Chính sách nhà ở xã hội ở Việt Nam: Nghiên cứu luận văn ThS năm 2015

Luận văn ThS 2015: Nghiên cứu chính sách nhà ở xã hội tại Việt Nam. Tìm hiểu thực trạng, thách thức và đề xuất giải pháp. Download luận văn đầy đủ.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thắm
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Hồng Huyên
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Chính sách nhà ở xã hội ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIẾN CỦA CHÍNH SÁCH NHÀ Ở XÃ HỘI
• 1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Các công trình đăng trên sách báo, tạp chí
• 1.3. Luận án tiến sĩ và luận văn Thạc sĩ
• 1.4. Sự cần thiết khách quan của chính sách nhà ở xã hội
• 1.5. Nhà ở và nhà ở xã hội
• 1.6. Điều ước quốc tế về nhà ở và nhà ở xã hội
• 1.7. Chính sách nhà ở xã hội
• 1.8. Khái niệm và vấn đề của chính sách nhà ở xã hội
• 1.9. Nội dung chính sách nhà ở xã hội
• 1.10. Chính sách nhà ở xã hội của một số nước châu Á và một số gợi ý đối với Việt Nam
• 1.10.1. Chính sách nhà ở xã hội của một số nước châu Á
• 1.10.2. Một số gợi ý đối với Việt Nam
• 1.11. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ THIẾT KẾ LUẬN VĂN
• 2.1. Cách tiếp cận
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu của luận văn
• 2.3. Thiết kế luận văn
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CHÍNH SÁCH VÀ THỰC THI CHÍNH SÁCH NHÀ Ở XÃ HỘI Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2005-2014
• 3.1. Kết quả phát triển nhà ở và nhà ở xã hội của Việt Nam
• 3.1.1. Kết quả phát triển nhà ở đến 2014
• 3.1.2. Kết quả phát triển nhà ở xã hội đến năm 2014
• 3.2. Chính sách phát triển nhà ở và nhà ở xã hội của Việt Nam
• 3.2.1. Định hướng phát triển nhà ở xã hội
• 3.2.2. Tạo lập môi trường pháp lý về phát triển nhà ở xã hội
• 3.2.3. Tổ chức thực thi chính sách phát triển nhà ở xã hội
• 3.2.4. Kiểm tra và giám sát các hoạt động tạo lập nhà ở xã hội
• 3.2.5. Trực tiếp tham gia xây dựng các công trình nhà ở xã hội
• 3.3. Những thành tựu, hạn chế trong chính sách và thực thi chính sách nhà ở xã hội thời gian qua, những vấn đề cần giải quyết trong thời gian tới
• 3.3.1. Những thành tựu
• 3.3.2. Những hạn chế và những vấn đề cần giải quyết trong chính sách nhà ở xã hội
• 3.4. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU TIẾP TỤC HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH NHÀ Ở XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
• 4.1. Dự báo xu hướng nhu cầu nhà ở xã hội ở Việt Nam
• 4.1.1. Dự báo về nhu cầu nhà ở xã hội
• 4.1.2. Dự báo về khả năng cung ứng nhà ở xã hội
• 4.2. Những định hướng chủ yếu về chính sách nhà ở xã hội
• 4.2.1. Phát triển nhà ở xã hội là trách nhiệm của Nhà nước, của doanh nghiệp, của xã hội và của người dân
• 4.2.2. Nhà nước ban hành chính sách thúc đẩy thị trường nhà ở phát triển, đồng thời có chính sách để hỗ trợ về nhà ở cho các đối tượng chính sách xã hội, người có thu nhập thấp và người nghèo gặp khó khăn về nhà ở
• 4.2.3. Phát triển nhà ở xã hội phải tuân thủ pháp luật về nhà ở, quy hoạch, kế hoạch, bảo đảm đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội
• 4.2.4. Phát triển nhà ở xã hội trên cơ sở sử dụng tiết kiệm các nguồn lực, đặc biệt là tài nguyên đất đai; chú trọng phát triển nhà chung cư, nhà ở để cho thuê, kể cả khu vực nhà nước và tư nhân
• 4.2.5. Phát triển nhà ở xã hội phải gắn với sinh kế của người dân
• 4.3. Một số giải pháp cơ bản về xây dựng chính sách và thực thi chính sách nhà ở xã hội
• 4.3.1. Nhóm giải pháp tiếp tục hoàn thiện chính sách nhà ở xã hội
• 4.3.2. Nhóm giải pháp thực thi chính sách nhà ở xã hội
• 4.4. Kết luận chương 4
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu chính sách nhà ở xã hội

Luận văn Thạc sĩ "Chính sách nhà ở xã hội ở Việt Nam" năm 2015 của Nguyễn Thị Thắm, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, tập trung nghiên cứu và đề xuất các giải pháp chính sách cho việc phát triển nhà ở xã hội ở Việt Nam đến năm 2020. Nghiên cứu này có tính cấp thiết bởi nhu cầu nhà ở là một nhu cầu cơ bản của con người, được Hiến pháp Việt Nam bảo vệ. Tuy nhiên, với chi phí xây dựng nhà ở ngày càng cao, việc sở hữu nhà ở, đặc biệt là cho người lao động thu nhập thấp, vẫn còn nhiều khó khăn.

1.1. Nghiên cứu này xem xét các công trình nghiên cứu trước đó về nhà ở và nhà ở xã hội, bao gồm cả sách báo, tạp chí, luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ. Một số nghiên cứu đáng chú ý được đề cập đến như kinh nghiệm phát triển nhà ở xã hội của Singapore, các vấn đề nhà ở cho người nghèo tại Thành phố Hồ Chí Minh, và vai trò của hỗ trợ cộng đồng trong phát triển nhà ở. Luận văn cũng phân tích các điều ước quốc tế liên quan đến quyền có nhà ở, khẳng định trách nhiệm của nhà nước trong việc đảm bảo quyền này cho công dân.

1.2. Nghiên cứu định nghĩa chính sách nhà ở xã hội là tổng thể các quan điểm, mục tiêu, giải pháp, công cụ mà Nhà nước sử dụng để tác động vào các mối quan hệ và hoạt động của các chủ thể liên quan, nhằm huy động và phân bổ nguồn lực cho phát triển nhà ở xã hội. Nội dung chính sách bao gồm định hướng phát triển (chiến lược, quy hoạch, kế hoạch), tạo lập môi trường pháp lý, tổ chức thực thi, kiểm tra, giám sát và trực tiếp tham gia xây dựng. Mục đích là thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu nhà ở của người dân và khả năng cung ứng của thị trường, đặc biệt là cho các đối tượng chính sách xã hội và người thu nhập thấp.

II. Phương pháp nghiên cứu và thực trạng chính sách nhà ở xã hội

2.1. Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết thông qua việc phân tích tài liệu, sách báo để xây dựng khung lý thuyết. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn dựa trên các báo cáo của Cục Quản lý nhà và Thị trường bất động sản, Văn phòng Bộ Xây dựng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào Việt Nam, giai đoạn 2005-2014, và có tham chiếu một số nước châu Á.

2.2. Chương 3 của luận văn đánh giá thực trạng chính sách nhà ở xã hội ở Việt Nam giai đoạn 2005-2014. Luận văn phân tích kết quả phát triển nhà ở nói chung và nhà ở xã hội nói riêng, sau đó đánh giá các chính sách của Việt Nam trong việc định hướng, tạo lập môi trường pháp lý, tổ chức thực thi, kiểm tra giám sát và trực tiếp tham gia xây dựng nhà ở xã hội. Tác giả chỉ ra những thành tựu và hạn chế trong việc thực thi chính sách, đồng thời nêu ra những vấn đề cần giải quyết. Một số hạn chế được đề cập đến bao gồm việc thiếu quỹ đất, thủ tục hành chính phức tạp, khó khăn trong tiếp cận vốn, và tư duy bao cấp vẫn còn tồn tại.

III. Giải pháp và dự báo nhu cầu nhà ở xã hội

3.1. Chương 4 tập trung vào đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách nhà ở xã hội. Trước hết, luận văn dự báo xu hướng nhu cầu và khả năng cung ứng nhà ở xã hội. Việc dự báo này là cơ sở để đề xuất các định hướng và giải pháp chính sách phù hợp.

3.2. Một số định hướng chính sách được đề xuất bao gồm: xác định trách nhiệm của Nhà nước, doanh nghiệp, xã hội và người dân trong phát triển nhà ở xã hội; ban hành chính sách hỗ trợ các đối tượng chính sách và người thu nhập thấp; tuân thủ quy hoạch, đảm bảo đồng bộ hạ tầng; sử dụng tiết kiệm tài nguyên đất đai; chú trọng phát triển nhà chung cư, nhà ở cho thuê; và gắn phát triển nhà ở xã hội với sinh kế của người dân. Các giải pháp được chia thành hai nhóm: nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách và nhóm giải pháp thực thi chính sách.

IV. Đánh giá và ứng dụng thực tiễn

Luận văn có giá trị thực tiễn cao khi đề cập đến một vấn đề bức thiết của xã hội Việt Nam. Việc phân tích, đánh giá thực trạng chính sách nhà ở xã hội một cách có hệ thống, kết hợp với việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế, giúp luận văn đưa ra những đề xuất giải pháp khả thi.

4.1. Điểm mạnh của luận văn là việc sử dụng nhiều nguồn tài liệu tham khảo, từ các công trình nghiên cứu khoa học đến các báo cáo thực tiễn. Tuy nhiên, luận văn chưa đề cập đến các nghiên cứu định lượng về tác động của chính sách nhà ở xã hội, cũng như chưa có khảo sát thực tế để đánh giá nhu cầu và mức độ hài lòng của người dân.

4.2. Các đề xuất của luận văn có thể được áp dụng trong việc hoạch định chính sách nhà ở xã hội ở Việt Nam. Việc nhấn mạnh vai trò của nhiều chủ thể, từ Nhà nước đến người dân, trong việc phát triển nhà ở xã hội là một hướng đi đúng đắn. Tuy nhiên, việc triển khai các giải pháp này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, đồng thời cần có cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhà ở xã hội là một trong những vấn đề cấp thiết của Việt Nam trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và sự gia tăng dân số tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Theo ước tính, chi phí xây dựng nhà ở tại các đô thị dao động từ 10 đến 14 triệu đồng/m2, dẫn đến giá thành một căn hộ 40-50 m2 lên tới 500-700 triệu đồng, vượt quá khả năng chi trả của nhiều người lao động có thu nhập thấp. Từ năm 2005 đến 2014, Việt Nam đã có nhiều chính sách phát triển nhà ở xã hội nhằm giải quyết nhu cầu bức xúc này, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế trong việc tiếp cận và thực thi chính sách. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng chính sách nhà ở xã hội tại Việt Nam trong giai đoạn 2005-2014, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn quốc với tham chiếu kinh nghiệm từ một số nước châu Á như Singapore, Trung Quốc và Indonesia. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần nâng cao hiệu quả chính sách nhà ở xã hội, cải thiện điều kiện sống cho các đối tượng thu nhập thấp, đồng thời hỗ trợ phát triển bền vững đô thị và ổn định xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: (1) Lý thuyết về chính sách công và quản lý kinh tế, trong đó chính sách nhà ở xã hội được xem là công cụ điều tiết nguồn lực đất đai, tài chính và lao động nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội; (2) Mô hình phát triển nhà ở xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhấn mạnh vai trò kiến tạo của Nhà nước trong việc tạo lập môi trường pháp lý và tổ chức thực thi chính sách. Các khái niệm trọng tâm bao gồm: nhà ở xã hội, chính sách nhà ở xã hội, đối tượng thụ hưởng chính sách, môi trường chính sách và năng lực tổ chức hoạch định chính sách. Ngoài ra, luận văn tham khảo các mô hình phát triển nhà ở xã hội thành công ở Singapore, Trung Quốc và Indonesia để xây dựng khung phân tích phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các báo cáo của Cục Quản lý nhà và Thị trường bất động sản, Văn phòng Bộ Xây dựng, cùng các văn bản pháp luật liên quan đến nhà ở xã hội. Do hạn chế về thời gian và nguồn lực, nghiên cứu không tiến hành khảo sát thực địa mà sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp và phân tích định tính, định lượng dựa trên số liệu thống kê giai đoạn 2005-2014. Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm các báo cáo tổng hợp về số lượng dự án, diện tích nhà ở xã hội xây dựng, tỷ lệ người dân tiếp cận chính sách. Phương pháp phân tích bao gồm phân tích nội dung, so sánh chính sách, đánh giá hiệu quả thực thi và đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2014 đến 2015, tập trung vào đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phát triển nhà ở xã hội còn hạn chế về quy mô và hiệu quả: Đến năm 2014, diện tích nhà ở xã hội mới đạt khoảng 42 triệu m2, chiếm tỷ lệ nhỏ so với tổng diện tích nhà ở đô thị. Tỷ lệ dự án nhà ở xã hội hoàn thành và đưa vào sử dụng thấp, chỉ khoảng 30% so với số dự án đăng ký.

2. Chính sách pháp lý chưa đồng bộ và còn nhiều rào cản: Môi trường pháp lý về nhà ở xã hội chưa hoàn chỉnh, dẫn đến thủ tục hành chính phức tạp, khó tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Ví dụ, các điều kiện về đối tượng thụ hưởng ngày càng khắt khe, trong khi ưu đãi cho chủ đầu tư chưa đủ hấp dẫn để thu hút đầu tư tư nhân.

3. Vai trò Nhà nước trong tổ chức thực thi chính sách còn yếu: Việc phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước chưa hiệu quả, dẫn đến chậm trễ trong giải phóng mặt bằng, phân bổ quỹ đất và giám sát dự án. Tỷ lệ vốn ngân sách dành cho nhà ở xã hội còn thấp, chưa đáp ứng nhu cầu thực tế.

4. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy mô hình quản lý tập trung và tiếp cận tổng thể là hiệu quả: Singapore với cơ quan duy nhất quản lý nhà ở xã hội (HDB) đã đạt được tỷ lệ 85% dân số sống trong nhà ở xã hội, trong đó 94% sở hữu nhà. Trung Quốc và Indonesia cũng áp dụng các chính sách đa dạng hóa nguồn vốn và hỗ trợ tài chính cho người thu nhập thấp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế là do sự chưa hoàn thiện của hệ thống pháp luật và cơ chế chính sách, cùng với năng lực quản lý nhà nước còn hạn chế. So sánh với các nước châu Á, Việt Nam chưa có cơ quan chuyên trách duy nhất quản lý nhà ở xã hội, dẫn đến phân tán nguồn lực và thiếu đồng bộ trong thực thi. Việc áp dụng các biện pháp hỗ trợ tài chính chưa đủ mạnh, trong khi thủ tục hành chính còn phức tạp làm giảm động lực tham gia của doanh nghiệp và người dân. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ dự án hoàn thành so với đăng ký theo năm, bảng so sánh các chính sách ưu đãi giữa Việt Nam và Singapore, cũng như biểu đồ phân bổ nguồn vốn đầu tư nhà ở xã hội. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ các điểm nghẽn trong chính sách hiện hành, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả phát triển nhà ở xã hội, góp phần ổn định xã hội và phát triển kinh tế bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thành lập cơ quan chuyên trách quản lý nhà ở xã hội cấp quốc gia nhằm tập trung nguồn lực, phân bổ quỹ đất và điều phối các dự án nhà ở xã hội. Mục tiêu nâng tỷ lệ dự án hoàn thành lên ít nhất 70% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Chính phủ và Bộ Xây dựng.

2. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và cải thiện môi trường pháp lý để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân tiếp cận chính sách. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, với sự phối hợp của các bộ ngành liên quan.

3. Đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư phát triển nhà ở xã hội, bao gồm huy động vốn từ ngân sách, tín dụng ưu đãi, quỹ tiết kiệm nhà ở và xã hội hóa đầu tư. Mục tiêu tăng nguồn vốn đầu tư lên 30% so với giai đoạn trước. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng.

4. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả thực thi chính sách nhằm đảm bảo nguồn lực được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả. Thiết lập hệ thống báo cáo định kỳ hàng năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng và phát triển đô thị: Giúp hoạch định chính sách, xây dựng kế hoạch phát triển nhà ở xã hội phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển.

2. Doanh nghiệp xây dựng và bất động sản: Nắm bắt các chính sách ưu đãi, thủ tục hành chính để tham gia đầu tư phát triển nhà ở xã hội hiệu quả.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo về quản lý kinh tế và phát triển đô thị: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư: Hiểu rõ về chính sách nhà ở xã hội để vận động, hỗ trợ người dân tiếp cận nhà ở phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách nhà ở xã hội là gì?
   Chính sách nhà ở xã hội là tập hợp các quan điểm, mục tiêu và giải pháp của Nhà nước nhằm phát triển nhà ở cho các đối tượng thu nhập thấp, người nghèo, đảm bảo quyền có nhà ở cho mọi người.

2. Ai là đối tượng thụ hưởng chính sách nhà ở xã hội?
   Đối tượng bao gồm công chức, viên chức, người lao động thu nhập thấp, học sinh sinh viên và các nhóm có hoàn cảnh khó khăn về nhà ở theo quy định pháp luật.

3. Những khó khăn chính trong thực thi chính sách nhà ở xã hội tại Việt Nam?
   Bao gồm thủ tục hành chính phức tạp, nguồn vốn hạn chế, môi trường pháp lý chưa đồng bộ và năng lực quản lý nhà nước còn yếu.

4. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Mô hình quản lý tập trung của Singapore, đa dạng hóa nguồn vốn và hỗ trợ tài chính của Trung Quốc, cũng như mô hình dự án đa dạng của Indonesia là những bài học quý giá.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp tham gia phát triển nhà ở xã hội?
   Cần có chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng và đơn giản hóa thủ tục để tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư vào phân khúc này.

Kết luận

• Nhà ở xã hội là nhu cầu thiết yếu và quyền cơ bản của người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp tại Việt Nam.
• Chính sách nhà ở xã hội hiện nay còn nhiều hạn chế về quy mô, hiệu quả và môi trường pháp lý.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy vai trò quản lý tập trung và tiếp cận tổng thể là yếu tố then chốt thành công.
• Đề xuất thành lập cơ quan chuyên trách, cải thiện thủ tục hành chính, đa dạng hóa nguồn vốn và tăng cường giám sát thực thi.
• Tiếp tục nghiên cứu và cập nhật chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020 và các giai đoạn tiếp theo.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng một hệ thống nhà ở xã hội hiệu quả, bền vững, đảm bảo an cư cho mọi người dân Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1- Cơ sở lý thuyết và thực tiễn của chính sách nhà ở xã hội Chương 2- Phương pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn Chương 3- Thực trạng chính sách nhà ở xã hội tại Việt Nam Chương 4- Giải pháp chủ yếu tiếp tục hoàn thiện chính sách nhà ở xã hội tại Việt Nam 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIẾN CỦA CHÍNH SÁCH NHÀ Ở XÃ HỘI 1.1- Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1.1- Các công trình đăng trên sách báo, tạp chí Có rất nhiều bài báo viết về nhà ở và nhà ở xã hội trên các loại báo và tạp chí, trong khuôn khổ luận văn này tác giả chỉ nêu một số bài tiêu biểu: (1)- Lê Hải, 2015. Những kinh nghiệm phát triển nhà ở xã hội của Singapore3. Bài báo nhận định Chiến lược phát triển nhà ở xã hội của Singapore thành công dựa trên ba nhân tố quyết định. Trước hết, Singapore đã thực hiện chính sách một cơ quan duy nhất chịu trách nhiệm về nhà ở xã hội để phân bổ và quy hoạch nguồn lực hiệu quả hơn.

Việc này vừa giúp cho HDB có khả năng bảo đảm quỹ đất, nguyên liệu và nguồn nhân lực cho các công trình xây dựng quy mô lớn, vừa bảo đảm tiết kiệm chi phí song lại đạt kết quả cao nhất. Thứ hai, áp dụng phương thức tiếp cận tổng thể đối với nhà ở. Từ quy hoạch, thiết kế cho đến thu hồi đất và xây dựng, thông qua phân phối, quản lý, bảo trì, các nhiệm vụ liên quan đến nhà ở nằm trong một tổng thể trọn vẹn, liền mạch. Cuối cùng là có sự định hướng cũng như hỗ trợ mạnh mẽ của chính phủ về lĩnh vực tài chính và pháp lý đã giúp cho chương trình nhà ở xã hội đi đúng lộ trình và đến được với người dân có nhu cầu thực sự.vn/nhung-kinh-nghiem-phat-trien-nha-o-xa-hoi-cua- singapore/304194.

Xây nhà ở xã hội - Trọng tâm chính sách của nhiều quốc gia4. Bài báo đã chỉ rõ, hiện nay, khoảng 330 triệu hộ gia đình trên toàn thế giới đang phải sống trong các khu nhà ổ chuột hoặc phải chi số tiền quá lớn trong thu nhập của mình cho vấn đề “nơi ăn chốn ở”. Tới năm 2025, con số này thậm chí có thể tăng lên 440 triệu hộ gia đình, tức 1,6 tỷ người. Do đó, nhà ở xã hội là một chủ đề trọng tâm mà các nhà hoạch định chính sách trên toàn thế giới luôn phải quan tâm.

Nhà ở xã hội tại Việt Nam: quan niệm, chính sách và thực tiễn5. Bài báo cho rằng, nhà ở xã hội là một khái niệm còn tương đối mới ở Việt Nam và mới chỉ chính thức xuất hiện trong khoảng 10 năm trở lại đây. Là một khái niệm mới kế thừa các quan điểm bao cấp về nhà ở cũng như chịu ảnh hưởng bởi các điều kiện hiện tại, khái niệm nhà ở xã hội cũng như các nội hàm liên quan đến nhóm đối tượng thụ hưởng và điều kiện tiếp cận đã liên tục được điều chỉnh và bổ sung trong các văn bản pháp luật liên quan. Thông qua việc phân tích các văn bản này, chúng ta có thể nhận thấy một số điểm nghịch lý hoặc mất cân bằng trong phát triển nhà ở xã hội ở nước ta như số nhóm đối tượng thụ hưởng ngày càng được bổ sung nhưng song song với điều đó là các điều kiện tiếp cận quỹ nhà này ngày càng cụ thể và khắt khe.

Ngày càng khắt khe hơn với các nhóm đối tượng thụ hưởng nhưng lại cung cấp ngày càng nhiều ưu đãi hơn đối với chủ đầu tư nhằm khuyến khích sự tham gia cao nhất của các thành phần kinh tế vào phân khúc thị trường này. Ưu đãi đầu tư nhiều nhưng hiệu quả xây dựng nhà ở xã hội lại không được như mong muốn, thể 4 http://baodientu.vn/Quoc-te/Xay-nha-o-xa-hoiTrong-tam-chinh-sach-cua-nhieu- quoc-gia/221178.vgp 5 http://ashui.com/mag/chuyenmuc/bat-dong-san/10853-nha-o-xa-hoi-tai-viet-nam-quan- niem-chinh-sach-va-thuc-tien.html 6 hiện ở số lượng dự án được đăng ký cũng như một tỷ lệ rất thấp các dự án đã khởi công và số căn nhà ở xã hội đã hoàn thành và đưa vào sử dụng. Thông qua những thay đổi, điều chỉnh và bổ sung trong chính sách nhà ở xã hội, có thể thấy việc xây dựng và vận hành thị trường nhà ở xã hội là một quá trình động và vẫn luôn tiếp diễn, trong đó các nhà quản lý cũng lắng nghe những phản hồi và nhu cầu từ các bên tham gia nhằm có được những bổ sung, điều chỉnh cho phù hợp. Tuy nhiên, do vẫn bị ảnh hưởng bởi tư duy bao cấp về nhà ở cũng như bị hạn chế bởi những định chế khác nằm ngoài vấn đề nhà ở xã hội như chế độ sở hữu, quy định về tình trạng cư trú…, các thay đổi và điều chỉnh này đôi khi lại không mang tới được những kết quả phát triển và khuyến khích nhà ở xã hội như mong muốn.

Nhằm phát triển hơn nữa nhà ở xã hội trong tương lai, trong thời gian tới về phía cơ quan quản lý thì Chính phủ và các chính quyền địa phương cần đẩy mạnh triển khai công tác quy hoạch nhằm có được về quỹ đất dành cho nhà ở xã hội, phân bổ đúng nguồn ngân sách theo quy định dành cho quỹ nhà ở này. Để thực sự khuyến khích chủ đầu tư từ các thành phần kinh tế tham gia xây dựng nhà ở xã hội, các bước thủ tục hành chính cần được đơn giản hóa và việc tiếp cận nguồn vốn đầu tư cần được hỗ trợ để hiện thức hóa hơn nữa chứ không chỉ dừng lại ở những cam kết trên văn bản. Đối với người dân thì cần phải bỏ đi những ràng buộc không hợp lý như về tình trạng cư trú, đồng thời định lượng rõ hơn các yêu cầu về điều kiện nhà ở hiện tại cũng như điều kiện kinh tế và thu nhập hộ gia đình để người dân dễ dàng hơn trong việc tiếp cận quỹ nhà ở xã hội. 7 (4)- Trần Thị Kim Xuyến, Phạm Thị Thùy Trang, 2014.

Những vấn đề nhà ở cho người nghèo tại Thành phố Hồ Chí Minh,6 Bài báo chỉ ra: sự phân tầng về mức sống và sự khác biệt trong lợi thế về nhà ở, tại thành phố Hồ Chí Minh, người nghèo thường sống trong các ngôi nhà đơn sơ tại những địa bàn cơ sở hạ tầng còn yếu kém; từ nghiên cứu của mình các tác giả cho rằng nhà ở cho người thu nhập thấp đang là vấn đề thời sự vì trên thực tế hiện nay kết quả của các chương trình nhà ở không đến được với người có thu nhập thấp. Nhóm tác giả trích dẫn khuyến nghị của Ngân hàng phát triển châu Á (ADB), có 7 trụ cột cho chính sách nhà ở: (i) Cải thiện quyền sở hữu (ii) Phát triển tín dụng bất động sản (iii) Triển khai hệ thống hỗ trợ có định hướng tốt (iv) Mở rộng nguồn cung cấp đất đô thị (v) Cung cấp khung pháp lý cho việc phát triển đất và bất động sản (vi) Làm nổi bật tính cạnh tranh của nghành kinh doanh bất động sản (vii) Phát triển khung thể chế cho chính sách nhà ở cấp quốc gia. Đây là những gợi ý tốt, tác giả luận văn sẽ kế thừa trong quá trình hoàn thành luận văn. (5)- Lê Thị Mai, 2014.

Vấn đề nhà ở đô thị cho người nghèo: lý thuyết, thực tế và hướng tiếp cận. Bài viết dựa trên dữ liệu của một số kết quả nghiên cứu đã thực hiện về vấn đề nhà ở đô thị cho người nghèo hướng đến môi trường sống tốt hơn và bền vững. Để đóng góp vào việc chia sẻ những thách thức và sáng kiến nhằm cải thiện môi trường sống, chia sẻ những điểm tương đồng giữa các quốc gia đang phát triển và phát triển, nội dung bài viết tập trung vào khía cạnh lý thuyết, thực tiễn và hướng tiếp cận nghiên cứu vấn đề đô thị hóa, nhà ở đô thị cho người nghèo hướng đến môi trường sống bền vững của một số quốc gia. 6 Kỷ yếu Hội thảo “Nhà ở khu dân cư nghèo ở thành phố Hồ Chí Minh và những giải pháphướng đến môi trường sống tốt hơn trong tương lai”, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh và Tổ chức Rosa Luxemburg Stiftung tổ chức, 2014.

8 Bài viết đóng góp vào việc chia sẻ tri thức, nâng cao nhận thức tạo nên sự thay đổi xã hội bằng những giải pháp hữu ích trong phân tích thực tiễn và xây dựng chính sách. (6)- Nguyễn Thị Hồng Xoan, Trần Thị Anh Thư, Nguyễn Xuân Anh, 2014. Nghèo đói, nhà ở và vấn đề môi trường ở Thành phố Hồ Chí Minh. Bài báo đã phân tích và nhận định có mối quan hệ gắn kết chặt chẽ giữa nghèo đói, nhà ở và vấn đề môi trường sống ở khu vực đô thị.

Người nghèo do hoàn cảnh kinh tế khó khăn nên phải chấp nhận sinh sống trong các không gian nhà ở chật hẹp, thiếu vệ sinh. Môi trường sống của khu dân cư bị ô nhiễm bởi lối sống tạm bợ và bừa bãi, cũng như bị ảnh hưởng nặng nề của tình trạng ô nhiễm đô thị do quá trình đô thị hóa quá nhanh ở thành phố này. Người nghèo có thể xem là nạn nhân, chịu thiệt thòi nhất của tình trạng ô nhiễm không khí, tiếng ồn, rác và nước thải. Người nghèo trên địa bàn khảo sát khi không có lựa chọn nào khác, họ đành phải tìm cách thích ứng với điều kiện sống hiện tại.

Thái độ “lạc quan” gắn liền với các phương thức thích nghi và khai thác các “điểm mạnh” từ cộng đồng dân cư nghèo như tính cố kết cộng đồng cao, có thể kiếm sống từ chính tại nơi cư ngụ. Đối với người nghèo đô thị, tạo dựng nhà ở là một quá trình chứ không phải điều kiện. Để có được một ngôi nhà, họ phải tích lũy và xây dựng trong nhiều năm. Như vậy, có thể xem nhà ở như là một chỉ báo để xác định tình trạng nghèo của họ.

Do đó, để góp phần nâng cao điều kiện sống của những hộ nghèo, chính quyền địa phương cần phải có những chính sách thích hợp nhằm cải thiện nhà ở của họ. Nhìn chung, có thể nhận thấy rằng, trong nhiều năm, chính quyền chỉ tập trung giải quyết các vấn đề nhà ở cho những hộ có hộ khẩu thường trú hoặc những hộ bị ảnh hưởng bởi chương trình cải tạo và chỉnh trang đô thị. Còn n hững hộ nghèo đô thị với thu nhập thấp, và người nhập cư đã không được quan tâm đến một cách đúng mức. 9 (7)- Lê Thị Thủy, 2014.

Hỗ trợ phát triển dựa vào cộng đồng - Bài học thành công từ các dự án nhà ở của Hiệp hội các đô thị Việt Nam.