Đầu Tư Từ Ngân Sách Nhà Nước Cho Ngành Y Tế Tỉnh Thanh Hóa

Đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế tỉnh Thanh Hóa nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

• Tác giả: Nguyễn Viết Hoàng
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Hồng Điệp
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế Chính trị
• Đề tài: Đầu Tư Từ Ngân Sách Nhà Nước Cho Ngành Y Tế Tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ĐẦU TƯ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO NGÀNH Y TẾ
• 1.1. Những nghiên cứu liên quan đến chủ đề của luận án
• 1.2. Những nghiên cứu về vai trò của đầu tư từ ngân sách nhà nước
• 1.3. Những nghiên cứu về hiệu quả của đầu tư từ ngân sách nhà nước
• 1.4. Những nghiên cứu về đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế
• 1.5. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.6. Những thành quả có thể kế thừa trong luận án
• 1.7. Khoảng trống cần được tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐẦU TƯ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO NGÀNH Y TẾ CẤP TỈNH
• 2.1. Khái quát về Đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế
• 2.2. Đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế cấp tỉnh
• 2.3. Nội dung đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế cấp tỉnh
• 2.4. Tiêu chí đánh giá đầu tư từ NSNN cho ngành y tế
• 2.4.1. Nhóm tiêu chí phản ánh quy mô đầu tư
• 2.4.2. Nhóm tiêu chí phản ánh sự đầu tư hỗ trợ giảm chi phí và nâng cao chất lượng các nguồn lực đầu vào y tế
• 2.4.3. Nhóm tiêu chí phản ánh sự đầu tư nhằm cung cấp dịch vụ y tế công mà tư nhân không thực hiện
• 2.4.4. Nhóm chỉ tiêu phản ánh sự hỗ trợ trực tiếp những người có hoàn cảnh đặc biệt
• 2.4.5. Nhóm tiêu chí về hiệu quả đầu tư
• 2.4.6. Nhóm tiêu chí phản ánh chất lượng dịch vụ y tế hướng đến sự hài lòng của người bệnh và nhân viên y tế
• 2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế cấp tỉnh
• 2.5.1. Yếu tố khách quan
• 2.5.2. Yếu tố chủ quan
• 2.6. Kinh nghiệm đầu tư từ Ngân sách Nhà nước cho ngành y tế và bài học cho tỉnh Thanh Hóa
• 2.6.1. Bài học kinh nghiệm từ Quảng Ninh, tập trung đầu tư cơ sở hạ tầng y tế
• 2.6.2. Bài học kinh nghiệm từ Phú Thọ, chú trọng đầu tư nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế
• 2.6.3. Bài học kinh nghiệm từ Hậu Giang, đầu tư và sử dụng hiệu quả trang thiết bị y tế
• 2.6.4. Bài học kinh nghiệm từ Đồng Nai, đầu tư cho y tế cơ sở
• 2.6.5. Bài học kinh nghiệm cho tỉnh Thanh Hóa
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO NGÀNH Y TẾ TỈNH THANH HÓA GIAI ĐOẠN 2011 – 2020
• 3.1. Khái quát chung về ngành y tế tỉnh Thanh Hóa và những yếu tố ảnh hưởng đến đầu tư từ NSNN cho ngành y tế của tỉnh
• 3.2. Một vài đặc thù của tỉnh Thanh Hóa
• 3.3. Tình hình cơ bản của ngành y tế tỉnh Thanh Hóa
• 3.4. Thực trạng đầu tư từ ngân sách nhà nước cho y tế tỉnh Thanh Hóa
• 3.4.1. Đầu tư hỗ trợ giảm chi phí và nâng cao chất lượng nguồn lực đầu vào y tế
• 3.4.2. Đầu tư nhằm cung cấp dịch vụ y tế công mà tư nhân không thực hiện
• 3.4.3. Hỗ trợ trực tiếp những người có hoàn cảnh đặc biệt thông qua bảo hiểm y tế và cứu trợ y tế
• 3.5. Đánh giá về hoạt động đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế tỉnh Thanh Hóa
• 3.5.1. Về quy mô đầu tư
• 3.5.2. Về hiệu quả đầu tư
• 3.5.3. Chất lượng dịch vụ y tế hướng đến sự hài lòng của người bệnh và nhân viên y tế
• 3.6. Thành tựu đầu tư từ ngân sách nhà nước cho y tế của tỉnh Thanh Hóa
• 3.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến đầu tư từ ngân sách nhà nước cho y tế
• 3.8. Những mặt hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN ĐẦU TƯ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO NGÀNH Y TẾ TỈNH THANH HÓA
• 4.1. Quan điểm và định hướng hoàn thiện đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế tỉnh Thanh Hóa đến năm 2025
• 4.1.1. Quan điểm và định hướng chung của ngành y tế
• 4.1.2. Quan điểm về đầu tư từ NSNN cho y tế tỉnh Thanh Hóa
• 4.1.3. Định hướng về đầu tư từ NSNN cho y tế tỉnh Thanh Hóa
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế tỉnh Thanh Hóa
• 4.2.1. Hoàn thiện đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật y tế
• 4.2.2. Hoàn thiện phát triển nguồn nhân lực y tế
• 4.2.3. Hoàn thiện công tác tăng cường đầu tư cho y tế cộng đồng
• 4.2.4. Hoàn thiện phương thức phân bổ nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước cho y tế
• 4.2.5. Hoàn thiện công tác quản lý, thanh kiểm tra nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước cho y tế
• 4.3. Điều kiện hoàn thiện đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế tỉnh Thanh Hóa
• 4.4. Kiến nghị đổi mới về thể chế cơ chế
• 4.4.1. Kiến nghị đối với Chính phủ
• 4.4.2. Kiến nghị Ủy ban nhân dân các cấp
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Kết quả khảo sát mức độ hài lòng về dịch vụ y tế của bệnh nhân nội trú
• Phụ lục 2. Kết quả khảo sát mức độ hài lòng về dịch vụ y tế của bệnh nhân ngoại trú
• Phụ lục 3. Kết quả khảo sát mức độ hài lòng của nhân viên y tế

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đầu Tư Ngân Sách Nhà Nước Cho Y Tế Thanh Hóa

Đầu tư từ ngân sách nhà nước cho y tế là một chức năng quản lý xã hội quan trọng của nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu dịch vụ y tế không ngừng biến động. Việc đảm bảo cung cấp dịch vụ y tế đầy đủ, kịp thời và chất lượng là nhiệm vụ then chốt. Tại Việt Nam, mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, việc đầu tư cho y tế vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong phân bổ nguồn lực và tạo cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế công bằng cho người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa. Luận án này tập trung vào nghiên cứu thực trạng và giải pháp cho đầu tư y tế Thanh Hóa, một tỉnh ven biển miền núi với nhiều thách thức về phân bổ nguồn lực y tế.

1.1. Tầm quan trọng của đầu tư ngân sách nhà nước cho y tế công

Đầu tư vào hệ thống y tế công cộng là giải pháp hiệu quả để hướng tới mục tiêu chăm sóc y tế toàn diện. Thị trường dịch vụ y tế còn nhiều mới mẻ, mối quan hệ giữa dịch vụ y tế với nhà nước và thị trường, đặc điểm đặc thù của thị trường dịch vụ y tế, vai trò của nhà nước trong đầu tư cho y tế, đặc biệt là đầu tư cho y tế cấp tỉnh nhằm khắc phục các hạn chế của nền kinh tế thị trường vẫn chưa rõ ràng. Việc xây dựng khung lý thuyết luận giải vai trò của nhà nước trong đầu tư cho y tế cấp tỉnh cũng như phân tích và đánh giá đầu tư từ NSNN cho y tế cấp tỉnh trong nền kinh tế thị trường là vô cùng cần thiết.

1.2. Đặc thù tỉnh Thanh Hóa và thách thức trong đầu tư y tế

Thanh Hóa là tỉnh có nhiều đơn vị hành chính nhất cả nước, dân số đông thứ ba, với nhiều thành phần dân tộc và sự phân bố dân cư không đồng đều. Điều này tạo ra nhiều thách thức trong việc phân bổ nguồn lực y tế. Mặc dù các dự án y tế được đầu tư từ ngân sách đã mang lại những tác động tích cực, nhưng nguồn vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng, thiết bị y tế, nhân lực và y tế dự phòng vẫn còn hạn chế. Do đó, việc sử dụng hiệu quả nguồn ngân sách trong bối cảnh ngân sách nhà nước ngày càng hạn hẹp là vô cùng quan trọng.

II. Thực Trạng Đầu Tư Ngân Sách Y Tế Tỉnh Thanh Hóa 2011 2020

Giai đoạn 2011-2020, ngành y tế tỉnh Thanh Hóa đã nhận được sự đầu tư đáng kể từ ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc đánh giá hiệu quả của nguồn vốn này là rất quan trọng. Luận án tập trung phân tích thực trạng đầu tư, bao gồm quy mô, cơ cấu đầu tư, và hiệu quả sử dụng vốn. Các yếu tố ảnh hưởng đến đầu tư, như đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh, cũng được xem xét. Bên cạnh những thành tựu đạt được, luận án cũng chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân, từ đó làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp hoàn thiện.

2.1. Phân tích quy mô và cơ cấu đầu tư ngân sách cho y tế

Tổng mức đầu tư NSNN cho y tế tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2011-2020 được thể hiện qua Bảng 3.1 (trang 75). Tỷ lệ đầu tư từ NSNN cho y tế trong tổng chi NSNN được thể hiện qua Bảng 3.2 (trang 76). Cơ cấu đầu tư từ NSNN cho y tế theo nội dung đầu tư của tỉnh Thanh Hóa được thể hiện qua Bảng 3.3 (trang 77). Chi đầu tư từ NSNN cho y tế/GRDP được thể hiện qua Bảng 3.4 (trang 78). Biến động chi đầu tư từ NSNN cho y tế/GRDP được thể hiện qua Bảng 3.5 (trang 79).

2.2. Đánh giá hiệu quả đầu tư và chất lượng dịch vụ y tế

Hiệu quả đầu tư được đánh giá thông qua các chỉ số như số cơ sở y tế, số giường bệnh, nguồn nhân lực y tế trên vốn đầu tư. Chất lượng dịch vụ y tế được đánh giá dựa trên mức độ hài lòng của bệnh nhân và nhân viên y tế. Kết quả khảo sát cho thấy mức độ hài lòng của bệnh nhân nội trú và ngoại trú, cũng như nhân viên y tế, có sự khác biệt giữa các bệnh viện (Phụ lục 1, 2, 3). Các yếu tố như cơ sở vật chất, trang thiết bị, và thái độ phục vụ của nhân viên y tế ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh.

2.3. Các nhân tố ảnh hưởng và hạn chế trong đầu tư y tế

Các nhân tố ảnh hưởng đến đầu tư từ ngân sách nhà nước cho y tế bao gồm đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh, chính sách của nhà nước, và năng lực quản lý của ngành y tế. Hạn chế trong đầu tư bao gồm nguồn vốn còn hạn hẹp, phân bổ chưa hợp lý, và hiệu quả sử dụng vốn chưa cao. Đầu tư thiết bị y tế chưa được chú trọng, nhân lực y tế chưa được đầu tư thỏa đáng, khoản đầu từ từ NSNN cho y tế dự phòng còn rất hạn chế.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Đầu Tư Ngân Sách Cho Y Tế Thanh Hóa

Để nâng cao hiệu quả đầu tư y tế Thanh Hóa từ ngân sách nhà nước, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Luận án đề xuất các giải pháp tập trung vào hoàn thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường đầu tư cho y tế cộng đồng, và cải thiện phương thức phân bổ và quản lý vốn đầu tư. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành để đảm bảo thực hiện hiệu quả các giải pháp.

3.1. Hoàn thiện đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật y tế

Cần tập trung đầu tư vào nâng cấp và mở rộng các cơ sở y tế hiện có, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa. Ưu tiên đầu tư vào các bệnh viện tuyến huyện và tuyến xã để nâng cao năng lực khám chữa bệnh ban đầu. Đồng thời, cần đầu tư vào hệ thống công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả quản lý và điều hành của ngành y tế.

3.2. Hoàn thiện phát triển nguồn nhân lực y tế chất lượng cao

Cần có chính sách thu hút và giữ chân nhân tài trong ngành y tế. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ y bác sĩ, đặc biệt là ở các chuyên khoa sâu. Đồng thời, cần có chính sách đãi ngộ hợp lý để khuyến khích nhân viên y tế làm việc ở các vùng khó khăn.

3.3. Tăng cường đầu tư cho y tế cộng đồng và y tế dự phòng

Cần tăng cường đầu tư cho các chương trình y tế dự phòng, như tiêm chủng, phòng chống dịch bệnh, và chăm sóc sức khỏe ban đầu. Nâng cao nhận thức của người dân về phòng bệnh và tự chăm sóc sức khỏe. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa ngành y tế và các ngành khác để giải quyết các vấn đề sức khỏe cộng đồng.

IV. Phương Thức Phân Bổ Nguồn Vốn Đầu Tư Y Tế Thanh Hóa

Việc phân bổ nguồn vốn đầu tư y tế Thanh Hóa từ ngân sách nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn. Cần có phương thức phân bổ khoa học, minh bạch, và công bằng, dựa trên nhu cầu thực tế của từng địa phương và từng lĩnh vực. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn để đảm bảo đúng mục đích và hiệu quả.

4.1. Cải thiện phương thức phân bổ nguồn vốn đầu tư từ ngân sách

Cần xây dựng tiêu chí phân bổ vốn rõ ràng, dựa trên các yếu tố như dân số, tình hình bệnh tật, và điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương. Ưu tiên phân bổ vốn cho các vùng khó khăn, các lĩnh vực y tế ưu tiên, và các chương trình y tế quốc gia. Đồng thời, cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào quá trình phân bổ vốn.

4.2. Tăng cường quản lý thanh kiểm tra nguồn vốn đầu tư y tế

Cần có hệ thống quản lý vốn chặt chẽ, từ khâu lập kế hoạch, phân bổ, đến sử dụng và quyết toán. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn để đảm bảo đúng mục đích và hiệu quả. Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về quản lý và sử dụng vốn.

4.3. Điều kiện hoàn thiện đầu tư từ ngân sách nhà nước cho y tế

Để hoàn thiện đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế tỉnh Thanh Hóa, cần có sự đổi mới về thể chế, cơ chế, chính sách. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, và sự tham gia của cộng đồng. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ của Chính phủ và các bộ, ngành trung ương.

V. Kiến Nghị Đổi Mới Thể Chế Cơ Chế Đầu Tư Ngân Sách Y Tế

Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc đầu tư y tế Thanh Hóa từ ngân sách nhà nước, cần có những kiến nghị cụ thể đối với Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp, và các bộ, ngành liên quan. Các kiến nghị tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng cường phân cấp, phân quyền, và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong lĩnh vực y tế.

5.1. Kiến nghị đối với Chính phủ về chính sách đầu tư y tế

Chính phủ cần ban hành các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, và đất đai cho các nhà đầu tư vào lĩnh vực y tế. Tăng cường phân cấp, phân quyền cho các địa phương trong việc quản lý và sử dụng vốn đầu tư y tế. Đồng thời, cần có cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả việc thực hiện các chính sách.

5.2. Kiến nghị đối với Ủy ban nhân dân các cấp về phân bổ vốn

Ủy ban nhân dân các cấp cần chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư y tế phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Phân bổ vốn đầu tư một cách công khai, minh bạch, và công bằng. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn đầu tư y tế.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về vai trò điều tiết của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một trụ cột then chốt của khoa học kinh tế chính trị hiện đại. Luận án tiến sĩ "Đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế tỉnh Thanh Hóa" do tác giả Nguyễn Viết Hoàng thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Phạm Thị Hồng Điệp (Chuyên ngành Kinh tế Chính trị, Mã số: 9310102.01, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2022) đại diện cho một công trình tiên phong tiếp cận tài chính y tế công lập cấp tỉnh dưới lăng kính kinh tế chính trị học ứng dụng.

                    ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                    │            KHUNG LÝ THUYẾT ĐẦU TƯ CÔNG Y TẾ            │
                    │         (Dưới lăng kính Kinh tế Chính trị học)         │
                    └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                                │
                 ┌──────────────────────────────┼──────────────────────────────┐
                 ▼                              ▼                              ▼
  ┌─────────────────────────────┐┌─────────────────────────────┐┌─────────────────────────────┐
  │   1. NGUỒN LỰC ĐẦU VÀO      ││     2. DỊCH VỤ CÔNG CỘNG    ││    3. BẢO TRỢ XÃ HỘI        │
  │ • Cơ sở hạ tầng kỹ thuật    ││ • Y tế dự phòng diện rộng   ││ • Hỗ trợ mua thẻ BHYT       │
  │ • Thiết bị y tế chuyên sâu  ││ • Kiểm soát dịch bệnh       ││ • Cứu trợ y tế khẩn cấp     │
  │ • Đào tạo nhân lực chất lượng││ • Chương trình mục tiêu QG  ││ • Trợ cấp nhóm yếu thế      │
  └──────────────┬──────────────┘└──────────────┬──────────────┘└──────────────┬──────────────┘
                 └──────────────────────────────┼──────────────────────────────┘
                                                │
                                                ▼
                    ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                    │               MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN            │
                    │   Khắc phục thất bại thị trường - Đảm bảo công bằng    │
                    │  Tối ưu hóa nguồn lực công - Nâng cao chỉ số hài lòng  │
                    └────────────────────────────────────────────────────────┘

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mà luận án giải quyết xuất phát từ thực tế: phần lớn các nghiên cứu trước đây (như Easterly & Rebelo, 1993; Cavallo & Daude, 2008; Nguyễn Trường Giang, 2003) chủ yếu phân tích đầu tư công (ĐTC) ở quy mô vĩ mô quốc gia hoặc quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN) thuần túy kỹ thuật tài chính, thiếu vắng các nghiên cứu hệ thống theo ngành dọc về y tế tại một đơn vị hành chính cấp tỉnh có tính chất đại diện cao. Thanh Hóa là địa bàn đặc thù với 27 đơn vị hành chính cấp huyện (nhiều nhất cả nước), quy mô dân số đứng thứ ba toàn quốc (trên 3,6 triệu người), địa hình phức tạp gồm cả đồng bằng, duyên hải và 11 huyện miền núi, tạo ra sự bất đối xứng nghiêm trọng trong tiếp cận dịch vụ y tế.

Luận án thiết lập 4 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Những quan điểm lý thuyết kinh tế chính trị nào luận giải sự cần thiết và vai trò của đầu tư từ NSNN đối với ngành y tế?
2. Khung nội dung, tiêu chí đánh giá và những yếu tố ảnh hưởng đến đầu tư từ NSNN cho y tế cấp tỉnh bao gồm những cấu phần nào?
3. Thực trạng quy mô, cơ cấu và hiệu quả đầu tư từ NSNN cho y tế tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2011–2020 diễn ra như thế nào?
4. Những định hướng và giải pháp đột phá nào giúp tối ưu hóa phân bổ vốn NSNN cho y tế địa phương đến năm 2025 và tầm nhìn 2030?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu bao gồm:

• Giả thuyết H1: Đầu tư từ NSNN cho y tế cấp tỉnh đóng vai trò "vốn mồi" quyết định sự bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế và khắc phục triệt để các khuyết tật của kinh tế thị trường.
• Giả thuyết H2: Cơ cấu phân bổ vốn NSNN giai đoạn 2011–2020 tại Thanh Hóa còn mất cân đối giữa chi đầu tư xây lắp hạ tầng và chi cho y tế dự phòng, phát triển nhân lực chất lượng cao.
• Giả thuyết H3: Mức độ hài lòng của người bệnh và nhân viên y tế tương quan thuận với hiệu quả tối ưu hóa vốn đầu tư thiết bị và năng lực cung ứng dịch vụ tại chỗ.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Lý thuyết Hàng hóa công cộng (Samuelson, 1954), Lý thuyết Thất bại thị trường và Bất đối xứng thông tin (Stiglitz, 1988), cùng Lý thuyết Phúc lợi y tế (Đinh Quốc Thắng, 2016). Phạm vi nghiên cứu bao quát chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2011–2020 và dữ liệu sơ cấp điều tra tại 14 bệnh viện công lập tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa vào tháng 12/2020. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc định lượng hóa hiệu quả đầu tư công thông qua hệ thống 24 bảng biểu thống kê (Bảng 3.1 đến Bảng 3.24) và 26 đồ thị trực quan (Hình 2.1 đến Hình 3.25), thiết lập căn cứ khoa học cho quản trị ngân sách địa phương.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về đầu tư công và tài chính y tế phản ánh những luồng quan điểm học thuật sâu sắc. Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào vai trò vĩ mô của đầu tư từ NSNN. Samuelson và Nordhaus (1997) khẳng định Nhà nước bắt buộc phải đầu tư công để nâng cao hiệu quả kinh tế, ổn định vĩ mô và tái phân phối của cải nhằm bảo đảm công bằng xã hội. Ngược lại, Cavallo và Daude (2008) khi phân tích dữ liệu mảng (panel data) của 116 quốc gia đang phát triển giai đoạn 1980–2006 trong công trình "Public Investment in Developing Countries: A Blessing or a Curse?" đã chỉ ra hiện tượng đầu tư công lấn át mạnh mẽ đầu tư tư nhân (crowding-out effect). Đối lập với quan điểm này, Jimenez (1995) trong "Human and physical infrastructure: Public investment and pricing policies in developing countries" chứng minh đầu tư công vào hạ tầng xã hội và con người (y tế, giáo dục) mang tính chất lôi kéo (crowding-in effect), gia tăng năng suất tổng thể và giảm phân hóa giàu nghèo.

Dòng nghiên cứu thứ hai xem xét hiệu quả và quản trị vốn đầu tư công. Flyvbjerg (2003) cùng Collier và Venables (2008) cảnh báo tại các nền kinh tế đang phát triển, sự yếu kém trong thẩm định, giám sát và tham nhũng dẫn đến thất thoát, đội vốn nghiêm trọng. Mello (2010) khi khảo cứu dữ liệu các nước Mỹ La-tinh ("Fiscal decentralisation and public investment: The Experience of Latin America") phát hiện quá trình phân quyền tài khóa thiếu kiểm soát làm suy giảm động lực tích lũy vốn hạ tầng của chính quyền địa phương. Tại Việt Nam, Vũ Tuấn Anh (2010), Bùi Trinh (2009), và Bùi Mạnh Cường (2012) đều lượng hóa hiệu quả đầu tư công thông qua hệ số ICOR, chỉ ra rằng hiệu quả vốn nhà nước thường thấp hơn khu vực tư nhân và FDI, đòi hỏi tái cấu trúc cơ chế phân bổ.

Dòng nghiên cứu thứ ba đi sâu vào lĩnh vực tài chính y tế. Báo cáo của OECD (2006) và nghiên cứu của Schuller và Schuler-Zhou (2009) về gói kích thích kinh tế của Trung Quốc cho thấy bài học tái cơ cấu chi tiêu công: chuyển từ tập trung hạ tầng vật chất khổng lồ sang nâng cao phúc lợi con người, y tế nông thôn và đối phó thiên tai, dịch bệnh. Các luận án trong nước như Nguyễn Trường Giang (2003) phân tích cơ chế quản lý chi ngân sách y tế; Trương Bảo Thanh (2016) nghiên cứu chính sách cạnh tranh trong cung ứng dịch vụ y tế; Đinh Quốc Thắng (2016) xác lập khung phúc lợi y tế; và Lê Thu Thủy (2018) khảo sát chất lượng khám chữa bệnh tại các bệnh viện Trung ương.

                  ┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
                  │                 TIẾN TRÌNH TỔNG QUAN Y VĂN               │
                  └─────────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                                │
        ┌───────────────────────────────────────┼───────────────────────────────────────┐
        ▼                                       ▼                                       ▼
┌───────────────────────────────┐┌───────────────────────────────┐┌───────────────────────────────┐
│     1. VAI TRÒ ĐẦU TƯ CÔNG    ││    2. HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ VỐN   ││    3. TÀI CHÍNH & PHÚC LỢI    │
│ • Samuelson & Nordhaus (1997) ││ • Flyvbjerg (2003)            ││ • OECD (2004, 2006)           │
│ • Cavallo & Daude (2008)      ││ • Collier & Venables (2008)   ││ • Schuller & Zhou (2009)      │
│ • Jimenez (1995)              ││ • Mello (2010)                ││ • Nguyễn Trường Giang (2003)  │
│ • Easterly & Rebelo (1993)    ││ • Vũ Tuấn Anh (2010)          ││ • Đinh Quốc Thắng (2016)      │
└───────────────┬───────────────┘└───────────────┬───────────────┘└───────────────┬───────────────┘
                └───────────────────────────────┼───────────────────────────────┘
                                                │
                                                ▼
                  ┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
                  │            POSITIONING CỦA LUẬN ÁN NGUYỄN VIẾT HOÀNG     │
                  │   Khảo sát chuỗi 10 năm (2011-2020) tại tỉnh Thanh Hóa   │
                  │ Tích hợp 3 trụ cột can thiệp + Đánh giá hài lòng 3 nhóm  │
                  └──────────────────────────────────────────────────────────┘

Vị vị trí học thuật của luận án Nguyễn Viết Hoàng được định vị rõ nét: Luận án khắc phục hạn chế của các công trình đi trước vốn mang tính khái quát vĩ mô toàn quốc hoặc chỉ đi sâu vào một bệnh viện đơn lẻ. Bằng cách khảo sát toàn diện tỉnh Thanh Hóa trong chuỗi thời gian 10 năm (2011–2020), luận án đặt hoạt động đầu tư từ NSNN vào bài toán thực tiễn phân cấp quản lý ngân sách địa phương, gắn kết chặt chẽ giữa số liệu tài chính vĩ mô với chỉ số đo lường sự hài lòng vi mô của người thụ hưởng.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào lý thuyết kinh tế chính trị về vai trò sở hữu nhà nước và đầu tư công trong việc giải quyết thất bại thị trường y tế. Dựa trên bản chất của dịch vụ chăm sóc sức khỏe, luận án hệ thống hóa các luận cứ chứng minh thị trường y tế không thể vận hành theo quy luật thị trường tự do hoàn hảo vì ba nguyên nhân:

1. Thất bại trong định giá và cạnh tranh: Giá dịch vụ y tế do bên cung ứng quyết định; sự gia nhập thị trường bị kiểm soát nghiêm ngặt bởi chứng chỉ hành nghề và tiêu chuẩn kỹ thuật.
2. Bất đối xứng thông tin nghiêm trọng: Người bệnh hoàn toàn phụ thuộc vào chỉ định của bác sĩ ("cầu do cung quyết định"), làm nảy sinh nguy cơ lạm dụng dịch vụ và gia tăng chi phí điều trị.
3. Thất bại của bảo hiểm y tế tư nhân: Sự tồn tại của hiện tượng "lựa chọn ngược" (adverse selection) và "tâm lý phó mặc / rủi ro đạo đức" (moral hazard) khiến bảo hiểm tư nhân chỉ chiếm 6,3% tổng chi phí y tế tại các nước OECD (OECD Observer, 2004), buộc Nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo.

Luận án phát triển luận điểm: "Đầu tư từ ngân sách nhà nước được hiểu là những hoạt động đầu tư do Nhà nước chủ trì, được thực hiện từ nguồn vốn ngân sách nhà nước, nhằm phục vụ nhu cầu của xã hội, vì lợi ích chung của cộng đồng." Tại cấp tỉnh, đầu tư từ NSNN là công cụ tái phân phối của cải, hiện thực hóa an sinh xã hội thông qua 3 trụ cột can thiệp cụ thể:

• Trụ cột 1: Đầu tư hỗ trợ giảm chi phí và nâng cao chất lượng các nguồn lực đầu vào y tế (hạ tầng, máy móc kỹ thuật cao, nhân lực chất lượng cao).
• Trụ cột 2: Đầu tư cung cấp dịch vụ y tế công mà tư nhân không thực hiện (y tế dự phòng, kiểm soát dịch tễ, tiêm chủng mở rộng mang ngoại ứng tích cực).
• Trụ cột 3: Hỗ trợ trực tiếp những người có hoàn cảnh đặc biệt thông qua cấp thẻ bảo hiểm y tế và cứu trợ y tế khẩn cấp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Hàng hóa công cộng (Samuelson), Lý thuyết Kinh tế học công cộng và Thất bại thị trường (Stiglitz), cùng Lý thuyết Đo lường chất lượng dịch vụ (Parasuraman et al., 1988 với mô hình SERVQUAL; Cronin & Taylor, 1992 với mô hình SERVPERF).

Luận án làm rõ mô hình mối quan hệ giữa Cầu – Cần – Muốn (Hình 2.1):

• Khu vực A: Hàng hóa/dịch vụ người dân cần và muốn nhưng không có khả năng chi trả tài chính (nằm ngoài vòng tròn Cầu).
• Khu vực B: Hàng hóa khuyến dụng (merit goods) rất cần thiết cho xã hội (tiêm chủng, y tế dự phòng) nhưng người dân thiếu thông tin nên không có nhu cầu chủ động.
• Khu vực C: Dịch vụ y tế có khả năng thanh toán mà khu vực tư nhân sẵn sàng đáp ứng.

                         ┌─────────────────────────────────┐
                         │   KHUNG MA TRẬN CẦU-CẦN-MUỐN    │
                         └────────────────┬────────────────┘
                                          │
                  ┌───────────────────────┼───────────────────────┐
                  ▼                       ▼                       ▼
      ┌───────────────────────┐┌───────────────────────┐┌───────────────────────┐
      │      KHU VỰC A        ││      KHU VỰC B        ││      KHU VỰC C        │
      │   (CẦN + MUỐN NHƯNG   ││ (HÀNG HÓA KHUYẾN DỤNG ││   (CẦN + MUỐN + CÓ    │
      │   KHÔNG ĐỦ TÀI CHÍNH) ││   THIẾU THÔNG TIN NHẬN││   KHẢ NĂNG CHI TRẢ)   │
      │                       ││          THỨC)        ││                       │
      │ ➔ Nhà nước hỗ trợ BHYT││ ➔ Nhà nước bao cấp    ││ ➔ Tư nhân & thị trường│
      │ & cứu trợ y tế        ││ y tế dự phòng 100%    ││ tự điều tiết          │
      └───────────────────────┘└───────────────────────┘└───────────────────────┘

Khu vực tư nhân chỉ vận hành tại Khu vực C theo nguyên tắc tối đa hóa lợi nhuận. Do đó, vai trò bất khả thay thế của NSNN là phải bao cấp và đầu tư toàn diện cho Khu vực A và Khu vực B. Khung tiêu chí đánh giá kết quả đầu tư được xác lập đa chiều gồm 6 nhóm chỉ tiêu:

1. Nhóm chỉ tiêu quy mô và cơ cấu đầu tư (tỷ lệ chi đầu tư y tế/GRDP, tỷ lệ trong tổng chi NSNN, chi bình quân đầu người).
2. Nhóm chỉ tiêu hỗ trợ giảm chi phí và nâng cao chất lượng nguồn lực đầu vào.
3. Nhóm chỉ tiêu cung ứng dịch vụ y tế công không vì lợi nhuận.
4. Nhóm chỉ tiêu bảo trợ nhóm yếu thế qua BHYT.
5. Nhóm chỉ tiêu hiệu quả kinh tế – kỹ thuật (suất đầu tư trên giường bệnh, trên bác sĩ, trên lượt khám chữa bệnh).
6. Nhóm chỉ tiêu chất lượng dịch vụ hướng đến sự hài lòng của người bệnh và nhân viên y tế (theo chuẩn Quyết định 3869/QĐ-BYT).

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình được xác định trong bối cảnh hệ thống y tế công lập cấp tỉnh tại một quốc gia đang phát triển chuyển đổi mô hình kinh tế, chịu sự chi phối của Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước và lộ trình tự chủ tài chính bệnh viện.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp giữa chủ nghĩa hiện thực phê phán (critical realism) và phương pháp thực chứng (positivism). Phương pháp trừu tượng hóa khoa học được lựa chọn làm điểm xuất phát phương pháp luận: gạt bỏ các yếu tố ngẫu nhiên bề ngoài, tập trung phân tích sâu sắc mâu thuẫn giữa quy luật giá trị của kinh tế thị trường với bản chất phúc lợi xã hội của dịch vụ y tế công cộng.

Thiết kế nghiên cứu đa cấp (multi-level design) được triển khai qua 3 tầng nấc:

• Cấp vĩ mô toàn tỉnh: Phân tích tổng thể ngân sách, GRDP, các chương trình mục tiêu quốc gia y tế.
• Cấp trung gian khu vực/huyện: So sánh giữa đồng bằng phát triển và vùng sâu vùng xa, biên giới miền núi.
• Cấp vi mô cơ sở: Khảo sát trực tiếp tại các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa tuyến tỉnh và tuyến huyện.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn thứ cấp và sơ cấp:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu chuỗi thời gian 10 năm liên tục (2011–2020) từ Báo cáo quyết toán ngân sách của Sở Tài chính, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Thanh Hóa và Báo cáo tổng kết kỹ thuật chuyên ngành của Sở Y tế Thanh Hóa.
• Dữ liệu sơ cấp:
  1. Phỏng vấn sâu và phương pháp chuyên gia: Thực hiện phỏng vấn bán cấu trúc với lãnh đạo các Sở, Giám đốc, Kế toán trưởng các bệnh viện và tổ chức seminar khoa học với các chuyên gia kinh tế chính trị, y tế công cộng.
  2. Khảo sát xã hội học định lượng: Thực hiện vào tháng 12/2020 tại 14 bệnh viện công lập đại diện: BV Đa khoa tỉnh, BV Phụ sản, BV Phổi, BV Y dược cổ truyền, BV Mắt, BV Nhi, BV Ung bướu, BV Đa khoa TP, BV Nội tiết, BVĐK Quảng Xương, BVĐK Triệu Sơn, BVĐK Khu vực Nghi Sơn, BVĐK Khu vực Ngọc Lặc, BVĐK Hoằng Hóa.

Mẫu khảo sát được phát ra và thu thập hợp lệ theo bảng sau:

STT	Bệnh viện khảo sát	BN nội trú (Phát/Hợp lệ)	BN ngoại trú (Phát/Hợp lệ)	Nhân viên y tế (Phát/Hợp lệ)
1	BV Đa khoa tỉnh Thanh Hóa	10 / 9	10 / 8	10 / 8
2	BV Phụ sản	8 / 6	9 / 8	7 / 6
3	BV Phổi	9 / 8	7 / 5	6 / 4
4	BV Y dược cổ truyền	7 / 5	6 / 5	9 / 7
5	BV Mắt	6 / 5	9 / 6	9 / 7
6	BV Nhi	9 / 7	6 / 3	5 / 4
7	BV Ung bướu	6 / 5	5 / 2	7 / 5
8	BV Đa khoa Thành phố	5 / 3	7 / 4	5 / 4
9	BV Nội tiết	7 / 6	5 / 2	6 / 4
10	BV Đa khoa huyện Quảng Xương	5 / 4	6 / 2	8 / 6
11	BV Đa khoa huyện Triệu Sơn	6 / 5	8 / 4	7 / 5
12	BV Đa khoa KV Nghi Sơn	8 / 8	7 / 4	9 / 8
13	BV Đa khoa KV Ngọc Lặc	7 / 6	9 / 5	9 / 6
14	BV Đa khoa huyện Hoằng Hóa	9 / 9	8 / 5	5 / 4
Tổng	14 Bệnh viện	102 / 86	102 / 63	102 / 78

Công cụ đo lường xây dựng trên thang đo Likert 5 mức độ (1: Rất không hài lòng/Rất kém; 2: Không hài lòng/Kém; 3: Bình thường/Trung bình; 4: Hài lòng/Tốt; 5: Rất hài lòng/Rất tốt) theo chuẩn hóa của Quyết định số 3869/QĐ-BYT và Thông tư số 19/2013/TT-BYT, đánh giá 5 khía cạnh: (1) Khả năng tiếp cận, (2) Sự minh bạch thông tin và thủ tục, (3) Cơ sở vật chất và phương tiện, (4) Thái độ và chuyên môn của nhân viên y tế, (5) Kết quả cung cấp dịch vụ.

Data và phân tích

Số liệu định lượng được tổng hợp, làm sạch và phân tích bằng phần mềm Microsoft Excel chuyên dụng cho thống kê kinh tế. Các kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích chuỗi số theo thời gian (time-series analysis), tính toán số tuyệt đối, số tương đối, tốc độ tăng trưởng liên hoàn và định gốc, tỷ số so sánh cơ cấu được áp dụng triệt để. Độ tin cậy và giá trị nội tại được kiểm chứng chéo thông qua ma trận đánh giá chuyên gia với tiêu chuẩn đồng thuận trên 70% số phiếu.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phân tích thực chứng giai đoạn 2011–2020 tại tỉnh Thanh Hóa rút ra 5 phát hiện mang tính bước ngoặt:

1. Quy mô đầu tư tăng trưởng nhưng tỷ trọng chi y tế/GRDP và chi y tế/tổng chi NSNN có xu hướng biến động không ổn định: Mặc dù tổng vốn NSNN đầu tư cho y tế tăng về giá trị tuyệt đối (Bảng 3.1), tỷ lệ chi đầu tư y tế trong tổng chi NSNN của tỉnh Thanh Hóa (Bảng 3.2, Bảng 3.8) và tỷ lệ chi đầu tư y tế/GRDP (Bảng 3.4, Bảng 3.5, Hình 3.3) biến động thất thường, chịu áp lực lớn từ suy thoái kinh tế và trần nợ công, chưa duy trì được tốc độ tăng tương xứng với tốc độ tăng trưởng kinh tế địa phương (Hình 3.2).

          ┌────────────────────────────────────────────────────────────┐
          │     BIẾN ĐỘNG CƠ CẤU PHÂN BỔ VỐN NSNN Y TẾ (2011-2020)     │
          └─────────────────────────────┬──────────────────────────────┘
                                        │
                 ┌──────────────────────┴──────────────────────┐
                 ▼                                             ▼
  ┌─────────────────────────────┐               ┌─────────────────────────────┐
  │   CHI XÂY LẮP HẠ TẦNG CỨNG  │               │ Y TẾ DỰ PHÒNG & NHÂN LỰC    │
  │ • Chiếm tỷ trọng áp đảo     │   ĐỐI LẬP     │ • Bị thu hẹp tỷ trọng       │
  │ • Tập trung vào khối nhà    │  ══════════>  │ • Thiếu vốn đào tạo chuyên  │
  │   và công trình xây dựng    │               │   sâu và giữ chân bác sĩ    │
  │ • Dẫn đến nghịch lý quá tải │               │ • Thiếu kinh phí chủ động   │
  │   tuyến tỉnh                │               │   dự phòng dịch bệnh        │
  └─────────────────────────────┘               └─────────────────────────────┘

2. Cơ cấu đầu tư mất cân đối nghiêm trọng giữa hạ tầng cứng và nguồn lực mềm: Tỷ trọng vốn NSNN dành cho xây dựng cơ sở hạ tầng xây lắp chiếm tỷ lệ áp đảo (Bảng 3.3, Bảng 3.12, Hình 3.7, Hình 3.8 với hàng loạt dự án chất lượng cao - Bảng 3.13), trong khi tỷ trọng đầu tư mua sắm trang thiết bị kỹ thuật cao (Bảng 3.14, Bảng 3.19, Hình 3.9) và đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao (Bảng 3.15, Hình 3.10) còn rất khiêm tốn. Nguồn vốn cho y tế dự phòng và các Chương trình mục tiêu Y tế Quốc gia (Bảng 3.16, Hình 3.11) có chiều hướng suy giảm trong nửa sau giai đoạn nghiên cứu.

3. Nghịch lý năng lực tiếp nhận trang thiết bị và phân bổ nhân lực: Số lượng giường bệnh/10.000 dân (Bảng 3.18, Hình 3.12) và số cơ sở y tế/10.000 dân (Bảng 3.17, Bảng 3.21, Hình 3.16) gia tăng nhanh chóng, nhưng chỉ số bác sĩ/10.000 dân trên vốn đầu tư cho nhân lực (Bảng 3.20, Bảng 3.23, Hình 3.13, Hình 3.18) không đạt mục tiêu tại các huyện miền núi. Tình trạng trang thiết bị hiện đại được đầu tư nhưng thiếu bác sĩ chuyên khoa làm chủ kỹ thuật dẫn đến lãng phí công suất máy móc, người bệnh vẫn vượt tuyến lên bệnh viện đa khoa tỉnh.

4. Sự phân hóa rõ nét trong chỉ số hài lòng của 3 nhóm đối tượng:

   • Bệnh nhân nội trú (86 phiếu hợp lệ - Hình 3.20, Hình 3.21): Đánh giá cao cơ sở vật chất ở các bệnh viện tuyến tỉnh mới xây dựng, nhưng điểm hài lòng giảm mạnh tại khâu thủ tục bảo hiểm y tế và điều kiện vệ sinh phòng bệnh tuyến huyện.
   • Bệnh nhân ngoại trú (63 phiếu hợp lệ - Hình 3.22, Hình 3.23): Thể hiện mức độ hài lòng thấp nhất ở chỉ số thời gian chờ đợi khám và sự minh bạch trong quy trình hướng dẫn.
   • Nhân viên y tế (78 phiếu hợp lệ - Hình 3.24, Hình 3.25): Mức độ hài lòng toàn diện đạt tỷ lệ chưa cao do áp lực quá tải công việc, chính sách đãi ngộ thu nhập chưa tương xứng và định mức chi trả dịch vụ từ quỹ BHYT còn nhiều bất cập.

5. Hiệu quả kinh tế – xã hội của "vốn mồi" công lập tại vùng sâu vùng xa: Tại 11 huyện miền núi Thanh Hóa, đầu tư từ NSNN là nguồn lực duy nhất đảm bảo duy trì mạng lưới y tế cơ sở. Các hình thức xã hội hóa y tế và y tế tư nhân hoàn toàn không xuất hiện tại các khu vực này do không có khả năng thu hồi vốn, khẳng định tính đúng đắn của luận điểm sở hữu nhà nước trong bảo trợ y tế.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm củng cố lý thuyết kinh tế chính trị về hàng hóa công cộng và sự can thiệp của Nhà nước vào tài chính y tế cấp tỉnh, xác lập luận cứ chống lại quan điểm thả nổi thị trường dịch vụ y tế.
• Về mặt phương pháp luận: Khung đánh giá 6 nhóm tiêu chí kết hợp giữa phân tích dữ liệu ngân sách thứ cấp và khảo sát Likert theo chuẩn Bộ Y tế tạo ra công cụ quản trị thực chứng có khả năng nhân rộng cho 62 tỉnh thành khác tại Việt Nam.
• Về ứng dụng thực tiễn và chính sách:
  • Chuyển dịch cơ cấu vốn: Giảm tỷ trọng chi xây lắp thuần túy, nâng tỷ trọng đầu tư trang thiết bị y tế chuyên sâu và gói kinh phí đào tạo chuyển giao công nghệ tại chỗ.
  • Cơ chế phân bổ vốn trung hạn: Áp dụng phương thức phân bổ ngân sách dựa trên kết quả đầu ra (output-based budgeting) và chỉ số hài lòng thực tế của người bệnh thay vì chỉ tiêu phân bổ bình quân theo số giường bệnh danh nghĩa.
  • Chính sách nhân lực y tế cơ sở: Thiết lập gói đầu tư ngân sách đặc thù hỗ trợ thu hút, đào tạo bác sĩ chuyên khoa cam kết công tác dài hạn tại các huyện miền núi vùng cao như Quan Hóa, Mường Lát, Bá Thước.
  • Tăng cường giám sát đấu thầu: Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm toán đầu tư công trong mua sắm trang thiết bị y tế nhằm triệt tiêu hiện tượng "nhóm lợi ích" và nâng cao hiệu quả đồng vốn ngân sách.

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra các giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn cỡ mẫu sơ cấp: Dữ liệu khảo sát xã hội học được thực hiện vào tháng 12/2020 tại 14 bệnh viện công lập (86 BN nội trú, 63 BN ngoại trú, 78 nhân viên y tế). Dù đạt tính đại diện phân tầng, quy mô mẫu có thể mở rộng hơn nữa trên toàn bộ 27 huyện thị.
2. Giới hạn mô hình kinh tế lượng: Phân tích định lượng chủ yếu dựa trên thống kê mô tả, phân tích dãy số thời gian và tỷ số so sánh tài chính trên Excel, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) hoặc mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để kiểm định sâu các mối quan hệ nhân quả phức tạp.
3. Phạm vi đối tượng nghiên cứu: Đề tài tập trung hoàn toàn vào y tế công lập, chưa đi sâu đánh giá tác động tương hỗ giữa đầu tư NSNN và luồng vốn đầu tư của khu vực y tế tư nhân trên địa bàn tỉnh.

Các hướng nghiên cứu tiếp nối được gợi mở:

• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng mảng không gian (Spatial Panel Econometrics) để đo lường hiệu ứng lan tỏa (spillover effects) của đầu tư y tế tỉnh Thanh Hóa đối với các tỉnh lân cận thuộc khu vực Bắc Trung Bộ.
• Nghiên cứu mô hình hợp tác công tư (PPP) trong y tế cấp huyện và cơ chế tài chính chuyển đổi khi bệnh viện công lập thực hiện tự chủ tài chính toàn diện nhóm 1 và nhóm 2.
• Đánh giá năng lực chống chịu và thích ứng của hệ thống y tế công lập cơ sở sau các cú sốc y tế toàn cầu (như đại dịch COVID-19).

---

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Tác động học thuật: Công trình đóng góp vào kho tàng nghiên cứu kinh tế chính trị ứng dụng tại Việt Nam một hệ thống luận cứ vững chắc, dự kiến trở thành tài liệu tham khảo cho các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế Chính trị, Quản lý Kinh tế và Tài chính công.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa trong việc xây dựng Kế hoạch đầu tư công trung hạn ngành y tế giai đoạn 2021–2025 và Đề án phát triển mạng lưới y tế tỉnh Thanh Hóa đến năm 2030.
• Tác động xã hội: Kết quả nghiên cứu thúc đẩy quá trình tái phân bổ ngân sách hướng về y tế cơ sở và y tế dự phòng, trực tiếp nâng cao cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao, giảm tỷ lệ chi phí y tế tự chi trả từ tiền túi của hộ gia đình nghèo (out-of-pocket health expenditure), góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững cho hơn 3,6 triệu dân trên địa bàn.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp giữa kinh tế chính trị mác-xít và kinh tế học công cộng hiện đại, cùng bộ tiêu chí đánh giá tài chính y tế cấp tỉnh chuẩn hóa.
• Nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh (Sở Kế hoạch & Đầu tư, Sở Tài chính, Sở Y tế): Sử dụng các số liệu thực chứng giai đoạn 2011–2020 để tái cơ cấu danh mục dự án đầu tư y tế công, tránh dàn trải hạ tầng và tối ưu hóa phân bổ vốn cho y tế dự phòng.
• Lãnh đạo các Bệnh viện công lập: Nắm bắt phương pháp đo lường chất lượng dịch vụ theo 5 tiêu chí của Bộ Y tế, từ đó cải tiến quy trình khám chữa bệnh, minh bạch viện phí và nâng cao chỉ số hài lòng của nhân viên y tế.
• Cộng đồng dân cư địa phương: Thụ hưởng mạng lưới y tế công lập đồng bộ, giảm thiểu tình trạng quá tải bệnh viện tuyến trên và bảo đảm công bằng xã hội trong chăm sóc sức khỏe.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý thuyết Thất bại thị trường của Stiglitz (1988) và Lý thuyết Hàng hóa công cộng của Samuelson (1954) vào không gian phân cấp ngân sách địa phương cấp tỉnh tại Việt Nam. Luận án chỉ ra rằng trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đầu tư từ NSNN cho y tế cấp tỉnh không chỉ là công cụ cung ứng hàng hóa công thuần túy mà là cơ chế sửa chữa thất bại thị trường tại các vùng trũng phát triển (11 huyện miền núi), đảm bảo vai trò chủ đạo của sở hữu nhà nước trong việc kiểm soát giá dịch vụ và phân phối công bằng nguồn lực chăm sóc sức khỏe.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các công trình đi trước? Trả lời: So với công trình của Nguyễn Trường Giang (2003) chỉ thuần túy phân tích cơ chế quản lý chi NSNN vĩ mô, và Đinh Quốc Thắng (2016) dừng lại ở khung phúc lợi chung, luận án của Nguyễn Viết Hoàng đã kết hợp phương pháp trừu tượng hóa khoa học kinh tế chính trị với phương pháp khảo sát xã hội học vi mô tại 14 bệnh viện, xử lý dữ liệu chéo 3 nhóm đối tượng (86 BN nội trú, 63 BN ngoại trú, 78 nhân viên y tế) theo chuẩn Quyết định 3869/QĐ-BYT, đối chiếu trực tiếp với chuỗi số liệu tài chính 10 năm (2011–2020).

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và có số liệu chứng minh? Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là nghịch lý giữa tốc độ gia tăng vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng (Hình 3.7, Hình 3.8) với sự sụt giảm hiệu suất sử dụng tại chỗ do thiếu hụt bác sĩ chuyên khoa (Bảng 3.23: Tỷ số bác sĩ/10.000 dân trên vốn đầu tư cho nhân lực). Mặc dù các bệnh viện được xây mới khang trang, tình trạng quá tải tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh vẫn không thuyên giảm vì nguồn vốn NSNN dành cho đào tạo nhân lực y tế chuyên sâu (Hình 3.10) chỉ chiếm tỷ trọng quá nhỏ so với vốn xây lắp hạ tầng.

4. Nghiên cứu có cung cấp giao thức tái lập (replication protocol) không? Trả lời: Luận án cung cấp giao thức tái lập hoàn chỉnh gồm: (1) Khung 6 nhóm tiêu chí đánh giá định lượng số liệu ngân sách thứ cấp, (2) Bộ phiếu khảo sát Likert 5 mức độ chuẩn hóa đính kèm trong Phụ lục 1, 2, 3 của luận án dành riêng cho bệnh nhân nội trú, ngoại trú và nhân viên y tế, (3) Quy trình làm sạch và phân tích dữ liệu trên bảng tính Excel có thể chuyển giao áp dụng ngay cho các địa phương khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Trả lời: Luận án phác thảo chương trình nghiên cứu 10 năm tập trung vào ba trụ cột: (1) Đánh giá tác động của cơ chế tự chủ tài chính bệnh viện công lập đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người nghèo, (2) Xây dựng mô hình phân bổ ngân sách y tế thông minh tích hợp chuyển đổi số y tế và hồ sơ sức khỏe điện tử toàn dân, (3) Cơ chế tài chính công ứng phó với già hóa dân số và các thách thức dịch bệnh phi truyền thống tại khu vực Bắc Trung Bộ.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Viết Hoàng xác lập những đóng góp khoa học và thực tiễn vững chắc:

1. Hệ thống hóa và hoàn thiện khung lý luận kinh tế chính trị về bản chất, vai trò của đầu tư từ NSNN cho y tế cấp tỉnh nhằm khắc phục triệt để các khuyết tật của nền kinh tế thị trường.
2. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá toàn diện gồm 6 nhóm chỉ tiêu, tích hợp giữa quy mô tài chính vĩ mô, hiệu quả kinh tế kỹ thuật và chỉ số hài lòng vi mô của người thụ hưởng.
3. Cung cấp bức tranh thực nghiệm chân thực, khoa học và sâu sắc về thực trạng phân bổ vốn NSNN cho y tế tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2011–2020 qua hệ sinh thái 24 bảng số liệu và 26 biểu đồ chi tiết.
4. Chỉ rõ các điểm nghẽn cốt lõi: mất cân đối giữa chi hạ tầng xây lắp và chi cho y tế dự phòng/nhân lực, nghịch lý máy móc chờ bác sĩ và sự phân hóa chất lượng dịch vụ giữa đồng bằng và 11 huyện miền núi.
5. Đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao về thể chế, cơ chế phân bổ vốn trung hạn, quản lý đấu thầu mua sắm trang thiết bị và chính sách đào tạo nhân lực y tế chất lượng cao đến năm 2025, định hướng 2030.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành giá trị giữa kinh tế chính trị học, kinh tế y tế và khoa học quản lý công trong bối cảnh hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế - Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế cấp tỉnh 8 - Chương 3: Thực trạng đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2011 – 2020 - Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện đầu tư từ ngân sách nhà nước cho ngành y tế tỉnh Thanh Hóa. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ĐẦU TƯ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO NGÀNH Y TẾ 1. Những nghiên cứu liên quan đến chủ đề của luận án 1. Những nghiên cứu về vai trò của đầu tư từ ngân sách nhà nước Có thể thấy, một số vấn đề liên quan đến đầu tư từ ngân sách nhà nước đã được viết thành giáo trình giảng dạy ở các trường đại học trong khuôn khổ lý thuyết về các môn học kinh tế vĩ mô, kinh tế phát triển, kinh tế công cộng.

Đầu tư từ ngân sách nhà nước cũng được giảng dạy trong khuôn khổ chung của tài chính công. Nhiều nước, nhiều tổ chức kinh tế quốc tế đã nghiên cứu về vai trò và phạm vi đầu tư từ ngân sách nhà nước. Ví dụ trong “Kinh tế học công cộng” của tác giả Joseph E. Samuelson và William D, Nordhaus (1997) trong “Kinh tế học” cũng khẳng định Nhà nước cần đầu tư để nâng hiệu quả nền kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô và tái phân phối đảm bảo trạng thái công bằng trong sử dụng của cải xã hội.

Gần đây, sau các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, Việt Nam cũng như các quốc gia trên thế giới hầu hết đều cho rằng cần phải tái cấu trúc lại nền kinh tế nhằm đổi mới mô hình tăng trưởng, mà trọng tâm sẽ là tái cấu trúc đầu tư từ ngân sách nhà nước. Vấn đề đầu tư công (ĐTC) đã được chú ý đặc biệt và thu hút nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Có thể tổng quan một số công trình nghiên cứu như sau: Vai trò của đầu tư từ ngân sách nhà nước được nghiên cứu trong các công trình của các tác giả Easterly và Rebelo (1993), Greene và Villanueva (1991), Ghura và Goodwin (2000) hay Cavallo và Daude (2008). Các công trình này đã nghiên cứu đầu tư công bằng ngân sách nhà nước trong tương quan với đầu tư tư nhân và chỉ ra kết quả: Ở một số quốc gia, đầu tư từ ngân sách nhà nước có ảnh hưởng lấn át đầu tư tư nhân.

Cụ thể, trong “Public Investment in Developing Countries: A Blessing or a Curse?” các tác giả Cavallo và Daude (2008) đã sử 10 dụng phương pháp nghiên cứu số liệu chuỗi (panel data) cho 116 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 1980 - 2006 để đưa ra kết quả là đầu tư công lấn át rất mạnh đầu tư tư nhân, tức tăng đầu tư công làm giảm đầu tư tư nhân. Theo tác giả, mức độ lấn át của đầu tư công phụ thuộc vào một số yếu tố như: sức mạnh nền kinh tế, cơ chế, chính sách của mỗi quốc gia. Ở một số nước, đầu tư công có thể không lấn át mà có tác động lôi kéo, kích thích đầu tư tư nhân. Từ kết quả nghiên cứu, các tác giả đưa ra gợi ý: Đầu tư công nên tập trung vào tăng năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế, nhất là vào những lĩnh vực có lợi tức xã hội lớn nhất, tạo cơ hội cho đầu tư tư nhân.

Jimenez (1995), “Human and physical infrastructure: Public investment and pricing policies in developing countries”. Bàn về vấn đề đầu tư ngân sách nhà nước vào cơ sở hạ tầng vật chất và phục vụ con người tại các nước đang phát triển, tác giả đã chỉ ra rằng, đầu tư từ ngân sách nhà nước phát triển cơ sở hạ tầng thúc đẩy tiêu dùng trực tiếp và góp phần tác động đến sản lượng, tăng phúc lợi gián tiếp qua việc cải thiện hệ thống giao dịch trên thị trường. Nghiên cứu của tác giả tập trung vào các dự án đầu tư trong lĩnh vực kết cấu hạ tầng kỹ thuật như giao thông, thủy lợi, vào kết cấu hạ tầng xã hội, hạ tầng nhân lực như y tế, giáo dục. Kết quả nghiên cứu của tác giả cho thấy, đầu tư vào cơ sở hạ tầng vật chất và con người sẽ có tác động tích cực đối với thực hiện xóa đói, giảm nghèo, giảm chênh lệch vùng miền, thúc đẩy tăng trưởng.

Kết quả nghiên cứu này gợi ý Chính phủ các nước cần có chính sách đầu tư hợp lý, nên duy trì đầu tư công chủ yếu trong việc cung cấp các dịch vụ kết cấu hạ tầng vật chất, hạ tầng xã hội và cung ứng phúc lợi cho con người. (1997), “Public and Private Investment and The Growth Process in Developing Countries”. Trong nghiên cứu về tác động của đầu tư công và đầu tư tư nhân đến tăng trưởng đã đưa ra kết luận: “Đầu tư tư nhân có tác động lớn hơn đầu tư công; nếu đánh giá về tỷ suất sinh lời thì vốn tư nhân thường có tỷ suất sinh lời lớn hơn tỷ suất sinh lời của vốn nhà nước”. Các tác giả còn chỉ ra rằng, cần xem xét cẩn trọng quy mô và cơ cấu đầu tư từ ngân sách, bởi vì đầu tư tư nhân có tác động tích cực đến tăng trưởng mạnh hơn và cần tạo môi trường cạnh 11 tranh lành mạnh và thuận lợi cho khu vực tư nhân.

Ở Việt Nam, cách tiếp cận đầu tư từ vốn ngân sách nhà nước chủ yếu dưới dạng báo cáo chuyên đề và nội dung chủ yếu là phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với đầu tư phát triển nói chung và đầu tư từ ngân sách nhà nước nói riêng, ít có công trình nghiên cứu có tính lý thuyết. Cụ thể là, trước năm 2010, đã xuất hiện một số công trình nghiên cứu về vai trò kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và chính sách đầu tư của Nhà nước. Ví dụ như công trình nghiên cứu của các tác giả Đỗ Hoài Nam (2003), Trần Đình Tỵ (2005), Lê Xuân Bá và Nguyễn Thị Tuệ Anh (2006), Võ Trí Thành (2007) và một số chương trình nghiên cứu cấp Nhà nước về lý luận và chính sách kinh tế, con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam trong thời gian 10 năm từ năm 2000 - 2010. Cũng có một số đề tài nghiên cứu liên quan tới chính sách huy động, sử dụng vốn và hiệu quả đầu tư, trong đó có đầu tư của Nhà nước và doanh nghiệp nhà nước.

Một số cuốn sách đã xuất bản công bố kết quả nghiên cứu của các chương trình và đề tài nghiên cứu có bàn về huy động vốn đầu tư, môi trường thu hút đầu tư, quản lý đầu tư nói chung và đầu tư của nhà nước nói riêng. Một số bài báo trên các tạp chí khoa học đã đề cập tới tài chính công, tình hình và những vấn đề đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, đầu tư cho các dự án trọng điểm lớn của Nhà nước, đầu tư cho các chương trình mục tiêu quốc gia. Một số đề tài nghiên cứu có phân tích tác động của đầu tư của Nhà nước đối với một số mục tiêu như tăng trưởng kinh tế vùng, giảm nghèo, phát triển nông thôn. Những kết quả nghiên cứu này chủ yếu xuất hiện dưới hình thức sản phẩm trung gian (các báo cáo), không được in ấn và phổ biến rộng rãi.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, nhiều ý kiến cho rằng cần phải tái cấu trúc lại nền kinh tế nhằm đổi mới mô hình tăng trưởng, mà trọng tâm sẽ là tái cấu trúc đầu tư công. Vấn đề quản lý đầu tư công đã được chú ý đặc biệt và thu hút nhiều nhà nghiên cứu trong nước. Tác giả Vũ Tuấn Anh (2010), “Tóm tắt về tình hình đầu tư công ở Việt Nam trong mười năm qua” đã nghiên cứu, phân tích tình hình đầu tư công trong 10 năm 2000-2010 từ các góc độ quy mô, cơ cấu ngành, cơ cấu vùng, cơ cấu thành phần 12 kinh tế, cơ cấu nguồn vốn, cơ chế quản lý. Báo cáo đã đưa ra nhận xét rằng, trong thời gian kể từ 2006, quy mô đầu tư công đã tăng vọt, đi kèm với tỷ lệ tích lũy trong tổng GDP và tỷ lệ huy động GDP vào ngân sách tăng, thâm hụt ngân sách lớn.

Tác giả cho rằng, đây là một yếu tố gây lạm phát cao trong giai đoạn 2008-2010. Theo tác giả, nếu so sánh đầu tư công trong mối tương quan với quy mô kinh tế của đất nước (GDP) thì Chính phủ Việt Nam là nhà đầu tư lớn thuộc hàng đầu so với các nước trên thế giới, tỷ lệ huy động vào ngân sách cao. Đầu tư công chưa được sử dụng như một công cụ để thực hiện chính sách cơ cấu, chính sách xã hội và chính sách ưu tiên khoa học công nghệ tiên tiến. Tác giả Phô Thi San Sa May (2014), luận án tiến sỹ “Quản lý vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước ở tỉnh Sa La Văn, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào”, tác giả kết luận: “Vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia, một địa phương.

Nó bảo đảm cho sự phát triển ổn định, vững chắc của nền kinh tế, nâng cao mức sống của người dân,. Tuy nhiên, những vai trò đó chỉ trở thành hiện thực khi vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước được quản lý một cách có hiệu quả”. Luận án đã xác định 5 nội dung quản lý vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước tỉnh, bao gồm: (1) Phân cấp quản lý vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước, (2) Lập kế hoạch vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước, (3) Tổ chức thực hiện kế hoạch vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước, (4) Kiểm tra thực hiện kế hoạch vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước; (5) Phối hợp trong quản lý vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước của các cơ quan chức năng. Đồng thời, trên cơ sở phân tích khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh Sa La Văn, những thuận lợi và khó khăn của tỉnh trong đầu tư phát triển kinh tế, phân tích đánh giá thực trạng quản lý vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước tỉnh Sa La Văn, giai đoạn 2006-2013, chỉ ra những thành công và những hạn chế, từ đó đưa ra các nhóm giải pháp khắc phục.