phần mở đầu, kết luận, và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 8 tiết: hương 1: Một số vấn đề l luận và thực tiễn về giảm nghèo bền vững hương 2: Thực trạng giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay. hương 3: Phương hướng và giải pháp giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc trong thời gian tới. Giảm nghèo bền vững và vai trò của giảm nghèo bền vững 1. Một số khái niệm cơ bản * Đói nghèo ói nghèo là một hiện tượng mang tính toàn cầu.
Nó không chỉ tồn tại ở các quốc gia có nền kinh tế kém phát triển mà nó tồn tại cả ở những quốc gia có nền kinh tế phát triển. Tuy nhiên, tùy thuộc vào điều kiện tự nhiên, thể chế chính trị, nền kinh tế xã hội mà mỗi quốc gia có tính chất, mức độ về đói nghèo là khác nhau. Giới hạn về đói nghèo của mỗi quốc gia được xác định b ng thu nhập tối thiểu của người dân để có thể tồn tại được, mức thu nhập đó có thể mua sắm các vật dụng cơ bản, cần thiết để phục vụ đời sống của một hộ gia đình theo mức giá hiện hành. Tại hội nghị bàn về xóa đói giảm nghèo do ES P tổ chức tại ăng Cốc Thái Lan tháng 9 năm 1993 đã đưa ra khái niệm về đói nghèo như sau: “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoải mãn những nhu cầu cơ bản của con người đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của các địa phương”.
Liên hợp quốc cho r ng, nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được đi khám, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo c ng có nghĩa sự không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ của các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng. Nghèo có nghĩa dễ bị bạo hành, phải sống ngoài lề xã hội hoặc trong các điều kiện rủi ro, không được tiếp cận nước sạch và công trình vệ sinh an toàn.
9 Quan niệm khác về đói nghèo mang tính chất triết l hơn, kinh điển hơn của chuyên gia hàng đầu Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), ông AbapiSan- người từng được giải Nobel về lĩnh vực kinh tế năm 1998, cho r ng “Nghèo đói là sự thiếu hụt cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng”. Nghèo còn được quan niệm như là “Sự thiếu hụt, hay bất lực trong việc tiếp cận đến một mức sống mà xã hội chấp nhận” (Ngân hàng Thế giới, 2001). Theo định nghĩa này thì mức độ đói nghèo ở các nước khác nhau là khác nhau. Theo số liệu của ngân hàng thế giới thì hiện nay trên thế giới thì có khoảng 1,3 tỷ người sống dưới mức nghèo khổ, trong đó phần lớn là phụ nữ và trẻ em.
Năm 1998 UNDP công bố một bản báo cáo nhan đề “khắc phục sự nghèo khổ của con người” đã đưa ra những định nghĩa về nghèo.5-6] - Sự nghèo khổ của con người: Thiếu những quyền cơ bản của con người như biết đọc, biết viết, được tham gia vào các quyết định cộng đồng và được nuôi dưỡng tạm đủ. - Sự nghèo khổ tiền tệ: Thiếu thu nhập tối thiểu thích đáng và khả năng chi tiêu tối thiểu. - Sự nghèo khổ cực độ: Nghèo khổ, khốn cùng tức là không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu. - Sự nghèo khổ chung: Mức độ nghèo kém nghiêm trọng hơn được xác định như sự không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu lương thực và phí lương thực chủ yếu, những nhu cầu này đôi khi được xác định khác nhau ở nước này hoặc nước khác.
Không những vậy, “nghèo” còn có cách định nghĩa khác: “Nghèo là một bộ phận dân cư có mức sống dưới ngưỡng quy định của sự nghèo”. Những ngưỡng nghèo còn phụ thuộc vào đặc điểm cụ thể của từng địa 10 phương, từng thời kỳ cụ thẻ hay từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội cụ thể cua từng đụa phương hay từng quốc gia. Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại openhagen, an Mạch năm 1995 đưa ra quan niệm cụ thể hơn về nghèo đói như sau: “Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới 1 đô la (US ) mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ mua những sản ph m thiết yếu để tồn tại”. Ngân hàng thế giới đưa ra quan điểm: Nghèo là một khái niệm đa chiều vượt khỏi phạm vi túng thiếu về vật chất.
Nghèo không chỉ gồm các chỉ số dựa trên thu nhập mà còn bao gồm các vấn đề liên quan đến năng lực như: dinh dưỡng, sức khoẻ, giáo dục, khả năng dễ bị tổn thương, không có quyền phát ngôn và không có quyền lực. Tháp tiếp cận về nghèo đói. Tiêu dùng + tài sản 3. Tiêu dùng + tài sản + con người 4.
Tiêu dùng + tài sản + con người + văn hoá - xã hội 5. Tiêu dùng + tài sản + con người + văn hoá - xã hội + chính trị 6. Tiêu dùng + tài sản + con người + văn hoá - xã hội + chính trị + bảo vệ Ở nước ta căn cứ vào tình hình kinh tế xã hội và mức thu nhập của nhân dân trong những năm qua thì khái niệm đói nghèo được xác định như sau: Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có những điều kiện thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu và cơ bản nhất trong cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống của cộng đồng xét trên mọi phương diện.2] Một cách hiểu khác: Nghèo là một bộ phận dân cư có mức sống dưới ngưỡng quy định của sự nghèo. Nhưng ngưỡng nghèo còn phụ thuộc vào đặc điểm cụ thể của từng địa phương, từng thời kỳ cụ thể hay từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội cụ thể của từng địa phương hay từng quốc gia.2] 11 Quan niệm về đói nghèo của từng quốc gia, từng vùng, nhìn chung không có sự khác biệt đáng kể, tiêu chí chung nhất để xác định đói nghèo vẫn là mức thu nhập hay chi tiêu để thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người.
Sự khác nhau chủ yếu là xác định mức độ thoả mãn cao hay thấp, điều này phụ thuộc vào yếu tố lịch sử, trình độ phát triển kinh tế - xã hội c ng như phong tục tập quán của từng vùng, từng quốc gia. Ở Việt Nam thì nghèo được chia thành các mức khác nhau: nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối và nghèo có nhu cầu tối thiểu.[23, tr2-3] - Nghèo tuyệt đối: là tình trạng một bộ phận dân cư thuộc diện nghèo không có khả năng thỏa mãn nhu cầu tối thiểu của cuộc sống: ăn, mặc, ở, đi lại,… - Nghèo tương đối: là tình trạng một bộ phận dân cư thuộc diện nghèo có mức sống dưới mức sống trung bình của cộng đồng và địa phương đang xét. - Nghèo có nhu cầu tối thiểu: đây là tình trạng một bộ phận dân cư có những đảm bảo tối thiểu để duy trì cuộc sống như đủ ăn, đủ mặc, đủ ở và một số sinh hoạt hàng ngày nhưng ở mức tối thiểu. ên cạnh đó còn có nghèo theo khía cạnh kinh tế và nghèo theo nhiều khía cạnh khác.
- Nghèo theo khía cạnh kinh tế: Nghèo là do sự thiếu lựa chọn dẫn đến cùng cực và thiếu năng lực tham gia vào đời sống kinh tế xã hội của quốc gia, chủ yếu là trong lĩnh vực kinh tế. - Nghèo theo khía cạnh khác: Nghèo là sự phản ánh trình độ phát triển kinh tế xã hội trong từng giai đoạn lịch sử, trong phạm vi một quốc gia, một khu vực, một vùng. - Hộ đói là một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức tối thiểu không đủ đảm bảo nhu cầu về vật chất đẻ duy trì cuộc sống hay nói cách khác đó là một bộ phận dân cư hàng năm thiếu ăn, đứt bữa, thường xuyên phải vay nợ và thiếu khả năng trả nợ. 12 - Hộ nghèo là tình trạng của một số gia đình chỉ thỏa mãn một phần nhu cầu tối thiểu của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện.
Ngoài ra còn có khái niệm của xã nghèo và vùng nghèo - Xã nghèo là xã có những đặc trưng như sau: Tỷ lệ hộ nghèo cao hơn 40% số hộ của xã Không có hoặc thiếu rất nhiều những công trình cơ sở hạ tầng: iện sinh hoạt, đường giao thông,… Trình độ dân trí thấp, tỷ lệ người mù chữ cao. - Vùng nghèo là chỉ địa bàn tương đối rộng có thể là một số xã liền kề nhau hoặc một vùng dân cư n m ở vị trí rất khó khăn hiểm trở, giao thông không thuận tiện, cơ sở hạ tầng thiếu thốn, không có điều kiện phát triển sản xuất đảm bảo cuộc sống và là vùng có số hộ nghèo và xã nghèo cao. * Nghèo đa chiều Theo Tổ chức Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng.
Nghèo c ng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận được nước sạch và công trình vệ sinh”. Vấn đề nghèo đa chiều có thể đo b ng tiêu chí thu nhập và các tiêu chí phi thu nhập. Sự thiếu hụt cơ hội, đi kèm với tình trạng suy dinh dưỡng, thất học, bệnh tật, bất hạnh và tuyệt vọng là những nội dung được quan tâm trong khái niệm nghèo đa chiều. Thiếu đi sự tham gia và tiếng nói về kinh tế, xã hội hay chính trị sẽ đ y các cá nhân đến tình trạng bị loại trừ, không được thụ hưởng các lợi ích phát triển kinh tế - xã hội và do vậy bị tước đi các quyền con người cơ bản.
13 Tuy nhiên, chu n nghèo đa chiều có thể là một chỉ số không liên quan đến mức thu nhập mà bao gồm các khía cạnh khác liên quan đến sự thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản.
