CHĂM SÓC BỆNH NHÂN ĐAU VAI GÁY GIỚI THIỆU Bài này nói về nguyên nhân đau vai gáy, các thể lâm sàng, triệu chứng, cách nhận định và chăm sóc bệnh nhân đau vai gáy. Bên cạnh đó, bài học cũng trang bị cho người học những phương pháp căn bản để xây dựng kế hoạch chăm sóc và phòng tái phát cho người bệnh theo phương pháp cổ truyền. Trình bày được nguyên nhân, thể lâm sàng và phương pháp điều trị bệnh đau vai gáy 2. Lập được kế hoạch chăm sóc bệnh nhân đau vai gáy theo phương pháp cổ truyền NỘI DUNG 1 ĐẠI CƯƠNG - Đau vai gáy là một hội chứng do nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn tới hậu quả vai và gáy đau, thậm chí đau tê lan xuống cánh, cẳng, ngón tay.
- Hoạt động cùa vai gáy rất nhiều và cơ động linh hoạt phục vụ cho vận động của đầu và cánh tay. Đốt sống cổ là nơi xuất lộ của thần kinh vai gáy, thần kinh cẳng tay, mỏm gai ngang có động mạch đốt sống chui lên não, tạo nên hệ thống động mạch sống nền. Do vậy đau vai gáy mạn tính thường gây chèn ép đám rối cổ, đau đám rối thần kinh cánh tay và thiểu năng tuần hoàn não. - Thường gặp 20 - 60 tuổi, ờ cả 2 giới.
NGUYÊN NHÂN - Theo Y học hiện đại: thường do lạnh, vận động cổ đột ngột trên động tác sinh lý, ví dụ: do khi ngủ, gôi đâu không thích hợp, năm nghiêng một bên quá lâu hoặc ngủ ờ nơi gió lùa bị lạnh, hoặc bị va chạm vào vùng cổ gáy, hoặc vận động đột ngột cổ, hộp sọ như ngoái ra sau quá mức, kéo xe bò. 104 - Do vôi hoá cơ vai gáy, viêm sụn viền đốt cổ, viêm khớp bán nguyệt của cung sau đốt sống cổ, nhưng thường gặp nhất là do thoái hoá các đốt sống cồ, đặc biệt C5C6. - Theo Y học cổ truyền: đau vai gáy là do phong hàn, huyết ứ gây tắc mạch Đốc và 3 kinh Tiểu trường, Bàng quang và kinh Đỏm. - Cần chẩn đoán phân biệt đau vai gáy với ung thư đỉnh phổi, viêm tuỳ xám mạn tinh, lao đốt sống cổ, chấn thương đốt sống cổ.
LUẬN TRỊ THẺ BỆNH 3. Đau vai gáy cấp - Triệu chứng: + Vẹo cổ sau đêm ngủ dậy, ngoái sâu đột ngột, đau vùng sau cổ gáy và đau lan lên đầu, xuống vai, cơ thang và cơ ức đòn chũm, khiến cơ bi co rút cương cứng, có khi hít mạnh, thờ mạnh, hắt hơi, ho gây đều gây đau tăng làm bệnh nhân lo lăng. + Vận động đầu cổ khó khăn, xoay đầu phải quay cả nửa thân + Án các huyệt Phong trì, Kiên tỉnh, Đại trữ, Thiên tông thấy co cơ vai, đau có thể lan xuống huyệt Đốc du. - Pháp điều trị: khu phong, tán hàn, thông kinh hoạt lạc 3.
Đau vai gáy mạn tính - Triệu chứng: + Mỏi vai gáy kéo dài, xen kẽ đợt đau cấp có thể tê đau tay, đau đầu vùng chẩm, giảm trí nhớ. + Chụp Xquang đốt cổ thấy thoái hoá đốt sống cổ, viêm sụn viền đốt cổ, viêm khớp cổ sau, vôi hoá cơ vai gáy. - Pháp điều trị: khu phong, tán hàn, bổ huyết, hoạt huyết. 4 ĐIÊU TRỊ BẢNG CHÂM cứu CHUNG CHO CẢ 2THÊ - Các huyệt tại chỗ: Phong trì, Đại truỳ, Kiên tỉnh, Đại trữ, Thiên tông, Đốc du.
105 - Các huyệt ở xa: Dương lăng tuyền, Huyền chung. - Thù thuật: + Châm tả hoặc ôn châm nếu đau do lạnh + Châm binh bổ binh tả nếu đau mạn tính. + Khi có com đau cấp thì châm tả. - Liệu trinh điều trị: 3 - 7 ngày.
CHĂM SÓC BỆNH NHÂN ĐAU VAI GÁY 5. Nhận định chăm sóc - Người bệnh vẹo cổ sang một bên, mặt vênh do cơ vai gáy co cứng. - Đau, có thể mất ngủ do đau,lo lắng vì đau. - Hạn chế vận động các đốt sống cổ, các động tác cúi, ngừa, nghiêng, quay đều bị hạn chế.
- Có thể sợ lạnh, gai rét nếu đau do lạnh. - Có thể sốt nếu đau do viêm nhiễm - Cần nhận định đau cơ năng hay do tổn thương thực thể.để tư vấn cho người bệnh 5. Chẩn đoán chăm sóc - Đau vai gáy cấp do gió lạnh (phong hàn) thi kèm theo sợ lạnh, sợ gió, mạch trì, rêu lưỡi trang. - Đau vai gáy cấp do sang chấn đốt sống cổ trước đó, do thực hiện động tác cổ mạnh đột ngột không sinh lý ( huyết ứ ) - Đau vai gáy mạn: gặp trong thoái hoá đốt sống cổ, viêm sụn, viêm đốt sống cổ, vôi hoá cơ vai gáy, viêm khớp bán nguyệt của cung sau đốt sống cổ.
- Tinh trạng người bệnh lo lắng vi đau. Ke hoạch chăm sóc - Giảm đau, giải phóng sự co cơ cho bệnh nhân băng phương pháp châm cứu, xoa bóp bâm h u y ệ t. 106 - Hướng dẫn cho bệnh nhân phương pháp tự xoa bóp bấm huyệt. - Giải quyêt tinh trạng lo lăng băng phương pháp tư vấn cho bệnh nhân về bệnh và hướng dẫn cho bệnh nhân phương pháp tự xoa bóp chăm sóc sức khỏe, phòng bệnh và chữa bệnh.
Thực hiện chăm sóc 5. Thực hiện y lệnh châm cứu điều trị của thầy thuốc - Lựa chọn tư thế bệnh nhân: ngồi dựa ghế, hoặc nằm nghiêng bộc lộ vùng vai gáy bên đau. - Lựa chọn tư thế thầy thuốc thuận lợi nhất khi tiến hành thù thuật châm cho bệnh nhân. - Tuỳ theo đau vai gáy bên phải hay bên trái mà bộc lộ rõ vùng huyệt châm.
- Lựa chọn các huyệt tại chỗ: Phong tri, Đại truỳ, Kiên tỉnh, Thiên tông, Đốc du, Đại trữ. - Thực hiện thù thuật châm kim. + Châm tả nếu đau vai gáy cấp. + Châm bình bổ binh tả nếu đau vai gáy mạn.
+ Cứu hoặc ôn châm nếu đau vai gáy do lạnh. - Liệu trinh điều trị: + 3 - 5 ngày nếu đau vai gáy cấp. + 1 - 2 tuần nếu đau vai gáy mạn. - Trong quá trình châm cần theo dõi chặt chẽ, nếu có tai biến xảy ra cân xử trí kịp thời theo đúng nguyên tăc và thông báo cho bác sỹ.
Thực hiện y lệnh xoa hóp hấm huyệt điều trị của thầy thuốc - Lựa chọn tư thê bệnh nhân: ngồi là thuận lợi nhất. - Lựa chọn tư thế thầy thuốc thuận lơi nhât là đứng phía sau bệnh nhân khi tiến hành thủ thuật xoa bóp. 107 - Bộc lộ rõ vùng vai gáy. - Trinh tự thao tác: + Day vùng cổ gáy, nếu đau một bên dùng một tay (dùng gốc ban tay để day) day bên đau.
Nếu cả hai bên cùng đau, hai tay cùng day. Thực hiện động tác nhẹ dịu dàng. + Lăn vùng tam giác: Đại trùy, Phong trì, Kiên tỉnh vừa iàm vừa vận động nhẹ cổ người bệnh. +Tìm điểm đau nhất dọc cơ ức đòn chũm (chỗ đó thường cương cứng hon chỗ khác) day từ nhẹ đến nặng.
+ Ân các huyệt Phong phủ, Phế du, Đốc du, Cự cốt. Khi ấn huyệt Phong phủ phải đặt một tay ờ trán người bệnh và tay kia ấn huyệt. + Vận động cổ: Quay cổ, nghiêng cổ, ngửa cổ và tổng hợp các động tác. khi vận động cổ người bệnh cần phối hợp chặt chẽ với thầy thuốc, để tự nhiên không lên gân, không kháng cự lại, chỉ trong điều kiện này thủ thuật vận động mới đạt kết quả.
+ Bật gân: khi áp dụng các động tác day bấm huyệt kết quả còn hạn chế thì thực hiện động tác bật gân. Dùng đầu ngón tay trỏ sờ nhẹ vùng cơ thang cách mỏm gai khoảng 1 tấc rưỡi tương ứng với huyệt đốc du sẽ thấy một dây nhỏ nằm bắt chéo từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài. Đặt ngón tay cái vào sợi dây này nếu bệnh nhân cảm thấy đau nhức và xuyên lên vai thỉ bật mạnh nó về phía xương sống, rồi lại bật ra phía ngoài sau đó day tại chỗ 1 phút rồi cho bệnh nhân vận động cổ. Chú ý: thủ thuật phải dịu dàng, tránh tác động quá mạnh vào cơ b| co rút, vi làm như vậy đau sẽ tăng lên, có thể gây hoa mắt chóng mặt, thậm chí bệnh nhân bị ngất.
Chi định chăm sóc này một lần chưa đạt yêu cẩu thì hôm sau làm lại một lần nữa. - Hướng dẫn bệnh nhân tránh gió lạnh, không để quạt chiếu vào vùng vai gáy khi ngủ, không gối đầu quá cao, nên dùng gối mỏng. Vận động cố nên bắt đầu nhẹ nhàng, không quay cúi cổ đột ngột. 108 - Liệu trinh điêu trị: + 3 - 5 ngày nếu đau vai gáy câp.
+ 1 - 2 tuần nếu đau vai gáy mạn. - Trong quá trình châm cẩn theo dõi chặt chẽ, nếu có tai biển xảy ra cần xử trí kịp thời theo đúng nguyên tắc và thông báo cho bác sỹ. Tư vẩn cho bệnh nhân - Cần tránh các loại hình lao động, gây xang chấn, vi xang chấn đốt sống cổ - Hướng dẫn bệnh nhân tự xoa bóp bấm huyệt vùng vai gáy và tập các động tác cúi, ngừa, nghiêng, quay. - Chườm muối nóng hoặc ngải cứu sao với rượu vào vùng vai gáy đau hàng ngày.
- Không nằm ngủ gối đầu cao. - Khi mang vác nặng cần chuẩn bị tư thế đúng, khởi động cơ vai gáy trước khi mang vác nặng. - Đau vai gáy do lạnh không nên ăn đồ ăn lạnh, uống nước đá, giữ ấm khi thời tiết lạnh. - Thường xuyên luyện tập dưỡng sinh, khí công nâng cao sức khoẻ và phòng bệnh.
Đánh giá chăm sóc - Tinh trạng co cơ vai gáy giảm dần, đỡ đau, bệnh nhân thấy dễ chịu,khỏi dần sau mỗi lần châm. - Vận động các đốt sống cổ trờ lại bình thường. - Bệnh nhân ăn, ngủ bình thuờng. - Bệnh nhân thấy rõ lợi ích của việc luyện tập chăm sóc sức khoẻ nên tự luyện tập xoa bóp, dưỡng sinh theo hướng dẫn cùa bác sỹ để chữa bệnh và phòng bệnh.
CHĂM SÓC BỆNH NHÂN ĐAU DÂY THẨN KINH TOẠ GIỚI T H IỆ U Bài này nói về nguyên nhân đau dây thần kinh tọa, các thể lâm sàng, triệu chứng, cách nhận định và chăm sóc bệnh nhân đau dây thẩn kinh tọa Bên cạnh đó, bài học cũng trang bị cho người học những kiến thức căn bản để xây dựng kế hoạch chăm sóc và phòng tái phát cho người bệnh theo phương pháp cổ truyền.Trình bày được nguyên nhân, thể lâm sàng và phương pháp điều trị bệnh đau dây thần kinh tọa 2. Lập được kế hoạch chăm sóc bệnh nhân đau dây thần kinh tọa bằng phương pháp y học cổ fruyen NỘI DUNG 1 ĐẠI CƯƠNG Đau thần kinh toạ là một hội chứng rất hay gặp ở cộng đồng, ảnh hường nhiều đến sinh hoạt và khả năng lao động, nhất là đối với những người lao động chân tay. Bệnh thường gặp ờ lứa tuổi 30 - 60, nam mắc nhiều hơn nữ (tỷ lệ 1/3).