Chương 1: Cơ sở khoa học về thực hiện chính sách bảo hiểm y tế hộ gia đình Chương 2: Thực trạng về thực hiện chính sách bảo hiểm y tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Cư kuin, tỉnh Đắk Lắk Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện thực hiện chính sách bảo hiểm y tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Cư kuin, tỉnh Đắk Lắk. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM Y TẾ HỘ GIA ĐÌNH 1. Một số khái niệm Thực hiện chính sách bảo hiểm y tế hộ gia đình là một khái niệm tương đối rộng và phức tạp. Để có các luận cứ nghiên cứu chuyên sâu, tìm ra khái niệm bao quát và đúng đắn nhất về thuật ngữ này, cần thiết nghiên cứu các thuật ngữ có liên quan sau đây: 1.
Khái niệm bảo hiểm y tế hộ gia đình 1. Khái niệm bảo hiểm Dù các nhà nghiên cứu từ xưa đã đưa ra nhiều định nghĩa về bảo hiểm nhưng chưa có sự thống nhất về khái niệm bảo hiểm giữa tất cả các quốc gia. Có quan niệm cho rằng: bảo hiểm như một quá trình lập quỹ dự phòng bằng tiền nhằm phân phối lại những chi phí mất mát không mong đợi. Hay bảo hiểm có thể hiểu bảo hiểm là hoạt động thể hiện người bảo hiểm cam kết bồi thường cho người tham gia bảo hiểm trong trường hợp có rủi ro xảy ra thuộc phạm vi bảo hiểm, với điều kiện người tham gia bảo hiểm phải nộp một khoản phí lập quỹ dự trữ cho bản thân hoặc cho người thứ ba.
Khi xảy ra rủi ro dẫn đến tổn thất, người bảo hiểm sẽ lấy quỹ dự trữ này để trợ cấp hoặc bồi thường trong phạm vi bảo hiểm cho người tham gia. Phạm vi bảo hiểm có thể được hiểu là những rủi ro mà người tham gia đăng ký với người bảo hiểm. Tựu chung lại, trong khuôn khổ luận văn này, tác giả sử dụng thuật ngữ bảo hiểm với cách hiểu: Bảo hiểm là một loại hoạt động mà tại đó những người tham gia đóng góp một khoản cho mình hoặc cho người thứ 3 trong trường hợp xảy ra rủi ro ngoài ý muốn, tổ chức bảo hiểm sẽ có trách nhiệm thực hiện việc đền bù, hỗ trợ chi trả một phần nào đó cho người tham gia theo chế độ cụ thể. Khái niệm bảo hiểm y tế Là một trong các bộ phận cấu thành của pháp luật về an sinh xã hội, BHYT được xem là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong chăm sóc sức khỏe.
Tại công ước 102 ngày 28/06/1952 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) về các tiêu chuẩn tối thiểu cho các loại trợ cấp BHXH đã xem BHYT là một trong 9 ” nội dung của BHXH. Tại Việt Nam, BHYT được định nghĩa trong luật số 46/2014/QH13 sửa đổi bổ sung một số điều của Luật BHYT năm 2008. Theo đó, “Hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với các đối tượng theo quy định của Luật này để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện”. [28] Căn cứ vào chủ thể phải thanh toán tiền mua BHYT, chia ra 05 nhóm đối tượng sau tham gia BHYT như sau:[28] - (1) Do người lao động và người sử dụng lao động đóng.
- (2) Do tổ chức BHXH đóng. - (3) Do ngân sách Nhà nước đóng. - (4) Do ngân sách Nhà nước hỗ trợ và người tham gia tự đóng. - (5) Tham gia theo hộ gia đình.
Việc tổ chức thực hiện chính sách BHYT tại Việt Nam cần thực hiện theo nguyên tắc đảm bảo chia sẻ rủi ro khi ốm đâu, bệnh tật giữa những người tham gia BHYT. Các chi phí khám, chữa bệnh được chi trả 1 phần bởi quỹ BHYT và 1 phần từ người tham gia BHYT. Ở nước ta, Quỹ BHYT do Nhà nước quản lý tập trung, thống nhất, và được bảo hộ. BHYT ở nước gồm các hình thức: - BHYT bắt buộc: áp dụng cho đối tượng là người làm việc theo hợp đồng vô thời hạn, hoặc có xác định thời hạn từ 01 tháng trở lên và người quản lý lao động, CB,CC,VC, LLVT…theo luật định 11 - BHYT tự nguyện: đây là hình thức tham gia BHYT mà người tham gia tự bỏ ra một khoản kinh phí nhất định để được hưởng các chế độ thụ hưởng của BHYT.
Khái niệm bảo hiểm y tế hộ gia đình Để hiểu khái niệm BHYT hộ gia đình, trước hết cần làm rõ khái niệm hộ gia đình. Hộ gia đình được hiểu đơn giản là toàn bộ thành viên trong một gia đình có tên ghi trong sổ hộ khẩu thường trú hoặc sổ tạm trú. Kết hợp với khái niệm BHYT đã nêu ở trên, tác giả cho rằng: BHYT hộ gia đình là hình thức BHYT bắt buộc được Nhà nước tổ chức thực hiện đối với tất cả các thành viên có tên trong sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú với mục đích chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Trường hợp trong gia đình đã có thành viên tham gia BHYT do họ là người lao động được chủ sử dụng lao động đóng bảo hiểm cho hoặc nhóm được các tổ chức BHXH đóng; nhóm được ngân sách nhà nước đóng hoặc hỗ trợ đóng thì không cần tham gia BHYT hộ gia đình theo các thành viên khác.
Khái niệm thực hiện chính sách bảo hiểm y tế hộ gia đình 1. Khái niệm chính sách công Cho đến nay, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về chính sách bởi vì, các nhà “ nghiên cứu có cách tiếp cận, cách hiểu về chính sách không giống nhau. Trên thế giới, cuộc tranh luận về định nghĩa chính sách vẫn là một chủ đề sôi động và khó đạt được sự nhất trí rộng rãi. Có thể định nghĩa chính sách chính là một quá trình hành động có mục đích được theo đuổi bởi một hoặc nhiều chủ thể trong việc giải quyết các vấn đề mà họ quan tâm.
(James Andersonn 2003) Wiliam Jenkin (1978) định nghĩa: Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan lẫn nhau của một nhà chính trị hay một nhóm các nhà chính trị gắn liền với việc lựa chọn các mục tiêu và các giải pháp để đạt các mục tiêu đó.[58] 12 Theo Kraft and Furlong (2004) thì chính sách công là một quá trình hành động hoặc không hành động của chính quyền để đáp lại một vấn đề công cộng. Nó được kết hợp với các cách thức và mục tiêu chính sách đã được chấp thuận một cách chính thức, cũng như các quy định và thông lệ của các cơ quan chức năng thực hiện những chương trình.[60] Ở Việt Nam, do đặc điểm của hệ thống chính trị và hệ tư tưởng cho nên vấn đề nghiên cứu về chính sách công mới chỉ được đề cập trong khoảng gần 20 năm trở lại đây – đặc biệt từ khi chúng ta chấp nhận cơ chế thị trường với định hướng xã hội chủ nghĩa và chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Hiện nay, ở nước ta cũng có nhiều cách tiếp cận khác nhau về chính sách công: Theo PGS. TS Lê Chi Mai (2001) cho rằng: “Chính sách là chương trình hành động do các nhà lãnh đạo hay các nhà quản lý đề ra để giải quyết một vấn đề nào đó thuộc phạm vi thẩm quyền của mình”.
[27] Hay PGS, TS. Nguyễn Hữu Hải (2016) đã đưa ra khái niệm về chính sách công trong cuốn sách Chính sách công – Những vấn đề cơ bản như sau: Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết những vấn đề công trong xã hội. [17] Khái niệm trên vừa thể hiện đặc trưng của chính sách công là do nhà nước chủ động xây dựng để tác động trực tiếp lên các đối tượng quản lý một cách tương đối ổn định, cho thấy bản chất của chính sách công là công cụ định hướng cho hành vi của các cá nhân, tổ chức phù hợp với thái độ chính trị của nhà nước trong việc giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội. ” Như vậy, có thể hiểu, chính sách công là “thể hiện ý chí chính trị của đảng cầm quyền.
Được thể hiện cụ thể là các quyết sách, quyết định chính trị của nhà nước phản ánh dưới dạng chính sách thực hiện. Hướng đến tiếp cận và tác động thực tiễn nên các điều kiện kinh tế, xã hội. Các quyết định này nhằm duy trì tình trạng xã hội hoặc giải quyết các vấn để xã hội, đáp ứng nhu cầu của người dân. Khái niệm chính sách bảo hiểm y tế hộ gia đình Năm 1992, Nhà nước ta ban hành chính sách BHYT.
Ngày 15/8/1992, Chính “ phủ ban hành Điều lệ BHYT kèm theo Nghị định 299/HĐBT. Từ khi ra đời Điều lệ BHYT đầu tiên, trải qua 27 năm thực hiện, với nhiều lần sửa đổi, bổ sung, BHYT đã tạo nên những thay đổi quan trọng không chỉ về cơ chế, chính sách tài chính y tế mà còn tác động đến nhiều mặt của hoạt động KCB cho nhân dân và đã đạt được những kết quả nhất định, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước trong việc phát triển BHYT.[11] Trải qua 6 lần sửa đổi, bổ sung thông qua 6 Nghị định của Chính phủ nhằm phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ của đất nước, đến nay là Nghị định số 146/2018/NĐ-CP.[13] Qua nhiều năm thực hiện, chính sách BHYT đã tạo được sự đoàn kết, tương thân, tương ái, chia sẻ mang tính cộng đồng, giúp đỡ nhau lúc khó khăn, hoạn nạn. Phát triển BHYT sẽ là tiền đề và điều kiện để thực hiện tốt các chính sách ASXH, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Thực hiện được mục tiêu BHYT toàn dân, thì hệ thống ASXH quốc gia ngày càng vững mạnh, giảm được gánh nặng chi từ nguồn NSNN.
Tóm lại, có thể hiểu chính sách BHYT hộ gia đình là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe do Nhà nước tổ chức thực hiện và các đối tượng là các thành viên trong gia đình có trách nhiệm tham gia theo quy định của Luật Bảo hiểm y tế. Mục tiêu chính của chính sách BHYT hộ gia đình là hướng đến bao phủ toàn dân, đảm bảo việc chăm sóc sức khỏe và tiếp cận các dịch vụ y tế công bằng, bình đẳng đối với các nhóm đối tượng khác nhau trong xã hội. Khái niệm thực hiện chính sách bảo hiểm y tế hộ gia đình Từ trước đến nay có khá nhiều khái niệm về thực hiện chính sách công được “ nêu lên.