Chương 1. TÌNH HÌNH CHIẾN TRƯỜNG TỈNH KHÁNH HÒA TRƯỚC NĂM 1968 1. Khái quát về tỉnh Khánh Hòa 1.Điều kiện tự nhiên Khánh Hòa là một tỉnh ở miền duyên hải Nam Trung bộ. Phần đất liền của tỉnh nằm kéo dài từ tọa độ địa lý 12’52’15’’ đến 11’42’50” vĩ độ Bắc và từ 108’40’33” đến 109’29’55” kinh độ Đông, trong vòng cung Bắc – Nam của dải Trường Sơn, giáp với tỉnh Phú Yên về hướng Bắc, tỉnh Đắk Lắk về hướng Tây Bắc, tỉnh Lâm Đồng về hướng Tây Nam, tỉnh Ninh Thuận về hướng Nam và Biển Đông về hướng Đông.
Điểm cực Đông trên đất liền của Khánh Hòa nằm tại Mũi Đôi trên bán đảo Hòn Gốm, huyện Vạn Ninh và cũng là điểm cực Đông trên đất liền của Việt Nam. Chiều dài khoảng 150 km, chiều ngang chỗ rộng nhất khoảng 90 km. Vì vậy Khánh Hòa là một trong những tỉnh có vị trí đặc biệt quan trọng có ý nghĩa chiến lược không chỉ về quân sự mà cả về mặt kinh tế, chính trị và văn hóa của cả nước. Khánh Hòa có diện tích tự nhiên là 5.197 km² gồm 2 thành phố trực thuộc tỉnh (thành phố Nha Trang và thành phố Cam Ranh), 1 thị xã (Ninh Hòa) và 6 huyện (Vạn Ninh, Diên Khánh, Khánh Vĩnh, Khánh Sơn, Cam Lâm và huyện Trường Sa) Địa hình Khánh Hòa được chia thành 3 vùng: đồng bằng ven biển, vùng núi và bán sơn địa, rừng.
Mỗi vùng có những thế mạnh đặc trưng và có vị trí chiến lược quan trọng riêng, tạo nên thế liên hoàn của tỉnh. Đồng bằng ở Khánh Hòa nh hẹp, bị chia cắt bởi các dãy núi đâm ra biển. Bên cạnh đó địa hình chủ yếu của tỉnh là rừng núi nên không thuận lợi cho quá trình lắng đọng phù sa, nên nhìn chung Khánh Hòa không phải là nơi thuận lợi để phát triển nông nghiệp. Khánh Hòa gồm hai vùng đồng bằng lớn là Diên Khánh- Nha Trang và Ninh Hòa.
Đất nông nghiệp ở đây tương đối phì 12 nhiêu, có điều kiện thuận lợi cho sản xuất các loại cây lương thực, cây công nghiệp và các loại cây ăn trái có giá trị khác như lúa, mì, ngô, đậu phộng,. Trong đó lúa vẫn chiếm diện tích lớn nhất. Ngoài ra còn có hai vùng đồng bằng hẹp là Vạn Ninh và Cam Ranh ven biển cùng với lượng diện tích canh tác nh ở vùng thung lũng của hai huyện miền núi Khánh Sơn và Khánh Vĩnh. Vì thế, vùng đồng bằng ven biển Khánh Hòa có khả năng sản xuất lương thực, thực ph m, góp phần đảm bảo hậu cần cho cuộc kháng chiến.
Là một tỉnh nằm sát dãy núi Trường Sơn, đa số diện tích Khánh Hòa là núi non. Núi rừng Khánh Hòa chiếm ¾ diện tích toàn tỉnh, phần lớn độ cao chỉ trên dưới 1000m, gắn với dãy Trường Sơn, lại là phần cuối của phía cực Nam nên địa hình núi khá đa dạng tạo ra nhiều cảnh quan đẹp và gắn liền với nhiều truyền thuyết dân gian. Với địa hình như vậy thuận lợi cho việc xây dựng căn cứ kháng chiến, giữ gìn lực lượng, phát triển chiến tranh du kích. Ở hai huyện miền núi phía Tây tỉnh là Khánh Sơn, Khánh Vĩnh, núi rừng chiếm hầu hết diện tích, có nhiều núi cao hiểm trở, loại từ 1000m đến 1500m có trên chục ngọn, tập trung ở dọc theo ranh giới giáp với Lâm Đồng.
Những dãy núi cao này làm bình phong che chắn không cho gió Tây Nam khô nóng tràn xuống vùng đồng bằng Diên Khánh- Nha Trang, tạo cho vùng này có khí hậu mát mẻ quanh năm. Rừng có nhiều lâm thổ sản có giá trị kinh tế cao, đặc biệt ở hai huyện Khánh Sơn và Khánh Vĩnh, rừng vốn bao la trùng điệp, có nhiều loại cây, thú rừng, nhiều loại gỗ quý phân bố khắp nơi như c m lai, trắc, giáng hương, kiền kiền,.Trong đó có một số loại cây quý hiếm dùng cho công nghiệp kỹ nghệ xuất kh u như gỗ mun, trắc, dáng hương, bằng lăng, c m lai, mun,. đặc biệt là trầm hương là loại hương liệu và dược liệu có giá trị cao. Sông ngòi Khánh Hòa không lớn nhưng mật độ sông suối khá dày.
Toàn tỉnh có khoảng trên 40 con sông. Trong đó có hai sông chính là sông Cái Nha 13 Trang (sông Cù) dài 75km và sông Cái Ninh Hòa (sông Dinh) dài 49km thuận lợi cho hoạt động quân sự trong cuộc kháng chiến,. Khánh Hòa là một trong những tỉnh có đường bờ biển đẹp của Việt Nam. Bờ biển tỉnh Khánh Hòa kéo dài từ mũi Đại Lãnh tới cuối vịnh Cam Ranh và có độ dài khoảng 385km (tính theo mép nước) với nhiều bán đảo và hàng trăm đảo lớn, nh , xa, gần nằm rải rác trên biển.
Khánh Hòa có 6 đầm và vịnh lớn. Nổi bật nhất là vịnh Cam Ranh với chiều dài 16km, chiều rộng 32 km thông với biển qua eo biển rộng 1,6 km, có độ sâu 18 – 20 m và được xem là cảng biển có điều kiện tự nhiên tốt nhất ở Đông Nam Á. Cùng với huyện đảo Trường Sa, vịnh Cam Ranh được xem là nới có vị trí quan trọng có tính chiến lược về kinh tế, an ninh quốc phòng của cả nước. Biển Khánh Hòa là một trong những vùng biển có tài nguyên phong phú ở nước ta, có nhiều loại hải đặc sản như: tôm, mực, các loại cá,.
đặc biệt là yến sào, một loại đặc sản quý hiếm, được coi là “vàng trắng”, có giá trị xuất kh u rất cao. Nằm trong khu vực duyên hải miền Trung, Khánh Hòa chịu ảnh hưởng khí hậu nhiệt đới gió mùa nhưng khô ráo ôn hòa, quanh năm nắng ấm, thường chỉ có hai mùa r rệt: mùa khô kéo dài từ 8 đến 9 tháng và mùa mưa ngắn chỉ từ 3 đến 4 tháng. Nhiệt độ trung bình hàng năm thường trên dưới 26 oC, các tháng đầu năm và cuối năm hơi lạnh nhưng không rét buốt, mùa hè lại ít bị ảnh hưởng bởi gió tây. Lượng mưa cũng tương đối ít, trung bình năm từ 1.
Điều kiện kinh tế - xã hội Do có vị trí tốt, điều kiện tự nhiên ưu đãi, Khánh Hòa là vùng đất có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Khánh Hòa là tỉnh có mật độ dân cư đông đúc hơn so với nhiều tỉnh 14 duyên hải Trung bộ. “ Sự biến động và tăng triển dân số chỉ tính riêng thị xã Nha Trang trong các năm: 1924 có 20. Đây là nguồn nhân lực lớn để Đảng bộ Khánh Hòa huy động sức người sức của phục vụ cho kháng chiến.
Khánh Hòa là tỉnh có số dân đông so với các tỉnh Nam Trung Bộ với nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống: Kinh, Chăm, Raglai, Êđê, T’ring, trong đó dân tộc Kinh chiếm đa số. Ngoài ra còn có một vài nhóm người nước ngoài đến đây sinh sống, làm ăn và một số ít trong số họ hiện đã định cư lâu dài và nhập quốc tịch Việt Nam. Người dân Khánh Hòa chủ yếu sống bằng nghề trồng trọt, chăn nuôi, thủ công nghiệp. Đất nông nghiệp ở hai tỉnh này không nhiều so với đất rừng nhưng rất phì nhiêu, thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp toàn diện với nhiều loại cây lương thực như bắp, mì, đậu,.
và các loại cây công nghiệp mang lại năng suất và giá trị kinh tế cao như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng,. Ngoài ra, chăn nuôi gia súc cũng có điều kiện phát triển như trâu, bò, dê. Ngoài trồng trọt, Khánh Hòa cũng là địa phương có thế mạnh công nghiệp truyền thống như công nghiệp đóng tàu, chế biến thủy hải sản,. Bên cạnh đó, nghề nuôi trồng, khai thác thủy hải sản cũng là thế mạnh của kinh tế Khánh Hòa với nhiều đặc sản quý hiếm rất có giá trị trên thị trường trong nước và quốc tế như tôm hùm, tôm thẻ, tôm chì, cua huỳnh đế, mực hải sâm, bào ngư, yến sào,.
Nhờ có bờ biển dài hơn 200 km và gần 200 hòn đảo lớn nh cùng với nhiều vịnh biển đẹp như Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh,. và nhiều di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh, nên dịch vụ - du lịch là ngành kinh tế phát triển nhất ở Khánh Hòa với nhiều hình thức du lịch phong phú 15 như du lịch sinh thái biển đảo, du lịch tham quan – vãn cảnh, du lịch văn hóa,. Hệ thống giao thông vận tải ở Khánh Hòa có cả đường bộ, đường sắt, đường không và đường biển. Khánh Hòa nằm trên trục giao thông huyết mạch của đất nước như quốc lộ 1A, tuyến đường sắt Bắc –Nam, là cửa ng của Tây Nguyên xuống đồng bằng qua quốc lộ 26.
Do có vị trí quan trọng nên Khánh Hòa sớm trở thành một đầu mối quan trọng trên tuyến đường sắt Bắc –Nam. Đặc biệt là Ga Nha Trang là nơi dừng chân của các tuyến tàu Thống Nhất. Ngoài Ga Nha Trang, tỉnh còn có 12 ga khác phân bố tại tất cả các huyện, thị xã, thành phố trừ các huyện miền núi Khánh Sơn, Khánh Vĩnh và huyện đảo Trường Sa Khánh Hòa có nhiều vùng vịnh kín gió, nước sâu lại nằm cực đông của Việt Nam, gần với tuyến hàng hải quốc tế nên rất thuận lợi cho xây dựng cảng biển. Khánh Hòa có nhiều cảng biển, trong đó tiêu biểu nhất là cảng trung chuyển quốc tế Vân Phong và cảng Cam Ranh.
Trong tỉnh còn có đường hàng không nằm trong hành lang bay của đường bay nội địa và quốc tế. Trong thời kì kháng chiến chống Mỹ, sân bay Nha Trang là điểm tập kết và đón nhận máy bay chiến đấu, cũng như các loại máy bay viện trợ khác của Mỹ -Việt Nam Cộng hòa. Đến sau năm 1975, nơi đây được coi là một trong những sân bay quân sự của Việt Nam. Đến năm 2004 sân bay Cam Ranh được chuyển đổi mục đích sử dụng, trở thành sân bay dân sự thay thế cho sân bay Nha Trang và trở thành một trong ba sân bay quốc tế lớn nhất khu vực miền Trung.
Như vậy, với vị trí địa lý quan trọng, với địa hình hiểm trở liên hoàn, với thế mạnh của nền kinh tế đa dạng, với cộng đồng dân cư đông đúc, nhân dân Khánh Hòa luôn vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, đấu tranh với thiên nhiên, với xã hội để tồn tại và phát triển. Khánh Hòa trở thành một địa bàn chiến 16 lược quan trọng cả về kinh tế, quốc phòng và từng là căn cứ quan trọng của nghĩa quân và căn cứ địa kháng chiến vững mạnh trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Truyền thống yêu nước và đấu tranh cách mạng Từ xưa, Khánh Hòa là vùng đất hoang sơ, là cộng đồng các dân tộc cùng sinh sống, đấu tranh với thiên nhiên để xây dựng cuộc sống.