Luận án tiến sĩ về xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Sơn La giai đoạn 1998-2015

Nghiên cứu xóa đói giảm nghèo tại Sơn La (1998-2015) phân tích các chính sách và kết quả thực hiện, góp phần nâng cao đời sống người dân.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Tú
• Người hướng dẫn: Đinh Quang Hải
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quá Trình Thực Hiện Xóa Đói Giảm Nghèo Ở Tỉnh Sơn La (1998 - 2015)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Những công trình ấn phẩm, báo cáo, bài viết nghiên cứu về xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam
• 1.3. Những công trình nghiên cứu về kinh tế - xã hội và xóa đói giảm nghèo ở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam
• 1.4. Nhận xét về kết quả nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tiếp tục làm rõ
• 1.5. Nhận xét về kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố
• 1.6. Những vấn đề luận án cần tập trung làm rõ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC HIỆN XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở TỈNH SƠN LA TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2005
• 2.1. Các quan niệm về đói nghèo và tiêu chí đánh giá, phân loại đói nghèo ở Việt Nam
• 2.1.1. Quan niệm về đói nghèo
• 2.1.2. Các chỉ tiêu đánh giá và chuẩn mực đói nghèo ở Việt Nam
• 2.2. Những nguyên nhân của đói nghèo và chủ trƣơng, chính sách của Đảng, Nhà nƣớc, tỉnh Sơn La về xóa đói giảm nghèo
• 2.2.1. Khái quát quá trình thực hiện xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Sơn La trƣớc năm 1998
• 2.2.2. Những nguyên nhân dẫn đến đói nghèo
• 2.2.3. Những chủ trƣơng, chính sách của Đảng, Nhà nƣớc và tỉnh Sơn La về xóa đói giảm nghèo
• 2.3. Quá trình thực hiện và kết quả xóa đói giảm nghèo
• 2.3.1. Quá trình thực hiện
• 2.3.2. Kết quả thực hiện xóa đói giảm nghèo
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC HIỆN XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở TỈNH SƠN LA TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2015
• 3.1. Những chủ trƣơng, chính sách về xóa đói giảm nghèo của Đảng, Chính phủ và tỉnh Sơn La trong tình hình mới
• 3.1.1. Chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Chính phủ
• 3.1.2. Những yếu tố tác động đến công tác xóa đói giảm nghèo và chủ trƣơng, chính sách của Đảng bộ và chính quyền tỉnh Sơn La
• 3.2. Quá trình thực hiện và kết quả xóa đói giảm nghèo
• 3.2.1. Quá trình thực hiện
• 3.2.2. Kết quả thực hiện xóa đói giảm nghèo
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM
• 4.1. Một số kinh nghiệm
• 4.2. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu xóa đói giảm nghèo tại Sơn La 1998 2015

Nghiên cứu về xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Sơn La từ năm 1998 đến 2015 là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Tỉnh Sơn La, với đặc thù là vùng miền núi, đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong công tác xóa đói giảm nghèo. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình đói nghèo mà còn cung cấp những bài học quý giá cho các chính sách trong tương lai.

1.1. Tình hình đói nghèo tại Sơn La trước năm 1998

Trước năm 1998, tình hình đói nghèo tại Sơn La rất nghiêm trọng. Các yếu tố như địa hình khó khăn, thiếu thốn về cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ chưa hiệu quả đã dẫn đến tỷ lệ hộ nghèo cao. Nghiên cứu cho thấy, nhiều hộ gia đình không có đủ điều kiện để phát triển sản xuất nông nghiệp, dẫn đến tình trạng đói nghèo kéo dài.

1.2. Các chính sách xóa đói giảm nghèo giai đoạn 1998 2015

Giai đoạn 1998-2015, tỉnh Sơn La đã triển khai nhiều chính sách xóa đói giảm nghèo. Các chương trình như hỗ trợ nông dân, phát triển hạ tầng và giáo dục đã được thực hiện. Những chính sách này đã góp phần cải thiện đời sống của người dân, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết.

II. Những thách thức trong công tác xóa đói giảm nghèo tại Sơn La

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong công tác xóa đói giảm nghèo, nhưng Sơn La vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Tình hình đói nghèo vẫn còn cao, đặc biệt là ở các huyện miền núi. Việc thiếu hụt nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng là những vấn đề cần được khắc phục.

2.1. Tình hình đói nghèo vẫn còn cao

Tính đến năm 2015, tỷ lệ hộ nghèo tại Sơn La vẫn ở mức cao so với trung bình cả nước. Nhiều xã đặc biệt khó khăn vẫn chưa thoát khỏi tình trạng đói nghèo. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp mạnh mẽ hơn trong công tác xóa đói giảm nghèo.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực và sự phối hợp

Một trong những thách thức lớn nhất trong công tác xóa đói giảm nghèo tại Sơn La là thiếu hụt nguồn lực. Sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội cũng chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến việc triển khai các chương trình hỗ trợ không đồng bộ.

III. Phương pháp xóa đói giảm nghèo hiệu quả tại Sơn La

Để đạt được mục tiêu xóa đói giảm nghèo, Sơn La cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc phát triển kinh tế địa phương, nâng cao chất lượng giáo dục và y tế là những yếu tố quan trọng. Các chương trình hỗ trợ cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của từng địa phương.

3.1. Phát triển kinh tế địa phương

Phát triển kinh tế địa phương thông qua việc khuyến khích sản xuất nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp là một trong những phương pháp hiệu quả. Các dự án hỗ trợ nông dân cần được triển khai đồng bộ để nâng cao thu nhập cho người dân.

3.2. Nâng cao chất lượng giáo dục và y tế

Giáo dục và y tế là hai lĩnh vực quan trọng trong công tác xóa đói giảm nghèo. Cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng giáo dục và y tế để đảm bảo người dân có thể tiếp cận dịch vụ tốt nhất, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy, công tác xóa đói giảm nghèo tại Sơn La đã đạt được nhiều thành tựu. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc áp dụng các bài học từ nghiên cứu này vào thực tiễn sẽ giúp cải thiện hiệu quả công tác xóa đói giảm nghèo trong tương lai.

4.1. Thành tựu đạt được trong công tác xóa đói giảm nghèo

Trong giai đoạn 1998-2015, tỷ lệ hộ nghèo tại Sơn La đã giảm đáng kể. Nhiều chương trình hỗ trợ đã giúp người dân cải thiện đời sống, từ đó góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ công tác xóa đói giảm nghèo tại Sơn La có thể được áp dụng cho các tỉnh miền núi khác. Việc lắng nghe ý kiến của người dân và điều chỉnh chính sách phù hợp là rất cần thiết để đạt được hiệu quả cao hơn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho xóa đói giảm nghèo tại Sơn La

Kết luận, công tác xóa đói giảm nghèo tại Sơn La đã có những bước tiến đáng kể nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn địa phương.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững trong công tác xóa đói giảm nghèo là rất quan trọng. Cần có các chương trình dài hạn để đảm bảo người dân có thể tự lực vươn lên thoát nghèo.

5.2. Cải cách chính sách xóa đói giảm nghèo

Cải cách chính sách xóa đói giảm nghèo cần được thực hiện để phù hợp với tình hình thực tế. Việc lắng nghe ý kiến của người dân và các tổ chức xã hội sẽ giúp xây dựng các chính sách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ Lịch sử với đề tài "Quá trình thực hiện xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Sơn La (1998 - 2015)" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thanh Tú thực hiện tại Học viện Khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, mã số 92 29 013), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Đinh Quang Hải và PGS.TS. Trần Thị Phương Hoa, bảo vệ năm 2021.

Về tính cấp thiết, đói nghèo là vấn đề xã hội lớn tại các quốc gia đang phát triển. Tại Việt Nam, xóa đói giảm nghèo (XĐGN) luôn được Đảng và Nhà nước xác định là chương trình mục tiêu quốc gia, vừa là tiền đề vừa là thước đo của phát triển bền vững và công bằng xã hội. Sơn La là tỉnh miền núi phía Tây Bắc, có đường biên giới tiếp giáp nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, giữ vị trí chiến lược về chính trị, an ninh và quốc phòng, là địa bàn cư trú của 12 dân tộc. Mặc dù công tác giảm nghèo đạt được nhiều chuyển biến, song đến năm 2015, Sơn La vẫn còn 5/12 huyện nghèo, 102/204 xã và 1.708 bản có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Về mặt khoa học, trước thời điểm luận án thực hiện, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách chuyên sâu, toàn diện và hệ thống dưới góc độ khoa học lịch sử về toàn bộ quá trình thực hiện XĐGN trên địa bàn tỉnh Sơn La giai đoạn 1998 - 2015. Do đó, việc nghiên cứu đề tài có ý nghĩa cấp thiết cả về mặt lý luận, lịch sử và thực tiễn quản lý địa phương.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ quá trình thực hiện XĐGN ở tỉnh Sơn La từ năm 1998 đến năm 2015; đưa ra những nhận xét, đánh giá khách quan và đúc kết những kinh nghiệm có giá trị tham khảo cho công cuộc giảm nghèo. Để đạt được mục đích đó, tác giả xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Sưu tầm, hệ thống hóa các công trình nghiên cứu gián tiếp và trực tiếp liên quan đến đề tài; trên cơ sở đó nhận xét về kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố và chỉ ra những vấn đề cần tiếp tục làm rõ.
2. Làm rõ những chủ trương, chính sách, chương trình, dự án hỗ trợ của Đảng, Nhà nước và Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Sơn La về XĐGN được triển khai thực hiện trên địa bàn tỉnh từ năm 1998 đến năm 2015.
3. Làm rõ quá trình triển khai và kết quả thực hiện XĐGN qua hai giai đoạn 1998 - 2005 và 2006 - 2015.
4. Nhận xét ưu điểm, hạn chế và rút ra những kinh nghiệm trong quá trình thực hiện XĐGN ở tỉnh Sơn La từ năm 1998 đến năm 2015.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là toàn bộ quá trình thực hiện XĐGN ở tỉnh Sơn La từ năm 1998 đến năm 2015.

Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể trên ba phương diện:

• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các chủ trương, chính sách, chương trình mục tiêu; công tác chỉ đạo, tổ chức, quản lý, điều hành, tuyên truyền, vận động, huy động và giám sát nguồn lực; kết quả giảm tỷ lệ hộ nghèo và chuyển biến kinh tế - xã hội; đánh giá ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn tỉnh Sơn La gồm 11 huyện (Bắc Yên, Mai Sơn, Mộc Châu, Mường La, Phù Yên, Quỳnh Nhai, Sông Mã, Sốp Cộp, Thuận Châu, Vân Hồ, Yên Châu) và 1 thành phố (Sơn La).
• Phạm vi thời gian: Từ năm 1998 (năm Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia XĐGN trên cả nước theo Quyết định số 133/1998/QĐ-TTg) đến năm 2015 (năm kết thúc giai đoạn đo lường nghèo đơn chiều để chuyển sang chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều). Luận án cũng khảo sát khái quát tình hình trước năm 1998 để làm cơ sở so sánh lịch sử.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân loại và điểm luận một khối lượng lớn công trình nghiên cứu liên quan theo 3 nhóm chính:

Nhóm thứ nhất: Các công trình nghiên cứu về xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam. Tiêu biểu gồm các sách chuyên khảo: Nguyễn Thị Hằng (1997) với Vấn đề xóa đói giảm nghèo ở nông thôn nước ta hiện nay; Vũ Thị Ngọc Phùng (1999) với Tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và vấn đề xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam; Lê Xuân Bá, Chu Tiến Quang, Nguyễn Hữu Tiến, Lê Xuân Đình (2001) với Nghèo đói và xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam; Trần Thị Hằng (2001) với Vấn đề giảm nghèo trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay; Hà Quế Lâm (2002) với Xóa đói giảm nghèo ở vùng dân tộc thiểu số nước ta hiện nay: Thực trạng và giải pháp; Ngân hàng Thế giới (2002, 2012) với các báo cáo đánh giá nghèo toàn diện; Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội & UNDP (2004) với báo cáo đánh giá Chương trình MTQG XĐGN và Chương trình 135; Lê Bạch Dương và cộng sự (2005); Nguyễn Thị Hoa (2010); Viện Khoa học xã hội Việt Nam (2011); Lê Quốc Lý (2012). Cùng với đó là các bài báo trên Tạp chí Xã hội học và Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam của Lê Phượng (2000), Nguyễn Khánh Bích Trâm (2001), Đỗ Thiên Kính (2002), Lương Hồng Quang (2002), Nguyễn Thu Nguyệt (2004), Nguyễn Hữu Minh & Nguyễn Xuân Mai (2004), Nguyễn Hữu Minh (2006), Nguyễn Đình Tấn (2007), Phùng Thị Tố Hạnh (2011), Nguyễn Anh Cường & Phạm Quốc Thành (2014), Đặng Nguyên Anh & Trần Nguyệt Minh Thu (2017), và các luận án tiến sĩ của Lương Thị Hồng (2015), Vũ Thanh Hoa (2016), Phạm Thu Hằng (2018).

Nhóm thứ hai: Các công trình nghiên cứu về kinh tế - xã hội và XĐGN ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Tiêu biểu có công trình của Lê Duy Phong, Hoàng Văn Hoa, Nguyễn Thành Độ, Vũ Thành Hưởng (1999); Ủy ban Dân tộc (2006); Lê Minh Anh (2006); Trần Thị Thu Thủy (2010); Nguyễn Thị Nhung (2013); Nguyễn Thanh Hải (2014); Hoàng Thanh Đạm (2014); Giàng Thị Dung (2015); Trần Lê Thanh (2015); Nguyễn Đức Thắng (2016); Đoàn Thị Hân (2017); Trần Thị Hồng Yến và cộng sự (2018); Mai Hiên & Đào Minh Ngọc (2019). Các công trình này phân tích tác động của kinh tế thị trường, kinh tế trang trại, kinh tế biên mậu, chuyển dịch cơ cấu nông - lâm nghiệp và chính sách dân tộc tại vùng trung du và miền núi phía Bắc.

Nhóm thứ ba: Các công trình nghiên cứu trực tiếp về tỉnh Sơn La. Bao gồm các khảo sát xã hội học của Phạm Xuân Đại (1998) và Bế Văn Hậu (1999) tại xã Cò Nòi; Lịch sử Đảng bộ tỉnh Sơn La, tập 3 (1976-2000) (2005); bài viết của Hoàng Chí Thức (2005), Lê Minh Anh (2006); các bài nghiên cứu của Hoàng Trí Thức, Cầm Văn Đoản, Lê Minh Phong, Lê Anh Xuân, Lê Đình Thái trong cuốn sách do Trung tâm Thông tin và Dự báo kinh tế - xã hội Quốc gia biên soạn (2007); các luận án của Nguyễn Cao Thịnh (2009), Lương Thu Thủy (2011), Vũ Tú Quyên (2012), Phạm Quang Linh (2017), Tống Thanh Bình (2017); cùng bộ sách Địa chí Sơn La (2 tập, 2020).

Về khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ rõ: Phần lớn các công trình đã công bố chỉ tiếp cận vấn đề theo từng giác độ chuyên ngành riêng lẻ (kinh tế học, xã hội học, nhân học), hoặc khảo sát trong phạm vi không gian hẹp (từng bản, từng xã, khu vực di dân thủy điện), hoặc ở từng khoảng thời gian ngắn hạn. Chưa có một công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống theo tiến trình lịch sử về toàn bộ quá trình tổ chức triển khai, kết quả và bài học kinh nghiệm của công tác XĐGN tại tỉnh Sơn La trong suốt giai đoạn 1998 - 2015. Luận án lựa chọn giải quyết trực tiếp khoảng trống khoa học này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án được triển khai dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin (phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử), tư tưởng Hồ Chí Minh cùng các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển kinh tế - xã hội và xóa đói giảm nghèo. Phép duy vật biện chứng giúp luận án phân tích mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và sự chuyển biến đời sống nhân dân; phép duy vật lịch sử đặt quá trình thực thi chính sách trong bối cảnh lịch sử cụ thể qua từng chặng đường phát triển của địa phương.

Về phương pháp nghiên cứu, đề tài sử dụng hai phương pháp chủ đạo của khoa học lịch sử:

• Phương pháp lịch sử: Tái hiện khách quan, toàn diện và có hệ thống tiến trình triển khai chính sách XĐGN tại tỉnh Sơn La theo trình tự thời gian qua hai giai đoạn 1998 - 2005 và 2006 - 2015.
• Phương pháp logic: Làm sáng tỏ bản chất các sự kiện, mối liên hệ nhân quả, đánh giá ưu điểm, hạn chế và đúc kết các bài học kinh nghiệm lịch sử.

Bên cạnh đó, luận án kết hợp các phương pháp bổ trợ liên ngành:

• Phương pháp so sánh: So sánh giữa hai giai đoạn 1998 - 2005 và 2006 - 2015; so sánh kết quả giảm nghèo của Sơn La với các tỉnh có điều kiện tương đồng trong vùng Tây Bắc (như Lào Cai, Điện Biên).
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích, thẩm định và đối chiếu các nguồn tài liệu lưu trữ, văn kiện, báo cáo tổng kết để đưa ra nhận định khoa học.
• Phương pháp thống kê: Xử lý và hệ thống hóa chuỗi số liệu về tỷ lệ hộ nghèo, nguồn vốn tín dụng, giáo dục, y tế và hạ tầng.
• Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến đánh giá của các nhà khoa học, nhà quản lý về chính sách xã hội và giảm nghèo.
• Phương pháp khảo sát thực địa và phỏng vấn sâu: Nghiên cứu sinh trực tiếp điền dã tại 5 huyện nghèo của tỉnh Sơn La (Quỳnh Nhai, Mường La, Phù Yên, Bắc Yên, Sốp Cộp), tiến hành phỏng vấn cán bộ cơ sở và các cá nhân thụ hưởng chính sách để bổ sung nguồn tư liệu thực chứng.

Nguồn tài liệu phục vụ nghiên cứu gồm: Văn kiện Đại hội Đảng, Nghị quyết, Chỉ thị, Quyết định của Trung ương Đảng và Chính phủ; Báo cáo tổng kết, nghị quyết của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Sơn La, các sở ban ngành và cấp huyện, xã; Dữ liệu thống kê của Tổng cục Thống kê, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội; Các công trình khoa học đã công bố và tư liệu điền dã thực tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước thành ba nhóm vấn đề chính: nghiên cứu về XĐGN ở Việt Nam; nghiên cứu về kinh tế - xã hội và XĐGN tại miền núi phía Bắc; nghiên cứu trực tiếp về tỉnh Sơn La. Tác giả nhận xét sâu sắc về những kết quả đạt được trên các phương diện tư liệu, nội dung và phương pháp luận; đồng thời chỉ rõ những khoảng trống mà các công trình trước chưa giải quyết. Trên cơ sở đó, chương 1 xác định 4 nội dung trọng tâm mà luận án tập trung làm sáng tỏ: làm rõ nguyên nhân nghèo đói và thực trạng trước năm 1998; hệ thống hóa chủ trương, chính sách giai đoạn 1998 - 2015; tái hiện toàn diện tiến trình thực hiện và kết quả đạt được qua hai giai đoạn (1998 - 2005 và 2006 - 2015); đánh giá ưu khuyết điểm, so sánh liên tỉnh và đúc rút bài học kinh nghiệm.

Chương 2: Thực hiện xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Sơn La từ năm 1998 đến năm 2005

Chương 2 phân tích các khái niệm về đói nghèo, các tiêu chí và chuẩn nghèo của Việt Nam; đồng thời phân tích bức tranh kinh tế - xã hội Sơn La trước năm 1998 cùng những nguyên nhân căn bản dẫn đến tình trạng nghèo đói:

Nhóm nguyên nhân	Biểu hiện cụ thể tại tỉnh Sơn La
Điều kiện tự nhiên	Địa hình chia cắt mạnh (97% diện tích thuộc lưu vực sông Đà, sông Mã); độ dốc lớn; quỹ đất sản xuất nông nghiệp bình quân chỉ đạt 0,256 ha/người; thiên tai, lũ lụt, mưa đá, sương muối thường xuyên xảy ra.
Hạ tầng và kinh tế	Kinh tế mang nặng tính tự cung tự cấp; hạ tầng giao thông yếu kém (năm 1998 có 38 xã chưa có đường ô tô đến trung tâm); hệ thống thủy lợi chủ yếu là phai tạm; công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp chậm phát triển.
Dân cư và văn hóa	12 dân tộc sinh sống phân tán ở vùng sâu vùng xa; tập quán du canh du cư; hủ tục tâm linh, ma chay, cưới xin tốn kém; tâm lý an phận, ỷ lại còn phổ biến.
Y tế, giáo dục, nhân lực	Tỷ lệ mù chữ từ 6 tuổi trở lên chiếm gần 40% (tuổi 15-35 mù chữ chiếm 30%); thiếu 1.280 phòng học cắm bản; trạm y tế 70% là nhà tre nứa; tập quán sinh đẻ tại nhà cao (Mông 59,8%, Mảng 82,8%, Hà Nhì 88%); tảo hôn, kết hôn cận huyết.

Trước năm 1998, toàn tỉnh Sơn La có 60 xã thuộc diện xã vùng III đặc biệt khó khăn với 30.896 hộ (206.538 nhân khẩu), trong đó hộ đói nghèo chiếm 47,2% (14.572 hộ, 97.276 nhân khẩu); khoảng 30 - 40% số hộ thiếu ăn từ 3 đến 5 tháng trong năm.

Về triển khai chính sách giai đoạn 1998 - 2005, tỉnh đã cụ thể hóa Quyết định số 133/1998/QĐ-TTg (9 dự án mục tiêu), Quyết định số 135/1998/QĐ-TTg (5 dự án lớn cho xã ĐBKK), và Quyết định số 143/2001/QĐ-TTg (5 nhóm chính sách và 4 nhóm dự án XĐGN 2001 - 2005). Theo phân bổ Chương trình 135 năm 1998, các huyện trọng điểm của Sơn La có số xã đặc biệt khó khăn như sau:

STT	Tên huyện	Số xã ĐBKK (năm 1998)
1	Sông Mã	14
2	Thuận Châu	13
3	Mộc Châu	8
4	Mường La	7
5	Phù Yên	5
6	Yên Châu	3
7	Quỳnh Nhai	2
Tổng	Toàn tỉnh	52

Giai đoạn 1998 - 2005, tỉnh tập trung lồng ghép các nguồn vốn từ Quỹ Quốc gia hỗ trợ việc làm, Chương trình 135, Chương trình 134, Dự án giảm nghèo, đầu tư hàng trăm công trình giao thông, thủy lợi, trạm y tế, trường học, góp phần hạ thấp đáng kể tỷ lệ hộ đói nghèo trên toàn địa bàn.

Chương 3: Thực hiện xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Sơn La từ năm 2006 đến năm 2015

Chương 3 tái hiện công tác giảm nghèo trong bối cảnh chuẩn nghèo mới nâng cao và sự chuyển biến kinh tế - xã hội của vùng Tây Bắc:

• Chủ trương, chính sách: Triển khai Chương trình MTQG giảm nghèo giai đoạn 2006 - 2010 và 2011 - 2015; Chương trình 135 giai đoạn II; Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP của Chính phủ về hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo cả nước (Sơn La có 5 huyện nghèo trọng điểm gồm Quỳnh Nhai, Mường La, Bắc Yên, Phù Yên, Sốp Cộp); các chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt, hỗ trợ bảo hiểm y tế, miễn giảm học phí và chính sách cử tuyển đào tạo cán bộ người dân tộc thiểu số nghèo giai đoạn 2011 - 2015.
• Quá trình thực hiện và kết quả: Tỉnh Sơn La triển khai đồng bộ các dự án hạ tầng, mô hình nông - lâm nghiệp kết hợp kinh tế trang trại, lồng ghép chính sách di dân tái định cư phục vụ xây dựng Nhà máy Thủy điện Sơn La. Tỷ lệ hộ nghèo giảm dần qua các năm; mức thu nhập bình quân đầu người theo giá hiện hành được cải thiện rõ rệt, thu hẹp khoảng cách so với các tỉnh lân cận như Lào Cai và Điện Biên trong giai đoạn 2010 - 2015.

Chương 4: Nhận xét và một số kinh nghiệm

Chương 4 tổng kết toàn diện quá trình thực hiện:

• Ưu điểm: Hệ thống chính sách được ban hành đầy đủ, kịp thời; bộ máy chỉ đạo từ tỉnh đến cơ sở hoạt động đồng bộ; phát huy được sự tham gia của các tổ chức đoàn thể; diện mạo nông thôn miền núi có sự thay đổi căn bản; kết cấu hạ tầng thiết yếu (điện, đường, trường, trạm) được củng cố; đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào dân tộc được nâng lên rõ rệt.
• Hạn chế và nguyên nhân: Tốc độ giảm nghèo chưa thực sự đồng đều giữa các vùng; nguy cơ tái nghèo còn cao do thiên tai và dịch bệnh; tỷ lệ hộ nghèo tại các huyện vùng cao, vùng biên giới vẫn ở mức cao so với bình quân chung cả nước; nguồn lực đầu tư còn dàn trải; một bộ phận người dân vẫn còn tâm lý ỷ lại vào chính sách bảo trợ của Nhà nước.
• Bài học kinh nghiệm: Đúc kết các kinh nghiệm quý báu về: (1) Tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng và chính quyền các cấp; (2) Thực hiện tốt công tác tuyên truyền nhằm thay đổi tư duy, khơi dậy ý chí tự lực vươn lên thoát nghèo của người dân; (3) Lồng ghép hiệu quả các nguồn lực đầu tư từ các chương trình mục tiêu quốc gia; (4) Gắn công tác giảm nghèo với phát triển sinh kế bền vững, chuyển giao khoa học kỹ thuật và bảo vệ tài nguyên rừng; (5) Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác giảm nghèo ở cấp xã, bản.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Luận án góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác XĐGN tại một tỉnh miền núi đặc thù có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.
• Xác lập và vận dụng các tiêu chí cơ bản để đánh giá tiến trình tổ chức, thực hiện chính sách XĐGN theo hướng tiếp cận lịch sử, tạo luận cứ khoa học cho việc đánh giá quá trình giảm nghèo ở các địa phương có điều kiện tương đồng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập.

Về mặt thực tiễn:

• Phục dựng bức tranh lịch sử toàn diện, chân thực và có hệ thống về quá trình triển khai, tổ chức thực hiện và thành tựu của công tác XĐGN tại tỉnh Sơn La trong suốt 17 năm (1998 - 2015).
• Phân tích rõ nét những chuyển biến kinh tế - xã hội, những điểm nghẽn hạ tầng và văn hóa tác động đến công tác giảm nghèo tại địa bàn vùng cao Tây Bắc.
• Đúc rút những bài học kinh nghiệm thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ thực tiễn trực tiếp giúp Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Sơn La và các cơ quan quản lý nhà nước hoàn thiện chủ trương, chính sách giảm nghèo bền vững trong giai đoạn tiếp cận nghèo đa chiều.
• Cung cấp nguồn tư liệu lịch sử - thực tiễn phong phú, có độ tin cậy cao phục vụ công tác nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy lịch sử địa phương tỉnh Sơn La nói riêng và lịch sử kinh tế - xã hội Việt Nam nói chung.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do giới hạn phạm vi nghiên cứu, luận án dừng lại ở mốc năm 2015 - thời điểm kết thúc giai đoạn đánh giá nghèo theo chuẩn đơn chiều dựa trên thu nhập, chưa đi sâu khảo sát các tiêu chí thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản của chuẩn nghèo đa chiều áp dụng từ năm 2016. Bên cạnh đó, các tư liệu điều tra điền dã tập trung chủ yếu tại 5 huyện nghèo trọng điểm của tỉnh Sơn La.

Hướng nghiên cứu tiếp được gợi mở:

• Tiếp tục theo dõi, khảo sát quá trình triển khai chính sách giảm nghèo bền vững theo chuẩn nghèo đa chiều tại tỉnh Sơn La từ năm 2016 đến nay.
• Mở rộng nghiên cứu so sánh chuyên sâu về các mô hình sinh kế bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu giữa các nhóm dân tộc thiểu số tại khu vực Tây Bắc.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên: Thuộc các chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Lịch sử Đảng, Kinh tế phát triển, Xã hội học, Dân tộc học và Quản lý công khi nghiên cứu về chính sách xã hội, xóa đói giảm nghèo và biến đổi kinh tế - xã hội vùng miền núi.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Khai thác làm tư liệu phục vụ giảng dạy lịch sử địa phương, lịch sử kinh tế Việt Nam thời kỳ đổi mới.
• Cán bộ quản lý và nhà hoạch định chính sách: Tham khảo nguồn dữ liệu thực tế, các phân tích nguyên nhân nghèo đói và các bài học kinh nghiệm trong xây dựng, tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia tại các địa bàn đặc biệt khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận án lựa chọn khung thời gian nghiên cứu từ năm 1998 đến năm 2015?
Luận án chọn mốc bắt đầu là năm 1998 vì đây là thời điểm Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 133/1998/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về XĐGN, đánh dấu lần đầu tiên XĐGN trở thành một chính sách chính thức nằm trong hệ thống chính sách xã hội quốc gia. Mốc kết thúc năm 2015 là năm hoàn thành việc thực hiện chương trình giảm nghèo theo chuẩn nghèo đơn chiều (dựa trên thu nhập), tạo tiền đề chuyển sang giai đoạn đo lường nghèo đa chiều.

2. Thực trạng đói nghèo của tỉnh Sơn La trước năm 1998 có những đặc điểm nổi bật nào?
Trước năm 1998, Sơn La có 60 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn với 30.896 hộ (206.538 nhân khẩu), tỷ lệ hộ đói nghèo chiếm 47,2% (14.572 hộ). Toàn tỉnh có khoảng 30 - 40% số hộ thiếu ăn từ 3 đến 5 tháng/năm; thu nhập bình quân vùng cao chỉ đạt khoảng 500 nghìn đồng/người/tháng; 38 xã chưa có đường ô tô đến trung tâm; tỷ lệ mù chữ từ 6 tuổi trở lên chiếm gần 40%; trạm y tế xã có tới 70% là nhà tranh tre nứa tạm bợ.

3. Tác giả luận án đã tiến hành khảo sát thực địa và phỏng vấn sâu tại các huyện nào của tỉnh Sơn La?
Để bổ sung tư liệu thực chứng cho nghiên cứu, tác giả đã tiến hành khảo sát thực địa và phỏng vấn cán bộ, người dân thụ hưởng chính sách tại 5 huyện nghèo của tỉnh Sơn La gồm: Quỳnh Nhai, Mường La, Phù Yên, Bắc Yên và Sốp Cộp.

4. Sơn La có bao nhiêu dân tộc cùng sinh sống và cơ cấu dân số giữa các dân tộc như thế nào theo dữ liệu của luận án?
Theo số liệu điều tra năm 2002 được luận án trích dẫn, tỉnh Sơn La có 12 dân tộc anh em cùng sinh sống. Trong đó, dân tộc Thái chiếm 54% dân số toàn tỉnh; dân tộc Kinh chiếm 18%; dân tộc Mông chiếm 12%; dân tộc Mường chiếm 8,4%; dân tộc Dao chiếm 2,5%; còn lại là các dân tộc Khơ Mú, Xinh Mun, Kháng, La Ha, Lào, Tày, Hoa sống rải rác trên khắp địa bàn.

Kết luận

Luận án tiến sĩ Lịch sử của tác giả Nguyễn Thị Thanh Tú là công trình khoa học chuyên khảo, tái hiện một cách hệ thống, khách quan và toàn diện tiến trình thực hiện xóa đói giảm nghèo tại tỉnh Sơn La trong giai đoạn 1998 - 2015. Bằng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp liên ngành và nguồn tư liệu phong phú, luận án đã làm rõ các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và sự vận dụng của tỉnh Sơn La, đồng thời phân tích cụ thể kết quả chuyển biến kinh tế - xã hội và đúc kết những bài học kinh nghiệm sâu sắc. Công trình mang lại giá trị khoa học thiết thực cho công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương cũng như hỗ trợ thiết thực cho việc hoạch định và thực thi chính sách giảm nghèo bền vững tại vùng miền núi phía Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chương 2: Thực hiện xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Sơn La từ năm 1998 đến năm 2005 Chương 3: Thực hiện xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Sơn La từ năm 2006 đến năm 2015 Chương 4: Nhận xét và một số kinh nghiệm 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Những công trình ấn phẩm, báo cáo, bài viết nghiên cứu về xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam Xóa đói giảm nghèo đang là vấn đề có tính toàn cầu. Ở Việt Nam, một nƣớc đang phát triển thì công cuộc XĐGN lại càng trở nên bức thiết.

Chính vì vậy, vấn đề XĐGN đã đƣợc các học giả quan tâm, nghiên cứu để tìm ra nguyên nhân của đói nghèo, thực trạng đói nghèo, quá trình thực hiện XĐGN, từ đó rút ra những nhận xét, kinh nghiệm để góp phần xây dựng, hoạch định chính sách XĐGN. Những công trình nghiên cứu chung về XĐGN ở Việt Nam đƣợc công bố chủ yếu dƣới dạng sách, tạp chí và luận án. Nghiên cứu về XĐGN ở Việt Nam trƣớc năm 1998, đáng chú ý là cuốn ―Vấn đề xóa đói giảm nghèo ở nông thôn nước ta hiện nay‖ của tác giả Nguyễn Thị Hằng (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997). Trong công trình, tác giả đã làm rõ thực trạng, nguyên nhân dẫn đến đói nghèo ở Việt Nam, nêu ra những biện pháp chủ yếu để XĐGN ở nông thôn Việt Nam từ năm 1997 đến 2000.

Tác giả chỉ rõ đói nghèo là nguyên nhân gây lên xung đột chính trị, xung đột giai cấp dẫn đến bất ổn về xã hội và chính trị ở vùng nông thôn; đồng thời nhấn mạnh XĐGN là giải pháp quan trọng nhất trong việc bảo đảm an ninh xã hội và phát triển bền vững. Cuốn sách ―Tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và vấn đề xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam‖ (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1999) của tác giả Vũ Thị Ngọc Phùng đã đƣa ra những cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa tăng trƣởng và công bằng xã hội trong phát triển kinh tế, thực trạng tăng trƣởng, công bằng xã hội và nghèo đói ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Bên cạnh vấn đề trên, tác giả đƣa ra những kiến nghị và giải pháp nhằm giải quyết thực trạng công bằng xã hội và vấn đề XĐGN ở Việt Nam. Dƣới góc nhìn tổng quát, cuốn sách ―Nghèo đói và xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam‖ của nhóm tác giả Lê Xuân Bá, Chu Tiến Quang, Nguyễn Hữu Tiến, Lê Xuân Đình (Nxb Nông Nghiệp, Hà Nội 2001) đã khái quát về bức tranh nghèo đói ở Việt Nam và chỉ ra các kinh nghiệm của một số tổ chức và quốc gia trên thế 8 giới trong quá trình thực hiện XĐGN.

Các tác giả đƣa ra và phân tích hệ thống các tiêu chuẩn đánh giá đói nghèo ở trên thế giới và ở Việt Nam. Điểm nhấn của cuốn sách là đã rút ra những quan điểm cơ bản về XĐGN ở Việt Nam và những mục tiêu tổng quát của Chƣơng trình quốc gia về XĐGN, đó là tiếp tục đẩy mạnh nền kinh tế tăng trƣởng nhanh và bền vững, thực hiện có hiệu quả chính sách XĐGN. Đồng thời, công trình trên cũng chỉ ra một số giải pháp cụ thể đƣợc rút ra từ việc nghiên cứu thực địa tại tỉnh Quảng Ninh, Quảng Bình trong quá trình triển khai thực hiện XĐGN. Tác giả Trần Thị Hằng với ―Vấn đề giảm nghèo trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay‖ (Nxb Thống kê, Hà Nội, 2001) đã đề cập đến: Lý luận về nghèo và khái niệm giảm nghèo nhƣ một phạm trù kinh tế chính trị; So sánh sự nghèo trƣớc và sau đổi mới ở Việt Nam; Cơ sở của việc giải quyết vấn đề giảm nghèo ở Việt Nam thời điểm những năm đầu thế kỷ XXI trong nền kinh tế thị trƣờng và một số giải pháp chủ yếu để giải quyết vấn đề này.

Với nội dung trình bày đó, cuốn sách đã làm rõ những quan niệm về nghèo và giảm nghèo, các chuẩn mực đánh giá nghèo ở Việt Nam; đồng thời phân tích, đánh giá thực trạng và bƣớc đầu đƣa ra một số kết quả trong quá trình thực hiện giảm nghèo ở Việt Nam,… Một trong những nghiên cứu về XĐGN vùng dân tộc thiểu số ở Việt Nam sớm nhất là cuốn ―Xóa đói giảm nghèo ở vùng dân tộc thiểu số nước ta hiện nay: Thực trạng và giải pháp‖ (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002) của tác giả Hà Quế Lâm. Công trình đã trình bày thực trạng đói nghèo ở vùng dân tộc thiểu số Việt Nam từ năm 1992 đến năm 2000, phân tích các nguyên nhân cơ bản của tình trạng đó. Qua đó, tác giả cũng giới thiệu các chính sách của Đảng và Chính phủ, một số chƣơng trình, dự án quốc gia về XĐGN; đồng thời đƣa ra đề xuất, kiến nghị và định hƣớng XĐGN cho vùng dân tộc thiểu số nƣớc ta. Mục đích của XĐGN là cải thiện, nâng cao đời sống kinh tế, cũng nhƣ các điều kiện ăn, ở và các nhu cầu dịch vụ thiết yếu khác.

Đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu về vấn đề này đáng chú ý là nghiên cứu Toàn cầu hóa, tăng trưởng, và nghèo đói: Xây dựng một nền kinh tế thế giới hội nhập (Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, 2002) của Ngân hàng Thế giới (ngƣời dịch Vũ Hoàng Linh). Năm 2004, Bộ Lao động - Thƣơng binh và Xã hội và Chƣơng trình phát triển Liên Hợp Quốc công bố cuốn ―Đánh giá và lập kế hoạch cho tương lai: Đánh giá Chương trình mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo và Chương trình 135‖ (Hà 9 Nội, 11-2004). Đây là công trình đánh giá tổng thể về Chƣơng trình mục tiêu quốc gia XĐGN và Chƣơng trình 135; đồng thời nêu bật những thách thức cần phải khắc phục của chƣơng trình XĐGN trong giai đoạn 2006-2010, nhằm cải thiện chất lƣợng cuộc sống của ngƣời nghèo. Công trình cũng đƣa ra những khuyến nghị về cải tiến cách thức xác định hộ nghèo, xác định trọng điểm của chƣơng trình, cơ chế khuyến khích các hộ nghèo vƣơn lên thoát nghèo,.

Năm 2005, các tác giả Lê Bạch Dƣơng, Đặng Nguyên Anh, Khuất Thu Hồng, Lê Hoài Trung, Robert Leroy Bach đã công bố công trình: Bảo trợ xã hội cho những nhóm thiệt thòi ở Việt Nam (Nxb Thế giới, Hà Nội, 2005). Nội dung chính của công trình là tìm hiểu về bảo trợ xã hội, các chính sách và chƣơng trình bảo trợ xã hội ở Việt Nam cho ngƣời nghèo ở nông thôn, ngƣời lao động ở nông thôn và thành thị, ngƣời tàn tật và ngƣời có HIV/AIDS. Trong công trình nghiên cứu này, nội dung nghiên cứu về công tác XĐGN đƣợc lồng ghép vào nội dung bảo trợ xã hội. Một trong những công trình tiêu biểu nhất về chính sách giảm nghèo ở Việt Nam là ―Chính sách giảm nghèo ở Việt Nam đến năm 2015‖ của tác giả Nguyễn Thị Hoa (Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, 2010).

Cuốn sách giới thiệu cho ngƣời đọc hệ thống những chính sách hiện hành đang áp dụng ở Việt Nam, trong đó tập trung vào 4 nhóm chính sách chủ yếu: chính sách tín dụng ƣu đãi cho hộ nghèo; chính sách đầu tƣ cơ sở hạ tầng; chính sách hỗ trợ giáo dục và y tế cho ngƣời nghèo. Những kết quả, tác động, hạn chế của các chính sách này đến thực hiện XĐGN ở Việt Nam đƣợc tác giả làm rõ. Nội dung cuốn sách còn đề cập đến những đề xuất, khuyến nghị để hoàn thiện những chính sách đã ban hành theo những yêu cầu mới hơn, cao hơn nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của chính sách giảm nghèo ở Việt Nam những năm tiếp theo. Năm 2011, Viện Khoa học xã hội Việt Nam công bố báo cáo ―Giảm nghèo ở Việt Nam: Thành tựu và thách thức‖ (Hà Nội, 3-2011).

Báo cáo này giúp cho ngƣời đọc những thông tin có giá trị về các vấn đề quan trọng liên quan đến tình trạng nghèo và công cuộc giảm nghèo tại Việt Nam từ năm 2008 đến năm 2010. Qua nghiên cứu này, chúng ta có thể nhận diện đƣợc xu hƣớng thực hiện XĐGN ở Việt Nam trong những năm 2008-2010; vấn đề giảm nghèo trong bối cảnh kinh tế mới sau khi Việt Nam ra nhập WTO; những thách thức đối với công tác XĐGN ở Việt Nam trong thời gian tới. 10 Yêu cầu của công tác XĐGN là phản ánh đúng thực trạng và đƣa ra những nhận xét khách quan, giải pháp hữu hiệu, sát thực. Đây cũng là một nhiệm vụ rất cần thiết.

Về vấn đề này, công trình Chính sách xóa đói giảm nghèo: Thực trạng và giải pháp (Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2012) của Lê Quốc Lý cung cấp cho những ngƣời làm công tác XĐGN có thêm những nhận thức mới. Nội dung cuốn sách đánh giá một cách tổng quan về thực trạng đói nghèo ở Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2010; nêu bật những tác động của một số chính sách hỗ trợ cho ngƣời nghèo nhƣ: chính sách tín dụng, chính sách hỗ trợ sản xuất và khuyến khích phát triển kinh tế hàng hoá, chính sách hỗ trợ ngƣời nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hội. Bên cạnh đó, công trình còn giới thiệu nội dung khái quát một số chƣơng trình XĐGN nhƣ: Chƣơng trình 135 và Chƣơng trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo (Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP),… Năm 2012, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam đã công bố báo cáo đánh giá nghèo Việt Nam 2012: ―Khởi đầu tốt, nhưng chưa phải đã hoàn thành: Thành tựu ấn tượng của Việt Nam trong giảm nghèo và những thách thức mới‖ (Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Hà Nội, 2012).

Báo cáo đƣa ra một cái nhìn mới về cuộc sống của những ngƣời nghèo gồm cả nam, nữ và trẻ em; đồng thời đi sâu tìm hiểu những hạn chế cũng nhƣ những cơ hội hiện thời của những đối tƣợng trên để họ thoát nghèo. Báo cáo làm rõ 6 vấn đề lớn sau: 1. Thành tích tăng trƣởng và Giảm nghèo của Việt Nam: Thành công ấn tƣợng, nhƣng vẫn còn thách thức lớn trƣớc mắt; 2. Cập nhật hệ thống theo dõi nghèo của Việt Nam; 3.

Bức tranh hiện trạng nghèo: Thiết lập cơ sở thực tế về nghèo và ngƣời nghèo ở Việt Nam. Giảm nghèo theo vùng; 5. Giảm nghèo ở các nhóm dân tộc thiểu số; 6. Bất bình đẳng gia tăng ở Việt Nam? Nhận thức và bằng chứng thực nghiệm về bất bình đẳng.

Xóa đói giảm nghèo là vấn đề quan trọng đối với đời sống kinh tế - xã hội nên thu hút đƣợc nhiều nhà nghiên cứu tham gia.