánh phá cùng những thất bại của đế 9 quốc Mỹ; nêu bật tính chất chính nghĩa của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của quân dân ta, đường lối chiến tranh, đặc biệt là đường lối chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại, từ đó rút ra những bài học qua 4 năm chống chiến tranh phá hoại lần thứ nhất (1965-1968), trong đó nhấn mạnh vị trí chiến lược của chiến tranh nhân dân ở địa phương và của các lực lượng vũ trang địa phương, cũng như phát huy sức mạnh to lớn của chiến tranh nhân dân trên chiến trường sông biển.

Riêng đối với cuộc chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại, tác giả làm rõ đó là một cuộc chiến đất đối không, đất đối biển, không đối không, không đối biển và thậm chí là cả đất đối đất, với những nội dung cụ thể là “toàn dân đánh máy bay và tàu chiến địch, toàn dân làm công tác phòng tránh, toàn dân đảm bảo giao thông vận tải, kết hợp chặt chẽ giữa chiến đấu và sản xuất, thực hiện chuyển hướng kinh tế để phục vụ quốc phòng, bảo đảm đời sống nhân dân, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, tiếp tục làm tròn nhiệm vụ chi viện miền Nam và chi viện quốc tế” [100, tr. Văn Tiến Dũng (1979), Chiến tranh nhân dân quốc phòng toàn dân, tập 2, Nxb. Quân đội Nhân dân, Hà Nội, luận giải nhiều vấn đề mang tính tổng kết về truyền thống chiến tranh nhân dân trong lịch sử và chiến tranh nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc như về nghệ thuật quân sự trong kháng chiến chống Mỹ, về một số kinh nghiệm trong chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại của Mỹ, như đánh giá đúng âm mưu chiến lược và khả năng hoạt động của địch, có quyết tâm cao đối phó kịp thời và giành thắng lợi, tiến hành chiến tranh toàn dân, toàn diện, lâu dài, dựa vào sức mình là chính, đồng thời ra sức tranh thủ sự viện trợ quốc tế, … Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (1982, 1983), Chiến tranh nhân dân đánh thắng chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, Nxb. Quân đội Nhân dân, Hà Nội, trình bày đặc điểm tình hình và diễn biến của chiến tranh, rút ra 9 bài học kinh nghiệm về chỉ đạo chiến tranh nhân dân đánh thắng không quân và hải quân Mỹ, xây dựng lực lượng vũ trang trong chiến tranh, đảm bảo giao thông vận tải, chuyển 10 hướng kinh tế, tổ chức phòng không nhân dân, … bảo vệ vững chắc hậu phương và chi viện cho tiền tuyến.

Ban Chỉ đạo Tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1995), Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Thắng lợi và bài học, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, trình bày các giai đoạn phát triển của cuộc kháng chiến chống Mỹ, rút ra những bài học kinh nghiệm lớn, trong đó có “nghệ thuật tiến hành chiến tranh nhân dân sáng tạo, tổ chức lực lượng cả nước đánh giặc”. Viện Nghiên cứu Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh (1995), Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, tập II (1954-1975), Nxb.

Chính trị Quốc gia, Hà Nội, trong chương X và XI đề cập những diễn biến chính của cuộc chiến đấu của quân dân miền Bắc chống chiến tranh phá hoại của Mỹ. Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (1997), Hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam (1945-1975), Nxb. Quân đội Nhân dân, Hà Nội, ngoài đề cập quá trình xây dựng hậu phương vững mạnh toàn diện, làm chỗ dựa cho cách mạng miền Nam, công trình dành phần quan trọng trình bày về xây dựng và phát huy tuyến vận tải chiến lược chi viện cách mạng miền Nam, chủ yếu là qua tuyến đường Trường Sơn. Công trình cũng rút ra những bài học kinh nghiệm lớn về phát huy vai trò hậu phương trong chiến tranh nhân dân.

Ban Chỉ đạo Tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (2000), Chiến tranh cách mạng Việt Nam 1945-1975. Thắng lợi và bài học, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tổng kết nguyên nhân và diễn biến của cuộc chiến tranh cách mạng 30 năm (1945-1975), rút ra những bài học, trong đó có bài học về đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, lâu dài, tự lực cánh sinh, về hậu phương - căn cứ địa, về vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong chiến tranh cách mạng giải phóng dân tộc, … Bộ Tổng Tham mưu (2001), Tổng kết chiến tranh nhân dân: Chuyên đề chỉ đạo xây dựng và hoạt động chiến đấu của lực lượng phòng không địa phương chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ trên miền Bắc (1954-1975), Nxb. Quân đội Nhân dân, Hà Nội, làm rõ một số đặc điểm có liên quan đến quá trình chỉ đạo 11 xây dựng và hoạt động của lực lượng phòng không địa phương, từ đó rút ra 4 bài học kinh nghiệm, đó là thường xuyên nâng cao cảnh giác cách mạng, chủ động xây dựng, phát triển lực lượng phòng không địa phương trong thế trận chiến tranh nhân dân đối không; Vừa chỉ đạo đánh trả có hiệu quả máy bay địch, vừa chỉ đạo thực hiện tốt việc sơ tán phòng tránh, khắc phục hậu quả ở địa phương; Quán triệt sâu sắc tư tưởng, nguyên tắc tác chiến phòng không, vận dụng sáng tạo vào chỉ đạo tác chiến phòng không địa phương, thực hiện cách đánh thích hợp có hiệu quả, kết hợp phòng không địa phương với phòng không chủ lực; Phát huy vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng, quản lí điều hành của chính quyền, tham gia của các ngành, đoàn thể, vai trò tham mưu và chỉ huy của cơ quan tham mưu phòng không các cấp.

Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2013), Lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975), xuất bản lần thứ 2, Nxb. Chính trị Quốc gia - Sự Thật, Hà Nội, trong đó về cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của quân dân miền Bắc được phản ánh trong các tập IV, V, VI, VII. Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2015), Tổng kết chiến đấu chống đế quốc Mỹ phong tỏa sông, biển miền Bắc bằng thủy lôi và bom từ trường những năm 1965-1973, Nxb. Quân đội Nhân dân, Hà Nội, tái hiện những nét đặc sắc, tiêu biểu nhất về quá trình lãnh đạo, chỉ huy, tổ chức chiến đấu của quân dân ta, từng bước đánh bại mọi âm mưu thủ đoạn đánh phá, phong tỏa bằng vũ khí công nghệ cao hết sức hiểm độc của đế quốc Mỹ ở trên chiến trường sông biển thuộc quân khu 3 và 4 (gồm các tỉnh ven biển từ Quảng Ninh vào đến Vĩnh Linh), trong đó tập trung chủ yếu ở một số vùng có ý nghĩa chiến lược như cảng Hải Phòng, cảng Gianh và Nhật Lệ.

Công trình làm rõ những loại vũ khí và thủ đoạn đánh phá, phong tỏa của Mỹ cùng quá trình quân dân ta đối phó, làm vô hiệu hóa cuộc chiến phong tỏa. Trên cơ sở đó, công trình rút ra kết quả, ý nghĩa và 7 bài học kinh nghiệm, trong đó có “quán triệt sâu sắc đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng, … Không ngừng xây dựng và củng cố thế trận chiến tranh nhân dân chống địch đánh phá phong tỏa” [214, tr. 12 Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2015), Lịch sử tư tưởng quân sự Việt Nam - Tập IV: Từ năm 1945 đến năm 1975, Nxb. Chính trị Quốc gia - Sự Thật, Hà Nội, nghiên cứu tư tưởng quân sự của Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam qua quá trình lãnh đạo hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, trong đó có tư tưởng tiến hành chiến tranh nhân dân, kháng chiến toàn dân toàn diện, dựa vào sức mình là chính, đồng thời tranh thủ viện trợ quốc tế; tư tưởng xây dựng căn cứ địa, hậu phương chiến tranh; vừa kháng chiến vừa kiến quốc; tư tưởng xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân ba thứ quân và nền quốc phòng toàn dân ở Việt Nam.

Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2015), Lịch sử tư tưởng quân sự Việt Nam - Tập V: Tổng luận, Nxb.