ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH BỘ MÔN TỔ CHỨC - QUẢN LÝ Y TẾ GIÁO TRÌNH GIẢNG DẠY ĐẠI HỌC TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ HỆ THỐNG Y TẾ 2023 CHỦ BIÊN PGS. Tô Gia Kiên GS. Nguyễn Văn Tập THAM GIA BIÊN SOẠN ThS. Hồ Tất Bằng ThS.
Lương Khánh Duy GS. Trương Phi Hùng PGS. Tô Gia Kiên ThS. Nguyễn Thị Hải Liên ThS.
Nguyễn Thành Luân ThS. Lê Hồng Phước GS. Nguyễn Văn Tập TS. Phan Thanh Xuân THƢ KÝ BIÊN SOẠN ThS.
Hồ Tất Bằng ThS. Nguyễn Thị Hải Liên ThS. Lê Hồng Phước HỘI ĐỒNG THẨM ĐỊNH GIÁO TRÌNH 1. Đỗ Văn Dũng, ĐHYD TP.
HCM Chủ tịch hội đồng 2. Tô Gia Kiên, ĐHYD TP. HCM Ủy viên thư ký 3. Trương Phi Hùng, Khoa Y – ĐHQG TP.
HCM Phản biện 1 4. Trần Thiện Thuần, ĐHYD TP. HCM Phản biện 2 5. Lê Thanh Chiến, GĐ BV Trưng Vương Ủy viên Quyết định lựa chọn và sử dụng giáo trình “Tổ chức và quản lý hệ thống y tế” tại Đại học Y Dược TP.
Hồ Chí Minh số 643/QĐ-ĐHYD ngày 05 tháng 4 năm 2022 của Hiệu trưởng Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. ii HƢỚNG DẪN SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH Tổ chức - Quản lý y tế là môn học cơ bản nhất cho tất cả sinh viên thuộc khối ngành sức khỏe, trang bị cho sinh viên kiến thức về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của hệ thống y tế Việt Nam. Đây là một môn học đặc thù Việt Nam và các tài liệu tham khảo nước ngoài không thể đáp ứng được.
Đã có nhiều sách, giáo trình và tài liệu biên soạn về nội dung này. Bộ môn Tổ chức - Quản lý Y tế, Khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh đã nhiều lần biên soạn các giáo trình gồm Tổ chức Quản lý y tế (GS. Trương Phi Hùng - Lưu hành nội bộ, năm 2011) và Tổ chức Quản lý y tế (GS. Trương Phi Hùng, năm 2016).
Hệ thống y tế được xây dựng dựa trên đặc điểm văn hóa, kinh tế, chính trị, xã hội; do đó, hệ thống cần được cải cách để phù hợp với sự thay đổi và phát triển của đất nước. Chính phủ và Bộ Y tế đã ban hành các Nghị định, Thông tư cải cách lại hệ thống y tế Việt Nam từ trung ương đến địa phương. Để đáp ứng với sự thay đổi đó, chúng tôi biên soạn bộ giáo trình này để cập nhật các nội dung liên quan. Giáo trình được xây dựng mang tính kế thừa từ các giáo trình trước đây của bộ môn.
Giáo trình gồm 08 bài, được biên soạn dựa trên đề cương chi tiết của học phần Tổ chức - Quản lý y tế. Giáo trình được sử dụng giảng dạy Cử nhân Y tế công cộng và sinh viên các ngành khoa học sức khỏe khác. Giáo trình cũng có thể là tài liệu tham khảo cho học viên các lớp sau đại học và tài liệu giảng dạy tham khảo cho giảng viên. Mỗi bài học gồm mục tiêu, nội dung, tài liệu tham khảo giúp sinh viên có thể tìm và đọc thêm.
Cuối mỗi bài có câu hỏi trắc nghiệm để sinh viên đánh giá lại kiến thức về bài học. Giáo trình cũng có phần mục lục và các chỉ mục giúp sinh viên thuận tiện trong việc tra cứu các thuật ngữ chuyên ngành. Thay mặt nhóm biên soạn PGS. TÔ GIA KIÊN iii LỜI NÓI ĐẦU Sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi người dân và của toàn xã hội.
Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe là nghĩa vụ, trách nhiệm của mỗi người dân, của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, trong đó ngành Y tế là nòng cốt. Quan điểm của Đảng về xây dựng hệ thống y tế đặt mục tiêu phát triển vững chắc nền y học Việt Nam một cách khoa học, dân tộc và đại chúng. Xây dựng hệ thống y tế công bằng, chất lượng, hiệu quả và hội nhập theo phương châm phòng bệnh hơn chữa bệnh; y tế dự phòng là then chốt, y tế cơ sở là nền tảng; y tế chuyên sâu đồng bộ và cân đối với y tế cộng đồng; gắn kết y học cổ truyền với y học hiện đại, quân y và dân y. Phát triển dược liệu, công nghiệp dược và thiết bị y tế.
Để đạt được mục tiêu chung của toàn dân tộc, mỗi người cán bộ y tế phải là một hạt nhân quan trọng. Chính vì thế, trong quá trình đào tạo và phát triển nhân lực y tế, việc nắm vững kiến thức, kỹ năng cơ bản và có hệ thống về tổ chức và quản lý hệ thống y tế sẽ giúp người học hòa nhập nhanh hơn sau khi bước vào thực tiễn. Với nhận thức đó, Bộ môn Tổ chức và Quản lý Y tế tổng hợp, biên soạn và xuất bản quyển giáo trình “Tổ chức và quản lý hệ thống y tế” để cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản nhằm đáp ứng nhu cầu học tập của sinh viên, học viên Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh. Cuốn giáo trình này xuất bản lần đầu chắc chắn sẽ gặp nhiều thiếu sót, chúng tôi mong muốn nhận được ý kiến đóng góp của độc giả và quý đồng nghiệp để có thể biên soạn tốt hơn trong những lần sau.
Thay mặt nhóm biên soạn GS. NGUYỄN VĂN TẬP iv MỤC LỤC Hướng dẫn sử dụng giáo trình. iii Lời nói đầu. iv Danh mục chữ viết tắt.
Quản lý – Quản lý y tế. Trương Phi Hùng, PGS. Tô Gia Kiên Bài 2. Hệ thống y tế Việt Nam.
Trương Phi Hùng, PGS. Tô Gia Kiên, GS. Nguyễn Văn Tập Bài 3. Tổ chức y tế tuyến địa phương.
Tô Gia Kiên, ThS. Nguyễn Thành Luân Bài 4. Chăm sóc sức khỏe ban đầu. Tô Gia Kiên, ThS.
Lê Hồng Phước Bài 5. Tổ chức quản lý bệnh viện. Nguyễn Thị Hải Liên Bài 6. Các chỉ số sức khỏe và quản lý thông tin sức khỏe.
Tô Gia Kiên Bài 7. Đánh giá các hoạt động y tế theo chuẩn quốc gia về y tế xã. Phan Thanh Xuân Bài 8. Tổ chức và quản lý phòng khám đa khoa.
Hồ Tất Bằng PHỤ LỤC. Luật bảo vệ sức khỏe nhân dân. Nguyễn Thị Hải Liên Bài S2. Quan điểm, định hướng chiến lược của Đảng về chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Nguyễn Thị Hải Liên Bài S3. Bảo hiểm y tế. Lương Khánh Duy, ThS. Lê Hồng Phước Tuyên ngôn Alma-Ata.
249 v DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ HÌNH Hình 1. Các kỹ năng quản lý cần thiết [14]. Sơ đồ một hệ thống. Sơ đồ chu trình quản lý.
Các bước trong chu trình quản lý. Mô hình chung hệ thống tổ chức ngành y tế Việt Nam [1]. Mô hình về quan hệ giữa mạng lưới y tế và tổ chức hành chính [1]*. Sơ đồ tổ chức Sở Y tế.
Sơ đồ tổ chức Trung tâm Kiểm soát bệnh tật. Sơ đồ tổ chức bệnh viện. Các cơ sở khám chữa bệnh theo hành chính. Các cơ sở khám chữa bệnh theo tuyến kỹ thuật.
Mô hình tổ chức bệnh viện đa khoa. Mô hình quản lý bệnh viện. Chu trình quản lý cơ bản. Sơ đồ mô hình đánh giá trước sau không có nhóm chứng.
Sơ đồ mô hình đánh giá trước sau can thiệp có nhóm chứng. Các chỉ tiêu đến năm 2025 và 2030 của từng lĩnh vực. Mối quan hệ tay ba trong chăm sóc sức khỏe (Nguồn: WHO, 1993). Đặc điểm của một số mô hình BHYT [2].
236 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BHYT Bảo hiểm y tế WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới CSSK Chăm sóc sức khỏe UNICEF United Nations International Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc Children's Emergency Fund vii viii BÀI 1 QUẢN LÝ – QUẢN LÝ Y TẾ GS. Trương Phi Hùng, PGS. Tô Gia Kiên MỤC TIÊU 1. Giải thích được các khái niệm và định nghĩa về quản lý, quản lý y tế.
Phân tích được các năng lực cần thiết trong cách thức quản lý y tế các cấp. Phân tích được các nội dung về quản lý theo quan điểm hệ thống và quản lý theo mục tiêu. Phân tích được các chức năng chính của quản lý và mô tả được các bước trong chu trình quản lý. KHÁI NIỆM VỀ QUẢN LÝ Mặc dù quản lý đã có từ lâu đời và phổ biến nhưng vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất.
Ở những góc độ khác nhau quản lý có thể được định nghĩa sao cho phù hợp với mục đích và hoàn cảnh của nó: - Quản lý là làm cho mọi việc được thực hiện. Nói một cách khác phải làm những việc cần phải làm, phải xác định mục đích, mục tiêu rõ ràng để tiến hành các hoạt động nhằm đạt được mục đích và mục tiêu đó. - Quản lý là làm cho mọi người làm việc. Điều này không có nghĩa là nhà quản lý ra lệnh mà ý nói con người là nguồn lực quan trọng để mọi việc được thực hiện.
- Quản lý là sử dụng hiệu quả các nguồn lực. - Quản lý là đưa ra quyết định đúng. - Quản lý là làm cho mọi người cùng làm việc hăng hái với nhau, sử dụng một cách hiệu quả nguồn lực để đạt được mục tiêu. - Quản lý là đưa ra những mục tiêu, chỉ tiêu đúng.
- Quản lý là phân công, điều hành, phối hợp hài hòa giữa các thành viên với các công việc, nguồn lực trong cơ quan, cộng đồng để hoàn thành một cách hiệu quả các nhiệm vụ, mục đích, mục tiêu, kế hoạch đã nêu. - Quản lý là phải biết đào tạo, bồi dưỡng, chia sẻ trách nhiệm, quyền hạn và phải biết ủy quyền. Người quản lý phải chú ý bồi dưỡng các thành viên dưới quyền nhất là lực lượng kế thừa. Phải tin tưởng đồng nghiệp, không độc đoán, bao biện, nhất là phải biết chia sẻ trách nhiệm và ủy quyền khi cần thiết.
1 - Quản lý là biết thay thế các nguồn tài nguyên. Khi các nguồn tài nguyên đang sử dụng bị thiếu cần tìm nguồn tài nguyên thích hợp để thay thế. Kể cả nguồn tài nguyên quý nhất là con người cũng cần được lưu ý đào tạo liên tục, thay thế vị trí cho thích hợp hoặc trẻ hóa. - Quản lý là dám chịu trách nhiệm.
Việc dân chủ hóa, tôn trọng và lắng nghe ý kiến mọi người là rất cần thiết và quan trọng nhưng không “ba phải”, không “mỵ dân”. Người quản lý còn có bản lĩnh là phải dám chịu trách nhiệm vào những lúc khó khăn, khi thành công cũng như lúc thất bại. Tóm lại, quản lý là phải làm những gì, được bao nhiêu, ở đâu, ai làm, bằng nguồn tài nguyên nào, bằng cách nào, khi nào xong, sản phẩm là gì với hiệu quả cao nhất.