PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết và ý nghĩa của đề tài nghiên cứu Phát triển bền vững là xu thế chung mà toàn nhân loại đang nỗ lực hƣớng tới. Sau 20 năm thực hiện, đặc biệt là sau gần 10 năm triển khai Định hƣớng chiến lƣợc phát triển bền vững, Việt Nam đã tận dụng thời cơ thuận lợi, vƣợt qua nhiều khó khăn, thách thức và đã đạt đƣợc những thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trƣờng. Công tác bảo vệ môi trƣờng đƣợc quan tâm và có mặt đƣợc cải thiện.
Tuy nhiên, những thành tựu đạt đƣợc chƣa tƣơng xứng với tiềm năng. Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với những thách thức mang tính toàn cầu nhƣ an ninh năng lƣợng, an ninh mạng thông tin, an ninh về nguồn nƣớc và biến đổi khí hậu v.đang là sự cản trở đối với tiến trình phát triển bền vững của Việt Nam. Xuất phát từ thực trạng nƣớc ta đang tiến hành quá trình công nghiệp hoá trong điều kiện nền kinh tế có điểm xuất phát thấp và khả năng tích lũy nội bộ cho đầu tƣ phát triển còn kém nên nguồn vốn đầu tƣ trong nƣớc luôn thiếu hụt, không đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, nguồn vốn bên ngoài có vai trò bổ sung quan trọng cho nguồn vốn trong nƣớc.
Sự năng động của nguồn vốn FDI sẽ giúp cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế diễn ra với tốc độ nhanh hơn. Những lợi ích thu đƣợc từ vốn FDI đã rõ, nhƣng cũng đã dần bộc lộ những hạn chế. Biểu hiện rõ nhất là sự mất cân đối trong đầu tƣ ở các ngành nghề, vùng lãnh thổ. Từ trƣớc đến nay, chúng ta mới chỉ có định hƣớng thu hút FDI mà chƣa xây dựng một quy hoạch, chiến lƣợc thu hút FDI có gắn với các loại quy hoạch khác nhƣ quy hoạch vùng, quy hoạch ngành.
Việc phân cấp đầu tƣ mạnh trong điều kiện thiếu các quy hoạch cũng nhƣ chƣa chuẩn bị nguồn nhân lực quản lý đã dẫn đến tình trạng ồ ạt triển khai một loạt các dự án theo kiểu "phong trào" gây lãng phí vốn đầu tƣ, khiến cơ cấu kinh tế có nguy cơ không phù hợp. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong bối cảnh mới hiện nay, nhất là sau khủng hoảng kinh tế, nhiều nƣớc trên thế giới bắt đầu tiến hành tái cấu trúc kinh tế theo hƣớng tập trung phát triển những sản phẩm có công nghệ đi tắt đón đầu, đem lại lợi nhuận cao. Đồng thời, yêu cầu của nền kinh tế chúng ta đang xây dựng là đảm bảo phát triển bền vững. Thúc đẩy tăng trƣởng „xanh‟ ở Việt Nam không chỉ phù hợp trong tiến trình hội nhập hiện nay, mà quan trọng nhất là nó xuất phát từ nội tại nền kinh tế nƣớc ta đòi hỏi phải chuyển đổi mô hình tăng trƣởng, đó là: chất lƣợng tăng trƣởng kinh tế còn thấp, phát triển chƣa bền vững, sức cạnh tranh của nền kinh tế yếu, hiệu quả thấp; sự gắn kết giữa tăng trƣởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội chƣa thật bền vững; sự leo thang của giá cả dẫn dến lạm phát cao, các biến động bất thƣờng của thị trƣờng bất động sản gây nên các cơn sốt không thể kiểm soát và tác động tiêu cực lớn nhất từ FDI mà vẫn đang là nỗi lo của các ban ngành trung ƣơng và địa phƣơng hiện nay đó chính là ô nhiễm môi trƣờng do chất thải độc hại từ các nhà máy công nghiệp; phát triển kinh tế phụ thuộc nhiều vào vốn và khai thác tài nguyên, phát sinh nhiều chất thải gây ô nhiễm môi trƣờng; tình hình an ninh lƣơng thực, an sinh xã hội, dịch bệnh diễn biến phức tạp trƣớc ảnh hƣởng của biến đổi khí hậu.Ðứng trƣớc những yêu cầu cấp bách từ nội tại nền kinh tế, mô hình tăng trƣởng hiện tại của đất nƣớc cần phải có sự điều chỉnh, phải tìm kiếm mô hình hoặc một phƣơng thức phát triển mới.
Việt Nam là quốc gia phát triển đi sau, do vậy, để rút ngắn khoảng cách phát triển và tiếp cận với một nền kinh tế hiện đại, văn minh và phát triển bền vững thì cần phải hƣớng tới một nền kinh tế „xanh‟. Vì vậy mà vấn đề cấp thiết bây giờ là cần phải có những giải pháp để nhằm thu hút đƣợc lƣợng vốn FDI thúc đẩy sự tăng trƣởng kinh tế cao nhƣng vẫn phải đảm bảo sự ổn định xã hội vì mục tiêu phát triển bền vững. Nhƣ vậy, vấn đề thu hút FDI, đặc biệt chú trọng tới FDI „xanh‟ để phục vụ cho chiến lƣợc phát triển bền vững vừa có ý nghĩa về mặt lý luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn lớn. Trƣớc thực trạng này, tác giả đã lựa chọn đề tài “Thu hút FDI „xanh‟ theo định hướng phát triển bền vững: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam” cho luận 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com văn tốt nghiệp nhằm đóng góp một phần nhỏ ý kiến của mình giải quyết vấn đề nóng của xã hội.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới trong thu hút FDI „xanh‟ để rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Để đạt đƣợc mục đích nêu trên, các vấn đề sau đây sẽ đƣợc giải đáp: - FDI „xanh‟ là gì? Tại sao Việt Nam cần tích cực thu hút FDI „xanh‟? - Kinh nghiệm quốc tế trong thu hút FDI „xanh‟ nhƣ thế nào ? - Việt Nam cần phải làm gì để gắn FDI với mục tiêu phát triển kinh tế bền vững? 2. Nhiệm vụ nghiên cứu (1) Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thu hút FDI “xanh” cho định hƣớng phát triển bền vững bao gồm: Làm rõ các khái niệm, bản chất, vai trò, nhân tố quyết định thu hút FDI “xanh” của nƣớc chủ nhà và chính sách các nƣớc thƣờng áp dụng để thu hút dòng vốn này.
(2) Nghiên cứu thực trạng thu hút FDI “xanh” của một số nƣớc nhƣ Thái Lan, Malaysia, Trung Quốc (3) Rút ra một số bài học kinh nghiệm và hàm ý chính sách cho thu hút FDI “xanh” của Viêt Nam 3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng thu hút FDI „xanh‟ của một số nƣớc nhƣ Thái Lan, Malaysia, Trung Quốc để rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu: * Về nội dung: Nghiên cứu thực trạng thu hút FDI cho định hƣớng phát triển bền vững của Thái Lan, Malaysia và Trung Quốc 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Về không gian: Thu hút FDI „xanh‟ của các nƣớc nhƣ: Thái Lan, Malaysia, Trung Quốc * Về thời gian: 2000 - 2016 4. Những đóng góp mới của đề tài Thông qua việc nghiên cứu FDI „xanh‟, đề tài đã phân tích và làm rõ hơn quan niệm về FDI „xanh‟ cũng nhƣ mối quan hệ giữa FDI „xanh‟ và phát triển kinh tế bền vững.
- Đề tài phân tích kinh nghiệm thu hút FDI „xanh‟ tại 1 số quốc gia trên thế giới, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm trong thu hút nguồn vồn FDI „xanh‟ phục vụ mục tiêu phát triển bền vững nền kinh tế Việt Nam - Đề tài sử dụng nghiên cứu định tính, phân tích các tình huống đã xảy ra ở Việt Nam sẽ tạo ra 1 cái nhìn tổng quát về thực trạng nguồn FDI „xanh‟ tại Việt Nam, từ đó rút ra các kết luận về xu hƣớng cũng nhƣ giải pháp thu hút nguồn vốn quan trọng này cho Việt Nam. - Đề xuất một số giải pháp bổ sung cho những khiếm khuyết của các chính sách hiện có, đồng thời đề xuất những kiến nghị nhằm thúc đẩy thu hút nguồn vốn FDI „xanh‟, hƣớng tới mục tiêu phát triển bền vững nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới. Bố cục bài nghiên cứu CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI CHƢƠNG 2.
PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG THU HÚT FDI „XANH‟ Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 4. BÀI HỌC KINH NGHIỆM TRONG VIỆC THU HÚT FDI „XANH‟ GẮN VỚI MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NỀN KINH TẾ VIỆT NAM CHƢƠNG 5. KẾT LUẬN VÀ TRAO ĐỔI 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Kể từ khi bắt đầu “mở cửa” vào những năm 1986, nền kinh tế Việt Nam đã tăng trƣởng nhanh chóng và hiện đƣợc các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài liên tục xếp hạng là một trong những địa chỉ đầu tƣ hấp dẫn nhất tại Châu Á. Mặc dù đã đạt đƣợc những thành tựu to lớn suốt 25 năm qua, nhƣng nền kinh tế Việt Nam hiện đang phải đối mặt với những thách thức phức tạp, đòi hỏi sự chuyển dịch sang một mô hình tăng trƣởng bền vững, bảo vệ môi trƣờng, với việc thu hút nhiều hơn dòng vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (FDI) trong đó ngày càng quan tâm đến dòng vốn FDI „xanh‟. Phát triển bền vững không chỉ đƣợc hiểu là sự phát triển đƣợc duy trì một cách liên tục mà hơn thế nữa là sự nỗ lực nhằm đạt đƣợc trạng thái bền vững trên mọi lĩnh vực, trong đó ba trụ cột chính là bền vững xã hội, kinh tế và môi trƣờng. Gần đây nhiều nƣớc đã tự nguyện công bố chiến lƣợc tăng trƣởng xanh và có những biện pháp, chính sách thu hút FDI „xanh‟, FDI ít carbon để tận dụng nguồn vốn này cho mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng.
FDI là động lực thúc đẩy tăng trƣởng ở các nƣớc đang phát triển. Tuy nhiên, FDI có thể là phƣơng tiện di chuyển ô nhiễm sang các nƣớc có qui định lỏng lẻo về môi trƣờng. Thu hút FDI, đặc biệt là FDI „xanh‟ là vấn đề quan trọng và có tính thời sự vì vậy đã có rất nhiều tác giả trong và ngoài nƣớc quan tâm nghiên cứu, điển hình có thể kể đến những công trình sau: Nghiên cứu “Defining and measuring green FDI: An exploratory review of existing work and evidence, OECD, 2011” của tác giả Stephen S. Golub, Celine Kauffmann và Philip Yeres (2011) đƣợc thực hiện nhằm xây dựng lên 1 định nghĩa cụ thể về FDI „xanh‟ và cách đo lƣờng dòng vốn này, kiểm tra tính xác thực của định nghĩa cũng nhƣ xác định các khó khăn về mặt chính sách có thể gây hạn chế đối với dòng vốn FDI „xanh‟.
Nhóm tác giả đã sử dụng phƣơng pháp tổng hợp phân tích nhiều 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.