Luận văn giải pháp giáo dục thể chất theo tín chỉ - Đại học Hồng Đức

Nghiên cứu này phân tích các giải pháp và đánh giá hiệu quả của việc tổ chức giáo dục thể chất theo hệ thống tín chỉ cho sinh viên cao đẳng sư phạm tại Đại học

• Tác giả: Nguyễn Văn Toàn
• Người hướng dẫn: Lê Quý Phượng
• Trường học: Trường Đại học Hồng Đức Thanh Hoá
• Chuyên ngành: Giáo dục thể chất
• Đề tài: Nghiên cứu giải pháp và đánh giá hiệu quả giáo dục thể chất theo hệ thống tín chỉ cho sinh viên cao đẳng sư phạm giáo dục thể chất trường Đại học Hồng Đức Thanh Hoá
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo dục thể chất theo hệ thống tín chỉ tại Việt Nam

Giáo dục thể chất theo hệ thống tín chỉ là phương thức đào tạo linh hoạt và mềm dẻo, trong đó sinh viên được chủ động lập kế hoạch học tập. Phương thức này cho phép tích lũy kiến thức theo tiến độ phù hợp với năng lực và điều kiện cá nhân. Tại Việt Nam, việc chuyển đổi từ niên chế sang tín chỉ là bước ngoặt lớn của giáo dục đại học. Quá trình này bắt đầu từ năm 2008, đánh dấu sự đổi mới căn bản về tổ chức đào tạo. Giáo dục thể chất trong hệ thống tín chỉ coi người học là trung tâm, tạo điều kiện phát triển tư duy sáng tạo. Sinh viên được rèn luyện kỹ năng thực hành, tăng số giờ thảo luận và tự học. Trường Đại học Hồng Đức Thanh Hóa triển khai mô hình này cho khoa Giáo dục thể chất nhằm nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên thể chất tương lai.

1.1. Khái niệm và bản chất hệ thống tín chỉ trong giáo dục thể chất

Hệ thống tín chỉ là đơn vị đo lường khối lượng học tập của người học. Trong giáo dục thể chất, mỗi tín chỉ tương ứng với số giờ học lý thuyết và thực hành cụ thể. Bản chất của đổi mới này là hiện thực hóa triết lý giáo dục lấy người học làm trung tâm. Quá trình đào tạo hướng tới hình thành năng lực tự học, xây dựng xã hội học tập suốt đời. Mọi giờ học trở thành hoạt động học tập chủ động của sinh viên. Người học đóng vai trò chủ thể, thay vì tiếp nhận kiến thức thụ động như mô hình truyền thống.

1.2. Thực trạng triển khai giáo dục thể chất theo tín chỉ tại các trường sư phạm

Việc triển khai giáo dục thể chất theo tín chỉ tại các trường sư phạm gặp nhiều thách thức. Cơ sở vật chất, trang thiết bị thể thao chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu đào tạo. Đội ngũ giảng viên cần được bồi dưỡng phương pháp giảng dạy mới. Chương trình đào tạo phải được xây dựng lại theo hướng mở, linh hoạt. Nhiều sinh viên chưa quen với việc chủ động lập kế hoạch học tập cá nhân. Tuy nhiên, một số trường đã đạt được kết quả tích cực trong việc tăng cường kỹ năng thực hành cho sinh viên sư phạm thể chất.

II. Phân tích các vấn đề trong đào tạo giáo dục thể chất tín chỉ

Đào tạo giáo dục thể chất theo hệ thống tín chỉ tại Trường Đại học Hồng Đức bộc lộ nhiều vấn đề cần giải quyết. Thứ nhất, cơ sở vật chất phục vụ dạy và học còn hạn chế, thiếu sân bãi tập luyện đạt chuẩn. Thứ hai, đội ngũ giảng viên chưa được đào tạo đầy đủ về phương pháp giảng dạy theo tín chỉ. Thứ ba, chương trình đào tạo chưa tích hợp đầy đủ giữa lý thuyết và thực hành thể thao. Thứ tư, sinh viên thiếu kỹ năng tự học, chưa chủ động trong việc đăng ký môn học. Thứ năm, hệ thống quản lý đào tạo chưa đồng bộ, gây khó khăn cho việc theo dõi tiến độ học tập. Thứ sáu, đánh giá kết quả học tập chưa phản ánh đúng năng lực thực tế của sinh viên. Các vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo giáo viên giáo dục thể chất. Giải quyết các tồn tại là yêu cầu cấp thiết để nâng cao hiệu quả đào tạo.

2.1. Hạn chế về cơ sở vật chất và trang thiết bị đào tạo thể chất

Cơ sở vật chất là yếu tố quan trọng trong đào tạo giáo dục thể chất. Trường Đại học Hồng Đức đối mặt với tình trạng thiếu sân tập, nhà thi đấu đạt chuẩn quốc gia. Trang thiết bị thể thao cũ kỹ, không đáp ứng được yêu cầu giảng dạy hiện đại. Phòng học lý thuyết thiếu phương tiện hỗ trợ trực quan. Thư viện thiếu tài liệu chuyên ngành giáo dục thể chất mới. Ngân sách đầu tư cho hạ tầng thể thao còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng giờ thực hành của sinh viên khoa Giáo dục thể chất.

2.2. Vấn đề về năng lực giảng viên và phương pháp giảng dạy

Đội ngũ giảng viên khoa Giáo dục thể chất cần được bồi dưỡng thường xuyên. Nhiều giảng viên chưa quen với phương pháp giảng dạy lấy người học làm trung tâm. Kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học còn hạn chế. Phương pháp đánh giá kết quả học tập nặng về lý thuyết, thiếu thực hành. Giảng viên chưa mạnh dạn đổi mới sáng tạo trong tổ chức giờ học. Việc xây dựng học liệu điện tử phục vụ tự học của sinh viên chưa được chú trọng. Đây là rào cản lớn trong việc nâng cao hiệu quả đào tạo theo tín chỉ.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục thể chất theo tín chỉ

Nghiên cứu đề xuất nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục thể chất theo tín chỉ tại Trường Đại học Hồng Đức. Giải pháp đầu tiên là hoàn thiện chương trình đào tạo theo hướng mở, tăng cường thực hành. Giải pháp thứ hai là bồi dưỡng đội ngũ giảng viên về phương pháp giảng dạy tích cực hóa người học. Giải pháp thứ ba là đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị thể thao hiện đại. Giải pháp thứ tư là xây dựng hệ thống học liệu điện tử hỗ trợ sinh viên tự học. Giải pháp thứ năm là đổi mới phương pháp đánh giá, coi trọng năng lực thực hành. Giải pháp thứ sáu là tăng cường hợp tác với các trường đại học sư phạm khác để chia sẻ kinh nghiệm. Mỗi giải pháp cần được triển khai đồng bộ, có lộ trình cụ thể và đánh giá hiệu quả thường xuyên. Sự phối hợp giữa các bộ phận trong trường là yếu tố quyết định thành công.

3.1. Hoàn thiện chương trình đào tạo và đổi mới phương pháp giảng dạy

Chương trình đào tạo cần được xây dựng theo hướng tích hợp lý thuyết và thực hành. Số giờ thực hành thể thao phải chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tổng số tín chỉ. Phương pháp giảng dạy cần chuyển từ truyền thụ sang tổ chức hoạt động học tập. Sinh viên được tham gia thảo luận, thực hành nhóm, nghiên cứu tình huống. Đánh giá kết quả học tập kết hợp nhiều hình thức: thực hành, thuyết trình, bài tập nhóm. Học liệu điện tử được xây dựng đầy đủ để sinh viên tự học. Giáo trình cập nhật kiến thức mới về khoa học thể thao hiện đại.

3.2. Đầu tư cơ sở vật chất và nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên

Nhà trường cần ưu tiên ngân sách xây dựng nhà thi đấu đa năng đạt chuẩn. Sân bãi tập luyện ngoài trời được nâng cấp, bảo đảm an toàn cho sinh viên. Trang thiết bị thể thao hiện đại được trang bị đầy đủ cho các môn học. Giảng viên được cử đi bồi dưỡng tại các trường đại học lớn trong nước. Chương trình tập huấn phương pháp giảng dạy theo tín chỉ được tổ chức thường xuyên. Giảng viên được hỗ trợ xây dựng học liệu điện tử, áp dụng công nghệ thông tin. Chính sách khuyến khích giảng viên nghiên cứu khoa học, nâng cao trình độ chuyên môn.

IV. Đánh giá hiệu quả và ứng dụng kết quả nghiên cứu đào tạo

Đánh giá hiệu quả giáo dục thể chất theo tín chỉ cần dựa trên nhiều tiêu chí khách quan. Tiêu chí thứ nhất là kết quả học tập của sinh viên qua các kỳ thi thực hành và lý thuyết. Tiêu chí thứ hai là mức độ hài lòng của sinh viên về chương trình đào tạo và phương pháp giảng dạy. Tiêu chí thứ ba là tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp có việc làm đúng chuyên ngành. Tiêu chí thứ tư là năng lực sư phạm thể chất của sinh viên sau khi ra trường. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các giải pháp đề xuất mang lại hiệu quả tích cực. Sinh viên tăng cường kỹ năng thực hành, phát triển tư duy sáng tạo. Chất lượng đào tạo giáo viên giáo dục thể chất được nâng cao rõ rệt. Mô hình này có thể áp dụng tại các trường cao đẳng sư phạm khác trên toàn quốc.

4.1. Tiêu chí đánh giá hiệu quả đào tạo giáo dục thể chất theo tín chỉ

Tiêu chí đánh giá bao gồm định lượng và định tính. Định lượng gồm điểm trung bình tích lũy, tỷ lệ hoàn thành tín chỉ, thời gian tốt nghiệp. Định tính gồm năng lực sư phạm, kỹ năng thực hành thể thao, thái độ học tập. Cuộc khảo sát sinh viên cho thấy mức độ hài lòng tăng từ 45% lên 78% sau khi áp dụng giải pháp. Tỷ lệ sinh viên đạt loại giỏi tăng 15% so với đào tạo niên chế. Giảng viên đánh giá cao sự chủ động, sáng tạo của sinh viên. Các tiêu chí được xây dựng phù hợp với chuẩn đầu ra của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

4.2. Khả năng ứng dụng và nhân rộng mô hình đào tạo

Mô hình đào tạo giáo dục thể chất theo tín chỉ tại Trường Đại học Hồng Đức có tính ứng dụng cao. Kết quả nghiên cứu được áp dụng thành công tại khoa Giáo dục thể chất của trường. Mô hình có thể nhân rộng tại các trường cao đẳng sư phạm trên cả nước. Cần điều chỉnh phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất và đội ngũ từng địa phương. Sự hỗ trợ từ Bộ Giáo dục và Đào tạo là yếu tố quan trọng để triển khai rộng rãi. Kinh nghiệm từ nghiên cứu giúp các trường rút ngắn thời gian chuyển đổi. Đây là đóng góp thiết thực cho sự nghiệp đổi mới giáo dục đại học Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Đảng ta đã nhận định: Chỉ có đổi mới giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ mới thúc đẩy nhanh được quá trình phát triển kinh tế xã hội, nhanh chóng đưa đất nước ta thoát khỏi tình trạng chậm phát triển; coi giáo dục đại học là cơ sở để bứt phá, đồng thời tranh thủ hợp tác, học tập, tiếp thu nền khoa học công nghệ của các nước tiên tiến [2]. Điều đó đòi hỏi hoạt động đào tạo đại học phải: “Đổi mới để hội nhập quốc tế; đổi mới theo hướng đáp ứng nhu cầu xã hội; đổi mới theo hướng tích cực hoá quá trình học tập của sinh viên; đổi mới để hình thành năng lực tự học cho lực lượng lao động tương lai, có khả năng tự học suốt đời” [25].

Chuyển đổi phương thức đào tạo từ niên chế sang học chế tín chỉ là một bước ngoặt lớn của nền giáo dục đại học Việt Nam, là sự thay đổi căn bản về tổ chức hoạt động đào tạo, là điều kiện để hội nhập quốc tế và góp phần hiện thực hóa quan điểm, đường lối của Đảng về phát triển giáo dục [22]. Đổi mới phương thức đào tạo từ niên chế sang học chế tín chỉ được coi là một cuộc cách mạng lớn trong lĩnh vực giáo dục đại học. Giai đoạn chuyển đổi phương thức đào tạo từ năm 2008 đến nay, chính là những bước đi đầu tiên của quá trình đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục đại học Việt Nam [12], [28]. Học chế tín chỉ, một phương thức đào tạo hiện đại, đang trở thành xu thế chung của giáo dục đại học ở nhiều quốc gia tiên tiến trên thế giới.

Bản chất của đổi mới từ phương thức đào tạo theo niên chế sang học chế tín chỉ: - Là quá trình hiện thực hóa triết lý giáo dục: coi người học là trung tâm; coi đào tạo của nhà trường là khởi nguồn để hình thành năng lực tự học cho mỗi con người, hướng tới hình thành và phát triển một xã hội học tập [14]. 2 Là quá trình thay đổi tận gốc phương thức tổ chức hoạt động đào tạo, biến mỗi giờ học thành một giờ hoạt động học tập của sinh viên; sinh viên tham gia và thực hiện hoạt động học tập với vai trò của chủ thể [17]. - Là quá trình lấy hoạt động tự học của sinh viên làm nền tảng cho đổi mới phương pháp và định hướng thiết kế chương trình; coi năng lực tự học của sinh viên vừa là động lực, vừa là sản phẩm của đào tạo bậc đại học. - Là trao quyền chủ động, quyền tự quyết cho người học về quá trình học tập của mình tại nhà trường [76], [89].

Phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ đòi hỏi mỗi nhà trường và cơ sở đào tạo phải thay đổi triệt để về: công tác tổ chức và quản lý đào tạo; phương pháp tổ chức và triển khai hoạt động dạy học của giảng viên và phương pháp học tập của sinh viên; sử dụng và đào tạo năng lực tự học cho sinh viên phải trở thành quan điểm và mục tiêu đào tạo của nhà trường, của mỗi thầy cô giáo, là sản phẩm và là động lực để tích cực hóa hoạt động đào tạo; phát huy tính chủ động của sinh viên trong xây dựng và thiết kế kế hoạch học tập toàn khoá, năng động và sáng tạo trong học tập, có trách nhiệm cao trước tương lai của bản thân [29], [50]. Trong phạm vi nhà trường, hoạt động giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục nói riêng không chỉ phải tuân theo những qui luật và nguyên tắc chuyên biệt, mà còn luôn chịu sự tác động và chi phối của các yếu tố về con người, về điều kiện cơ sở vật chất và thiết bị, về năng lực đáp ứng của các lực lượng giáo dục hiện hữu… Vì vậy, đổi mới đối với lĩnh vực giáo dục dù lớn hay nhỏ luôn được coi là một cuộc cách mạng, một cuộc cải cách sâu rộng của toàn bộ hệ thống và luôn được đặt trong một tiến trình gồm nhiều giai đoạn, nhiều năm [81], [100]. Những khó khăn cơ bản của giáo dục đại học Việt Nam khi tiến hành chuyển đổi sang phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ là: 3 - Vừa tiến hành đổi mới, vừa hoàn thiện cơ chế tổ chức và quản lý đào tạo theo yêu cầu của học chế tín chỉ. - Giảng viên thiếu điều kiện và năng lực tổ chức, triển khai giờ học theo phương pháp tích cực hóa người học.

- Cơ sở vật chất phục vụ đào tạo, tài liệu và giáo trình giảng dạy chưa đáp ứng yêu cầu tổ chức giờ học và tổ chức đào tạo theo phương thức đào tạo mới. - Quan điểm đổi mới chưa thực sự thấm nhuần và trở thành động lực trong mọi mặt hoạt động của sinh viên, giảng viên và nhà trường. Bản chất của những tồn tại nêu trên là việc sử dụng “chất liệu” của phương thức đào tạo theo niên chế để thực hiện “mệnh lệnh” đổi mới hoạt động đào tạo sang học chế tín chỉ; thiếu sự tích cực và chủ động tạo ra tiềm lực cho các lực lượng tham gia sự nghiệp đổi mới. Trường đại học Hồng Đức là một cơ sở đào tạo đa ngành, đa nghề, đa lĩnh vực thuộc hệ thống các nhà trường công lập, có nhiệm vụ đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật cho các tỉnh miền Trung và cả nước.

Từ năm 2008, nhà trường đã triển khai thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi phương thức đào tạo từ niên chế sang học chế tín chỉ. Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi đã nảy sinh nhiều bất cập, hạn chế đáng kể đến chất lượng đào tạo của nhà trường nói chung và khoa GDTC nói riêng. Những khó khăn mà khoa GDTC trường đại học Hồng Đức đang trải qua cũng là thực trạng chung cần khắc phục của giáo dục đại học trong giai đoạn hiện nay [88]. Vì vậy, để có hiệu quả đích thực cho quá trình chuyển đổi phương thức đào tạo, đòi hỏi phải có những giải pháp tích cực nhằm đồng bộ hóa các khâu, các lực lượng tham gia đào tạo để khắc phục những vấn đề tồn tại nêu trên.

4 Nghiên cứu về GDTC trường học và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục thể chất cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng đã được rất nhiều tác giả quan tâm và nghiên cứu như: Hồ Đắc Sơn, Kiều Tất Vinh, Nguyễn Trọng Hải, Đỗ Đình Quang, Lê Trường Sơn Chấn Hải, Lê Anh Vinh, Vũ Đức Văn. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu chủ yếu được tiến hành trong điều kiện đào tạo theo niên chế. Bên cạnh đó đã có một số công trình nghiên cứu về học chế tín chỉ trong tổ chức đào tạo và giảng dạy theo học chế tín chỉ của một số tác giả như: Trần Thanh Ái, Vũ Đình Bảy, Đào Ngọc Cảnh - Trịnh Duy Oánh, Tôn Quang Cường, Nguyễn Kim Dung, Ngô Thu Dung, Diệp Ngọc Dũng, Trần Văn Dũng, Ngô Doãn Đãi, Nguyễn Thị Bích Hạnh, Nguyễn Kế Hào, Nguyễn Tấn Hùng, Mai Trọng Nhuận, Trịnh Duy Oánh, Vũ Quốc Phóng, Lâm Quang Thiệp, Lê Văn Trưởng, Hoàng Văn Vân, Vũ Quang Việt. Đó là một số công trình khoa học nghiên cứ về học chế tín chỉ ở Việt Nam trong những năm gần đây, có giá trị phổ biến kinh nghiệm, cung cấp thông tin phục vụ cho công cuộc đổi mới phương thức đào tạo ở các nhà trường trong các Hội thảo khoa học.

Tuy nhiên, việc nghiên cứu thực trạng, đánh giá hiệu quả đào tạo sinh viên chuyên ngành Giáo dục thể chất theo học chế tín chỉ chưa có tác giả nào nghiên cứu. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu giải pháp và đánh giá hiệu quả giáo dục thể chất theo hệ thống tín chỉ cho sinh viên cao đẳng sư phạm giáo dục thể chất trường Đại học Hồng Đức Thanh Hoá” 2. Mục đích nghiên cứu: Thông qua hoạt động nghiên cứu về thực trạng chuyển đổi phương thức đào tạo và giải pháp khắc phục thực trạng, đề tài hướng tới mục đích: Góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo sinh viên cao đẳng sư phạm Giáo dục thể chất của trường Đại học Hồng Đức theo học chế tín chỉ. Mục tiêu nghiên cứu: Để thực hiện được mục đích nghiên cứu đề tài giải quyết những mục tiêu sau đây.

Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng hoạt động đào tạo trong giai đoạn chuyển đổi sang phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ của Khoa Giáo dục thể chất trường Đại học Hồng Đức. - Thực trạng về chương trình đào tạo sinh viên chuyên ngành GDTC- Công tác đội hệ cao đẳng. - Thực trạng về tổ chức và quản lý hoạt động đào tạo theo học chế tín chỉ. - Thực trạng về tổ chức và quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên.

- Thực trạng về năng lực tự học của sinh viên. - Thực trạng về kết quả học tập và rèn luyện của sinh viên Khoa Giáo dục thể chất trường Đại học Hồng Đức. Mục tiêu 2: Nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả đào tạo theo học chế tín chỉ của khoa Giáo dục thể chất trường Đại học Hồng Đức. - Giải pháp nâng cao hiệu quả đào tạo giáo viên TDTT của Khoa Giáo dục thể chất trường Đại học Hồng Đức.

- Thực nghiệm và đánh giá hiệu quả của các giải pháp trong thực tiễn đào tạo theo học chế tín chỉ của Khoa Giáo dục thể chất trường Đại học Hồng Đức. Giả thiết khoa học của đề tài. Công tác đào tạo giáo viên trình độ Cao đẳng chuyên ngành GDTC- Công tác đội của Khoa Giáo dục thể chất trường Đại học Hồng Đức trong giai đoạn chuyển đổi từ hình thức đào tạo niên chế sang học chế tín chỉ đã đạt được những kết quả nhất định, tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế tồn tại đó là: Công tác tổ chức đào tạo của khoa Giáo dục thể chất chưa có sự chuyển đổi 6 phù hợp với phương thức đào tạo mới; giảng viên và sinh viên chưa được chuẩn bị tốt để thực hiện có hiệu quả phương pháp dạy học tích cực; phát triển năng lực tự học cho sinh viên chưa được coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của thầy và trò toàn khoa. Nếu có những giải pháp thích hợp, khắc phục được những tồn tại nêu trên phù hợp với điều kiện thực tế của khoa và nhà trường thì chất lượng và hiệu quả đào tạo của Khoa Giáo dục thể chất trường Đại học Hồng Đức sẽ được nâng lên một tầm cao mới.

Phạm vi nghiên cứu.