phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận. Trong phần nội dung gồm bốn chƣơng: - Chƣơng 1: Những vấn đề về hệ phƣơng trình vô tỉ. - Chƣơng 2: Thực trạng việc dạy học hệ phƣơng trình vô tỉ ở trung học phổ thông. - Chƣơng 3: Một số phƣơng pháp giải hệ phƣơng trình vô tỉ.
- Chƣơng 4: Thực nghiệm sƣ phạm. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. Phƣơng pháp dạy học môn Toán 1. Khái niệm phƣơng pháp dạy học Phƣơng pháp dạy học là cách thức hoạt động và giao lƣu của thầy gây nên những hoạt động và giao lƣu cần thiết của trò nhằm đạt đƣợc mục tiêu dạy học.
[2; tr 104] Khái niệm phƣơng pháp dạy học nhƣ trên mang các đặc điểm sau đây: Đặc điểm thứ nhất là vai trò hoạt động của thầy và trò. Đây hông phải là hoạt động somg song và độc lập với nhau. Hoạt động của thầy gây nên hoạt động của trò. Hoạt động của thầy là một tác động điều khiển.
Bên cạnh đó còn có sự giao lƣu của thầy và trò. Đặc điểm thứ hai là tính khái quát. Phƣơng pháp dạy học là hình ảnh khái quát những hoạt động và giao lƣu nào đó của ngƣời thầy. hình ảnh này thƣờng đƣợc hình thành do phản ánh những hoạt động, giao lƣu dẫn tới thành công của giáo viên trong quá trình dạy học và phản ánh những thành tựu của khoa học giáo dục hoặc những khoa học khác thông qua khoa học giáo dục.
Đặc điểm thứ ba là chức năng tƣ tƣởng của phƣơng pháp. Phƣơng pháp dạ học là phƣơng tiện để đạt mục tiêu dạy học, chúng phân biệt với phƣơng tiện dạy học ở chỗ chúng là phƣơng tiện tƣ tƣởng. Tổng thể các phƣơng pháp dạy học Hiện nay có nhiều hệ thống phân loại các phƣơng pháp dạy học, nhƣng chƣa hoàn chỉnh và chƣa đạt đƣợc sự thống nhất trên phạm vi quốc tế do tính nhiều chiều của phƣơng pháp dạy học. Do đó tùy theo 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phƣơng diện này hay phƣơng diện khác, ta có thể liệt kê phƣơng pháp dạy học theo cách này hay cách khác.
Phƣơng pháp dạy học theo phƣơng diện những chức năng điều chỉnh quá trình dạy học - Đảm bảo trình độ xuất phát, - Hƣớng đích và gợi động cơ, - Làm việc với nội dung mới, - Củng cố, - Kiểm tra và đánh giá, - Hƣớng dẫn công việc ở nhà. Nói riêng việc củng cố có thể thực hiện dƣới các hình thức sau: luyện tập, đào sâu, hệ thống hóa, ứng dụng và ôn tập. Phƣơng pháp dạy học theo phƣơng diện những con đƣờng nhận thức - Suy diễn, - Quy nạp. Phƣơng pháp dạy học theo phƣơng diện những hình thức hoạt động bên ngoài của thầy và trò - Giáo viên thuyết trình; - Thầy, trò vấn đáp; - Học sinh hoạt động độc lập; 1.
Phƣơng pháp dạy học theo những mức độ tìm tòi, khám phá - Truyền thụ tri thức dƣới dạng có sẵn; - Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề. Phƣơng pháp dạy học theo hình thức tổ chức dạy học - Căn cứ vào số lƣợng học sinh trong đơn vị học tập có các hình thức: dạy học theo lớp, dạy học theo nhóm, dạy học từng cặp - Căn cứ vào trình độ học sinh có dạy học phân hóa và dạy học đồng hóa. Phƣơng pháp dạy học theo phƣơng diện phƣơng tiện dạy học 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Sử dụng phƣơng tiện nghe nhìn; - Sử dụng phƣơng tiện chƣơng trình hóa; - Làm việc với sách giáo khoa; - Làm việc với bảng treo tƣờng; - Sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông nhƣ công cụ dạy học. Phƣơng pháp dạy học theo hình thức tự học - Đọc sách - Tự học trong môi trƣờng công nghệ thông tin và truyền thông; - Hỏi thầy, hỏi bạn hỏi chuyên gia.
Phƣơng pháp dạy học trong những tình huống dạy học điển hình Trong môn Toán có thể kể: - Dạy học những khái niệm toán học; - Dạy học những định lí toán học; - Dạy học những quy tắc, phƣơng pháp; - Dạy học giải bài tập toán học. Những phƣơng pháp dạy học vận dụng vào quá trình dạy học môn Toán 1. Phƣơng pháp dạy học truyền thống Có rất nhiều phƣơng pháp dạy học truyền thống xuất hiện từ xa xƣa và cho đến ngày nay vẫn tiếp tục đƣợc duy trì và phát triển trong quá trình dạy học nói chung và quá trình dạy học môn Toán nói riêng. Thứ nhất, có rất nhiều cách để truyền thông tin cho học sinh: thuyết trình, vấn đáp, sử dụng phƣơng tiện trực quan,…, tùy theo nội dung và điều kiện để ngƣời dạy lựa chọn, nhƣng điều cốt yếu là kích thích học sinh chủ động, sáng tạo, tự giác hoạt động.
Học sinh phải là chủ thể của quá trình học tập. Thứ hai, hình thức thuyết trình hay gặp trong môn Toán là giảng giải. trong hình thức này, lời nói thƣờng dùng để lập luận, dẫn dắt tìm tòi, giải 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thích, chứng minh và ngƣời giáo viên dạy Toán cần đặc biệt quan tâm đến tính chính xác, logic của ngƣời nói. Thứ ba, trực quan là chỗ dựa để khám phá chứ không phải là phƣơng pháp để xác nhận tri thức.
Cần làm cho học sinh đừng vội ngộ nhận ra những điều đƣợc phát hiện nhờ trực quan. Cần gợi ra nhu cầu, hình thành thói quen chứng minh chặt chẽ những phát hiện nhƣ vậy. hình thức trực quan đƣợc sử dụng rộng rãi trong môn Toán là trực quan tƣợng trƣng: hình vẽ, sơ đồ, đồ thị, bảng, kí hiệu.Hình vè hình học là một phƣơng tiện trực quan, vì nó đã biểu diễn hình dạng tách rời khỏi các tính chất khác của đối tƣợng mà ngƣời ta quan tâm. Sơ đồ mũi tên cũng là một phƣơng tiện trực quan để biểu diễn một số ánh xạ hoặc hàm số, bởi vì nó giúp cụ thể hóa dấu hiệu đặc trƣng của các khái niệm này.
Thứ tƣ, so với môn học khác, củng cố đóng một vai trò rất quan trọng trong môn Toán. Các tri thức, kĩ năng Toán học đƣợc sắp xếp theo một hệ thống chặt chẽ về logic; nếu ngƣời học bị một lỗ hổng nào đó trong hệ thống thì rất khó, thậm chí không thể tiếp thu những phần còn lại. Vì vậy, việc củng cố phải thƣờng xuyên diễn ra trong quá trình dạy học để đảm bảo lấp kín các lỗ hổng, làm cho học sinh nắm vững từng mắt xích của hệ thống tri thức, kĩ năng, mắt xích này làm tiền đề cho mắt xích kia. Trong củng cố, hình thức luyện tập có một ý nghĩa đặc biệt, môn Toán là một môn học công cụ.
Tri thức và kĩ năng toán học đƣợc sử dụng rộng rãi trong việc học tập các môn học khác và trong đời sống. học Toán không chỉ dể lĩnh hội một số tri thức mà điều quan trọng hơn là phải biết vận dụng những tri thức đó. Phải rèn luyện cho học sinh những tƣ duy cần thiết, rèn kĩ năng, kĩ xảo. Học toán thực chất là học làm toán.
Luyện tập là học tập.Vì vậy, luyện tập về nguyên tắc phải diễn ra ngay trong quá trình chiếm lĩnh tri thức, chứ không phải chỉ đƣợc thực hiện trong quá trình sau này. Vừa dạy vừa luyện là một đặc điểm của phƣơng pháp dạy học môn Toán. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phƣơng pháp dạy học hiện đại Sự phát triển của xã hội và đổi mới đất nƣớc, xây dựng xã hội hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, đang đòi hỏi cấp bách phải nâng cao chất lƣợng giáo dục và đào tạo.
Công cuộc đổi mới này đề ra những yêu cầu mới đối với hệ thống giáo dục, điều đó đòi hỏi chúng ta,cùng với những thay đổi về nội dung, cần có những đổi mới căn bản về phƣơng pháp dạy học – phƣơng pháp dạy học hiện đại, từ đó làm nảy sinh và thúc đẩy một cuộc vận động đổi mới phƣơng pháp dạy học ở tất cả các cấp trong ngành Giáo dục và Đào tạo với các tƣ tƣởng nhƣ “Phát huy tính tích cực”, “Phƣơng pháp dạy học tích cực”, “tích cực hóa hoạt động học tập”, “hoạt động hóa ngƣời học”…, tất cả đều đòi hỏi làm cho học sinh đảm bảo vai trò của chủ thể, tích cực hoạt động trong quá trình học tập. Đặc trƣng của phƣơng pháp dạy học hiện đại: - Ngƣời học là chủ thể hoạt động học tập độc lập hoặc hợp tác; - Tri thức đƣợc cài đặt trong những tình huống có dụng ý sƣ phạm; - Dạy việc học, dạy tự học thông qua toàn bộ quá trình dạy học; - Tự tạo và khai thác những phƣơng tiện dạy học để tiếp nối và gia tăng sức mạnh của con ngƣời; - Tạo niềm lạc quan học tập dựa trên lao động và thanh quả của bản thân ngƣời học; - Ngƣời thầy mang vai trò mới với tƣ cách ngƣời thiết kế, ủy thác, điều khiển và thể thức hóa. Dạy học hệ phƣơng trình vô tỉ ở Trung học phổ thông Mỗi phƣơng pháp dạy học truyền thống hay hiện đại đều có những lợi thế riêng, phù hợp với từng nội dung của bài học. Và trong cùng một nội dung cũng có thể phải kết hợp nhiều phƣơng pháp bao gồm cả truyền thống và hiện đại.
Tùy vào mỗi nội dung, ngƣời dạy phải biết khéo léo lựa chọn phƣơng pháp dạy học phù hợp để thu đƣợc kết quả cao trong mỗi nội dung kiến thức. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hệ phƣơng trình vô tỉ là một trong những chủ đề quan trọng của môn Toán. Tuy nhiên đây là một chủ đề khó, yêu cầu cả ngƣời dạy và ngƣời học phải có một nền tảng kiến thức rất vững vàng, tƣ duy sáng tạo mới có thể tìm đƣợc lời giải cho mỗi bài toán. Kiến thức liên quan tới nội dung này không độc lập mà đan xen xuyên suốt trong hệ thống kiến thức Toán Trung học phổ thông, hơn thế nữa các phƣơng pháp giải hệ vô cùng phong phú và đa dạng (sự đa dạng về kiến thức trong chủ đề hệ phƣơng trình vô tỉ này tôi xin trình bày ở chƣơng 3 – Một số phƣơng pháp giải hệ phƣơng trình vô tỉ), hơn thế nữa chủ đề này không đƣợc đề cập trực tiếp trong chƣơng trình Toán Trung học phổ thông (điều này tôi xin trình bày trong chƣơng 2 – Thực trạng dạy học hệ phƣơng trình vô tỉ ở Trung học phổ thông).
Do đó theo tôi để dạy học nội dung này cho học sinh THPT thì ngƣời giáo viên phải đan xen trong các nội dung khác, ví dụ nhƣ khi dạy về chủ đề lƣợng giác, giáo viên có thể mở rộng và giới thiệu cho học sinh về phƣơng pháp lƣợng giác hóa để giải hệ phƣơng trình vô tỉ.